Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Program AgoraEU
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Program "AgoraEU"
|
I. ZALECANE POPRAWKI
Preambuła, motyw 2
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Kultura i media oraz propagowanie i poszanowanie wartości Unii to kluczowe elementy wolnej, sprawiedliwej, zróżnicowanej i spójnej Unii sprzyjającej włączeniu społecznemu. Uczestnictwo i zaangażowanie obywateli, z należytym poszanowaniem wartości Unii, leżą u podstaw życia demokratycznego Unii, a media odgrywają zasadniczą rolę w kształtowaniu opinii publicznej i swobodnej debaty. Utwory audiowizualne i wszelkie inne formy ekspresji kulturalnej i twórczej, w tym dziedzictwo kulturowe, mają zasadnicze znaczenie dla różnorodności Europy oraz budowania odporności społecznej i wzajemnego zrozumienia pomiędzy europejskimi obywatelami i społecznościami. | Kultura i media oraz propagowanie i poszanowanie wartości Unii to kluczowe elementy wolnej, sprawiedliwej, zróżnicowanej i spójnej Unii sprzyjającej włączeniu społecznemu. Uczestnictwo i zaangażowanie obywateli, z należytym poszanowaniem wartości Unii, leżą u podstaw życia demokratycznego Unii, a media odgrywają zasadniczą rolę w kształtowaniu opinii publicznej i swobodnej debaty. Utwory audiowizualne i wszelkie inne formy ekspresji kulturalnej i twórczej, w tym dziedzictwo kulturowe, mają zasadnicze znaczenie dla różnorodności Europy oraz budowania odporności społecznej i wzajemnego zrozumienia pomiędzy europejskimi obywatelami i społecznościami. Propagowanie tych wartości jest wspólnym obowiązkiem wszystkich szczebli sprawowania rządów w UE i wymaga znaczącego udziału i uwzględniania codziennych doświadczeń niedostatecznie reprezentowanych grup takich jak między innymi kobiety, młodzież, osoby z niepełnosprawnościami, mniejszości etniczne, narodowe, językowe lub seksualne, osoby mieszkające na terytoriach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz inne zmarginalizowane grupy. |
Uzasadnienie
Stosowanie zasady pomocniczości.
Preambuła, motyw 7
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Sektor kultury i sektor kreatywny, w tym sztuki widowiskowe (takie jak teatr i taniec), literatura i działalność wydawnictw książkowych, muzyka, sztuki wizualne, materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe, architektura, archiwa, biblioteki i muzea, rzemiosło i projektowanie (w tym projektowanie mody), służą jako "dobro publiczne", ponieważ odpowiadają za nadawanie znaczeń i odzwierciedlają wartości Unii. Są one również wielkim atutem Unii i jej regionów, trwale przyciągającym turystów i prezentującym wizerunek dynamicznego kontynentu na arenie międzynarodowej. Program powinien uwzględniać zarówno wartość wewnętrzną i artystyczną tych sektorów, jak i ich wkład społeczny i gospodarczy w wymiarze zewnętrznym, w tym w spójność społeczną i terytorialną, dobrostan i zdrowie, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy, konkurencyjność, kreatywność i innowacje. | Sektor kultury i sektor kreatywny, w tym sztuki widowiskowe (takie jak teatr i taniec), literatura i działalność wydawnictw książkowych, muzyka, sztuki wizualne, materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe, architektura, archiwa, biblioteki i muzea, rzemiosło i projektowanie (w tym projektowanie mody), służą jako "dobro publiczne", ponieważ odpowiadają za nadawanie znaczeń i odzwierciedlają wartości Unii. Są one również wielkim atutem Unii i jej regionów, trwale przyciągającym turystów i prezentującym wizerunek dynamicznego kontynentu na arenie międzynarodowej. Program powinien uwzględniać zarówno wartość wewnętrzną i artystyczną tych sektorów, jak i ich wkład społeczny i gospodarczy w wymiarze zewnętrznym, w tym w spójność społeczną i terytorialną, dobrostan i zdrowie, wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy, konkurencyjność, kreatywność i innowacje, zrównoważony rozwój oraz znaczące i wysokiej jakości zatrudnienie. Program powinien zatem działać w ścisłym partnerstwie z państwami członkowskimi oraz szczeblem lokalnym i regionalnym w oparciu o zasady partnerstwa i wielopoziomowego sprawowania rządów. |
Uzasadnienie
Trzeba położyć większy nacisk na to, jak ważne są znaczące i satysfakcjonujące miejsca pracy, zamiast na wzrost gospodarczy i konkurencyjność.
Preambuła, motyw 8
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Sektor kultury i sektor kreatywny w Unii są jednak rozdrobione wzdłuż linii wyznaczonych przez granice narodowe i różnice językowe. Stoją one również w obliczu wielu wyzwań, takich jak ataki na swobodę ekspresji artystycznej, niepewne warunki pracy, cyfrowa transformacja wraz z upowszechnieniem sztucznej inteligencji oraz potrzeba przystosowania się do zmiany klimatu. Program powinien pomóc tym sektorom w reagowaniu na takie wyzwania, przyczynić się do uwolnienia ich pełnego potencjału i umożliwić odważne planowanie przyszłości, przy jednoczesnym zapewnieniu jak najszerszego uczestnictwa, w tym ze strony podmiotów lokalnych i regionalnych, za pośrednictwem różnych kanałów i formatów. | Sektor kultury i sektor kreatywny w Unii są jednak rozdrobione wzdłuż linii wyznaczonych przez granice narodowe i różnice językowe. Stoją one również w obliczu wielu wyzwań, takich jak ataki na swobodę ekspresji artystycznej, niepewne warunki pracy artystów i pracowników sektora kultury, cyfrowa transformacja wraz z upowszechnieniem sztucznej inteligencji oraz potrzeba przystosowania się do zmiany klimatu. Program powinien przyczyniać się do wspierania tych sektorów w reagowaniu na takie wyzwania, w tym w odpowiedzialnym wykorzystywaniu sztucznej inteligencji, oraz do uwolnienia ich pełnego potencjału i umożliwić odważne planowanie przyszłości, przy jednoczesnym zapewnieniu jak najszerszego uczestnictwa, w tym ze strony podmiotów lokalnych i regionalnych, za pośrednictwem różnych kanałów i formatów. |
Uzasadnienie
Należy uściślić, którzy pracownicy zagrożeni są niepewnymi warunkami pracy i potencjalnymi wyzwaniami.
Preambuła, motyw 10
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Program powinien również objąć wsparciem finansowym znak dziedzictwa europejskiego i działania związane z "Europejskimi Stolicami Kultury", które celebrują i chronią bogatą różnorodność kulturową i dziedzictwo kulturowe Europy, łącząc je ze szczeblem lokalnym i wnosząc wkład w strategie rozwoju oparte na kulturze. | Program powinien również objąć wsparciem finansowym znak dziedzictwa europejskiego i działania związane z Europejskimi Stolicami Kultury, które celebrują i chronią bogatą różnorodność kulturową Europy i jej dziedzictwo kulturowe, łącząc je ze szczeblem lokalnym i regionalnym oraz wnosząc wkład w strategie rozwoju oparte na kulturze. |
Uzasadnienie
Należy uściślić, że w programie ważny jest nie tylko poziom unijny, krajowy i lokalny, ale również regionalny.
