Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Wieloletnie ramy finansowe (WRF) na okres po 2027 r., w tym pakiet zasobów własnych

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Wieloletnie ramy finansowe (WRF) na okres po 2027 r., w tym pakiet zasobów własnych

(C/2026/2607)

Sprawozdawczym:

Sari RAUTIO (FI/EPL), radna miasta Hameenlinna

Dokumenty źródłowe:

1) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Dynamiczny budżet UE na miarę priorytetów przyszłości - Wieloletnie ramy finansowe 2028-2034 COM(2025) 570 final, część 1 2) Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034 COM(2025) 571 final, części 1 i 2 3) Wniosek dotyczący porozumienia międzyinstytucjonalnego między Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskieji Komisją Europejską w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami COM(2025) 572 final, część 1 4) Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady - Prognoza długoterminowa przyszłych wpływów do budżetu UE i wypływów z tego budżetu (2026-2034) COM(2025) 573 final 5) Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej oraz uchylającej decyzję (UE, Euratom) 2020/2053 COM(2025) 574 final

I. ZALECANE POPRAWKI

Poprawka 1

Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034, COM(2025) 571 final

Nowy motyw 1a

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

Przydział środków z budżetu UE musi uwzględniać następujące ogólne zasady: wzmocnienie konkurencyjności i odporności gospodarki, prężny jednolity rynek, wytyczne dotyczące działań na rzecz klimatu i różnorodności biologicznej, zasadę "nie czyń poważnych szkód" w odniesieniu do celów środowiskowych, zasadę "nie szkodzić spójności", politykę społeczną, równouprawnienie płci i uwzględnianie aspektu płci oraz niedyskryminację. Wieloletnie ramy finansowe muszą zapewniać stabilne, przewidywalne i wystarczające finansowanie polityki spójności i wspólnejpolityki rolnej przez cały okres programowania, tak aby umożliwiać planowanie i wdrażanie długoterminowych regionalnych i lokalnych strategii inwestycyjnych opartych na potrzebach i priorytetach regionów każdej kategorii, w pełnej zgodności z zasadami pomocniczości, partnerstwa i wielopoziomowego sprawowania rządów.

Uzasadnienie

Włączenie zasady "nie szkodzić spójności" jako zasady horyzontalnej. Przypomnienie, że spójność koncentruje się na regionach. Zwrócenie uwagi na gospodarkę jako kluczowy filar dobrobytu UE. Podkreślenie potrzeby przewidywalnego finansowania zarówno polityki spójności, jak i wspólnej polityki rolnej. Doprecyzowanie odniesienia do równouprawnienia poprzez nawiązanie do perspektywy płci.

Poprawka 2

Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034, COM(2025) 571 final

Nowy motyw 1b

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

Doświadczenia związane z Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności pokazały, że wysoce scentralizowane instrumenty bez zaangażowania władz lokalnych i regionalnych oraz bez wykorzystania istniejących struktur zarządzania dzielonego nie są w stanie w pełni zrealizować potencjału rozwojowego wszystkich regionów. Przyszłe instrumenty reagowania kryzysowego należy planować i wdrażać niezależnie od polityki spójności, aby dalej wzmacniać jej rolę jako głównego unijnego filaru inwestycji długoterminowych.

Uzasadnienie

Uściślenie zasady, zgodnie z którą polityka spójności nie jest instrumentem reagowania kryzysowego. Długoterminowy charakter polityki spójności i przeznaczane na nią zasoby nie mogą być wykorzystywane do doraźnego rozwiązywania kryzysów.

Poprawka 3

Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034, COM(2025) 571 final

Nowy motyw 16

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską	Poprawka KR-u
	Biorąc pod uwagę, że w art. 174 TFUE uznano, iż regiony wyspiarskie cierpią na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków strukturalnych, konieczne jest zapewnienie przekrojowego uwzględnienia uwarunkowań wyspiarskich związanych z brakiem ciągłości geograficznej we wszystkich politykach i instrumentach finansowych Unii.

