Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Strategia odnowy pokoleń w rolnictwie (COM(2025) 872 final - SWD(2025) 872 final)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoKomunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu RegionówStrategia odnowy pokoleń w rolnictwie
(C/2026/3244)
(Dz.U.UE C z dnia 2 lipca 2026 r.)
Sprawozdawca: Arnold PUECH d'ALISSAC
| Doradczynie i doradcy | Amaryllis BLIN (z ramienia sprawozdawcy) |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) |
| Wniosek o konsultację | Komisja, 25.11.2025 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 26.2.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.3.2026 |
| Sesja plenarna nr | 604 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 201/0/3 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. EKES uważa przede wszystkim, że niezbędne jest, by Komisja Europejska zobowiązała państwa członkowskie do dostosowania przepisów do zaleceń zawartych w strategii.
1.2. EKES wzywa Komisję do szybkiego przeprowadzenia oceny wpływu na sytuację młodych rolników w państwach członkowskich.
1.3. Komitet z zadowoleniem przyjmuje strategię Komisji, lecz obawia się, że pozostanie ona gołosłowiem, gdyż nie ma szans na jej skuteczną realizację z uwagi na drastyczne zmniejszenie budżetu wspólnej polityki rolnej (WPR). Ponadto uważa, że w zbyt dużym stopniu opiera się ona na zachętach, choć powinna być wiążąca, i wzywa zatem, by 6-procentowa pula środków finansowych WPR dla młodych rolników była obowiązkowym minimum. Apeluje również o wprowadzenie zasady "minimalnego obrotu", która powinna być ustalana na szczeblu państw członkowskich i jest niezbędna do zabezpieczenia działalności przyszłego prowadzącego gospodarstwo rolne.
1.4. Komitet ponownie podkreśla wagę zapewnienia spójności z propozycjami uproszczenia w ramach WPR oraz poza jej zakresem, by ułatwić środki umożliwiające odnowę pokoleń. Zwraca zwłaszcza uwagę na konieczność radykalnego skrócenia terminów, a także zmniejszenia niepewności prawnej i obciążeń administracyjnych związanych z uzyskiwaniem zezwoleń na prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz pozwoleń potrzebnych do rozpoczęcia działalności, a także do założenia lub przejęcia gospodarstwa rolnego, które w szeregu państw członkowskich są główną przeszkodą w odnowie pokoleń. Podkreśla również znaczenie całościowego i inkluzywnego podejścia, które skupia się nie tylko na rolnikach, lecz również na młodych pracownikach i słabszych grupach społecznych.
1.5. Komitet sądzi, że w ramach następnego programowania WPR trzeba umocnić istniejące narzędzia oraz zwiększyć ich komplementarność 1 , w tym podwyższyć kwotę uzupełniającego wsparcia dochodu dla młodych rolników, kwotę wsparcia na rozpoczynanie działalności (lub dotację dla młodych rolników) oraz dotację na inwestycje dla młodych rolników. Konieczne jest również uruchomienie narzędzi zarządzania ryzykiem w ramach WPR oraz wyasygnowanie na nią odpowiedniego budżetu.
1.6. Komitet jest zdania, że bez zdolności inwestycyjnych niemożliwa jest odnowa pokoleń. Wzywa do wprowadzenia prostych i dostosowanych instrumentów finansowych bez nadmiernych obciążeń administracyjnych, m.in. w powiązaniu z produktami finansowymi oferowanymi przez banki 2 .
1.7. EKES podkreśla pierwszoplanową rolę zawierania umów. Z zadowoleniem przyjmuje zatwierdzenie przez Parlament Europejski w październiku 2025 r. przeglądu zasad wspólnej organizacji rynków produktów rolnych (WORR) z uwzględnieniem obowiązku zawierania umów między producentami a nabywcami ich produktów na szczeblu UE, który wydaje się niezbędny do przywrócenia równowagi w stosunkach handlowych.
1.8. EKES podkreśla znaczenie przepisów krajowych takich jak francuskie ustawy EGAlim czy też hiszpańska ustawa o łańcuchu żywnościowym, które powinny być dla innych państw członkowskich inspiracją do uczynienia stosunków handlowych między producentami a nabywcami bardziej sprawiedliwymi.
1.9. Jeśli chodzi o możliwość przyswajania umiejętności, EKES wzywa do popularyzacji i rozwijania kształcenia zawodowego podstawowego oraz procesu kształcenia ciągłego osób prowadzących gospodarstwo rolne i ich pracowników.
1.10. Komitet wyjaśnia, że odnowa pokoleń staje się jeszcze pilniejszą kwestią z powodu kryzysu klimatycznego. Wszyscy rolnicy i pracownicy gospodarstw rolnych muszą posiadać wiedzę niezbędną do przewidywania tych wyzwań oraz do radzenia sobie z tymi realiami, których konsekwencji doświadczają jako pierwsi.
