Wspólna deklaracja "Europa dla kultury - kultura dla Europy"
WSPÓLNA DEKLARACJA "EUROPA DLA KULTURY - KULTURA DLA EUROPY" 1 (C/2026/3440)
1. 12 listopada 2025 r. Komisja przedstawiła Radzie i Parlamentowi Europejskiemu projekt wspólnej deklaracji "Europa dla kultury - kultura dla Europy" 2 (zwanej dalej "wspólną deklaracją"). Celem niniejszej deklaracji jest zapewnienie większego zaangażowania politycznego w kulturę, w ramach odpowiednich ról i kompetencji każdej instytucji.
2. 1 kwietnia Komitet Stałych Przedstawicieli upoważnił prezydencję do rozpoczęcia dyskusji międzyinstytucjonalnych z Parlamentem Europejskim i Komisją na podstawie tekstu przedstawionego w dok. 7663/26 REV 1, po jego przeanalizowaniu przez Komitet ds. Kultury (CAC) 21 stycznia 2026 r. i 17 lutego 2026 r.
3. Odbyły się cztery posiedzenia międzyinstytucjonalne, podczas których omawiano tekst deklaracji: trzy na szczeblu technicznym (22 kwietnia, 4 maja i 6 maja 2026 r.) i jedno na szczeblu politycznym (18 maja 2026 r. w Strasburgu), kiedy to osiągnięto wstępne porozumienie polityczne z Parlamentem Europejskim i Komisją. Tekst odzwierciedlający osiągnięty kompromis znajduje się w załączniku.
4. Wspólna deklaracja powinna teraz zostać podpisana przez Parlament Europejski, Radę i Komisję.
II. PODSUMOWANIE
Komitet Stałych Przedstawicieli jest proszony o:
- potwierdzenie tego porozumienia; oraz
- zalecenie Radzie, aby:
- zatwierdziła tekst wspólnej deklaracji "Europa dla kultury - kultura dla Europy" w wersji przedstawionej w załączniku; oraz
- upoważniła prezydencję do podpisania deklaracji w jej imieniu.
ZAŁĄCZNIKProjekt wspólnej deklaracji
Projekt wspólnej deklaracji
Preambuła
Mając na uwadze, co następuje:
a) Europa jest kontynentem niezmierzonego bogactwa sztuki, kultury, kreatywności, dziedzictwa kulturowego i historii. Różnorodność i dynamika kultury europejskiej, które czerpią z doskonałości artystów oraz osób zawodowo związanych z sektorem kultury i sektorem kreatywnym, stanowią fundament wartości i tożsamości UE oraz wzmacniają europejskie poczucie przynależności i wspólną europejską tożsamość oraz demokrację.
b) Sektory i przemysły kultury i kreatywne to dynamicznie rozwijające się sektory gospodarki. Obejmują one wszystkie formy ekspresji i wyrazu związane ze sztuką, kulturą, dziedzictwem kulturowym, a także sektorem audiowizualnym i mediami. Stanowią strategiczne źródło konkurencyjności i spójności Europy, generują wzrost gospodarczy i pozytywne skutki uboczne dla innych sektorów i terytoriów, tworzą miejsca pracy wymagające wysokich kwalifikacji oraz napędzają przewagę w zakresie kreatywności i innowacji.
c) Kultura i dziedzictwo kulturowe stanowią rdzeń podstawowych wartości, na których opiera się UE - poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, praworządności i praw człowieka (art. 2 TUE) - i uosabiają motto UE "Zjednoczona w różnorodności". Do nadrzędnych celów UE w dziedzinie kultury należą poszanowanie i promowanie bogatej europejskiej różnorodności kulturowej i językowej; zapewnianie ochrony i rozwoju dziedzictwa kulturowego Europy; oraz zachęcanie do współpracy między państwami członkowskimi (art. 3 TUE, art. 167 TFUE), a tym samym wspieranie działań państw członkowskich w dziedzinie kultury.