Uzasadnienie

Nie wymaga uzasadnienia.

Poprawka 4

Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034, COM(2025) 571 final

Nowy art. 5a

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

Dostosowanie w następstwie nowych przepisów lub programów objętych zarządzaniem dzielonym 1. W przypadku przyjęcia po dniu 1 stycznia 2028 r. nowych przepisów lub programów objętych zarządzaniem dzielonym w odniesieniu do działu 1 WRF na lata 2028-2034, środki niewykorzystane w 2028 r, przenosi się w równych częściach (w cenach bieżących) na każdy rok w okresie 2029-2032, dostosowując odpowiednio odpowiadające im pułapy WRF. 2. Komisja przekazuje wyniki wszelkich dostosowań dokonanych na podstawie ust. 1 Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

Uzasadnienie

Poprawka dodaje artykuł na wzór art. 7 rozporządzenia Rady (UE, Euratom) 2020/2093 z dnia 17 grudnia 2020 r. określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2021-2027. Ma to służyć ochronie przed utratą środków finansowych na wypadek opóźnień przy planowaniu programów z powodu późnego przyjęcia przepisów prawnych lub aktów wykonawczych i wytycznych lub przy negocjacjach. Te rodzaje ryzyka pozostają aktualne w latach 2028-2032.

Poprawka 5

Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034, COM(2025) 571 final

Nowy art. 5b

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

1. Przygotowując i wdrażając programy i instrumenty finansowane z budżetu Unii, co do których oczekuje się, że będą miały znaczący wpływ terytorialny, Komisja zapewnia przeprowadzenie kompleksowej oceny oddziaływania terytorialnego, w tym wpływu na dysproporcje w rozwoju regionalnym zdefiniowane w art. 174 TFUE. Szczególną uwagę poświęca się obszarom wiejskim, obszarom podlegającym przemianom przemysłowym i regionom, które cierpią na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków przyrodniczych lub demograficznych, takim jak najbardziej na północ wysunięte regiony o bardzo niskiej gęstości zaludnienia oraz regiony wyspiarskie, transgraniczne i górskie. Komisja dopilnowuje również, aby uwzględniono szczególne cechy regionów najbardziej oddalonych, zgodnie z art. 349 TFUE. 2. Komisja zapewnia, aby nowe lub zmienione programy i instrumenty unijne finansowane z budżetu Unii nie podważały celów spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej oraz by utrzymywały zrównoważone wsparcie dla wszystkich kategorii regionów w ramach sprawiedliwej transformacji w kierunku zielonej i cyfrowej gospodarki sprzyjającej włączeniu społecznemu.

Uzasadnienie

Należy dodać odniesienia do art. 174 i 349 TFUE, które określają obszary wymagające szczególnej uwagi. Należy dodać zasadę wspierania zrównoważonego rozwoju we wszystkich kategoriach regionów.

Poprawka 6

Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034, COM(2025) 571 final

Załącznik 1

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

1. Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, rolnictwo, obszary wiejskie i polityka morska, dobrobyt i bezpieczeństwo 2. Konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo 3. Globalny wymiar Europy 4. Administracja 1. Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, rolnictwo, obszary wiejskie i polityka morska, dobrobyt i bezpieczeństwo 2. Konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo 3. Globalny wymiar Europy 4. Administracja

1. Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, rolnictwo, obszary wiejskie i polityka morska, dobrobyt i bezpieczeństwo 1.1 Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, w tym INTERREG i rozwój obszarów wiejskich 1.2 Dobrobyt rolnictwa i gospodarki morskiej 1.3 Bezpieczeństwo 2. Konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo 3. Globalny wymiar Europy 4. Administracja 1. Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, rolnictwo, obszary wiejskie i polityka morska, dobrobyt i bezpieczeństwo 1.1 Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, w tym INTERREG i rozwój obszarów wiejskich 1.2 Dobrobyt rolnictwa i gospodarki morskiej 1.3 Bezpieczeństwo 2. Konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo 3. Globalny wymiar Europy 4. Administracja

Uzasadnienie

Utworzenie 3 odrębnych poddziałów i 3 odrębnych linii budżetowych, w szczególności na "Spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, w tym INTERREG i rozwój obszarów wiejskich", "Dobrobyt rolnictwa i gospodarki morskiej" oraz na "Bezpieczeństwo" w ramach działu 1, uwzględniając konkretne roczne wartości i całkowite kwoty dla każdego z nich.