1.11. Niemniej EKES uważa, że pomimo tych trudności rolnictwo musi pilnie stać się prawdziwą ścieżką kariery. Apeluje o organizację ambitnej i pozytywnej europejskiej kampanii informacyjnej na temat rolnictwa, by podkreślić jego znaczenie strategiczne, gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Domaga się usilnie od Komisji, by wprowadziła na poziomie państw członkowskich wymóg nauczania o żywieniu i rolnictwie od najmłodszych lat i dostosowania w tym celu programów nauczania (kursy teoretyczne, wizyty w gospodarstwie rolnym itd.). Należy docenić zwłaszcza osiągnięcia.
1.12. EKES podkreśla znaczenie dążenia do dynamicznych, zamożnych, dostępnych i odpornych obszarów wiejskich w Unii, charakteryzujących się odpowiednim dostępem do podstawowych usług, mieszkań, mobilności oraz łączności cyfrowej. Istotne jest, by rozwój obszarów wiejskich pozostał ważnym celem WPR i by przeznaczono na niego wystarczające środki finansowe 3 . Unia musi kontynuować wysiłki na rzecz pomyślnej realizacji swojej długoterminowej wizji dla obszarów wiejskich.
1.13. Komitet sądzi, że praca na podstawie umowy, przewidywalne warunki pracy oraz pewne źródła utrzymania leżą we wspólnym interesie pracowników, rolników i społeczności wiejskich. Te kluczowe warunki tworzą stabilne środowisko, które może przyciągać młode pokolenia do rolnictwa oraz sprzyjać odnowie pokoleń.
1.14. EKES podkreśla znaczenie systemów gwarancji i wsparcia dla młodych przedsiębiorców, by zabezpieczyć finansowo ich projekty gospodarstw rolnych na etapie rozruchu poprzez zmniejszenie ich narażenia na ryzyko oraz rozwianie obaw ich partnerów. W tym celu apeluje, by młodzi rolnicy i rolnicy przekazujący lub dzierżawiący gospodarstwa młodym ludziom byli zwolnieni z wszelkich obciążeń podatkowych przez pierwsze pięć lat po rozpoczęciu działalności.
1.15. EKES uważa, że UE powinna nakłaniać państwa członkowskie do stworzenia skutecznych systemów wsparcia gospodarstw rolnych i zastępowania siły roboczej albo w ramach WPR, albo w ramach krajowych systemów zabezpieczenia społecznego.
1.16. Wreszcie EKES podkreśla wagę zabezpieczonego i sprawiedliwego systemu emerytalnego dostosowanego do realiów pracy w rolnictwie, która często charakteryzuje się nieregularnością dochodów, i ubolewa nad przejawiającym się w strategii brakiem ambicji w tej tak podstawowej kwestii. Systemy sukcesji i programy emerytalne powinny umożliwiać odchodzenie na emeryturę z zachowaniem godności i bezpieczeństwa finansowego, a także ułatwiać przekazywanie gospodarstw. Zdaniem EKES-u nie można dopuścić do tego, by emeryturę można było otrzymywać równolegle do wsparcia w ramach WPR.
2. Wprowadzenie
2.1. Niniejsza opinia zawiera wkład EKES-u w strategię odnowy pokoleń, którą Komisja zaproponowała w dniu 24 października 2024 r. Przewidziane w niej środki mają na celu zapewnienie w przyszłości zrównoważonego, odpornego i atrakcyjnego sektora rolnego.
2.2. W 2020 r. średni wiek europejskich rolników wynosił 57 lat, a tylko 12 % z nich miało mniej niż 40 lat. W nadchodzących latach co trzeci rolnik przejdzie na emeryturę. Sytuacja demograficzna zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu i autonomii strategicznej UE 4 .
2.3. Zawód rolnika jest ryzykowny i wystawiony na zagrożenia klimatyczne, gospodarcze i rynkowe, podlega zbyt wielu uregulowaniom, charakteryzuje się trudnymi warunkami pracy oraz wymaga precyzyjnej i specjalistycznej wiedzy technicznej. Jednocześnie uciążliwe formalności administracyjne utrudniają zakładanie gospodarstw rolnych. Aby rolnictwo pozostało atrakcyjnym sektorem, musi zapewniać godziwe warunki do życia i pracy, a także konkretne i dostosowane do potrzeb ramy oraz narzędzia, tak by rolnicy mogli zachować odporność w sektorze nieustannie podlegającym presji.
