Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Pakiet rozszerzeniowy 2025 - Bałkany Zachodnie i Turcja
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Pakiet rozszerzeniowy 2025 - Bałkany Zachodnie i Turcja(C/2026/2602)
| Sprawozdawczym: | Gillian COUGHLAN (IE/Renew Europę), członkini zgromadzenia lokalnego: radna hrabstwa Cork |
| Dokumenty źródłowe: | Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów "Komunikat z 2025 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE" - COM(2025) 690 finał SWD (2025) 750; SWD (2025) 751; SWD (2025) 752; SWD (2025) 753; SWD (2025) 754; SWD (2025) 755; SWD (2025) 756 |
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)
Uwagi ogólne
1. Z dużym zainteresowaniem przyjmuje komunikat Komisji Europejskiej z 2025 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE i towarzyszące mu sprawozdania krajowe, a także wyczekuje zbliżających się reform poprzedzających rozszerzenie oraz przeglądów polityki, w szczególności w odniesieniu do przeglądów polityki spójności, wspólnej polityki rolnej i ogólnych ram instytucjonalnych. Podkreśla zarazem szczególne znaczenie strategiczne rozszerzenia UE o kraje Bałkanów Zachodnich, które jest od dawna oczekiwanym sposobem wypełnienia luk, by dokończyć budowę europejskiej wspólnoty pokoju i wartości.
2. Przyznaje, że rosyjska wojna w Ukrainie zmieniła krajobraz bezpieczeństwa Europy, przypominając, że rozszerzenie UE jest koniecznością związaną z bezpieczeństwem i strategiczną z punktu widzenia demokracji i społeczeństwa, zasadzającą się na praworządności i prawach podstawowych. Wzywa Komisję Europejską i rządy krajowe państw kandydujących, by postrzegały rozszerzenie nie tylko jako zadanie techniczne, lecz także jako proces mający wymierny wpływ na obywateli i społeczności lokalne. Demokracja zaczyna się w miastach i regionach, których odporność i dobrobyt są bezpośrednio powiązane z odpornością i dobrobytem całej Unii Europejskiej. Dlatego KR podkreśla, że należy wzmacniać odporność demokratyczną, w tym poprzez wsparcie w przeciwdziałaniu zagrożeniom hybrydowym, dezinformacji i presji na przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego.
3. Potwierdza swoje poparcie dla opartego na osiągnięciach przystąpienia Bałkanów Zachodnich i Turcji do UE. Jednocześnie zaznacza, że przystąpienie musi zasadzać się na demokracji, praworządności i prawach podstawowych. Podkreśla, że stopniowa integracja może sprawić, że UE stanie się bardziej namacalna dla obywateli w krajach negocjujących, gdyż poprawi ich codzienne życie oraz zwiększy zaangażowanie i zaufanie w trakcie całego, nierzadko długiego, procesu akcesji.
4. Zwraca uwagę, że miasta i regiony odgrywają wiodącą rolę w transformacji społecznej, rozwoju infrastruktury i osiąganiu konkretnych korzyści na drodze do integracji europejskiej, nawet w przypadku nierealizowania wytyczonych celów przez władze krajowe. Należy zdecydowanie zwalczać wszelkie nękanie, arbitralne zatrzymania lub zastraszanie burmistrzyń i burmistrzów oraz urzędniczek i urzędników wybieranych na szczeblu lokalnym. Zachęca gminy w całej UE i krajach kandydujących do udziału w inicjatywach takich jak proponowane przez Stambuł międzynarodowe centrum monitorowania zagrożeń stojących przed burmistrzami i potwierdza swoją gotowość do zapewnienia konkretnego wsparcia.
5. Wzywa Komisję Europejską i rządy krajowe do formalnego uznania władz szczebla niższego niż krajowy za kluczowych partnerów we wdrażaniu europejskich standardów w wielu obszarach. Uważa, że w związku z tym władze te należy również uznać za głównych partnerów instytucjonalnych i prowadzić z nimi stałe konsultacje w ramach procesu rozszerzenia UE. Apeluje zatem o systematyczne i wczesne angażowanie władz lokalnych i regionalnych w reformy związane z akcesją. Jest gotów zaoferować wsparcie w zakresie przygotowania sprawozdań w sprawie rozszerzenia poprzez zorganizowane zaangażowanie wspólnych komitetów konsultacyjnych (WKK) i grup roboczych. Wzywa Komisję do zagwarantowania udziału KR-u w głównych forach UE, w tym w szczytach UE-Bałkany Zachodnie i forum poświęconemu rozszerzeniu, w celu dopilnowania, aby priorytety lokalne wpływały na ustalanie programu, planowanie i reformy.
