Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Rozporządzenie ustanawiające instrument Łącząc Europę na lata 2028-2034
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Rozporządzenie ustanawiające instrument "Łącząc Europę" na lata 2028-2034
|
I. ZALECANE POPRAWKI (COM(2025) 547 final)
Uzasadnienie
Instrument "Łącząc Europę" powinien uwzględniać wyższe koszty strukturalne i stałe ograniczenia, z którymi borykają się te regiony, a także brak równoważnych alternatyw modalnych i strukturalne zależności od niektórych rodzajów transportu, tak by te regiony mogły odnosić korzyści z instrumentu.
Uzasadnienie
Aby zapewnić, że szczególne ograniczenia, z którymi borykają się regiony najbardziej oddalone, zostaną odpowiednio uwzględnione w realizacji programu.
Uzasadnienie
Sprawnie funkcjonujące korytarze nie są możliwe bez węzłów miejskich i infrastruktury paliw alternatywnych. Zostały one uwzględnione w innych okresach finansowania instrumentu "Łącząc Europę". Ich obecne pominięcie prowadzi do luk w połączeniach multimodalnych.
Uzasadnienie
Należy uwzględnić definicję "infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania".
Uzasadnienie
Zasadnicze znaczenie ma zapewnienie ludziom i przedsiębiorstwom w regionach wiejskich oraz słabo zaludnionych dostępu do infrastruktury transportowej, co podnosi konkurencyjność ich działalności i hamuje zachodzące tam procesy wyludniania się.
Uzasadnienie
Zapewnienie transgranicznym ugrupowaniom regionalnym, które mają zasadnicze znaczenie dla planowania, wydawania pozwoleń i wdrażania na szczeblu lokalnym oraz posiadają kluczową wiedzę na temat danego terytorium, wyraźnej kwalifikowalności do udziału w działaniach finansowanych w ramach instrumentu "Łącząc Europę".
Uzasadnienie
Skuteczność i przepustowość sieci TEN-T w coraz większym stopniu zależą nie tylko od infrastruktury fizycznej, ale również od systemów cyfrowych, które umożliwiają zarządzanie ruchem i wymianę danych między rodzajami transportu i ponad granicami.
Prace nad brakującymi połączeniami krajowymi, które odblokowują funkcjonalność korytarza, są niezbędne do wyeliminowania wąskich gardeł oraz do wspierania europejskiej konkurencyjności, odporności i spójności.
Poprawa infrastruktury transportowej w regionach słabo zaludnionych i wiejskich ma szczególne znaczenie dla sprostania stojącym przed nimi wyzwaniom demograficznym.
Węzły miejskie i infrastruktura paliw alternatywnych są niezbędne do funkcjonowania korytarza i zostały uwzględnione w poprzednich okresach wdrażania instrumentu "Łącząc Europę". Ich pominięcie powoduje luki w łączności multimodalnej i grozi utratą fachowej wiedzy technicznej zbudowanej w ramach CINEA.
Uzasadnienie
Należy uściślić, że projekty energetyczne na małą skalę, zakotwiczone lokalnie, również przyczyniają się do realizacji celów unii energetycznej i mają zasadnicze znaczenie dla dekarbonizacji i odporności na szczeblu regionalnym i lokalnym. W świetle celów określonych w rozporządzeniu w sprawie REPowerEU i jego przewidywanego negatywnego wpływu na bezpieczeństwo energetyczne i rynek energii, w szczególności w śródlądowych krajach Europy Środkowej, konieczne jest zapewnienie dostępności wsparcia finansowego UE na rzecz infrastruktury węglowodorowej, która przyczynia się do dywersyfikacji i bezpieczeństwa dostaw.
Uzasadnienie
Nie wymaga uzasadnienia.
Uzasadnienie
Zezwolenie na przesunięcia z funduszy objętych zarządzaniem dzielonym do instrumentu "Łącząc Europę" grozi osłabieniem polityki spójności, zmniejszeniem przewidywalności dla regionów i osłabieniem spójności terytorialnej. Ścisłe oddzielenie pozwala zachować integralność działu 1 WRF i zabezpiecza regionalną zdolność inwestycyjną.