2.4. EKES przypomina, że główną przeszkodą dla młodych rolników jest wciąż dostęp do gruntów, do przystępnych cenowo kredytów i do podstawowych umiejętności. Zwraca się do Komisji, by przeprowadziła zaktualizowaną i dogłębną ocenę wpływu na sytuację młodych rolników we wszystkich państwach członkowskich. Portugalia, której sytuacja jest jedną z najbardziej niepokojących, prowadziła już te prace przez 15 lat. Komitet popiera również apel Parlamentu Europejskiego z 2023 r. o uwzględnienie monitorowania skutków społeczno-gospodarczych dla młodych rolników we wszelkich przyszłych przepisach dotyczących rolnictwa, klimatu lub środowiska 5 .
2.5. Zdaniem EKES-u konieczne jest przede wszystkim zapewnienie młodym ludziom realistycznych perspektyw finansowych. Nikt nie rozpocznie działalności rolniczej bez możliwości uzyskania godziwego dochodu i długoterminowej rentowności. EKES zwraca uwagę na paradoks rolnictwa, przed którym stawia się duże wyzwania takie jak suwerenność żywnościowa, zmiana klimatu i zrównoważony rozwój, lecz zarazem ogranicza się przeznaczone na nie środki finansowe. Bez wystarczającego wsparcia w ramach WPR dochody z działalności rolniczej nie będą odpowiednie, a odnowa pokoleń nie nastąpi. Jeżeli rolnictwo europejskie podupadnie, obywatelki i obywatele Unii będą skazani na żywność niespełniającą naszych norm.
2.6. Zdaniem EKES-u odnowa pokoleń wymaga całościowego i inkluzywnego podejścia, które będzie obejmować nie tylko rolników, lecz również pracowników gospodarstw rolnych i słabsze grupy społeczne. Bardziej wnikliwa analiza rynku pracy w rolnictwie pokazuje rosnące znaczenie pracowników rolnych w stabilizowaniu zatrudnienia na obszarach wiejskich i zrównoważonym rozwoju sektora 6 .
2.7. EKES podkreśla zarazem formy rolnictwa regeneracyjnego, które mogą udoskonalić zrównoważoną produkcję żywności, wspierając cele w zakresie klimatu, zdrowia gleb i różnorodności biologicznej, a przy tym zwiększyć zarówno dochody rolników, jak i wydajność rolnictwa oraz odporność na ekstremalne zdarzenia klimatyczne. Rolnictwo regeneracyjne opiera się na nowej wizji, która może pobudzać odnowę sektora, przyciągać młodych ludzi i nowe podmioty oraz sprzyjać zrównoważonym modelom komercyjnym i finansowym. Ta wizja uwydatnia również fakt, że rolnictwo jest częścią rozwiązania problemu zmiany klimatu i utraty różnorodności biologicznej oraz że wzmacnia wzajemne powiązania między zdrowymi i odpornymi ekosystemami a dobrobytem 7 .
2.8. Pokonywanie niektórych przeszkód wykraczających poza WPR leży w gestii państw członkowskich, co jest spójne z opracowaniem do 2028 r. postulowanych przez Komisję strategii krajowych obejmujących określenie ukierunkowanych środków wsparcia, które będą musiały być realizowane zgodnie z jej zaleceniami. Państwa członkowskie będą musiały regularnie składać sprawozdania ze swoich postępów. W niniejszej opinii EKES zamierza przedstawić szereg środków, które mogą stanowić część odnośnych strategii państw członkowskich, oraz zamierza zwrócić uwagę Komisji na znaczenie jak najszybszego opracowania wskaźników monitorowania umożliwiających obiektywną ocenę wpływu przedsięwziętych środków.
3. Wniosek Komisji a budżet
3.1. Strategia Komisji ma na celu podwojenie odsetka młodych rolników w UE do 2040 r. (z 1,09 mln do 2,18 mln, spośród łącznie 9,1 mln osób prowadzących gospodarstwo rolne w 2020 r.), tak aby młodzi rolnicy i nowe podmioty stanowili około 24 % europejskich rolników. W tym celu zwraca uwagę na pięć kluczowych narzędzi politycznych, które dotyczą dostępu do gruntów, finansowania, umiejętności, odpowiedniego poziomu życia na obszarach wiejskich oraz wsparcia w sukcesji.
3.2. Strategia została tak skonstruowana, by umożliwić jej realizację na szeregu płaszczyzn: obecnej i przyszłej WPR, polityki uzupełniającej Unii, a także działań podejmowanych na szczeblu państw członkowskich pod kątem każdego ze wskazanych narzędzi. Aby zapewnić jej powodzenie, Komisja wskazuje na znaczenie zaangażowania zarówno na szczeblu europejskim, krajowym, jak i regionalnym. W tym względzie EKES zgadza się z propozycją Copa-Cogeca, by skierować do Komisji postulat zwrócenia się do państw członkowskich o wprowadzenie jasnych ram prawnych (poza WPR), które pomagałyby w zachęcaniu młodych ludzi do wejścia do tego sektora działalności i pozostania w nim. Obejmowałoby to opodatkowanie, programy emerytalne, środki z zakresu polityki gruntowej, kształcenie i szkolenie.