6. Wzywa Komisję Europejską do uczynienia demokracji lokalnej, jak również zrównoważonego, lokalnego i regionalnego rozwoju gospodarczego integralnymi elementami procesu akcesyjnego. Podkreśla, że szczególną uwagę należy zwrócić na regiony wiejskie, peryferyjne, górskie i słabiej rozwinięte. Ostrzega, że lekceważenie tych aspektów zwiększa ryzyko drenażu mózgów, regresu demokracji, destabilizacji i ingerencji zewnętrznej w krajach przystępujących.
7. Proponuje zorganizowanie kampanii uświadamiających dla władz lokalnych i regionalnych w krajach przystępujących, w powiązaniu z posiedzeniami WKK/grup roboczych, dotyczących kluczowej roli tych władz we wdrażaniu polityki UE w terenie, zwalczaniu korupcji, stymulowaniu reform i zapewnianiu poczucia odpowiedzialności obywateli za proces akcesyjny.
8. Wzywa Komisję Europejską do zapewnienia odpowiednich zasobów budżetowych i ustanowienia ustruktury- zowanego, łatwo dostępnego i finansowanego przez UE programu budowania zdolności, wspierania reform instytucjonalnych i wymiany najlepszych praktyk między władzami lokalnymi i regionalnymi w państwach członkowskich i krajach przystępujących. Taki program powinien opierać się na udanych inicjatywach, w tym na projekcie KR-u TIPS4UA, projekcie "UE dla gmin" i programie TAIEX, i mógłby obejmować partnerski mechanizm na wzór Erasmus+ w celu wspierania wymiany wiedzy, wspólnych projektów, odporności oraz przyspieszonej integracji i spójności UE.
9. Zdecydowanie popiera zaostrzenie przez Komisję Europejską mechanizmu warunkowości w zakresie praworządności, ale wzywa do podjęcia działań w celu dopilnowania, aby fundusze wstrzymane na poziomie państw członkowskich lub rządów krajów przystępujących z powodu naruszeń praworządności mogły pozostać dostępne dla miast i regionów w tych krajach.
10. Apeluje do Komisji Europejskiej o zadbanie o to, by instrumenty finansowania przedakcesyjnego obejmowały specjalne zaproszenia do składania wniosków wspierające partnerstwa miast, współpracę międzygminną i międzyregionalną między władzami lokalnymi i regionalnymi w państwach członkowskich UE i krajach objętych procesem rozszerzenia. Podkreśla, że konkretne partnerstwa, współpraca partnerska, wymiana kulturalna, wizyty studyjne, wspólne projekty pilotażowe i transfer dobrych praktyk w zakresie rozwoju lokalnego, usług publicznych, planowania terytorialnego i zarządzania są skutecznymi środkami zbliżania Unii Europejskiej do obywateli, wzmacniania wzajemnego zaufania oraz zwiększania zdolności administracyjnych i gotowości administracyjnej do przystąpienia do UE na szczeblu lokalnym i regionalnym.
11. Z zadowoleniem przyjmuje wkład europejskich sieci miast i inicjatyw regionalnych, w tym Eurocities i B40 Balkan Cities Network, we wspieranie wczesnej integracji miast z krajów kandydujących z europejskimi ramami zarządzania i popiera ich rolę w zapewnianiu zorganizowanej współpracy w zakresie działań na rzecz klimatu, demokracji, cyfryzacji i lokalnego rozwoju gospodarczego. Podkreśla w tym kontekście konkretną współpracę między miastami obejmującą Sofię i miasta partnerskie z Bałkanów Zachodnich, w tym za pośrednictwem finansowanego z programu CERV projektu CIVICAct - "Aktywizm obywatelski na rzecz odpomejdemokracji" - łączącego Sofię, Tiranę i Podgoricę w celu wzmocnienia aktywności obywatelskiej i odporności demokratycznej.