d) Kultura i dziedzictwo kulturowe tworzą przestrzeń pozwalającą wyobrazić sobie pożądane scenariusze przyszłości, i są niezbędne dla europejskiego stylu życia. Stanowią przestrzeń dialogu publicznego, jednoczą społeczności, wzbogacają życie, wzmacniają spójność naszych społeczeństw i są ważnym narzędziem działań zewnętrznych UE. UE może wykorzystać swoje atuty kulturowe do budowania odporności, wspierania pokoju i demokracji oraz inspirowania innowacyjnych rozwiązań, które przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju.
e) Kultura jest strategicznym zasobem, którym UE może się posiłkować, aby stawić czoła pilnym współczesnym problemom, takim jak napięcia geopolityczne i geoekonomiczne, globalne ocieplenie i degradacja środowiska, nierówności społeczne i gospodarcze, szybkie zmiany technologiczne, zmiany demograficzne i kryzys zdrowia psychicznego. Jednocześnie sektory i przemysły kultury i kreatywne, w tym branża audiowizualna, same stoją w obliczu wyzwań, które wymagają ukierunkowanego wsparcia i zdecydowanych działań.
f) Niniejsza deklaracja nakreśla długoterminową wizję strategiczną, której celem jest uznanie kultury za rdzeń tożsamości Europy, czerpiąc także z osiągnięć planów prac UE w dziedzinie kultury. Deklaracja kładzie nacisk na znaczenie kultury dla poszczególnych osób, społeczności i dla UE, a także wzmacnia prawa kulturalne i zasady wywodzące się z kultury. Uznaje, że działania, dobra i usługi kulturalne są nośnikiem tożsamości, wartości i znaczeń. Potwierdza również, że Unia powinna uwzględniać aspekty kultury we wszystkich swoich działaniach, w szczególności z myślą o poszanowaniu i promowaniu różnorodności swoich kultur.
g) W uznaniu roli UE we wspieraniu kultury niniejsza deklaracja potwierdza wspólne zobowiązania polityczne i wspólną odpowiedzialność polityczną Parlamentu Europejskiego, Rady Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej - w ramach ich odpowiednich kompetencji i w pełnej zgodności z prawem UE - w oparciu o kluczowe kierunki określone w opracowanym przez Komisję Kompasie kultury z 2025 r.
Wspólna deklaracja "Europa dla kultury - kultura dla Europy"
Naszym celem jest promowanie i pozycjonowanie kultury zarówno jako źródła jedności, demokracji, różnorodności, doskonałości i konkurencyjności Europy, jak i beneficjenta tych wartości. Dlatego zobowiązujemy się do:
- wzmocnienia roli Unii Europejskiej jako globalnej potęgi kulturalnej i tętniącego życiem centrum kreatywności, w którym każdy może swobodnie tworzyć, mieć dostęp do kultury i angażować się w kulturę; w tej roli UE chroni prawa kulturalne oraz wzmacnia pozycję obywateli i osób zawodowo związanych z sektorem kreatywnym;
- zagwarantowania, aby kultura pozostała siłą kształtującą tkankę społecznoekonomiczną i terytorialną Europy, przy uznaniu jej immanentnej, społecznej, obywatelskiej i ekonomicznej wartości oraz jej potencjału transformacyjnego;
- propagowania działań ukierunkowanych na wzmacnianie pozycji, rozwój, innowacyjność i konkurencyjność w skali globalnej;
- uznania immanentnej wartości kultury i jej roli jako dobra publicznego, które przyczynia się do budowania odporności UE i jej zrównoważonego wzrostu gospodarczego.
Zgodnie z tymi zobowiązaniami i czterema głównymi kierunkami Kompasu kultury deklarujemy przyjęcie następujących zasad polityk kulturalnych w Europie.
1. Wolność ekspresji artystycznej i wolność tworzenia stanowią fundament kultury i odgrywają nieodzowną rolę w budowaniu demokratycznych społeczeństw i krzewieniu wartości europejskich.