Preambuła, motyw 13
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Media informacyjne i dziennikarze w całej Unii znajdują się pod coraz większą presją, w szczególności ze względu na rozwój globalnych platform internetowych, zmieniające się nawyki konsumpcyjne i coraz szersze rozprzestrzenianie się dezinformacji. Wyzwania te mają wpływ na przychody z działalności informacyjnej i rozpowszechnianie informacji, a tym samym osłabiają rentowność mediów informacyjnych i zmniejszają zaufanie publiczne do tych mediów oraz ograniczają dostęp obywateli do różnorodnych, profesjonalnie przygotowywanych europejskich treści dziennikarskich. Unia powinna wspierać rentowny, niezależny i zróżnicowany ekosystem informacyjny, chronić zagrożonych dziennikarzy, promować wolność i pluralizm mediów oraz wzmacniać integralność przestrzeni informacyjnej poprzez promowanie środków i zacieśnianie współpracy w celu zwalczania dezinformacji oraz wspierania umiejętności cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów, w tym wśród młodych ludzi. | Media informacyjne i dziennikarze w całej Unii znajdują się pod coraz większą presją, w szczególności ze względu na rozwój globalnych platform internetowych, zmieniające się nawyki konsumpcyjne oraz coraz szersze rozprzestrzenianie się dezinformacji i informacji wprowadzających w błąd, a także globalne problemy polityczne, w tym pojawiające się tendencje autorytarne, które mogą mieć wpływ na niezależność i wolność prasy. Należy zwrócić szczególną uwagę na ochronę zagrożonych dziennikarzy, w tym dziennikarzy pracujących na szczeblu lokalnym i regionalnym. Wyzwania te mają wpływ na przychody z działalności informacyjnej i rozpowszechnianie informacji, a tym samym osłabiają rentowność mediów informacyjnych i zmniejszają zaufanie publiczne do tych mediów oraz ograniczają dostęp obywateli do różnorodnych, profesjonalnie przygotowywanych europejskich treści dziennikarskich. Unia powinna wspierać rentowny, niezależny i zróżnicowany ekosystem informacyjny, chronić zagrożonych dziennikarzy, promować wolność i pluralizm mediów oraz wzmacniać integralność przestrzeni informacyjnej poprzez promowanie środków i zacieśnianie współpracy w celu zwalczania dezinformacji oraz wspierania umiejętności cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów, w tym wśród młodych ludzi. |
Uzasadnienie
Zwrócenie uwagi na szczególną sytuację zagrożonych dziennikarek i dziennikarzy, ale bez odnoszenia się do sytuacji, które nie zostały określone w sposób jasny i wspólny.
Preambuła, motyw 15
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Ochrona i propagowanie praw podstawowych przyczyniają się do budowy bardziej demokratycznej Unii. Niedyskryminacja jest jedną z podstawowych zasad Unii, zapisaną w art. 19 TFUE i w art. 21 Karty. Działania na rzecz równego, wolnego od dyskryminacji społeczeństwa przyczyniają się do uwolnienia potencjału jednostek tkwiącego w ich różnorodności oraz do rozwoju kulturalnego, gospodarczego i społecznego. Pomagają również eliminować ważne podstawowe przyczyny przemocy wobec grup szczególnie wrażliwych, która z kolei stanowi bezpośredni atak na równość. W związku z tym program powinien promować działania mające na celu przeciwdziałanie wszelkim formom dyskryminacji i nietolerancji, a mianowicie dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, z naciskiem na szczególne formy dyskryminacji strukturalnej i intersekcjonalnej, aby przyczynić się do realizacji odpowiednich ram polityki Unii. Program powinien wspierać działania ukierunkowane na zapobieganie wszelkim formom ksenofobii i rasizmu, antysemityzmu i nienawiści antymuzułmańskiej, homofobii, bifobii, transfobii, interfobii, nietolerancji i dyskryminacji ze względu na tożsamość płciową, nietolerancji wobec osób należących do mniejszości, w tym Romów, a także nawoływania do nienawiści, jak również na zwalczanie tych zjawisk. Dzięki programowi Unia powinna również zyskać możliwość wywiązania się ze zobowiązania podjętego jako strona Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych przyjętej w dniu 13 grudnia 2006 r.[1] dotyczącego promowania, ochrony i zapewnienia pełnego i równego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności przez wszystkie osoby z niepełnosprawnościami. | Ochrona i propagowanie praw podstawowych przyczyniają się do budowy bardziej demokratycznej Unii. Niedyskryminacja jest jedną z podstawowych zasad Unii, zapisaną w art. 19 TFUE i w art. 21 Karty. Działania na rzecz równego, wolnego od dyskryminacji społeczeństwa przyczyniają się do uwolnienia potencjału jednostek tkwiącego w ich różnorodności oraz do rozwoju kulturalnego, gospodarczego i społecznego. Pomagają również eliminować ważne podstawowe przyczyny przemocy wobec grup szczególnie wrażliwych, która z kolei stanowi bezpośredni atak na równość. W związku z tym program powinien promować działania mające na celu przeciwdziałanie wszelkim formom dyskryminacji i nietolerancji, a mianowicie dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, z naciskiem na szczególne formy dyskryminacji strukturalnej i intersekcjonalnej, aby przyczynić się do realizacji odpowiednich ram polityki Unii. Działania wspierane w ramach programu powinny odnosić się wyraźnie do dyskryminacji strukturalnej i intersekcjonalnej oraz sprzyjać równouprawnieniu płci i równości osób LGBTIQ we wszystkich komponentach. Program powinien wspierać działania ukierunkowane na zapobieganie wszelkim formom ksenofobii i rasizmu, antysemityzmu i nienawiści antymuzułmańskiej, homofobii, bifobii, transfobii, interfobii, nietolerancji i dyskryminacji ze względu na tożsamość płciową, nietolerancji wobec osób należących do mniejszości, w tym Romów oraz mniejszości etnicznych, narodowych i językowych, a także nawoływania do nienawiści, jak również na zwalczanie tych zjawisk w sposób zdecydowany i we wszystkich komponentach, odnosząc się między innymi do dyskryminacji strukturalnej i intersekcjonalnej. Dzięki programowi Unia powinna również zyskać możliwość wywiązania się ze zobowiązania podjętego jako strona Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych przyjętej w dniu 13 grudnia 2006 r.[1] dotyczącego promowania, ochrony i zapewnienia pełnego i równego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności przez wszystkie osoby z niepełnosprawnościami. |
[1] Dz.U. L 23 z 27.1.2010, s. 35. | [1] Dz.U. L 23 z 27.1.2010, s. 35. |
Uzasadnienie
Należy zwrócić uwagę na dyskryminację społeczności marginalizowanych, ze szczególnym uwzględnieniem intersekcjonalności.