Uwagi dotyczące poszczególnych krajów
ALBANIA
12. Przyjmuje z zadowoleniem znaczne postępy Albanii, dzięki którym możliwe było otwarcie wszystkich klastrów negocjacyjnych. Z aprobatą odnosi się też do ambicji zakończenia negocjacji akcesyjnych przed końcem 2027 r. i zachęca wszystkie siły polityczne i zainteresowane strony do intensyfikacji wysiłków i współpracy w celu zapewnienia dalszych postępów.
13. Pochwala utworzenie Krajowego Stowarzyszenia Gmin Albanii (NAMA) i uruchomienie WKK oraz wyraża uznanie dla entuzjazmu partnerów albańskich i ich inkluzywnego podejścia.
14. Przypomina rządowi albańskiemu, że decentralizacja fiskalna ma zasadnicze znaczenie dla umożliwienia władzom lokalnym zrównoważonego wykonywania ich zadań, zwłaszcza w miarę rozszerzania się zakresu odpowiedzialności w kontekście przystąpienia do UE. Reforma administracyjna i terytorialna powinna brać pod uwagę funkcje i zadania gmin, a nie tylko względy wyborcze, przy czym w idealnym przypadku wielkość gminy powinna odzwierciedlać jej zdolność do skutecznego świadczenia usług. Reforma powinna też przebiegać zgodnie z normami europejskimi i międzynarodowymi, w tym uwzględniać wymóg zasięgania opinii przedstawicieli mniejszości narodowych, oraz powinna zapewnić mniejszościom prawo do skutecznego udziału w sprawach publicznych na szczeblu lokalnym.
15. Ubolewa nad wezwaniem rządu centralnego do rezygnacji urzędniczek i urzędników szczebla lokalnego w 2025 r. i podkreśla, że demokracja lokalna powinna rozwijać się niezależnie, zgodnie z Europejską kartą samorządu lokalnego. Ponadto zwraca uwagę na znaczenie rekrutacji, awansu i zwalniania w oparciu o osiągnięcia, aby zapewnić profesjonalną, odpolitycznioną administrację lokalną.
16. Z zadowoleniem przyjmuje stałe postępy Albanii w zakresie reformy sądownictwa, walki z korupcją, przestępczości zorganizowanej i wolności mediów, a jednocześnie wzywa do przyspieszenia reform związanych z UE i zwiększenia zdolności administracyjnych na wszystkich szczeblach.
17. Pochwala próbne przekazanie kompetencji w dziedzinie zdrowia, edukacji i rolnictwa czterem gminom. Podkreśla potrzebę odpowiedniego finansowania, wiedzy technicznej i budowania zdolności w celu zapewnienia długoterminowej stabilności.
BOŚNIA I HERCEGOWINA
18. Wzywa Bośnię i Hercegowinę do przyjęcia i egzekwowania reform konstytucyjnych, ustawodawczych i proceduralnych, w szczególności zmian w ordynacji wyborczej, w celu wykonania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny oraz zapewnienia, aby trzy narody konstytutywne były zgodnie z prawem reprezentowane w instytucjach państwowych, a wszyscy obywatele mogli być wybierani do dowolnej instytucji. Należy również egzekwować zalecenia ODIHR, aby wzmocnić uczciwość wyborów, zapewnić inkluzywne uczestnictwo, zwiększyć funkcjonalność instytucjonalną, poprawić funkcjonowanie instytucji, a tym samym umożliwić pełne zaangażowanie samorządów lokalnych i regionalnych w integrację z UE.
19. W związku z decyzją Rady Europejskiej z marca 2024 r. zachęca Bośnię i Hercegowinę do podjęcia wszystkich odpowiednich kroków określonych w zaleceniu Komisji z 12 października 2022 r., co pozwoli Radzie przyjąć ramy negocjacyjne, gdy tylko zostaną spełnione te warunki. Kwestią priorytetową dla Bośni i Hercegowiny powinno być przyjęcie nowej ustawy o Wysokiej Radzie Sędziów i Prokuratorów oraz ustawy o sądach zgodnej z normami europejskimi, a także wykonanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny. Podkreśla, jak ważna dla pomyślnego procesu akcesyjnego jest współpraca wykraczająca poza różnice polityczne, której początkiem byłoby wyznaczenie głównego negocjatora.