Zobowiązujemy się do:
- ochrony wolności ekspresji artystycznej i poszanowania wartości UE jako fundamentu demokracji i praw podstawowych w Unii Europejskiej;
- obrony artystów i osób zawodowo związanych z kulturą przed cenzurą, zastraszaniem i nieuzasadnioną ingerencją;
- zabezpieczenia niezależności instytucji kultury.
2. Różnorodność kulturowa i językowa to podstawowe wartości, na których opiera się UE. Zobowiązujemy się do:
- wspierania, promowania i utrzymania bogatej różnorodności kulturowej i językowej Unii Europejskiej oraz jej suwerenności kulturowej;
- promowania bogatej różnorodności dzieł kultury i treści kulturowych tworzonych w Europie, wspierania ich widoczności i wyszukiwalności we wszystkich językach urzędowych UE, z pełnym poszanowaniem różnorodności językowej.
3. Dostęp do kultury jest jednym z podstawowych filarów demokratycznych i inkluzywnych społeczeństw. Zobowiązujemy się do:
- zapewnienia wszystkim, a w szczególności młodszym pokoleniom, bardziej inkluzywnego dostępu do kultury i dziedzictwa kulturowego, możliwości uczestnictwa w nich i czerpania z nich przyjemności i korzyści;
- zwracania szczególnej uwagi na prawa kulturalne - w tym dostęp do kultury - osób o szczególnych potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami, osób marginalizowanych lub znajdujących się w niekorzystnej sytuacji oraz osób mieszkających na obszarach wiejskich i oddalonych oraz na obszarach o niedostatecznym dostępie do usług - w tym na obszarach zagrożonych wyludnieniem lub borykających się z wyzwaniami społecznoekonomicznymi;
- ulepszania i rozwijania infrastruktury kulturalnej w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem niwelowania nierówności społecznoekonomicznych i terytorialnych oraz wspierania uczestnictwa w kulturze na szczeblu lokalnym.
4. Każdy ma prawo do uczciwych, sprawiedliwych, zdrowych i bezpiecznych warunków pracy - dotyczy to również artystów i osób zawodowo związanych z sektorem kultury, którzy stanowią istotę sektorów i przemysłów kultury i kreatywnych. Sprawiedliwe wynagrodzenie i odpowiednie warunki pracy mają zasadnicze znaczenie dla wolności artystycznej i różnorodności kulturowej. Zobowiązujemy się do:
- promowania - z poszanowaniem roli i autonomii partnerów społecznych - godziwego wynagrodzenia, odpowiedniej ochrony socjalnej, dostępu do możliwości rozwoju umiejętności oraz mobilności dla wszystkich artystów i osób zawodowo związanych z sektorem kultury, a także wspierania ich prawa do rokowań zbiorowych i dbania o ich bezpieczeństwo i higienę pracy, w tym zdrowie psychiczne;
- propagowania równości płci w kulturze i dziedzictwie kulturowym oraz ochrony praw artystów z niepełnos- prawnościami i osób z niepełnosprawnościami zawodowo związanych z sektorem kultury.
5. Osoby młode odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu przyszłości Europy i jej zróżnicowanego krajobrazu kulturowego. Zobowiązujemy się do:
- promowania reprezentacji i uczestnictwa osób młodych w kształtowaniu polityk kulturalnych, tak by osoby te zyskały większą siłę głosu w procesach decyzyjnych, które ich dotyczą;
- wspierania młodych i rozpoczynających karierę artystów, w tym osób marginalizowanych lub znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, i doceniania ich wkładu w kulturę i dziedzictwo Europy;
- zachęcania do współpracy międzypokoleniowej i do wymiany między artystami w celu zapewnienia transferu umiejętności, wiedzy i tradycji.
6. Synergia kultury, sztuki i edukacji ma kluczowe znaczenie dla rozwoju i dobrobytu przyszłych społeczeństw. Zobowiązujemy się do:
- upowszechniania edukacji artystycznej dla wszystkich w ramach uczenia się formalnego, pozaformalnego i nieformalnego, jako części uczenia się przez całe życie, a tym samym przyczyniania się do różnorodności i odporności UE;
- wspierania podejścia opartego na STEAM (naukach przyrodniczych, technologii, inżynierii, sztuce i matematyce) oraz interdyscyplinarnych i transdyscyplinarnych synergii między kulturą, sztuką, nauką i technologią.