Preambuła, motyw 16
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Program jest realizowany w ramach programów prac, o których mowa w art. 110 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. W programach prac określa się, w stosownych przypadkach, działania i powiązane kwoty wsparcia unijnego, które mają być realizowane za pośrednictwem Instrumentu EFK InvestEU. | Program jest realizowany w ramach programów prac, o których mowa w art. 110 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. W programach prac określa się, w stosownych przypadkach, działania i powiązane kwoty wsparcia unijnego, które mają być realizowane za pośrednictwem Instrumentu EFK InvestEU. Program zawiera wskaźniki dotyczące uczestnictwa terytorialnego i podziału finansowania, aby umożliwić ocenę wkładu programu w spójność i wielopoziomowe sprawowanie rządów. |
Uzasadnienie
Podejście terytorialne zgodne z zasadami KR-u.
Preambuła, motyw 21
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Zachęcanie obywateli do aktywniejszego udziału w życiu demokratycznym na szczeblu Unii umocni europejskie społeczeństwo obywatelskie i ułatwi rozwój europejskiej tożsamości. Należy zatem wspierać społeczeństwo obywatelskie w propagowaniu i ochronie wartości unijnych, szerzeniu wiedzy na temat tych wartości oraz przyczynianiu się do skutecznego korzystania z praw na mocy prawa Unii. Gdy obywatele Unii uczestniczą w życiu demokratycznym Unii, przyczyniają się do urzeczywistnienia demokracji pośredniej, na której opiera się funkcjonowanie Unii i która stanowi konkretny wyraz wartości demokracji zapisanej w art. 2 TUE. | Zachęcanie obywateli do aktywniejszego udziału w życiu demokratycznym na szczeblu Unii umocni europejskie społeczeństwo obywatelskie i ułatwi rozwój europejskiej tożsamości. Należy zatem wspierać społeczeństwo obywatelskie w propagowaniu i ochronie wartości unijnych, szerzeniu wiedzy na temat tych wartości oraz przyczynianiu się do skutecznego korzystania z praw na mocy prawa Unii. W to zachęcanie powinny aktywnie angażować się władze lokalne i regionalne w UE. Powinno to obejmować mechanizmy partycypacyjne i deliberatywne na szczeblu lokalnym i regionalnym, w tym uczestnictwo młodzieży i docieranie do społeczności znajdujących się w niekorzystnej sytuacji lub zmarginalizowanych. Gdy obywatele Unii uczestniczą w życiu demokratycznym Unii, przyczyniają się do urzeczywistnienia demokracji pośredniej, na której opiera się funkcjonowanie Unii i która stanowi konkretny wyraz wartości demokracji zapisanej w art. 2 TUE. |
Uzasadnienie
Wyjaśnienie roli władz lokalnych i regionalnych.
Preambuła, motyw 23
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i inne podmioty działające w przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, takie jak niezależne organy ds. praw człowieka, organy ds. równości i instytucje rzeczników praw obywatelskich, odgrywają kluczową rolę w przyczynianiu się do wdrażania polityki, zachęcaniu obywateli do uczestnictwa, rozliczaniu instytucji i stymulowaniu pozytywnych zmian. Program powinien pomóc w zapewnieniu wystarczających zasobów i warunków umożliwiających im niezależne, swobodne, bezpieczne i skuteczne działanie. W tym celu finansowanie unijne powinno uzupełniać wysiłki podejmowane na szczeblu krajowym poprzez wspieranie, ochronę, wzmacnianie i budowanie zdolności tych podmiotów, jak podkreślono w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 19 kwietnia 2018 r. oraz w konkluzjach Rady z dnia10 marca 2023 r. i dnia 7 marca 2025 r. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa również ważną rolę w zapewnianiu skutecznego wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 poprzez wspieranie kultury otwartości i środowiska przyjaznego dla sygnalistów. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i inne podmioty działające w przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, takie jak niezależne organy ds. praw człowieka, organy ds. równości i instytucje rzeczników praw obywatelskich, odgrywają kluczową rolę w przyczynianiu się do wdrażania polityki, zachęcaniu obywateli do uczestnictwa, rozliczaniu instytucji i stymulowaniu pozytywnych zmian. Program powinien pomóc w zapewnieniu wystarczających zasobów i warunków umożliwiających im niezależne, swobodne, bezpieczne i skuteczne działanie. W tym celu finansowanie unijne powinno uzupełniać wysiłki podejmowane na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym poprzez wspieranie, ochronę, wzmacnianie i budowanie zdolności tych podmiotów, jak podkreślono w rezolucji Parlamentu Europejskiego z 19 kwietnia 2018 r. oraz w konkluzjach Rady z 10 marca 2023 r. i 7 marca 2025 r. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa również ważną rolę w zapewnianiu skutecznego wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 poprzez wspieranie kultury otwartości i środowiska przyjaznego dla sygnalistów. |
Uzasadnienie
Należy uściślić, że w programie ważny jest nie tylko poziom unijny, krajowy i lokalny, ale również regionalny.
Preambuła, motyw 39
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Ponieważ cele niniejszego rozporządzenia nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na transnarodowy charakter wyzwań możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 TUE. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów. | Ponieważ cele niniejszego rozporządzenia nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na transnarodowy charakter wyzwań możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 TUE. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów. Podczas realizacji programu przestrzega się zasad partnerstwa, wielopoziomowego sprawowania rządów i pomocniczości, aby zapewnić znaczący udział władz lokalnych i regionalnych przez cały cykl programu. Należy również zapewnić proporcjonalność pod względem administracyjnym poprzez uproszczone procedury i dostosowane wsparcie dla małych beneficjentów i podmiotów oddolnych. |
Uzasadnienie
Należy wprowadzić partnerstwo i wielopoziomowe sprawowanie rządów.
W art. 3 ust. 2 lit. a) należy dodać nowy punkt po pkt I
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
II) propagowanie wymiany doświadczeń i współpracy między władzami lokalnymi i regionalnymi w całej UE, w tym między partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim, aby wzmocnić inkluzywne uczestnictwo w kulturze, w celu promowania europejskiej kultury i poczucia przynależności do UE; |
Uzasadnienie
Wymiana doświadczeń ma kluczowe znaczenie dla budowania zdolności międzyterytorialnych.
Art. 3 ust. 2 lit. c) pkt III
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
III. przyczynianie się do zwiększenia demokratycznego uczestnictwa i utrzymania praworządności ("demokratyczne uczestnictwo i praworządność"). | III. przyczynianie się do zwiększenia demokratycznego uczestnictwa i utrzymania praworządności ("demokratyczne uczestnictwo i praworządność"), ze szczególnym naciskiem na wzmacnianie demokracji lokalnej. |
Uzasadnienie
Kluczowe znaczenie ma nie tylko szczebel krajowy czy unijny, lecz również demokracja lokalna.