20. Wyraża rozczarowanie niską frekwencją wyborczą (poniżej 35 %) w przedterminowych wyborach prezydenckich w Republice Serbskiej. Podkreśla swoje zaniepokojenie związanymi z tym konsekwencjami dla legitymacji demokratycznej. Apeluje o wprowadzenie środków mających na celu wzmocnienie demokracji lokalnej, zwiększenie udziału w wyborach oraz zapewnienie przejrzystości i rozliczalności w przyszłych wyborach.
21. Potępia kroki podjęte przez przywódców Republiki Serbskiej prowadzące do odłączenia tego podmiotu od Bośni i Hercegowiny i apeluje do Republiki Serbskiej o uznanie w pełni i wykonanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny oraz o poszanowanie porządku konstytucyjnego tego kraju.
22. Kwestionuje decyzję USA o zniesieniu sankcji wobec Milorada Dodika i innych urzędników Republiki Serbskiej oraz wzywa UE do nałożenia ukierunkowanych sankcji na wszystkie podmioty w Bośni i Hercegowinie, które podważają suwerenność, integralność terytorialną lub porządek konstytucyjny kraju, jako środka ochrony stabilności i wspierania integracji z UE.
23. Potwierdza zaangażowanie KR-u we wspieranie władz lokalnych i regionalnych w Bośni i Hercegowinie na drodze do integracji z UE za pośrednictwem grupy roboczej oraz, gdy pozwolą na to warunki, WKK, a jednocześnie podkreśla zasadniczą rolę wszystkich władz szczebla niższego niż krajowy jako kluczowych podmiotów we wdrażaniu reform i dorobku prawnego UE na szczeblu lokalnym. Dobry przykładem jest tu walka z korupcją w kantonie Sarajewo.
24. Podkreśla, że wyzwania nie wynikają ze zdecentralizowanej struktury, lecz z braku woli politycznej i konstruktywnego zaangażowania. Przypomina, że decentralizacja, jeśli jest właściwie przeprowadzana i odpowiednio finansowana, może być atutem a nie przeszkodą i że wszystkie szczeble sprawowania rządów muszą promować koordynację, zrezygnować z weta etnicznego i przyjmować pragmatyczne decyzje w celu wzmocnienia funkcjonalności, rozliczalności i świadczenia usług publicznych.
25. Z zadowoleniem przyjmuje program reform z września 2025 r. i zielone światło ze strony Komisji Europejskiej. Podkreśla jednak, że jego skuteczne wdrożenie jest niezbędne, aby Bośnia i Hercegowina mogła w pełni korzystać z planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich, zwłaszcza na szczeblu lokalnym i regionalnym.
26. Wzywa władze Bośni i Hercegowiny do przyspieszenia przygotowań do rozdziału 22 dotyczącego polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych poprzez przyjęcie krajowej strategii w zakresie funduszy strukturalnych i funduszy spójności, wzmocnienie zdolności do zarządzania pomocą UE oraz poprawę zarządzania inwestycjami publicznymi dzięki zaktualizowanej i przejrzystej sekwencji projektów.
KOSOWO
27. Z zadowoleniem przyjmuje pomyślną organizację pokojowych i pluralistycznych wyborów lokalnych, które odbyły się jesienią 2025 r. z udziałem wszystkich społeczności, i zauważa, że odnowione zaangażowanie społeczności kosowskich Serbów wzmocniło legitymację instytucji samorządowych i przywróciło funkcjonowanie demokracji lokalnej.
28. Zauważa, że wraz z przywróceniem pluralistycznego lokalnego uczestnictwa demokratycznego pierwotne uzasadnienie dla nałożenia środków na Kosowo nie ma już zastosowania, i wzywa Komisję Europejską do zniesienia w pierwszej kolejności tych środków, które bezpośrednio dotknęły gminy w związku z zawieszeniem finansowania unijnego, co miało wyraźny i natychmiastowy wpływ na dobrobyt obywateli. Apeluje przy tym o deeskalację napięć, zwłaszcza na północy, oraz o zapewnienie wszystkim obywatelom dostępu do podstawowych usług publicznych i socjalnych.