7. Udowodniono, że zaangażowanie w kulturę ma pozytywny wpływ na zdrowie i dobrostan poszczególnych osób i społeczności. Zobowiązujemy się do:
- propagowania - poprzez nasze polityki - pozytywnego wpływu kultury i uczestnictwa w kulturze na zdrowie i dobrostan;
- wymiany najlepszych praktyk i innowacyjnych podejść między sektorami.
8. Etyczne, zrównoważone i odpowiedzialne wykorzystywanie i rozwijanie systemów sztucznej inteligencji (AI) oraz zarządzanie nimi powinno wspierać ludzką kreatywność poprzez sprawiedliwe podejście zorientowane na człowieka i oparte na prawach człowieka. Przy wykorzystywaniu sztucznej inteligencji należy: szanować prawa kulturalne, dostępność, inkluzywność i różnorodność kulturową; promować wyszukiwalność i widoczność treści europejskich, krajowych i lokalnych i przyczyniać się do niej; wspierać konkurencyjność; przeciwdziałać przepaści cyfrowej oraz sprzyjać włączeniu cyfrowemu. Zobowiązujemy się do:
- promowania twórczości ludzkiej oraz kulturowej i językowej suwerenności cyfrowej Europy, a także przeciwdziałania ryzyku etycznemu, jakie niosą za sobą uprzedzenia kulturowe i homogenizacja kultury;
- ochrony praw własności intelektualnej poprzez podejmowanie działań w odpowiedzi na wpływ, jaki sztuczna inteligencja wywiera na twórców i ich sprawiedliwe wynagrodzenia, przy jednoczesnym wspieraniu innowacji;
- propagowania przejrzystości w odniesieniu do treści generowanych przez sztuczną inteligencję, aby ułatwić rozróżnienie między nimi a treściami tworzonymi przez człowieka;
- monitorowania i łagodzenia wpływu sztucznej inteligencji na miejsca pracy, a także wspierania sektorów i przemysłów kultury i kreatywnych w dostosowywaniu się do zmian technologicznych i nabywaniu umiejętności cyfrowych;
- upowszechniania wykorzystania sztucznej inteligencji jako narzędzia wspomagającego osoby zawodowo związane z sektorem kultury i sektorem kreatywnym oraz dbania o to, aby sektor kultury i sektor kreatywny mogły korzystać z możliwości oferowanych przez te technologie, wzmacniając tym samym zdolności innowacyjne Europy i jej globalną konkurencyjność technologiczną.
9. Dziedzictwo kulturowe łączy naszą przeszłość z przyszłością. Jest symbolem jedności w różnorodności oraz fundamentem naszej tożsamości, demokracji i odporności. Zobowiązujemy się do:
- ochrony, zabezpieczenia i krzewienia bogatego dziedzictwa naturalnego i kulturowego Europy - zarówno materialnego, jak i niematerialnego - przy wykorzystaniu technologii cyfrowych, aby wspierać zachowanie tego dziedzictwa, dostęp do niego i innowacje w tym zakresie;
- poprawy świadomości, badań naukowych i budowania zdolności oraz zwiększenia wykorzystywania i interope- racyjności baz danych i technologii cyfrowych z myślą o stawianiu czoła zagrożeniu związanemu z nielegalnym handlem dobrami kultury i z innymi powiązanymi przestępstwami, przy jednoczesnym wspieraniu współpracy wszystkich stosownych grup zawodowych, takich jak specjaliści ds. dziedzictwa kulturowego, organy ścigania lub służby celne, również w kontekście międzynarodowym;
- wzmacniania wymiany międzypokoleniowej, z myślą o zapewnieniu, by starsze pokolenia przekazywały dziedzictwo kulturowe i wiedzę młodszym pokoleniom.