Art. 4 lit. b)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
poprawie powszechnego dostępu do kultury i dziedzictwa kulturowego oraz uczestnictwa w ich ramach, w szczególności dla młodych ludzi, a także wzmocnieniu odporności i spójności społecznej, w szczególności sprawiedliwości międzypokoleniowej, równości i różnorodności, poprzez zaangażowanie w kulturę; | zapewnieniu wszystkim przystępności cenowej i dostępu do kultury i dziedzictwa kulturowego oraz uczestnictwa w ich ramach, w szczególności dla młodych ludzi, grup o niskich dochodach i osób z niepełnosprawnościami, a także wzmocnieniu odporności i spójności społecznej, w szczególności sprawiedliwości międzypokoleniowej, równości i różnorodności, poprzez zaangażowanie w kulturę, zwłaszcza na szczeblu lokalnym i regionalnym; |
Uzasadnienie
Ukierunkowanie na władze lokalne i regionalne.
Art. 4 lit. d)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
wzmocnieniu zdolności i umiejętności w sektorze kultury i sektorze kreatywnym w celu stymulowania innowacji i konkurencyjności oraz umożliwienia radzenia sobie z transformacją ekologiczną i cyfrową, w tym poprzez wspieranie sieci organizacji kulturalnych i kreatywnych, szkolenia i partnerskie uczenie się; | wzmocnieniu zdolności i umiejętności w sektorze kultury i sektorze kreatywnym w celu stymulowania innowacji i konkurencyjności oraz aktywnego przyczyniania się do transformacji demograficznej, ekologicznej i cyfrowej, w tym dzięki wspieraniu zrównoważonych środowiskowo praktyk kulturalnych, odpowiedzialnych pod względem klimatu metod produkcji i rozpowszechniania oraz zasobooszczędnej mobilności artystów i osób zawodowo związanych z kulturą oraz działań przyczyniających się do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych, w tym poprzez zasobooszczędną mobilność artystów i osób zawodowo związanych z kulturą, wspieranie sieci organizacji kulturalnych i kreatywnych, szkolenia i partnerskie uczenie się; należy zwrócić szczególną uwagę na eliminowanie dysproporcji terytorialnych i zwiększanie dostępu do kultury we wszystkich regionach. |
Uzasadnienie
Ukierunkowano tekst na wymierną wartość dodaną dla obywateli poprzez priorytetowe traktowanie dostępu do kultury, umiejętności i mobilności oraz wzmocnienie wymiaru terytorialnego, a także usunięto wzmiankę związaną z klimatem, która nie jest bezpośrednio istotna dla celów inicjatywy.
Art. 4, dodać nowy punkt po lit. d)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
e) wspieraniu ochrony i przekazywaniu żywego dziedzictwa i tradycyjnego rzemiosła poprzez pomoc w zakresie budowania zdolności, programy mentoringu i współpracę z organizatorami kształcenia zawodowego, co zapewni znaczący udział zróżnicowanych kulturowo społeczności i sprawiedliwy dostęp rożnym obszarom. |
Uzasadnienie
Żywe dziedzictwo i tradycyjne rzemiosło uosabiają zróżnicowaną wiedzę kulturową Europy, a także wspierają edukację i spójność społeczną. Wyraźne uznanie tego faktu zapewnia sprawiedliwe i dostępne wsparcie dla praktyków oraz wzmacnia ciągłość międzypokoleniową, zwłaszcza w regionach borykających się z wyzwaniami demograficznymi.
Art. 5 lit. c)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
budowaniu baz odbiorców europejskich utworów audiowizualnych, w tym za pośrednictwem sieci europejskich kin, festiwali i kampanii informacyjnych, skierowanych w szczególności do młodych Europejczyków i społeczności, w których dostęp do takich utworów jest utrudniony; | budowaniu baz odbiorców europejskich utworów audiowizualnych - w tym za pośrednictwem sieci europejskich kin, festiwali i kampanii informacyjnych, tworzeniu sieci kontaktów, a także wspieraniu lokalnych i regionalnych festiwali filmowych oraz festiwali audiowizualnych - skierowanych w szczególności do młodych Europejczyków i społeczności, w których dostęp do takich utworów jest utrudniony; |
Uzasadnienie
Należy położyć nacisk również na kwestie lokalne i regionalne.
Art. 5, należy dodać nowy punkt po lit. e)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
f) wspieraniu lokalnej i regionalnej produkcji medialnej i dziennikarstwa za pomocą specjalnego, dostosowanego terytorialnie finansowania nadawców publicznych, niezależnego dziennikarstwa i mediów drukowanych w mniejszych miastach i regionach wiejskich, gdzie ograniczona wielkość rynku hamuje rentowność komercyjną. |
Uzasadnienie
Media lokalne i regionalne podtrzymują świadome postawy obywatelskie i demokrację, ale mają różną rentowność w różnych regonach UE. W małych miastach i na obszarach wiejskich słabe bazy gospodarcze tworzą "pustynie medialne", które szkodzą życiu obywatelskiemu. Ukierunkowane i proporcjonalne finansowanie ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania pluralistycznych ekosystemów informacyjnych.
Art. 7.
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
a) promowaniu równości oraz zapobieganiu dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną oraz zwalczaniu takiej dyskryminacji, a także zapobieganiu wszelkim formom rasizmu i nietolerancji i zwalczaniu tych zjawisk; | a) propagowaniu równości i włączenia społecznego oraz zapobieganiu dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną oraz zwalczaniu takiej dyskryminacji, a także zapobieganiu wszelkim formom rasizmu i nietolerancji, w tym wobec mniejszości etnicznych, narodowych, religijnych lub językowych; |
Uzasadnienie
W tekście należy wspomnieć o ochronie mniejszości bez potrzeby innego rodzaju doprecyzowania. Początkowo zostało to uwzględnione w poprawce do art. 8 wniosku.
Art. 8 lit. a)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
zapobieganiu wszelkim formom przemocy ze względu na płeć wobec kobiet i dziewcząt, przemocy domowej oraz przemocy wobec dzieci, młodzieży i osób starszych, osób LGBTIQ, osób z niepełnosprawnościami i innych grup ryzyka, reagowanie na te formy przemocy i zwalczanie ich na wszystkich szczeblach; | zapobieganiu, w tym na szczeblu lokalnym i regionalnym, podstawowym przyczynom i skutkom wszelkich form przemocy ze względu na płeć wobec kobiet i dziewcząt, przemocy domowej oraz przemocy wobec dzieci, młodzieży i osób starszych, osób LGBTIQ, osób z niepełnosprawnościami, mniejszości etnicznych, językowych lub religijnych i innych grup ryzyka, reagowanie na te formy przemocy i zwalczanie ich na wszystkich szczeblach dzięki zintegrowanemu podejściu opartemu na prawach; krzewieniu społecznej, gospodarczej i instytucjonalnej rozliczalności, równości i upodmiotowienia na wszystkich szczeblach; |
Uzasadnienie
Zapobieganie przemocy i reagowanie na nią muszą odbywać się także na szczeblu władz lokalnych i regionalnych. Należy położyć większy nacisk na wyeliminowanie podstawowych przyczyn przemocy, aby skutecznie jej zapobiegać oraz promować rozliczalność z myślą o tym, by nie tylko indywidualne osoby, ale również szczebel instytucjonalny był bardziej zaangażowany w te działania.