Poprawka 7

Wniosek dotyczący porozumienia międzyinstytucjonalnego między Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskiej i Komisją Europejską w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami, COM(2025) 572 final

Nowy art. 17

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

Ustanawiając nowy mechanizm zarządzania politycznego, zgodnie z którym większa część środków unijnych jest przydzielana co roku w drodze negocjacji międzyinstytucjonalnych, Parlament Europejski, Rada i Komisja nawiązują zorganizowany dialog z Europejskim Komitetem Regionów i Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym. Dialog ten zapewnia należyte uwzględnienie kwestii terytorialnych, wpływu na spójność oraz doświadczeń władz lokalnych i regionalnych przy ustalaniu kierunków przydziału środków finansowych.

Uzasadnienie

Zapewnia to zaangażowanie KR-u i EKES-u w nowy mechanizm zarządzania oraz ugruntowuje aspekty terytorialne i związane ze spójnością w decyzjach o finansowaniu. COM(2025) 572, część III - Współpraca międzyinstytucjonalna w trakcie corocznej procedury budżetowej.

II. ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)

1. Przypomina swoje stanowisko w odniesieniu do wniosków Komisji dotyczących WRF, wyrażone w szczególności w opinii "Budżet UE i polityka ukierunkowana na konkretny obszar: propozycje dotyczące nowych mechanizmów projektowania i realizacji w kontekście WRF na okres po 2027 r." z listopada 2024 r., w rezolucji w związku z kolejnymi WRF, przyjętej na sesji plenarnej w dniu 15 maja 2025 r., oraz w rezolucji w sprawie wniosku dotyczącego wieloletnich ram finansowych na lata 2028-2034, która została przyjęta na sesji plenarnej w dniu 15 października 2025 r.

2. Odnotowuje przygotowywany projekt wstępnego sprawozdania Parlamentu Europejskiego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady określającego wieloletnie ramy finansowe na lata 2028-2034.

3. Odnotowuje zestaw opinii, które Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował niedawno w sprawie pakietu wniosków dotyczących WRF na lata 2028-2034 (w tym zasobów własnych).

4. Przypomina, że w wielu sprawozdaniach (Letta, Draghi, Niinisto) podkreślono, że UE boryka się z ogromną luką inwestycyjną, która stanowi przeszkodę w zrealizowaniu jej rosnących ambicji i odzyskaniu pewnej przewagi konkurencyjnej. Jest przekonany, że UE musi wyposażyć się w wystarczające środki finansowe, aby osiągnąć swoje bardzo ważne nowe cele w trudnym kontekście politycznym bez narażania na szwank długoterminowych celów traktatowych.

5. Analizuje w niniejszej opinii ogólne wytyczne WRF na lata 2028-2034 oraz kwestie związane z ich strukturą i zarządzaniem, a także zasobami własnymi. Przepisy odnoszące się do poszczególnych funduszy i aspekty dotyczące poszczególnych sektorów KR rozważy w późniejszych opiniach.

6. Podkreśla, że ramy finansowe i prawne WRF na lata 2028-2034 należy dostosować do całego okresu programowania 2028-2035, aby uniknąć przerw w programowaniu i wdrażaniu oraz zminimalizować opóźnienia w uruchamianiu nowych programów. Zdecydowanie popiera wyrażony zarówno przez Radę Europejską, jak i Parlament Europejski zamiar osiągnięcia do końca 2026 r. porozumienia w sprawie pakietu WRF.