29. Uznaje stałe zaangażowanie Kosowa na rzecz integracji z UE oraz silne poparcie społeczne dla integracji europejskiej. Jednocześnie ubolewa, że polaryzacja polityczna i przedłużający się impas instytucjonalny na szczeblu centralnym spowolniły reformy. Podkreśla potrzebę poprawy koordynacji i zaufania między władzami centralnymi i lokalnymi, ponieważ utrzymujące się napięcia w zarządzaniu podważają skuteczne wdrażanie przepisów i strategii politycznych w kluczowych obszarach, takich jak reforma administracji publicznej, ochrona społeczności mniejszościowych, ochrona środowiska, działania w dziedzinie klimatu i podstawowe usługi publiczne.
30. Apeluje do Kosowa i Serbii, by konstruktywnie zaangażowały się we wspierany przez UE dialog, i wzywa Kosowo, by niezwłocznie podjęło kroki w celu utworzenia stowarzyszenia/wspólnoty gmin zamieszkiwanych w większości przez Serbów (A/CSM) zgodnie z europejską propozycją z października 2023 r. Podkreśla wkład, jaki członkinie i członkowie KR-u mogą wnieść dzięki swojej wiedzy fachowej, zwłaszcza w zakresie rozwiązywania konfliktów.
31. Wzywa do dalszego wzmacniania zdolności administracyjnych gmin, w tym do poprawy nadzoru finansowego, należytego planowania budżetu i spójnego stosowania opartych na osiągnięciach systemów rozwoju zawodowego, oceny wyników i awansów w celu zapewnienia zrównoważonego i odpowiedzialnego sprawowania władzy na szczeblu lokalnym. Kładzie nacisk na znaczenie inwestycji na szczeblu gminnym w sieci wodociągowe i systemy gospodarki odpadami, programy recyklingu i środki przystosowania się do zmiany klimatu, które mają krytyczne znaczenie dla poziomu życia oraz wpisują się w obecne wysiłki Kosowa na rzecz wdrożenia standardów ochrony środowiska.
32. Apeluje do Kosowa o powstrzymanie się od środków mających negatywny wpływ na codzienne życie ludzi w społecznościach lokalnych, zwłaszcza na północy kraju. Podkreśla, że należy zadbać o to, by napięcia nie prowadziły do niezamierzonej eskalacji ani nie utrudniały dialogu.
33. Uważa, że w świetle rezolucji Parlamentu Europejskiego z 7 maja 2025 r. oraz w celu zapewnienia spójności instytucjonalnej i jasności politycznej oraz odzwierciedlenia europejskich perspektyw Kosowa należy dostosować terminologię do terminologii Parlamentu Europejskiego poprzez zaprzestanie używania nazwy "Kosowo*" i towarzyszącego jej przypisu w dokumentach urzędowych.
CZARNOGÓRA
34. Z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie Komisji Europejskiej w sprawie rozszerzenia za 2025 r., w którym potwierdzono, że Czarnogóra pozostaje na właściwej drodze do członkostwa w UE i nadal jest najbardziej zaawansowanym krajem kandydującym, który zapewnia gminom pewność w zakresie długoterminowego planowania i wykorzystania wsparcia przedakcesyjnego. Wyraża też zadowolenie z powodu ambitnego zamierzenia tego kraju, by zakończyć negocjacje akcesyjne przed końcem 2026 r.
35. Odnotowuje, że pomimo ogólnych postępów instytucje demokratyczne pozostają niestabilne, a wdrażanie kluczowych zaleceń zawartych w rozdziałach dotyczących kwestii podstawowych jest często niepełne, co ma bezpośredni wpływ na sprawowanie rządów na szczeblu lokalnym, wiarygodność wyborów i zaufanie obywateli do procesu decyzyjnego.