3.3. Odnośnie do budżetu Komisja proponuje podwojenie z 3 % do 6 % części puli środków finansowych każdego państwa członkowskiego przeznaczonej dla młodych rolników, lecz na tym etapie bez środków przymusu. EKES głęboko ubolewa nad tym faktem tym bardziej, że doszło do drastycznego i niedopuszczalnego obniżenia następnego budżetu WPR.
3.4. Ponadto Komitet ponownie podkreśla wagę zapewnienia spójności z propozycjami uproszczenia w ramach WPR, lecz również poza jej zakresem stosowania. Obciążenia administracyjne rolników są niedopuszczalne i należy je zmniejszyć, by ułatwić środki umożliwiające odnowę pokoleń.
4. Dostęp do umiejętności
4.1. Aby poradzić sobie z kryzysem gospodarczym, społecznym i środowiskowym, konieczne jest ułatwianie i wspieranie dostępu osób prowadzących gospodarstwo rolne i ich pracowników do umiejętności i uczenia się przez całe życie w sytuacji, gdy nieustannie muszą się dostosowywać do nowych realiów. EKES wzywa do popularyzacji kształcenia zawodowego podstawowego oraz procesu kształcenia ciągłego.
Kształcenie zawodowe podstawowe
4.2. W niektórych państwach członkowskich zarządzanie kształceniem rolniczym powierzono ministerstwu rolnictwa i odznacza się ono wysokim wskaźnikiem powodzenia na egzaminach oraz integracji zawodowej.
4.3. Przyciągnięcie uczniów szkół do programów nauczania w ramach kształcenia zawodowego podstawowego, które są dostosowane do potrzeb i oczekiwań środowiska rolniczego oraz młodych ludzi, wymaga podniesienia atrakcyjności treści i trybu nauczania w dziedzinie rolnictwa, a także ich rozwijania w celu uwzględnienia obecnych i przyszłych zmian.
4.4. Poza tymi uczniami kształcenie zawodowe podstawowe dotyczy również profili przekwalifikowania, które są coraz liczniejsze. Ścieżki zakładania działalności stały się bowiem bardziej skomplikowane. Dzieci rolników przed rozpoczęciem działalności rolniczej mogą rozwijać się zawodowo w innych sektorach, niektórzy pracownicy gospodarstw rolnych mogą przejmować te gospodarstwa, przejęcie gospodarstwa coraz częściej odbywa się poza kręgiem rodziny, a są też osoby pochodzące spoza środowiska rolniczego, które w mniejszym czy większym stopniu pragną związać się z rolnictwem 8 .
4.5. Aby sprostać tym wyzwaniom, EKES wzywa do 9 :
- ponownego przemyślenia i podniesienia atrakcyjności ścieżek szkolenia poprzez poszerzenie oferty oraz ułatwienie dostępu do kwalifikacji w ramach kształcenia na poziomie wyższym,
- opracowania elastycznych programów nauczania w ramach kształcenia rolniczego i ogólnego poprzez proponowanie programów pomostowych,
- rozpoczęcia prognozowania zawodów i umiejętności na szczeblu państw członkowskich w celu ukierunkowania oraz przyspieszenia przeglądu treści podlegających certyfikacji i umożliwiających zdobycie kwalifikacji poprzez uwzględnianie różnorodności profili, rozwijanie zwłaszcza zarządzania przedsiębiorstwem i ogólnie zarządzania, umiejętności miękkich, szkoleń, a także praktyk w terenie,
- zwiększenia atrakcyjności systemu kształcenia zawodowego poprzez modernizację, zapewnienie jakości oraz rozwój mobilności i współpracy, tak aby był on uznawany za równoważny wobec szkolnictwa wyższego,
- utrzymywania i rozwijania kształcenia dualnego, które jest niezbędne dla atrakcyjności zawodów rolniczych, oraz do podnoszenia jego rangi, zachowując przy tym specjalne finansowanie i wsparcie dla pracodawców,
- wspierania placówek edukacyjnych w dziedzinie rolnictwa i organizacji młodych rolników poprzez zapewnienie im zrównoważonego i trwałego dostępu do zasobów.
4.6. Ponadto EKES zwraca uwagę, że istotna jest organizacja pozytywnej kampanii informacyjnej na temat rolnictwa, która uwydatniłaby jego znaczenie strategiczne, gospodarcze, społeczne i środowiskowe oraz pokazywałaby osiągnięcia na tym polu.