Art. 10 lit. a)
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
współpraca międzysektorowa i innowacje w dziedzinie kultury, mediów i społeczeństwa obywatelskiego oraz ochrona integralności dyskursu publicznego, a tym samym wzmocnienie odporności demokratycznej, gotowości społecznej oraz zaangażowania kulturalnego i obywatelskiego; | współpraca międzysektorowa i innowacje w dziedzinie kultury, mediów i społeczeństwa obywatelskiego oraz propagowanie przejrzystości i pluralizmu w dyskursie publicznym, przy pełnym poszanowaniu wolności wypowiedzi i wolności mediów, a tym samym wzmocnienie odporności demokratycznej, gotowości społecznej oraz zaangażowania kulturalnego i obywatelskiego; |
Uzasadnienie
Doprecyzowanie tekstu.
Art. 11 ust. 4
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Pulę środków finansowych, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, oraz kwoty dodatkowych środków, o których mowa w art. 12, można wykorzystać także na pomoc techniczną i administracyjną na wykonanie programu, np. na działania przygotowawcze, monitorowanie, kontrolę, audyt i ewaluację, na instytucjonalne systemy i platformy informatyczne, na działania informacyjne i komunikacyjne, w tym komunikację instytucjonalną o priorytetach politycznych Unii, oraz na wszelką inną pomoc techniczną i administracyjną lub wydatki związane z personelem, poniesione przez Komisję na zarządzanie Programem. | Pulę środków finansowych, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, oraz kwoty dodatkowych środków, o których mowa w art. 12, można wykorzystać także na pomoc techniczną i administracyjną na wykonanie programu, np. na działania przygotowawcze, monitorowanie, kontrolę, audyt i ewaluację, na instytucjonalne systemy i platformy informatyczne, na działania informacyjne, komunikacyjne i popularyzatorskie, w tym komunikację instytucjonalną o priorytetach politycznych Unii, a także na informowanie o możliwościach oferowanych przez Program oraz na wszelką inną pomoc techniczną i administracyjną lub wydatki związane z personelem, poniesione przez Komisję na zarządzanie Programem. |
Uzasadnienie
Doprecyzowanie na podstawie wyników konsultacji z zainteresowanymi stronami.
Art. 16.
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
4. Procedury wyboru mające wpływ na bezpieczeństwo lub porządek publiczny, w szczególności w odniesieniu do strategicznych aktywów i interesów Unii lub jej państw członkowskich, są ograniczone zgodnie z art. 136 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. | 4. Procedury wyboru mające wpływ na bezpieczeństwo lub porządek publiczny, w szczególności w odniesieniu do strategicznych aktywów i interesów Unii lub jej państw członkowskich, są ograniczone zgodnie z art. 136 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. W ramach procedury kwalifikowalności i wyboru zapewnia się sprawiedliwą równowagę geograficzną i te procedury ułatwiają dostęp władzom lokalnym i regionalnym oraz mniejszym podmiotom, w tym poprzez odpowiednie środki budowania zdolności. |
Uzasadnienie
Potrzebna jest praktyka zrównoważona pod względem terytorialnym.
Art. 17.
Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka KR-u |
Program jest realizowany w ramach programów prac, o których mowa w art. 110 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. W programach prac określa się, w stosownych przypadkach, działania i powiązane kwoty wsparcia unijnego, które mają być realizowane za pośrednictwem Instrumentu EFK InvestEU. | Program jest realizowany w ramach programów prac, o których mowa w art. 110 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. W programach prac określa się, w stosownych przypadkach, działania i powiązane kwoty wsparcia unijnego, które mają być realizowane za pośrednictwem Instrumentu EFK InvestEU. Programy prac powinny opierać się na systematycznym angażowaniu kluczowych zainteresowanych stron, a także władz lokalnych i regionalnych. Program zawiera jasne cele dotyczące równowagi terytorialnej w zakresie wsparcia i uczestnictwa, włączenia społecznego i przydziału środków finansowych na ocenę wkładu Programu w spójność, równość i wielopoziomowe sprawowanie rządów. |
Uzasadnienie
Podejście terytorialne zgodne z zasadami KR-u.
II. ZALECENIA POLITYCZNE
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)
1. Zwraca uwagę, że kompleksowe zrozumienie europejskiej kultury i tożsamości powinno również uwzględniać historyczny wpływ europejskich fundamentów kolonialnych oraz ich trwałe skutki społeczne, kulturowe i gospodarcze, w tym ich rolę w kształtowaniu produkcji kulturalnej, systemów wiedzy i globalnych nierówności. Podkreśla znaczenie wspierania krytycznej świadomości historycznej, dialogu międzykulturowego i inkluzywnych narracji odzwierciedlających tę odpowiedzialność.
2. Docenia, że nowy program, pomyślany w sposób prawdziwie całościowy, zachowuje i dobitnie podkreśla w swojej nazwie historyczne korzenie demokracji europejskiej, sferę publiczną, równość obywatelską i europejski sposób myślenia. Z historycznego punktu widzenia te fundamenty naszego współczesnego świata zostały po raz pierwszy ukształtowane w jednym mieście - Atenach i w jednym miejscu - na agorze. To symboliczne odniesienie samo w sobie akcentuje centralną i wyróżniającą rolę gmin i regionów jako głównych przestrzeni, w których demokracja jest obecna w codziennym życiu, praktykowana i rozwijana.
3. Uważa, że program "AgoraEU" jest dla prawodawców istotną okazją do zapewnienia, aby władze lokalne i regionalne zostały dostrzeżone jako partnerzy wykonawczy, jeśli chodzi o podtrzymywanie wartości UE, promowanie różnorodności kulturowej i wzmacnianie zaangażowania demokratycznego oraz równych szans.
4. Apeluje, aby w programie jasno zdefiniowano i realizowano koncepcję europejskiej wartości dodanej, w tym jej wymiar terytorialny, tak aby finansowanie unijne było ukierunkowane na działania, które nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez same państwa członkowskie, regiony lub miasta i które przynoszą wymierne korzyści na szczeblu europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym i zarazem propagują włączenie społeczne, uczestnictwo demokratyczne oraz równe szanse na wszystkich obszarach.
5. W tym duchu, a także w świetle coraz powszechniejszych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych mających wpływ na kulturę europejską i wartości europejskie oraz europejską przestrzeń intelektualną i demokratyczną, wzywa Komisję Europejską do zadbania o to, by w kolejnych wieloletnich ramach finansowych środki finansowe przeznaczone na program "AgoraEU" były współmierne do poziomu ambicji programu oraz wystarczające do ich zachowania w ujęciu realnym, z uwzględnieniem inflacji i rozszerzonych celów programu. Podkreśla, że wszelkie rozszerzenie programu "AgoraEU" należy zapewnić za pomocą odpowiednich ogólnych zasobów WRF oraz, w stosownych przypadkach, wzmocnionego systemu zasobów własnych, a nie poprzez realokacje z polityki spójności lub innych kluczowych programów inwestycji społecznych i kulturalnych.