Wytyczne dotyczące polityki oraz strategiczne decyzje

7. Przypomina, że promowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej zapisane w art. 3 TUE jest podstawowym celem UE oraz że w całych wieloletnich ramach finansowych na lata 2028-2034 należy to utrzymać jako główny filar solidarności europejskiej. Nalega, powołując się na art. 174 TFUE, aby nie dopuścić do demontażu polityki spójności ani do połączenia jej z innymi instrumentami zarządzanymi centralnie lub na poziomie krajowym.

8. Popiera cel wniosku, jakim jest zapewnienie stabilności i przewidywalności przydziału zasobów dzięki wiarygodnym ramom finansowym, z wystarczającą elastycznością niezbędną do wzmocnienia zdolności reagowania na nieprzewidziane sytuacje. Należy przy tym umożliwić podejmowanie w razie potrzeby nadzwyczajnych środków w odpowiedzi na sytuacje kryzysowe i wyjątkowe lub na istotne zmiany w kontekście społeczno-gospodarczym.

9. Zwraca uwagę, że zasadnicze priorytety: konkurencyjność, bezpieczeństwo, przejście na gospodarkę niskoemisyjną, zrównoważony rozwój i odwracanie niekorzystnych tendencji demograficznych realizowane są na poziomie lokalnym i regionalnym. Konkurencyjność i spójność są ściśle ze sobą powiązane. Konkurencyjność zależy w dużej mierze od zdolności gmin, miast i regionów do zarządzania zasobami i strategiami politycznymi w sposób dostosowany do ich wyzwań i potrzeb. Jest to szczególnie istotne na obszarach przechodzących transformację, w regionach wyspiarskich, transgranicznych i górskich oraz na obszarach oddalonych i słabo zaludnionych. Powodzenie w realizacji priorytetów określonych na szczeblu europejskim zależy w dużej mierze od skutecznego wielopoziomowego sprawowania rządów, to jest od tego, na ile skutecznie podmioty krajowe, regionalne i lokalne koordynują swoje działania, aby osiągnąć wspólny cel.

10. Postuluje, by wzmocnić zasady partnerstwa i pomocniczości jako wiążące aspekty przepisów prawnych oraz zagwarantować aktywną i obowiązkową rolę władz lokalnych i regionalnych. Dzięki temu podczas określania priorytetów i wdrażania funduszy stosowane będzie partycypacyjne wielopoziomowe sprawowanie rządów sprzyjające efektywnemu wykorzystaniu zasobów, a także uwzględni się strategie rozwoju opracowane na szczeblu regionalnym. W związku z tym wzywa do tego, by programy objęte WRF- np. dotyczące sprawiedliwej transformacji przemysłowej i energetycznej - były w całym swym cyklu polityki przedmiotem systematycznej oceny z punktu widzenia wielopoziomowego sprawowania rządów, aby zapewnić odpowiednie odzwierciedlenie strategii rozwoju opracowanych na szczeblu niższym niż krajowy przy ustalaniu priorytetów i wdrażaniu tych programów.

11. Przypomina, że pakiet legislacyjny dotyczący WRF na okres po 2027 r. to zestaw różnych wniosków ustawodawczych, które są ze sobą ściśle powiązane. W szczególności są one związane z kształtowaniem polityki strategicznej, a także planowaniem finansowym i wdrażaniem. Jedynie tego rodzaju całościowe podejście i pełne poszanowanie wyżej wymienionych zasad mogą zagwarantować skuteczne wyniki i większą europejską wartość dodaną budżetu UE, czyli realizację dwóch głównych celów wniosku Komisji.

12. Popiera to, że dostęp do środków finansowych został uzależniony od poszanowania zasady praworządności i od przestrzegania rozporządzenia w sprawie warunkowości. Poprzez wiążące narzędzia należy jednak dopilnować, by w sytuacji, gdy to organy krajowe nie dotrzymują warunków, konsekwencji pośrednio lub bezpośrednio nie ponosili beneficjenci końcowi, a zwłaszcza regiony, gminy i miasta.