Uzasadnienie
Nie wymaga uzasadnienia.
Uzasadnienie
Należy zadbać o to, by procedury wspólnego wyboru o znaczeniu terytorialnym były zgodne z zasadami wielopoziomowego sprawowania rządów. Zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych poprawia koncepcję projektu, spójność terytorialną i pewność prawa, a jednocześnie pozostaje proporcjonalne i zgodne z bezpośrednim zarządzaniem przez UE.
Uzasadnienie
Zintegrowane inwestycje terytorialne zapewniają odpowiednie ramy określania inwestycji strategicznych na danym obszarze i dostosowywania instrumentów finansowania za pomocą zintegrowanego planowania ukierunkowanego na zainteresowane strony. Ich wykorzystanie ułatwiłoby synergie między instrumentem "Łącząc Europę" a funduszami polityki spójności oraz wspierałoby bardziej spójne i skuteczne wykorzystanie zasobów Unii.
Uzasadnienie
Należy wyraźnie uznać władze lokalne i regionalne oraz EUWT za kwalifikujące się podmioty, by usunąć bariery strukturalne utrudniające uczestnictwo, które były widoczne w poprzednich cyklach instrumentu "Łącząc Europę".
Uzasadnienie
Przy wyborze projektów należy zapewniać spójność terytorialną i uczciwą konkurencję dla regionów o niekorzystnym położeniu geograficznym oraz uwzględniać znaczenie węzłów strategicznych i miejskich.
Uzasadnienie
Wiele władz lokalnych i regionalnych nie posiada zdolności administracyjnych i technicznych niezbędnych do uzyskania dostępu do finansowania w ramach instrumentu "Łącząc Europę". Ukierunkowane wsparcie zapewnia bardziej zrównoważony udział terytorialny oraz poprawia jakość i dojrzałość sekwencji projektów w całej Unii.
Uzasadnienie
Należy zapewnić sprawiedliwy dostęp do funduszy państwom członkowskim mającym ograniczenia geograficzne, w przypadku których konwencjonalne kryteria transgraniczne wykluczają budowę kluczowych krajowych połączeń TEN-T.
Uzasadnienie
Władze lokalne i regionalne są często odpowiedzialne za wydawanie pozwoleń, użytkowanie gruntów i zarządzanie operacyjne, a ich ustrukturyzowany udział umożliwia lepsze osiąganie celów.
Uzasadnienie
Należy wzmocnić wielopoziomowe sprawowanie rządów poprzez systematyczne uwzględnianie kwestii terytorialnych podczas realizacji programu, bez uszczerbku dla uprawnień decyzyjnych komitetu.
II. ZALECENIA POLITYCZNE
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)
1. Z zadowoleniem przyjmuje kontynuację programu "Łącząc Europę" (CEF) po 2027 r. i podkreśla jego ważną rolę we wspieraniu rozwoju regionalnego, zwłaszcza na obszarach transgranicznych i metropolitalnych, a także w poprawie konkurencyjności UE, wzmacnianiu spójności terytorialnej oraz wspieraniu dekarbonizacji sektora energetycznego, przestawienia się na zrównoważoną mobilność i funkcjonowania jednolitego unijnego rynku.
2. Aprobuje znaczne zwiększenie budżetu CEF, które przyczyni się do ukończenia sieci bazowej i rozszerzonej sieci bazowej TEN-T oraz pomoże reagować na zagrożenie geopolityczne stwarzane przez rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie. Apeluje o wdrażanie CEF w taki sposób, by nie zagrażało to osiągnięciu celów dotyczących spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, o których mowa w art. 174 TFUE.