6. Wzywa Komisję Europejską, aby - z uwagi na nierówności strukturalne i terytorialne zaobserwowane w ramach poprzednich programów - zaangażowała się w ukierunkowane konsultacje z europejskimi władzami regionalnymi i lokalnymi oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Jest to niezbędne do zapewnienia, aby program skutecznie przyczyniał się do osiągnięcia celów we wszystkich regionach. Doświadczenie jasno pokazuje, że regiony, które nie znajdują się w centrum zainteresowania polityki publicznej, są znacznie bardziej narażone na rozprzestrzenianie się poglądów ekstremistycznych i zwiększone ryzyko niestabilności politycznej. Jest to szczególnie ważne w sytuacjach, gdy nierówności społeczno-gospodarcze, ubóstwo i wykluczenie społeczne podważają zaufanie do instytucji i pogłębiają polaryzację.
7. Podkreśla, że program ten stanowi samo sedno kolejnych wieloletnich ram finansowych i ucieleśnia wspólną europejską bazę wartości i wspólnego europejskiego ducha, w związku z czym zaleca zapewnienie wnioskodawcom ze wszystkich państw członkowskich dostępu do zasobów programu bez zbędnych ograniczeń. W tym kontekście podkreśla, że aby zagwarantować dostęp do programu władzom lokalnym i regionalnym oraz innym kwalifikującym się organizacjom lokalnym i regionalnym, nawet w obliczu wyzwań politycznych lub sporów na szczeblu państw członkowskich, wsparcie powinno być zaprojektowane tak, aby docierać do beneficjentów bez ingerencji lub przeszkód stwarzanych przez kwestie związane z państwami członkowskimi, przy pełnym poszanowaniu praworządności, warunkowości i ochrony wartości UE.
8. Zaleca, by w celu realizacji i rozpowszechniania działań na małą skalę i na poziomie mikro wprowadzić odpowiednie narzędzia, które pozwolą również na budowanie zdolności i opiekę mentorską, w tym za pośrednictwem lokalnych i regionalnych struktur wsparcia. Ponadto, aby zapewnić zrównoważone pod względem terytorialnym wdrażanie tych inicjatyw, wzywa do wprowadzenia skutecznych ram zarządzania, które będą wystarczająco elastyczne i należycie uwzględnią szczególne cechy i potrzeby kontekstu lokalnego i regionalnego.
9. Ubolewa, że w odróżnieniu do poprzednich rozporządzeń obecny wniosek nie zawiera orientacyjnego wykazu środków lub działań. Podkreśla, że taki element ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia klarowności i przejrzystości, gdyż umożliwia docelowym podmiotom wcześniejsze przygotowanie się i znaczące zaangażowanie w program. Jednocześnie uważa, że włączenie orientacyjnego wykazu pomogłoby zapobiec ryzyku późniejszych interpretacji odbiegających od pierwotnych założeń programu.
10. Zachęca do transgranicznej twórczości kulturalnej, współpracy, uczestnictwa i dostępności oraz transgranicznego obiegu różnorodnych dzieł kultury. Ponadto popiera elastyczne stosowanie programów ramowych, kaskadowych i wspólnych, co ma na celu zaspokojenie wspólnych potrzeb występujących na różnych terytoriach - takich jak potrzeby europejskich kin studyjnych, teatrów, sal koncertowych i podobnych placówek kulturalnych - a jednocześnie przyczynia się do zmniejszenia dysproporcji terytorialnych. Takie podejścia powinny umożliwiać uwzględnienie specyfiki terytorialnej, zdolności i potrzeb grup docelowych oraz najbardziej aktualnych dostępnych technik - w oparciu o sprawdzone i oparte na dowodach praktyki.
11. Apeluje o wspieranie transnarodowych sieci miast partnerskich, transgranicznych partnerstw gminnych oraz inicjatyw siostrzanych regionów w celu zachęcania do bezpośredniego uczestnictwa demokratycznego, wymiany kulturalnej i solidarności między społecznościami, a także o zapewnienie specjalnego finansowania trwałej współpracy wieloletniej.
12. Podkreśla, że innowacje, kultura i dziedzictwo kulturowe, w tym ochrona dziedzictwa, są jednakowo ważnymi obszarami polityki. Akcentuje, że chociaż należy zachęcać do rozwijania synergii między nimi, należy również wyraźnie wspierać sektorowe innowacje społeczne, biznesowe i usługowe, a nie ograniczać się wyłącznie do innowacji technologicznych, zwłaszcza biorąc pod uwagę rolę sektora kultury i sektora kreatywnego w stymulowaniu zrównoważonego pod względem społecznym i środowiskowym podejścia do transformacji ekologicznej i cyfrowej. Jednocześnie uważa, że dziedziny te - w szczególności dziedzictwo kulturowe i ochrona dziedzictwa - należy również traktować jako odrębne obszary polityki, odzwierciedlające przewodnią rolę, jaką Europa od dawna odgrywa na świecie w tej dziedzinie, w tym poprzez rozmaite formy jej obiektów dziedzictwa kulturowego.
13. Wzywa, aby - ze szczególnym uwzględnieniem produkcji mediów lokalnych i regionalnych oraz prasy, w tym mediów drukowanych, telewizji i radia, ze szczególnym naciskiem na radiofonię i telewizję publiczną - wprowadzić specjalne, przeznaczone na ten cel systemy wsparcia, które będą proporcjonalne do znaczenia tych funkcji i współmierne do ich zasadniczej roli.
14. Proponuje, aby w celu poprawy równowagi terytorialnej i przyczynienia się do większego uznania wartości kultury w strategiach rozwoju terytorialnego i lokalnego program zapewniał ukierunkowane wsparcie dla wdrażanych lokalnie inicjatyw opartych na zasadzie pomocniczości. W przypadku gdy miasto, obszar lub region posiada dobrze rozwiniętą, partycypacyjną i opartą na kulturze strategię rozwoju - porównywalną na przykład z inicjatywą dotyczącą miast będących Europejską Stolicą Kultury czy ze Znakiem Dziedzictwa Europejskiego - należy udostępnić szczególne wsparcie, w tym za pośrednictwem lokalnych grup działania w ramach RLKS czy LEADER na obszarach wiejskich i miejskich. Takie podejście wzmocniłoby ukierunkowanie polityki na konkretny obszar, zwiększyłoby jej dostosowanie do realiów terytorialnych oraz zmobilizowałoby społeczności lokalne i ich zasoby na rzecz celów programu.
15. Podkreśla, że program "AgoraEu" jest oparty na dowodach i spójny z jego wizją polityczną: chodzi o zadbanie o zachowanie europejskich wartości i europejskiej witalności kulturalnej dzięki silnemu uczestnictwu lokalnemu, dostępności finansowania i wielopoziomowej współpracy. Odnosząc się do tych ustaleń, Komitet Regionów ponawia apel o większe angażowanie władz lokalnych i regionalnych w zarządzanie programem, jego monitorowanie i wdrażanie w celu zapewnienia, by wszystkie regiony i społeczności w Unii mogły w pełni odnieść korzyści z programu "AgoraEU".