13. Domaga się ustanowienia solidnego mechanizmu zabezpieczającego w ramach zarządzania przyszłymi WRF, tak aby władze regionalne i lokalne zachowały bezpośredni dostęp do zasobów UE wtedy, gdy rządy krajowe nie przestrzegają warunkowości związanej z zasadami horyzontalnymi lub warunkowości w zakresie praworządności. Nalega, aby w takich przypadkach zasoby były ponownie przydzielane bezpośrednio władzom regionalnym i lokalnym zgodnie z ich kompetencjami i obowiązkami prawnymi. Pozwoli to utrzymać legitymację demokratyczną, chronić beneficjentów końcowych i zapewnić ciągłość realizacji długoterminowych celów strategicznych UE, w tym spójności, konkurencyjności oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Zakres i struktura ram budżetowych

14. Stwierdza, że wniosek w coraz większym stopniu umieszcza działania rozwojowe i inwestycyjne na szczeblu Komisji i państw członkowskich. Zauważa także, że całkowita kwota proponowanych WRF (w cenach stałych z 2025 r.) - 1 763 mld EUR - jest tylko nieznacznie wyższa od ram budżetowych na lata 2021-2027 (jeśli wyłączyć spłatę odsetek i kapitału w ramach NextGenerationEU (NGEU) wynoszącą około 150 mld EUR). Ogólna wielkość budżetu nie przekłada się na większe zdolności inwestycyjne w zakresie środków niezbędnych do przeciwdziałania zmianie klimatu i przystosowania się do jej skutków oraz w zakresie nowych wyzwań, przed którymi stoi Komisja, w szczególności w odniesieniu do suwerenności strategicznej, ogólnego bezpieczeństwa i wzmocnienia konkurencyjności. Planowana centralizacja zagraża dotychczasowym strukturom i ustalonym procedurom, które stanowią podstawę zwiększenia zdolności inwestycyjnych i prężnego rozwoju regionalnego w obliczu wielu nowych wyzwań, m.in. konieczności przeciwdziałania skutkom zmiany klimatu.

15. Popiera stanowisko Parlamentu Europejskiego wyrażone w projekcie wstępnego sprawozdania opublikowanego w grudniu 2025 r., zgodnie z którym całkowite finansowanie dostępne na programy UE (z wyłączeniem spłat w ramach NGEU) powinno wynosić 1,27 % DNB UE.

16. Popiera ambitny cel Parlamentu Europejskiego dotyczący zwiększenia środków na plany partnerstwa krajowego i regionalnego, o którym jest mowa w projekcie wstępnego sprawozdania Parlamentu Europejskiego w sprawie WRF. Apeluje o odrębny budżet na politykę spójności w całym okresie, aby zachować długoterminowy wymiar tej polityki. Należy go utrzymać przynajmniej na obecnym poziomie z uwzględnieniem dostosowań inflacyjnych i objąć nim wszystkie regiony, ponieważ na wdrażaniu polityki spójności zasadza się również realizacja uwzględnionych także w dziale 2 celów w zakresie konkurencyjności, dobrobytu i bezpieczeństwa, w których to obszarach Komisja rozszerza swoje uprawnienia. Zwraca uwagę, że bez udziału władz lokalnych i regionalnych Komisja nie będzie w stanie osiągnąć swych zamierzeń.

17. Domaga się usunięcia całego komponentu NGEU z działów budżetowych, ponieważ dotyczy on spłaty pożyczek, które nie zapewniają żadnych nowych środków na rozwój.

18. Podkreśla, że w przypadku zmniejszenia ram finansowych względem propozycji z wniosku nie wolno uszczuplić ogólnej wielkości działu 1. Zaznacza, że cięcia w funduszach objętych zarządzaniem dzielonym (polityka spójności i WPR) bardzo negatywnie odbiłyby się na regionach, miastach i obszarach wiejskich oraz na realizacji celów określonych przez Komisję i na przyszłości Unii Europejskiej. Dotyczy to zwłaszcza regionów stojących przed poważnymi wyzwaniami wynikającymi z wielorakich zmian strukturalnych. Dlatego fundusze powinny być wyraźnie przeznaczone na sprawiedliwą transformację, a przy ich przyznawaniu należy uwzględniać również osiągane przez regiony wyniki.