4.7. Komitet uważa, że edukacja rolnicza i żywieniowa powinna być częścią nauczania od szkoły podstawowej (lekcje, wizyty, odkrywanie łańcucha dostaw żywności), by podnieść świadomość na temat zawodów rolniczych oraz zagadnień związanych z rolnictwem i żywnością.
4.8. Niezbędne jest zbudowanie więzi obywatelek i obywateli ze środowiskiem rolniczym. Rolnictwo wymaga lepszego informowania społeczeństwa, by uzyskać uznanie dla wiedzy fachowej rolników, sprzyjać świadomym wyborom oraz zwiększyć zaufanie do europejskiego modelu rolno-spożywczego.
4.9. Wczesna edukacja, stabilne zatrudnienie oraz dobra sytuacja gospodarcza sprzyjają odnowie pokoleń i przyczyniają się do zapewnienia przyszłości rolnictwa, a także do stabilności demograficznej i gospodarczej obszarów wiejskich.
Ustawiczne kształcenie zawodowe
4.10. Ustawiczne kształcenie zawodowe, które jest niezbędne dla zrównoważoności i adaptacji gospodarstw rolnych, musi być łatwe do znalezienia, dostępne, regularne i skuteczne. Komitet zaleca:
- utworzenie w każdym państwie członkowskim prowadzonej przez certyfikowaną organizację szkolenia platformy cyfrowej, na której znajdą się informacje o wszystkich szkoleniach dostępnych dla osób prowadzących gospodarstwa rolne i ich pracowników i która ułatwiać będzie sporządzenie ich wykazu oraz iść w parze z krajowymi kampaniami promocyjnymi,
- stworzenie wspólnych funduszy na ustawiczne kształcenie zawodowe w tych państwach członkowskich, które ich nie posiadają, na wzór Francji, gdzie w 2001 r. powstał fundusz na rzecz szkolenia przedsiębiorców rolnych (Vivea),
- wspieranie udziału rolników w programie "Erasmus" dla przedsiębiorców, aby umożliwić im uczenie się w gospodarstwach rolnych za granicą oraz sprzyjać rozwojowi praktyk i dywersyfikacji produkcji. Należy równolegle rozwijać program Erasmus+, by osiągnąć cel europejskiego obszaru edukacji, którym jest 12-procentowy udział w tym programie do 2030 r.
5. Dostęp do finansowania
WPR
5.1. W obliczu masowej fali odejść na emeryturę w sektorze rolnym, która nasili się z biegiem lat, pilnie potrzebne jest usilne zachęcanie, zwłaszcza młodych ludzi, do rozpoczęcia działalności. EKES uważa, że - oprócz wyodrębnienia 6 % budżetu WPR na odnowę pokoleń adekwatnie do potrzeb - następne programowanie WPR musi obejmować umocnienie istniejących narzędzi oraz poprawę ich komplementarności 10 , ze szczególnym uwzględnieniem:
- podstawowej zasady, zgodnie z którą 6-procentowa kwota musi być obowiązkowym minimum,
- zwiększenia możliwości korzystania z zastrzyków kapitałowych, gdyż pomoc na inwestycje jest dla gospodarstw rolnych istotniejszym elementem strukturalnym niż pomoc na hektar,
- zwiększenia kwoty uzupełniającego wsparcia dochodu dla młodych rolników, by zapewnić im dochód minimalny umożliwiający podejmowanie ryzyka i inwestycje,
- zwiększenia kwoty pomocy na podejmowanie działalności w rolnictwie (lub dotacji dla młodych rolników) w celu konstruowania rentownych, przyjaznych do życia, trwałych i możliwych do przekazania innym projektów,
- wsparcia dla osób oddających gospodarstwo na etapie przekazywania przedsiębiorstwa,
- wprowadzenia zasady "minimalnego obrotu", która powinna być ustalana na szczeblu państw członkowskich i jest niezbędna do zabezpieczenia działalności przyszłego prowadzącego gospodarstwo rolne,
- włączania młodych rolników w zarządzanie WPR.
5.2. EKES przypomina również, że istotna jest pomoc w zarządzaniu ryzykiem w obliczu rozmaitej presji gospodarczej, geopolitycznej, zdrowotnej i klimatycznej, której podlegają sektory rolnictwa i która wywiera bardzo bezpośredni wpływ na zdolność produkcyjną. WPR stanowi podstawowe narzędzie gwarantowania dochodów i produkcji i musi umożliwiać zapobieganie zagrożeniom poprzez zwiększenie finansowania mechanizmów zapobiegawczych i ochronnych, a także rekompensowanie strat spowodowanych zagrożeniami oraz zjawiskami klimatycznymi, zdrowotnymi, środowiskowymi i gospodarczymi.