3. Przypomina, że w niedawno przedstawionych unijnych strategiach w sprawie kolei dużych prędkości i w sprawie portów podkreślono skalę wyzwań inwestycyjnych dla europejskiej infrastruktury transportowej, i potwierdzono, że zasoby obecnie dostępne w ramach instrumentu "Łącząc Europę" stanowią jedynie ułamek ogólnych potrzeb inwestycyjnych.
4. Przypomina, że chociaż CEF jest wdrażany w ramach zarządzania bezpośredniego lub pośredniego, ma kluczowe znaczenie dla władz lokalnych i regionalnych, ponieważ większość projektów TEN-T i TEN-E urzeczywistnia się na szczeblu terytorialnym. Podkreśla, że rola i potencjał władz lokalnych i regionalnych w przyczynianiu się do osiągania lepszych wyników nie zostały dotychczas w pełni wykorzystane. W związku z tym wzywa do ich formalnego uznania i zorganizowanego zaangażowania w zarządzanie CEF oraz w jego opracowywanie, wdrażanie, monitorowanie i ocenę, gdyż zaangażowanie tych władz decyduje o tym, czy infrastruktura finansowana przez UE wzmacnia spójność terytorialną i spotyka się z akceptacją na szczeblu lokalnym. Apeluje ponadto o przyznanie KR-owi statusu obserwatora w odpowiednich komitetach, aby zapewnić pełne odzwierciedlenie wielopoziomowego sprawowania rządów i spójności terytorialnej w całym procesie wdrażania CEF.
5. Wyraża zadowolenie z położenia silnego nacisku na infrastrukturę transgraniczną i odnotowuje, że 127 regionów NUTS 2 ma wspólne granice wewnętrzne. Wzywa zarazem do wprowadzenia szczególnych ustaleń dotyczących kwalifikowalności dla państw członkowskich o ograniczonych granicach lądowych, aby zapobiec wykluczeniu ich regionów z powodu ograniczeń geograficznych lub braku alternatyw multimodalnych.
6. Apeluje o to, aby kryteria przyznawania dotacji uwzględniały europejską wartość dodaną brakujących połączeń krajowych, gdyż tego rodzaju połączenia odblokowują funkcjonalność korytarza, zwłaszcza w dużych, słabo zaludnionych lub ograniczonych geograficznie regionach UE. Apeluje również o mechanizmy zapewniające skuteczną koordynację i realizację tych projektów, w tym powiązanie finansowania unijnego z wypełnianiem uzgodnionych zobowiązań i terminami realizacji.
7. Wzywa Komisję do wyraźnego uznania EUWT i transgranicznych ugrupowań regionalnych za kwalifikujących się koordynatorów i partnerów działań finansowanych w ramach CEF.
8. Podkreśla potrzebę przejrzystej wielopoziomowej koordynacji planów prac dotyczących korytarzy i opracowywania listy projektów, co zapewni równowagę między potrzebami regionalnymi a priorytetami krajowymi oraz odzwierciedlenie długoterminowych strategii terytorialnych i ram makroregionalnych w priorytetach. Przypomina o kluczowej roli władz lokalnych i regionalnych w programowaniu i wydawaniu pozwoleń, a także w zarządzaniu operacyjnym węzłami multimodalnymi, infrastrukturą dostępu do miast i sieciami dowozowymi. Apeluje w szczególności, aby kryteria wyboru projektów i przyznawania dotacji w większym stopniu uwzględniały połączenia dowozowe łączące obszary wiejskie, oddalone, wyspiarskie i słabo zaludnione z siecią bazową i rozszerzoną siecią bazową.
9. Zauważa, że niektóre regiony borykają się z niekorzystnymi warunkami strukturalnymi wynikającymi z ich cech geograficznych. W związku z tym wzywa do większego włączenia kryteriów terytorialnych do decyzji o przyznaniu finansowania w ramach CEF, z uwzględnieniem oddalenia, rozproszenia demograficznego, utrudnień uwarunkowanych ukształtowaniem terenu, ograniczeń dostępności i skutków transgranicznych, aby zapewnić tym regionom równy dostęp do CEF. Odnotowuje, że przepisy dotyczące regionów najbardziej oddalonych, w tym warunki kwalifikowalności i stopy współfinansowania, zostały osłabione w porównaniu z obecnym instrumentem "Łącząc Europę", i wzywa do zapewnienia tym regionom stałego dostępu do programu, w tym odnośnie do projektów magazynowania energii oraz energii ze źródeł odnawialnych, ze względu na odizolowanie tych regionów od sieci kontynentalnych. Wnosi również, by rozważono ponowne wprowadzenie specyficznych kryteriów kwalifikowalności dla regionów najbardziej oddalonych.