19. Przyjmuje z zadowoleniem zmiany w dziale 1 zaproponowane przez Komisję 9 listopada. Wzywa jednak Komisję, aby przedstawiła dokładniejsze informacje dotyczące wszystkich kategorii regionów i gwarancje prawne dotyczące planowanego wprowadzenia skutecznych kontroli regionalnych, aby zagwarantować kompleksowe włączenie władz lokalnych i regionalnych w opracowywanie, wdrażanie i ocenę planów partnerstwa krajowego i regionalnego (PPKR) oraz przewidzieć specjalne zabezpieczenia uwzględniające potrzeby rozwojowe regionów ze wszystkich kategorii. Zgodnie z interpretacją KR-u kontrole regionalne są częścią oceny sposobu wdrażania wielopoziomowego sprawowania rządów i zasady partnerstwa, a przepisy dotyczące tych kontroli powinny zostać włączone do odpowiedniego rozporządzenia. KR proponuje również nową "klauzulę pomocniczości", aby zapewnić odpowiednie uwzględnienie tej kwestii.

Zasoby własne

20. Popiera wniosek Komisji dotyczący znalezienia nowych źródeł dochodów UE (zasoby własne). Zwiększenie udziału zasobów własnych wzmocni zdolność do elastycznego reagowania na nieprzewidziane wyzwania oraz może pomóc w znalezieniu rozwiązań dla wyzwań dotyczących klimatu i cyfryzacji bez osłabiania konkurencyjności, a jednocześnie zapewni wystarczające środki na długoterminowy rozwój Unii. Wzywa Radę, by szybko osiągnęła porozumienie w sprawie koszyka nowych zasobów własnych.

Rola regionów

21. Zwraca uwagę, że zamiast całkowicie zarzucać dotychczasową procedurę alokacji środków z funduszy spójności, która jest sprawdzona i dobrze się przyjęła, warto dalej ją rozwijać. Dla każdej kategorii regionów należy określić kwalifikowalność, aby przydział środków nie pozostawał w wyłącznej gestii państw członkowskich, lecz opierał się na zarządzaniu dzielonym, partnerstwie i wielopoziomowym sprawowaniu rządów z udziałem szczebla lokalnego i regionalnego. Należy zapewnić wstępną alokację funduszy spójności dla wszystkich kategorii regionów, aby umożliwić im długoterminowe planowanie strategiczne i stabilność finansową oraz sprostanie ich własnym wyzwaniom terytorialnym. Regionalna i terytorialna instytucja zarządzająca powinna być odpowiedzialna - przy zachowaniu bezpośredniego kontaktu z Komisją - za projektowanie, programowanie, zarządzanie i wdrażanie, w tym za audyt i wnioski o płatność.

22. Proponuje, by zarówno Komitet Regionów, jak i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uczestniczyły w nowym mechanizmie zarządzania politycznego, w ramach którego co roku w negocjacjach między Parlamentem Europejskim a Radą decyduje się o większej części funduszy UE. Decyzja ta będzie zapadać na podstawie sprawozdawczości neutralnej terytorialnie (np. w kontekście europejskiego semestru lub nowego Kompasu konkurencyjności).

Spójność, ukierunkowanie na konkretny obszar i wyniki

23. Stwierdza, że wniosek Komisji koncentruje się na wyzwaniach sektorowych, natomiast pomija rolę polityki spójności jako wspólnej długoterminowej strategii inwestycyjnej. Domaga się przekrojowego stosowania zasady "nie szkodzić spójności" we wszystkich funduszach i programach oraz zaleca systematyczne wdrożenie oceny oddziaływania terytorialnego, w tym weryfikacji wpływu polityki na rozwój obszarów wiejskich, w odniesieniu do wszystkich wniosków o potencjalnie asymetrycznych skutkach.