16. Apeluje o wzmocnione, zorientowane na rezultaty ramy wykonania, w tym jasne, mierzalne i odpowiednie metody umożliwiające ocenę nie tylko produktów, ale także rezultatów i skutków programu na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym, w szczególności w odniesieniu do demokratycznego uczestnictwa, wolności mediów i praw podstawowych oraz wkładu programu w spójność społeczną i terytorialną i równe szanse.
17. Wzywa do ustanowienia jasnych norm oraz wytycznych dotyczących gromadzenia, weryfikacji i agregacji danych, w tym na szczeblu lokalnym i regionalnym, zapewniających jakość, wiarygodność i możliwość kontroli danych dotyczących wykonania we wszystkich komponentach programu, w tym, w stosownych przypadkach i w miarę możliwości, dezagregacji, która uwidoczni luki w uczestnictwie i dostępie dotykające kobiety, młodzież, osoby z niepełnosprawnościami, obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz obszary niedostatecznie reprezentowane.
18. Oparta na wybranych celach konsolidacja poprzednich programów ("Kreatywna Europa", CERV+) w ramach nowego programu "AgoraEU" nie powinna osłabiać poszczególnych komponentów (kultura, media, zaangażowanie obywateli, równość i prawa).
19. Z zadowoleniem odnosi się do proponowanego zwiększenia finansowania, jednocześnie jednak podkreśla, że program "AgoraEU" jest częścią większej propozycji dotyczącej kolejnych wieloletnich ram finansowych (2028-2034); dlatego też wynik negocjacji w sprawie propozycji budżetu ma ogromny wpływ na ostateczną formę i treść programu. W związku z tym niezwykle istotne jest, aby uniknąć zmniejszenia jego udziału w budżecie UE.
20. Podkreśla, że procedury zarządzania administracyjnego w ramach obecnych programów (wniosek, ocena i sprawozdawczość) są nadal uznawane za bardzo czasochłonne i uciążliwe przez znaczną liczbę beneficjentów i potencjalnych beneficjentów, w tym młodych twórców kultury i mediów, a także przez małe organizacje i władze lokalne i regionalne, zwłaszcza te z obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyraża zaniepokojenie, że te wymogi mogą w nieproporcjonalny sposób wykluczać potencjalnych beneficjentów ze środowisk defaworyzowanych lub społeczności o niewystarczających zasobach, ograniczając ich zdolność do dostępu do programów, ubiegania się o nie i czerpania z nich korzyści.
21. Podkreśla potrzebę zapewnienia wolności artystycznej i wolności mediów oraz wzywa do ponownego i stałego wspierania niezależnych filmów i produkcji, w oparciu o pozytywne doświadczenia z istniejących systemów wsparcia.
22. W tym celu należy systematycznie konsultować się z władzami lokalnymi i regionalnymi w zakresie kształtowania i wdrażania środków, priorytetów i działań mających na celu zapewnienie finansowania powiązanych sektorów w całej Europie oraz zarządzania tymi środkami, priorytetami i działaniami.
23. Z uwagi na wielowymiarowość rozwoju regionalnego oraz fakt, że traktaty mają na celu spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, istnieje potrzeba dokonania przeglądu powiązanych polityk UE z perspektywy lokalnej i regionalnej, z uwzględnieniem ich potencjalnego wpływu na tworzenie wzrostu gospodarczego, dobrej jakości miejsc pracy, perspektyw rozwoju, dobrostanu społecznego i równych szans dla wszystkich oraz na zrównoważoność i jakość środowiskową miast i regionów UE.
24. Władze lokalne i regionalne są kluczowymi partnerami w realizacji tych celów, ponieważ zarządzają większością infrastruktury, wspierają powiązane ekosystemy i podtrzymują demokratyczne uczestnictwo poprzez lokalne inicjatywy obywatelskie. Aby wniosek był zgodny z zasadą aktywnej pomocniczości, władze lokalne i regionalne powinny być w znaczący sposób angażowane w etapy programowania, wdrażania i oceny.
25. Przyznaje, że skala i skutki wyzwań uzasadniają koordynację na szczeblu UE, ale podkreśla, że proporcjonalność należy oceniać również pod względem administracyjnym. Skomplikowane procedury składania wniosków i scentralizowane zarządzanie mogłyby wiązać z nieproporcjonalnym obciążeniem dla małych gmin i organizacji oddolnych. Dlatego włączenie środków budowania zdolności, uproszczonych formatów dotacji (które okazały się przydatne, takich jak dwuetapowe wnioski lub dotacje w systemie kaskadowym), dostępnej komunikacji i punktów kontaktowych ds. programu "AgoraEU" - przynajmniej na szczeblu krajowym, ale w stosownych przypadkach również na szczeblu regionalnym - pozwoliłoby na zachowanie proporcjonalności nie tylko pod względem zakresu, ale również dostępności i inkluzywności.
26. Wyraża zaniepokojenie planowanym stosowaniem finansowania niepowiązanego z kosztami jako domyślnego mechanizmu finansowania, co może zmniejszać przejrzystość i rozliczalność oraz osłabiać związek między wydatkami a rezultatami, zwłaszcza w przypadku władz lokalnych i regionalnych oraz mniejszych beneficjentów, w tym organizacji oddolnych, niezależnych podmiotów działających w dziedzinie kultury i organizacji społeczeństwa obywatelskiego na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania lub niedostatecznych zasobach. Wzywa do indywidualnej oceny najwłaściwszego modelu finansowania zapewniającego odpowiednią kontrolę i nadzór finansowy.
27. Sugeruje, że w przypadku inicjatyw i środków zarówno prowadzonych na małą skalę, jak i oddolnych wymagany wkład własny nie powinien przekraczać 10 % całkowitych kosztów kwalifikowalnych. Pokrycie tego wkładu należy umożliwić w drodze współfinansowania krajowego, regionalnego lub lokalnego, aby zapewnić dostępność dla mniejszych organizacji, grup nieformalnych i podmiotów lokalnych o ograniczonych zdolnościach finansowych oraz aby uniknąć wykluczenia inicjatyw oddolnych o wysokiej wartości społecznej i demokratycznej.
28. Aby wniosek dotyczący programu "AgoraEU" był w pełni zgodny z zasadą aktywnej pomocniczości i wielopoziomowego sprawowania rządów, Komitet Regionów zaleca zmianę projektu rozporządzenia w celu: uznania roli władz lokalnych i regionalnych w zarządzaniu programem, wprowadzenia wskaźników uczestnictwa terytorialnego oraz powiązania kryteriów oceny ze spójnością terytorialną i zaangażowaniem obywatelskim.
29. Podkreśla potrzebę jasnych ustaleń dotyczących zarządzania, administrowania i kontroli w ramach programu, w tym wyraźnych przepisów dotyczących rozliczalności, przejrzystości i identyfikowalności wydatków, przy odpowiednim zaangażowaniu i znaczącym udziale władz lokalnych i regionalnych, w celu zapewnienia należytego zarządzania finansami i skutecznej ochrony interesów finansowych Unii, przy jednoczesnym zagwarantowaniu sprawiedliwego dostępu do finansowania i zapobieganiu dysproporcjom strukturalnym i terytorialnym we wdrażaniu.