5.3. Zdaniem EKES-u należy również usprawnić i rozpowszechnić na szczeblu państw członkowskich wykorzystywanie 3 % płatności bezpośrednich, które mogą służyć rolnikom jako wkład w instrument zarządzania ryzykiem. To posunięcie powinno ulepszyć inicjatywy na rzecz rolniczych funduszy ubezpieczeń wzajemnych od ryzyka dla zdrowia i środowiska 11 .
5.4. Wreszcie Komitet popiera zwiększenie na szczeblu UE rezerwy na wypadek kryzysów w sektorze rolnym jako spójnego europejskiego narzędzia zarządzania kryzysowego 12 .
Przepisy dotyczące WORR i inne przepisy krajowe
5.5. EKES potwierdza podstawową rolę zawierania umów i z zadowoleniem przyjmuje przeprowadzony w październiku 2025 r. przegląd zasad WORR, w wyniku którego nałożono obowiązek zawierania umów między producentami a nabywcami w UE. Ten środek jest niezbędny do przywrócenia równowagi w stosunkach handlowych w łańcuchach dostaw (z wyjątkiem sektora zbóż, który jest skazany na bardzo niestabilne rynki światowe). Ta reforma, która opiera się na uwzględnieniu kosztów produkcji i wzmocnieniu rokowań zbiorowych 13 , jest podobna do podejść krajowych takich jak francuskie ustawy EGAlim lub hiszpańska ustawa o łańcuchu żywnościowym.
5.6. Komitet podkreśla również rolę spółdzielni oraz organizacji producentów, które są dla producentów niezbędnym punktem dostępu do rokowań zbiorowych i porozumień umownych. Co się tyczy państw członkowskich, w których te organizacje nie są wystarczająco rozwinięte, zaleca wprowadzenie wsparcia finansowego w tym zakresie.
Produkty finansowe
5.7. EKES wnosi, by zdolności inwestycyjne rolników, które mają decydujące znaczenie podczas rozpoczynania działalności, wspierano za pomocą prostych i dostosowanych do potrzeb instrumentów finansowych bez nadmiernych obciążeń administracyjnych, w powiązaniu z produktami finansowymi oferowanymi przez banki, ale nie tylko (dotacjami, funduszami inwestycyjnymi, zaproszeniami do wyrażenia zainteresowania, zaproszeniami do składania wniosków itp.) 14 . Byłoby to zgodne z przedstawioną przez Komisję propozycją współpracy z EBI mającą na celu opracowanie systemów gwarancji lub dopłat do oprocentowania. Komitet zwraca jednak uwagę, że chociaż ten rodzaj produktu finansowego pomaga łagodzić skutki wyzwań stojących przed rolnikami, należy wspierać wspólną wizję obejmującą zestaw środków, które należy przedsięwziąć, w tym dostęp do finansowania.
6. Dostęp do gruntów - utrzymanie i ułatwianie dostępu do gruntów rolnych
6.1. Utrzymanie i ułatwianie dostępu do gruntów rolnych z myślą o odnowie pokoleń i suwerenności żywnościowej mają pierwszoplanowe znaczenie dla zachowania europejskiego modelu rolnictwa. Jak wskazuje przedstawicielstwo Komisji we Francji: "podczas gdy wielu starszych rolników posiada grunty na własność, dla młodszych pokoleń często jedyną możliwością jest dzierżawa - 15 mln hektarów gruntów jest objętych dzierżawą w porównaniu z 10 mln hektarów, którymi zarządzają ich właściciele. Dostęp do gruntów (...) pozostaje główną przeszkodą dla młodych rolników" 15 .
6.2. Niemniej dla EKES-u nadal istotne jest również ułatwianie dostępu do dzierżawy gruntów, w tym poprzez zachęty podatkowe dla właścicieli dzierżawiących grunty młodym ludziom. To zwolnienie należy przyznać również młodym rolnikom oraz osobom, które przekazały gospodarstwo rolne młodszemu pokoleniu, w ciągu pierwszych pięciu lat po jego oddaniu. Komitet podkreśla skuteczność długoterminowych umów dzierżawy, które szczególnie dobrze sprawdzają się w niektórych państwach członkowskich takich jak Francja. Popiera propozycję Komisji w sprawie utworzenia europejskiego obserwatorium obszarów rolnych w celu poprawy przejrzystości, wyjaśnienia polityki, zapobiegania spekulacji oraz ułatwiania nowym podmiotom dostępu do gruntów 16 .