24. Podkreśla znaczenie europejskiej współpracy terytorialnej (Interreg) i przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji dotyczącą specjalnego finansowania i spójnego wdrażania środków upraszczających. Pomoże to zwiększyć współpracę transgraniczną, transnarodową i międzyregionalną, w tym międzyregionalne i związane z misją w zakresie miast inwestycje w innowacje, przyspieszyć zmniejszanie dysproporcji regionalnych i wzmocnić wdrażanie wspólnych rozwiązań opartych na potrzebach. Podkreśla znaczenie zachowania i dalszego wspierania rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność (RLKS), zintegrowanych inwestycji terytorialnych (ZIT) i innych zintegrowanych narzędzi terytorialnych w latach 2028-2034. Uważa, że instrumenty te mają zasadnicze znaczenie dla skutecznego wdrażania polityki spójności na obszarach miejskich, podmiejskich, wiejskich i transgranicznych, ponieważ ułatwiają zaangażowanie zainteresowanych stron i dopasowują inwestycje do konkretnych potrzeb terytorialnych oraz wspierają wspólne strategie na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu, transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz odporności na kryzysy.

25. Przypomina, że konkurencyjność i silny jednolity rynek opierają się na rozpoznaniu i wykorzystaniu mocnych stron regionów. Polityka spójności dla wszystkich regionów to warunek wstępny dobrobytu w Unii i solidniejszego jednolitego rynku. Polityka spójności jest ważnym źródłem finansowania badań naukowych i innowacji w ramach rozwijania solidnych regionalnych ekosystemów innowacji. W związku z tym Komisja Europejska powinna wspierać tworzenie europejskich łańcuchów wartości opartych na strategiach inteligentnej specjalizacji oraz optymalizacji regionalnych ekosystemów innowacji. Należy zwrócić szczególną uwagę na ocenę potrzeb społecznych, gospodarczych i terytorialnych, a także na oczekiwane skutki społeczne, w tym na wpływ na włączenie społeczne i dostępność. Na przykład szybki rozwój unii rynków kapitałowych - do którego wezwano również w sprawozdaniu Draghiego - byłby krokiem we właściwym kierunku, aby zapewnić pożądaną elastyczność finansowania inwestycji, w szczególności za pośrednictwem kapitału prywatnego.

26. Podkreśla potrzebę połączenia globalnego podejścia do konkurencyjności, określonego w sprawozdaniu Draghiego i odzwierciedlonego w różnych centralnie zarządzanych programach wieloletnich pod nagłówkiem "Konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo", z podejściem ukierunkowanym na konkretny obszar, które uwalnia potencjał wzrostu w całej UE.

27. Przypomina, że przestrzeganie wartości europejskich w Unii jest uwzględnione w programie strategicznym na lata 2024-2029 oraz że promowanie naszej różnorodności kulturowej i naszego dziedzictwa kulturowego należy uznać za inwestycję, ale nie za koszt, biorąc pod uwagę znaczenie tych sektorów samych w sobie, ale także ich społeczną i gospodarczą wartość.

28. Przypomina, że doświadczenia z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) pokazały, że bez znajomości specyfiki lokalnej i regionalnej oraz bez skutecznego zarządzania obejmującego wszystkie szczeble terytorialne unijne inwestycje nie prowadzą do wyznaczonych celów. Podkreśla, że zagwarantowanie sprawnych mechanizmów wielopoziomowego sprawowania rządów na szczeblu regionalnym, krajowym i europejskim jest niezbędne dla zapewnienia legitymacji demokratycznej i dla skutecznej realizacji celów WRF.

29. Podkreśla znaczenie finansowania prywatnego dla realizacji inwestycji i dla rozwoju ekosystemów wspierających lokalną przedsiębiorczość. Przypomina, że inwestycje w ramach polityki spójności są współfinansowane przez władze regionalne i terytorialne, organy publiczne i źródła prywatne.