30. Potwierdza, że zależy mu na kontynuowaniu wysiłków na rzecz ochrony odporności demokratycznej, praworządności i praw podstawowych, w szczególności w świetle rosnących zagrożeń związanych z ingerencją w europejski porządek demokratyczny, takich jak m.in. nawoływanie do nienawiści, dyskryminacja i działania polityczne przeciwko marginalizowanym społecznościom oraz mniejszościom narodowym, etnicznym i językowym. Zdecydowanie popiera wszelkie wysiłki na rzecz zapewnienia otwartej, sprawiedliwej, inkluzywnej i pluralistycznej debaty politycznej.
31. Zauważa, że konieczne jest inwestowanie w kształcenie, podnoszenie świadomości, budowanie zdolności i w szkolenia, oraz podkreśla potrzebę wsparcia poprzez finansowanie, programy i inicjatywy, aby pomóc władzom lokalnym i regionalnym w budowaniu kultury praworządności, zachęcaniu do demokratycznego uczestnictwa i podtrzymywaniu ochrony wartości UE na miejscu.
32. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje zamierzoną równowagę między uproszczeniem a znaczeniem politycznym, a także synergię i oczekiwaną spójność w finansowaniu działań wcześniej objętych wieloma programami, na przykład w celu wspierania wolności i pluralizmu mediów oraz walki z dezinformacją w ramach komponentu MEDIA+.
33. Wzywa do jasnego i systematycznego rozpoznawania komplementarności oraz synergii z innymi programami i instrumentami Unii, a także z krajowymi, regionalnymi i lokalnymi systemami finansowania, aby uniknąć powielania finansowania oraz zapewnić spójne, wydajne i skuteczne wykorzystanie zasobów Unii na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, ze szczególnym uwzględnieniem zwiększenia dostępu dla mniejszych beneficjentów i grup bardziej zagrożonych wykluczeniem z unijnego wsparcia.
34. Podkreśla, że przy opracowywaniu zaproszeń do składania wniosków w ramach programu "AgoraEU" należy odpowiednio uwzględnić przewidywalne harmonogramy i realistyczne terminy, aby zapewnić zmotywowanym organizacjom wystarczająco dużo czasu na przygotowanie jakościowych wniosków, zwłaszcza w przypadkach, gdy organizacje mogą chcieć w rzeczywisty sposób zaangażować się w wiele zaproszeń w ramach tego samego cyklu programu. Wyraźne wcześniejsze powiadamianie o zaproszeniach do składania wniosków i skoordynowane planowanie sprzyjałyby jakości, inkluzywności i skutecznemu uczestnictwu, bez zwiększania obciążeń administracyjnych.
35. Ubolewa w związku z tym, że proponowany program "AgoraEU" nie przejmuje finansowania działań planowanych w odniesieniu do inicjatyw w dziedzinie partnerstwa miast i sieci miast, które zostały przewidziane w ramach komponentu "Zaangażowanie i udział obywateli" w rozporządzeniu ustanawiającym program CERV. Apeluje do Komisji Europejskiej o przywrócenie i wzmocnienie tych działań, w tym zasobów na wymiany młodzieży oraz inkluzywnego udziału mniejszych gmin i obszarów wiejskich.
36. Wzywa Komisję Europejską do ustanowienia specjalnych strumieni finansowania dla zorganizowanych sieci wymiany koncentrujących się na żywym dziedzictwie, tradycyjnym rzemiośle i międzypokoleniowym przekazywaniu wiedzy. Komisja powinna zbadać synergie z siecią Europa Nostra i Znakiem Dziedzictwa Europejskiego w celu zwiększenia wpływu i zapewnienia komplementarności z mechanizmami ochrony dziedzictwa.
37. Zwraca się do Komisji Europejskiej o ustanowienie specjalnego wsparcia dla ukierunkowanych terytorialnie, długoterminowych strategii rozwoju kulturalnego, w tym programów Europejskiej Stolicy Kultury i inicjatyw typu LEADER łączących spójność terytorialną, ochronę dziedzictwa i zaangażowanie społeczności jako alternatywę dla odrębnego finansowania projektów.
38. Apeluje do Komisji Europejskiej o dopilnowanie, aby programy prac w ramach "AgoraEU" jasno wskazywały kwalifikujące się środki i priorytety, a także o ustanowienie bazowych wskaźników monitorowania zdezagregowanych według zmiennych terytorialnych (miejskich/wiejskich, regionalnych, wskaźnika niekorzystnej sytuacji), aby systematycznie śledzić podział finansowania i identyfikować wzorce niedofinansowania.
39. Wzywa Komisję Europejską do uznania władz lokalnych i regionalnych za główne fora demokratycznego uczestnictwa oraz do priorytetowego traktowania inwestycji w ich zdolność do zapewniania kultury, umiejętności korzystania z mediów, edukacji obywatelskiej i partycypacyjnych dyskusji, które budują zaufanie i podtrzymują praworządność na szczeblu terytorialnym.
40. Zwraca się do Komisji Europejskiej o wspieranie partnerstw edukacyjnych łączących lokalne organizacje medialne ze szkołami, bibliotekami i społeczeństwem obywatelskim w celu zapewnienia szkoleń w zakresie umiejętności korzystania z mediów i kluczowych kompetencji cyfrowych, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności wiejskich i ludności narażonej na dezinformację.
41. Apeluje do Komisji o zadbanie o to, aby w skład komitetów oceniających w ramach programu "AgoraEU" wchodzili przedstawiciele posiadający wiedzę fachową w zakresie regionalnego rozwoju kulturalnego i innowacji na obszarach wiejskich, rekrutowani na zasadzie proporcjonalności we wszystkich państwach członkowskich i reprezentujący kontekst miejski, wiejski i przygraniczny. Kryteria oceny powinny być przedmiotem regularnego przeglądu pod kątem systemowej stronniczości.
42. Wzywa Komisję Europejską do zadbania o to, by finansowanie w ramach programu "AgoraEU" wspierało organizacje społeczeństwa obywatelskiego przechodzące odnowę pokoleń. Trzeba zapewnić dostosowany do potrzeb mentoring w dziedzinie sprawowania rządów i stabilności instytucjonalnej, aby ułatwić transfer wiedzy i zwiększyć możliwości młodych ludzi i kobiet w zakresie kierowania inicjatywami obywatelskimi.
43. Wzywa Komisję Europejską do wyraźnego uznania ochrony i zachowania dziedzictwa kulturowego - w tym dziedzictwa materialnego, niematerialnego i archeologicznego oraz archiwów - za autonomiczny cel priorytetowy, który musi iść w parze ze specjalnymi mechanizmami finansowania i wiedzą fachową i nie być podporządkowany ramom gospodarki kreatywnej.
Bruksela, dnia 6 maja 2026 r.
Przewodnicząca
Europejskiego Komitetu Regionów
Kata TÜTTŐ
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3465 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Program AgoraEU |
| Data aktu: | 2026-05-06 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-24 |