6.3. Ponadto EKES podkreśla nieodzowną rolę spółek zajmujących się gospodarowaniem gruntami i pomocą dla rolników (SAFER) - prywatnych przedsiębiorstw realizujących misję publiczną, które umożliwiają regulowanie dostępu do gruntów rolnych. W przypadku sprzedaży gruntów spółki SAFER mogą wybrać ostatecznego nabywcę czy wręcz zmienić cenę sprzedaży. W takiej sytuacji rozpoczynanie działalności przez młodych rolników stanowi nadal podstawę przyznawania lub przenoszenia własności gruntów 17 .
6.4. Można wprowadzić skuteczne mechanizmy publiczne w celu ułatwienia dostępu do gruntów rolnych, w tym poprzez dokonanie spisu porzuconych lub niedostatecznie wykorzystywanych gruntów i ich spożytkowanie, poprzez zachęcanie do międzypokoleniowych programów przekazywania gruntów oraz opracowywanie przejrzystych narzędzi, które zwiększają dopasowanie podaży gruntów do popytu na nie. By umożliwić młodym rolnikom i rolnikom zawodowym realizację rentownych oraz zrównoważonych projektów rolnych, należy im zagwarantować rzeczywisty dostęp do gruntów zarówno pod względem ekonomicznym, jak i pod względem jakości, wielkości i zdolności produkcyjnych gruntów.
7. Dostęp do odpowiedniego poziomu życia na obszarach wiejskich
7.1. Obszary wiejskie mają wiele atutów, zasobów i możliwości. Zbyt często jednak debata publiczna sprowadza się do omawiania kwestii związanych z przyrodą, środowiskiem i jakością życia, a na drugi plan schodzą optymalne warunki do rozwoju produkcji panujące na tych obszarach, a także ich inicjatorzy projektów oraz przedsiębiorcy. EKES popiera długoterminową wizję dla obszarów wiejskich UE do 2040 r., która podkreśla zwłaszcza środki na rzecz wzmocnienia polityki i wsparcia UE dla obszarów wiejskich w przyszłości, oraz apeluje o jej realizację.
7.2. Rozwój obszarów wiejskich może być zrównoważony w perspektywie długoterminowej tylko wówczas, gdy kapitalną rolę odgrywają w nim producenci rolni. Wymaga to miejsc pracy opartych na uporządkowanych stosunkach pracy i rzeczywistego tworzenia miejsc pracy. Komitet apeluje o wprowadzenie ulg podatkowych dla przedsiębiorstw oferujących usługi, ponieważ wnoszą one znaczący wkład w zatrudnienie na obszarze lokalnym.
7.3. Jak w "Manifeście na rzecz żywych obszarów wiejskich" przypomina Krajowa Federacja Związków Zawodowych Rolników (FNSEA) we Francji: "cały rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich jest zależny od naszej zbiorowej zdolności indywidualnego reagowania na specyficzne realia każdego terytorium. (...). Mieszkańcy zarówno obszarów wiejskich, jak i miejskich muszą być w stanie podejmować działalność, rozwijać się, żyć z pracy, osiągać niezależność, reagować na popyt, a także przyczyniać się do dynamizmu i zrównoważonego zagospodarowania przestrzennego naszych obszarów" 18 .
7.4. Praca na podstawie umowy, przewidywalne warunki pracy oraz pewne źródła utrzymania leżą we wspólnym interesie pracowników, rolników i społeczności wiejskich oraz słabszych grup społecznych. Te kluczowe warunki tworzą stabilne środowisko, które może przyciągać młodsze pokolenia do rolnictwa i sprzyjać odnowie pokoleń w tym sektorze. EKES podkreśla znaczenie inkluzywnego i całościowego podejścia. Rolnicy są narażeni na szereg stresorów, na uciążliwe godziny pracy, a czasami również na izolację, co może mieć poważny wpływ na ich zdrowie psychiczne.
7.5. Rozwój obszarów wiejskich zaspokaja wiele różnych potrzeb. EKES zaznacza, że aby zapewnić prawo do pozostania 19 oraz odpowiedni poziom i stosowną jakość życia na obszarach wiejskich, co jest niezbędnym warunkiem odnowy pokoleń, państwa członkowskie muszą ułatwiać życie codzienne poprzez 20 :
- ulepszanie podstawowych usług i warunków przyjmowania nowych mieszkańców (m.in. mieszkalnictwo, mobilność, jakość i szybkość łączności cyfrowej - minimum 100 Mb/s) w celu wspierania dynamicznej działalności gospodarczej,
- dostosowywanie polityki publicznej do potrzeb pracowników i przedsiębiorców wiejskich, którzy mają często mniejszy dostęp do usług niż na obszarach miejskich,
- skatalogowanie pomocy publicznej i istniejących usług oraz ich koordynacja w celu ułatwienia rozpoczęcia działalności przez nowo przybyłe osoby, a także docenienia atutów danego obszaru (transport, opieka zdrowotna, stowarzyszenia, punkty handlowe),
- wspieranie i wzmacnianie programów LEADER i RLKS, które mobilizują zasoby lokalne zgodnie ze strategicznymi priorytetami każdego obszaru; obejmuje to również lepsze ukierunkowanie rozpoczynania działalności,
- wprowadzenie weryfikacji wpływu polityki na rozwój obszarów wiejskich podczas kreowania i przeglądu polityki, tak by była ona dostosowana do potrzeb mieszkańców i pracowników na obszarach wiejskich.