10. Kultura i dziedzictwo kulturowe sprzyjają rozwojowi regionalnemu i terytorialnemu, odporności, spójności społecznej i konwergencji między regionami Europy. Należy je również chronić w czasach kryzysów, m.in. przed takimi zagrożeniami, jak skutki zmiany klimatu. Zobowiązujemy się do:
- uwolnienia potencjału kultury i dziedzictwa kulturowego, w synergii z innymi dziedzinami, poprzez zwiększenie atrakcyjności wszystkich terytoriów i sprostanie wyzwaniom terytorialnym, w tym przeciwdziałania negatywnym trendom demograficznym, zwłaszcza w regionach peryferyjnych, na obszarach wiejskich i oddalonych oraz na obszarach o niedostatecznym dostępie do usług, w tym w regionach najbardziej oddalonych UE;
- wspierania zrównoważonej turystyki kulturalnej opartej na poszanowaniu dziedzictwa kulturowego, krajobrazów i zwyczajów społeczności, która to turystyka przyczynia się do rozwoju regionalnego i lokalnego;
- zbadania różnych sposobów uwzględniania kultury i dziedzictwa kulturowego we współpracy w zakresie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej, bezpieczeństwa oraz planowania gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej, zarządzania kryzysowego i zarządzania ryzykiem, a także w procesach rekonstrukcji, odbudowy i budowania pokoju w następstwie kryzysu.
11. Kultura, a w tym dziedzictwo kulturowe, odgrywa kluczową rolę w procesie przejścia w kierunku zrównoważenia środowiskowego, gdyż kształtuje wartości, zachowania i praktyki stanowiące podstawę odpowiedzialnego ekologicznie rozwoju. Zobowiązujemy się do:
- podkreślania znaczenia kultury w ramach reakcji politycznej na wyzwania ekologiczne poprzez promowanie architektury, projektowania, ochrony dziedzictwa i gospodarowania krajobrazem, które są ukierunkowane na jakość, innowacyjność, włączenie i doskonałość, a także poprzez zachęcanie do stosowania praktycznych narzędzi i umiejętności zazieleniania oraz umożliwienie podmiotom działającym w sferze kultury i dziedzictwa kulturowego objęcia roli przewodniej i zmiany narracji we wspólnym procesie twórczym z udziałem społeczności.
12. Aby zrealizować ambicje niniejszej deklaracji i w pełni wykorzystać przekrojowy wpływ kultury, konieczne jest promowanie kultury w polityce wewnętrznej i zewnętrznej UE, zajęcie się potrzebami sektorów i przemysłów kultury i kreatywnych i inwestowanie w te sektory oraz monitorowanie postępów. Zobowiązujemy się do:
- wspierania trwałości sektorów i przemysłów kultury i kreatywnych oraz ochrony dziedzictwa kulturowego, w tym poprzez propagowanie różnych form finansowania i rozważenie innowacyjnych i alternatywnych sposobów finansowania na wszystkich szczeblach zarządzania;
- zapewniania skutecznego włączania kultury w główny nurt odpowiednich unijnych strategii, polityk i działań oraz powiązanych z nimi narzędzi finansowania, od wczesnego etapu projektowania po wdrażanie;
- zwiększania transgranicznego obiegu europejskich dzieł kultury w całej ich różnorodności;
- utrzymywania ścisłego i regularnego dialogu z odpowiednimi zainteresowanymi stronami;
- upowszechniania niniejszej deklaracji - w ramach odpowiednich ról i uprawnień sygnatariuszy - w relacjach UE z krajami partnerskimi i odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi oraz do wspierania współpracy na forach wielostronnych;
- podejmowania inicjatyw mających na celu poprawę dostępności rzetelnych i porównywalnych danych na temat kultury w celu wsparcia kształtowania polityk kulturalnych opartych na dowodach;
- przeglądu postępów w dziedzinach uwzględnionych w niniejszej deklaracji.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3440 |
| Rodzaj: | informacja |
| Tytuł: | Wspólna deklaracja "Europa dla kultury - kultura dla Europy" |
| Data aktu: | 2026-06-25 |
| Data ogłoszenia: | 2026-06-25 |