10. Wzywa Komisję do zapewnienia ukierunkowanej pomocy technicznej i wsparcia władzom lokalnym i regionalnym o ograniczonych zdolnościach administracyjnych, aby umożliwić im uczestnictwo, które dotychczas było niedostateczne. Ponadto zwraca się do Komisji, aby przy wybieraniu dużych projektów i projektów o znaczącym oddziaływaniu terytorialnym zapewniła przeprowadzenie odpowiedniej oceny oddziaływania terytorialnego, w tym wpływu na dysproporcje w rozwoju regionalnym i sieć połączeń transgranicznych.
11. Głęboko ubolewa, że we wniosku nie uwzględniono węzłów miejskich jako konkretnego celu CEF, mimo że odgrywają one centralną rolę w funkcjonowaniu TEN-T i łączeniu korytarzy TEN-T z lokalną infrastrukturą miejską. Apeluje o wyraźne ponowne włączenie węzłów miejskich do rozporządzenia, co zapewni ciągłość z poprzednimi cyklami CEF.
12. Podkreśla, że w kryteriach wyboru projektów i przyznawania dotacji należy uwzględnić znaczenie węzłów miejskich z uwagi na koncentrację wąskich gardeł i zatorów komunikacyjnych wokół obszarów metropolitalnych w sieci TEN-T, przy jednoczesnym uwzględnieniu ich wkładu w rozwój regionalny i spójność terytorialną. Powinno to obejmować między innymi logistykę i platformy multimodalne, rozwiązania "ostatniej mili", infrastrukturę dostępu multimodalnego i miejskie systemy dystrybucji towarów.
13. Zaznacza, że porty generują unijną wartość dodaną oraz odgrywają strategiczną i transgraniczną rolę. Apeluje o zachowanie szerokiej definicji "oddziaływania transgranicznego" w przypadku inwestycji związanych z portami. Postuluje, aby CEF wspierał rozwój europejskiego obszaru transportu morskiego z wykorzystaniem podejścia opartego na basenie morskim poprzez ułatwianie tworzenia autostrad morskich oraz usług żeglugi morskiej bliskiego zasięgu, które łączą porty sieciowe z pozostałą częścią Unii.
14. Podkreśla potrzebę wzmocnienia łączności strategicznych międzynarodowych portów lotniczych oraz ich połączeń kolejowych i drogowych z szerszą siecią TEN-T, w szczególności tych portów, które pełnią funkcję bram do UE i węzłów połączeń międzykontynentalnych, a także regionalnych portów lotniczych, które mają zasadnicze znaczenie dla spójności terytorialnej, dostępności i konkurencyjności.
15. Z zadowoleniem przyjmuje znaczne zwiększenie finansowania mobilności wojskowej i uczynienie z niej specjalnego priorytetu CEF. W tym samym duchu aprobuje pakiet dotyczący mobilności wojskowej, w którym zajęto się barierami regulacyjnymi, infrastrukturalnymi i w zakresie zdolności dla płynnej mobilności wojskowej.
16. Odnotowuje, że oprócz instrumentu "Łącząc Europę" w pakiecie na rzecz mobilności wojskowej przewidziano wiele źródeł finansowania inwestycji podwójnego zastosowania. Wnosi o zapewnienie synergii i komplementarności w ich wdrażaniu, aby uniknąć zarówno luk, jak i powielania działań.