30. Popiera wzmocnienie podejścia opartego na wynikach i zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia zdolności administracyjnych, przejrzystości i rozliczalności. Podkreśla, że pomiar wpływu działań musi rzeczywiście odzwierciedlać potrzeby i dysproporcje terytorialne, uwzględniać elementy jakościowe i nie może prowadzić do dalszej centralizacji kosztem spójności terytorialnej. Uważa, że zgodnie z ogólną zasadą ukierunkowania na wyniki przyszłe audyty i kontrole w systemie wielopoziomowym powinny wyraźnie koncentrować się na osiągnięciu celów, kamieni milowych, wartości docelowych i rezultatów. Powinny być opracowywane tak, by odzwierciedlały podział kompetencji ustawodawczych, administracyjnych i finansowych między poszczególnymi szczeblami sprawowania rządów w danym państwie członkowskim. Dostrzega wyraźną potrzebę zapewnienia wszystkim podmiotom warunków ramowych dla prostszych, szybszych i skuteczniejszych procedur, znacznego ograniczenia biurokracji, a przede wszystkim dla osiągnięcia wysokiego poziomu pewności prawa.

Elastyczniejsze i uproszczone przepisy

31. Popiera cel dotyczący uproszczenia struktury i zmniejszenia obciążeń administracyjnych. Niemniej uproszczenie w pierwszej kolejności powinno służyć beneficjentom poprzez zmniejszenie barier w dostępie do budżetu UE i zwiększenie efektywności wydatków. Uproszczenie nie może być pretekstem do podważania zasady partnerstwa, ponieważ właściwe stosowanie zasady partnerstwa i uwzględnianie realiów regionalnych sprawiają, że wydatki UE są skuteczniejsze, i będą decydować o sukcesie unijnych WRF.

32. Z zadowoleniem przyjmuje propozycję uelastycznienia WRF w celu reagowania na nieprzewidziane potrzeby za pomocą mechanizmów ad hoc, a także nowy mechanizm dla sytuacji nadzwyczajnych zaproponowany we wniosku w sprawie zasobów własnych. Dzięki nim zmniejsza się ryzyko, że długoterminowe fundusze inwestycyjne zostaną wykorzystane dla doraźnych potrzeb. Podkreśla, że w wyjątkowych przypadkach i w pełnej zgodności z ograniczeniami nałożonymi przez Traktat i odpowiednie prawodawstwo UE, instrumenty finansowane z pożyczek mogłyby oferować możliwość pozyskania niezbędnych zasobów.

Wsparcie dla demokracji lokalnej i społeczeństwa obywatelskiego

33. Apeluje o utrzymanie zasady, według której decyzje podejmowane są jak najbliżej obywatelek i obywateli. Inkluzywne, przejrzyste i interaktywne zarządzanie z udziałem władz lokalnych, społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów gospodarczych i społecznych ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia zaufania publicznego do polityki UE i wzmocnienia poczucia odpowiedzialności za nią. WRF to nie tylko kwestia podziału środków finansowych, lecz także kwestia demokracji, jedności Europy i wartości dodanej UE. Wykluczenie miast, regionów i gmin z faktycznego procesu decyzyjnego oznacza, że samorządy lokalne zostaną pominięte, a podstawa bezpieczeństwa oraz wartości Europy zostaną poważnie osłabione.

34. Należy pamiętać o potrzebie elastyczności we wdrażaniu środków, w szczególności w obszarach polityki wchodzących w zakres kompetencji krajowych, przy jednoczesnym zapewnieniu znaczącego zaangażowania władz lokalnych i regionalnych. Trzeba zadbać o to, by poszczególne szczeble sprawowania rządów działały spójnie, skutecznie i z poszanowaniem kompetencji instytucjonalnych.

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.2607
• Rodzaj: opinia
• Tytuł: Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Wieloletnie ramy finansowe (WRF) na okres po 2027 r., w tym pakiet zasobów własnych
• Data aktu: 2026-05-20
• Data ogłoszenia: 2026-05-20