7.6. Zdaniem EKES-u wszystkie państwa członkowskie muszą dysponować skutecznymi systemami wsparcia gospodarstw rolnych i zastępowania pracowników. Niektóre z nich posiadają już system oparty na krajowych zabezpieczeniach społecznych. Jeżeli takie rozwiązanie nie jest możliwe, Komisja powinna zapewnić jego wdrożenie w ramach WPR.
8. Pomoc w sukcesji i przechodzenie na emeryturę
8.1. Pierwszorzędne znaczenie ma ułatwianie zakładania i przekazywania przedsiębiorstw na obszarach wiejskich. Komisja była w stanie wykazać, że w wypadku znalezienia następcy inwestycje danego gospodarstwa rosną, a w przeciwnym razie - maleją. Zdaniem EKES-u konieczne byłoby wprowadzenie szeregu środków na szczeblu państw członkowskich 21 :
- skrócenie terminów i zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorców na obszarach wiejskich poprzez punkt kompleksowej obsługi dla podmiotów gospodarczych,
- uproszczenie, ujednolicenie i przyspieszenie procedur wydawania zezwoleń na prowadzenie gospodarstwa rolnego, a także procedur uzyskiwania pozwoleń potrzebnych do rozpoczęcia działalności oraz do założenia lub przejęcia gospodarstwa rolnego, poprzez wyznaczenie wiążących terminów administracyjnych oraz zagwarantowanie przejrzystości kryteriów udzielania zezwoleń,
- udoskonalenie mechanizmów przekazywania gospodarstw rolnych i wprowadzenie przewodnika dobrych praktyk; w Niderlandach platforma o nazwie Landgilde umożliwia rolnikom przekazującym gospodarstwo i nieposiadającym następców kontakt z kandydatami do sukcesji, a na Węgrzech od 2023 r. sektorowe ramy prawne regulują następstwo pokoleń i przekazywanie gospodarstw rolnych, zapewniając ich ciągłość operacyjną,
- stworzenie mechanizmu gwarancji i wsparcia dla młodych przedsiębiorców w celu zapewnienia środków na ich projekty gospodarstwa rolnego na etapie rozruchu,
- stworzenie lokalnej oferty szkoleniowej poprzez opracowanie programu przekwalifikowania, w którym we współpracy z podmiotami lokalnymi sporządzony zostanie wykaz potrzeb.
8.2. Los młodych rolników jest ściśle związany z losem wszystkich rolników; trzeba ich rozpatrywać łącznie. EKES przypomina o wadze odnowy pokoleń oraz zabezpieczonego i sprawiedliwego systemu emerytalnego dostosowanego do pracy w rolnictwie, która często charakteryzuje się nieregularnością dochodów. Te systemy leżą w kompetencji państw członkowskich i znacznie się różnią w zależności od kraju. W szeregu państw członkowskich emerytury rolnicze należą do najniższych. Komitet zastanawia się nad zasadnością uwzględnienia tych wyzwań w semestrze europejskim.
8.3. Obecne systemy sukcesji i systemy emerytalne mogą opóźniać przekazanie gospodarstw rolnych. EKES bardzo ubolewa nad brakiem ambicji, który przejawia się w strategii Komisji, i zaleca, by obowiązkowo:
- systemy sukcesji i programy emerytalne gwarantowały godne odejście na emeryturę i bezpieczne przeniesienie własności,
- wprowadzono ponownie system wczesnych emerytur, tak jak w Finlandii, gdzie istniał on do 2018 r. - EKES nie pojmuje, dlaczego zlikwidowano tak skuteczną politykę,
- producenci i następcy mieli do dyspozycji zestaw narzędzi, który będzie im pomagać w przygotowaniu sukcesji,
- niemożliwe było równoczesne otrzymywanie emerytury i wsparcia w ramach WPR,
- system zapewniał szybki dostęp do wykwalifikowanej siły roboczej na wzór fińskiego programu połączonego z zabezpieczeniem społecznym.
Bruksela, dnia 19 marca 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3244 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Strategia odnowy pokoleń w rolnictwie (COM(2025) 872 final - SWD(2025) 872 final) |
| Data aktu: | 2026-07-02 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-02 |