17. Podkreśla, że inwestycje podwójnego zastosowania w mobilność wojskową muszą przynosić dodatkowe korzyści dla ludności cywilnej, zwłaszcza pod względem regionalnej łączności i odporności. Projekty finansowane w ramach CEF, w szczególności w dziedzinie transportu i mobilności wojskowej, nie powinny prowadzić do przekierowania zasobów czy uwagi z regionów słabiej rozwiniętych, peryferyjnych, wyspiarskich, górskich i transgranicznych.
18. Wzywa do przejrzystego i zorganizowanego angażowania władz lokalnych i regionalnych w planowanie infrastruktury podwójnego zastosowania, takiej jak porty, lotniska, drogi i mosty, oraz uznaje ich operacyjną rolę w wydawaniu pozwoleń i zagospodarowaniu przestrzennym.
19. Odnotowuje, że w rozporządzeniu w sprawie mobilności wojskowej przewidziano uruchomienie czterech priorytetowych unijnych korytarzy mobilności wojskowej, ale ich dokładny przebieg i leżące u ich podstaw wymogi wojskowe nie zostały w dużej mierze podane do wiadomości publicznej. Apeluje o zapewnienie odpowiedniej równowagi między wymogami poufności a potrzebą planowania przez władze lokalne i regionalne dostosowań infrastruktury, bez uszczerbku dla względów bezpieczeństwa.
20. Zwraca uwagę na potrzebę wzmocnienia głównych transgranicznych połączeń międzysystemowych, które należy uzupełnić mniejszymi projektami energetycznymi - zrównoważonymi terytorialnie i opartymi na energii odnawialnej i na społecznościach, w tym w zakresie sieci dystrybucyjnych. Trzeba przy tym wspierać strategiczną decentralizację, przystępność cenową energii i odporność europejskiego systemu energetycznego.
21. Aprobuje zamiar poprawy koordynacji między CEF a PPKR, ale ostrzega, że wniosek niesie ryzyko dla władz lokalnych i regionalnych pod względem zarządzania i harmonogramu. Zaznacza, że ważne jest, by zapewnić pełną komplementarność między CEF a PPKR, unikać zmian w regionalnych priorytetach transportowych oraz zapobiegać nakładaniu się instrumentów, lukom bądź konkurencji między nimi.
22. Przypomina ustalenia zawarte w sprawozdaniu specjalnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 02/2026 w sprawie infrastruktury transportowej UE, w którym podkreślono znaczne opóźnienia i wzrost kosztów mające wpływ na główne projekty TEN-T oraz wskazano, że osiągnięcie celu ukończenia sieci bazowej TEN-T do 2030 r. jest mało prawdopodobne. Podkreśla w związku z tym potrzebę wzmocnienia mechanizmów planowania projektów, zarządzania nimi i ich koordynacji, w tym lepszego dostosowania unijnego, krajowego i regionalnego planowania inwestycyjnego, aby zapewnić terminowe i skuteczne wdrożenie TEN-T oraz zmaksymalizować skuteczność wsparcia w ramach instrumentu "Łącząc Europę". Nawołuje również do wzmocnienia mechanizmów koordynacji między koordynatorami ds. korytarzy, organami krajowymi i władzami lokalnymi i regionalnymi, aby zapewnić dostosowanie planów dotyczących korytarzy do planów zrównoważonej mobilności na odpowiednim szczeblu terytorialnym oraz do szerszych strategii rozwoju terytorialnego.
23. Podkreśla rosnące znaczenie cyfrowych systemów zarządzania ruchem i danymi dla zapewnienia efektywności, interoperacyjności i odporności sieci transportowych. Przy tym muszą być w to włączone wszystkie szczeble sprawowania rządów: UE, państwa członkowskie, regiony i miasta.
Bruksela, dnia 7 maja 2026 r.
Przewodnicząca
Europejskiego Komitetu Regionów
Kata TÜTTŐ
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3466 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Rozporządzenie ustanawiające instrument Łącząc Europę na lata 2028-2034 |
| Data aktu: | 2026-05-07 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-24 |