36. Wzywa rząd centralny Czarnogóry do dążenia do skutecznej decentralizacji poprzez zapewnienie gminom trwałych dochodów własnych i jasno określonych kompetencji, zwłaszcza w zakresie planowania przestrzennego i zrównoważonego rozwoju lokalnego. Zauważa, że stała centralna kontrola nad gospodarką gruntami, w tym parkami narodowymi i rozległymi obszarami przybrzeżnymi, znacznie ogranicza zdolność gmin do prowadzenia przejrzystego planowania, przyciągania zrównoważonych inwestycji i wdrażania polityki środowiskowej, terytorialnej i klimatycznej zgodnej z dorobkiem prawnym UE. Podkreśla, że taka decentralizacja powinna być w pełni zgodna z unijnymi zasadami pomocniczości i samorządu lokalnego. Apeluje o pokojowe rozwiązanie sporów z władzami lokalnymi w gminie Zeta i mieście Ulcinj, z poszanowaniem wszystkich przewidzianych procedur i przepisów, zwłaszcza procedur i przepisów UE w zakresie ochrony środowiska.
37. Podkreśla znaczenie wspierania inkluzywnego i tolerancyjnego klimatu politycznego na szczeblu lokalnym i krajowym, zapobiegania działaniom takim jak przyjęcie rezolucji w sprawie ludobójstwa w obozach Jasenovac, Dachau i Mauthausen, zapewnienia otwartego i konstruktywnego dialogu z poszanowaniem wieloetnicznego i wieloreligijnego charakteru Czarnogóry oraz zagwarantowania skutecznego wdrożenia przewidzianych w przepisach praw wszystkich grup, biorąc pod uwagę centralną rolę gmin w kontekście spójności społecznej i stosunków społecznych.
38. Zdecydowanie zaleca, aby Czarnogóra w dobrej wierze podtrzymywała kontakty z krajami sąsiadującymi w kwestiach istotnych dla władz lokalnych i regionalnych, gdyż przyniesie to korzyści dla współpracy transgranicznej, stabilności regionalnej i lokalnego rozwoju gospodarczego.
39. Pochwala prace WKK KR-u z Czarnogórą i popiera dalsze zorganizowane kontakty między KR-em, władzami lokalnymi Czarnogóry i Związkiem Gmin Czarnogóry w celu wzmocnienia demokracji lokalnej i ugruntowania procesu przystąpienia do UE na szczeblu terytorialnym.
MACEDONIA PÓŁNOCNA
40. Odnotowuje stopniowe postępy Macedonii Północnej na drodze do przystąpienia do UE, szczególnie takie jak przystąpienie tego kraju do jednolitego obszaru płatności w euro, postępy w dziedzinie roamingu i dostępu do wszystkich funduszy przydzielonych w ramach unijnego planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich. Jednocześnie wzywa rząd krajowy do przyjęcia od dawna zgłaszanych poprawek konstytucyjnych dotyczących praw mniejszości, o których mowa w konkluzjach Rady z lipca 2022 r., aby odblokować proces akcesyjny i zapewnić pełną ochronę wszystkich społeczności.
41. Pozytywnie ocenia dostosowania poczynione w Macedonii Północnej odnośnie do polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE oraz członkostwo tego kraju w NATO, a jednocześnie wzywa do dalszego wdrażania reform w celu zapewnienia stałych postępów na drodze do integracji z UE i pełnego uczestnictwa w strukturach europejskich.
42. Wzywa rząd krajowy do szybkiego przyjęcia proponowanej ustawy o samorządzie lokalnym oraz do wzmocnienia dialogu na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, przy jednoczesnym wdrożeniu kompleksowych środków mających na celu zwiększenie zdolności sprawowania rządów na szczeblu lokalnym i regionalnym, w tym decentralizacji fiskalnej, zintegrowanego rozwoju terytorialnego i lepszej koordynacji z myślą o zapewnieniu przejrzystego i skutecznego wdrażania programów finansowanych przez UE.
43. Jest świadomy znaczenia, jakie dla integracji z UE mają wyniki niedawnych wyborów lokalnych w tym kraju. Ubolewa, że kampania nacechowana była polityką tożsamości i że nie zajęto się ważnymi kwestiami lokalnymi ani reprezentacją kobiet.
44. Zwraca się do Stowarzyszenia Jednostek Samorządu Lokalnego Macedonii Północnej (ZELS), jako głównego partnera WKK Macedonia Północna, o uwzględnienie, w miarę możliwości, równowagi płci i pluralizmu politycznego w składzie WKK oraz o promowanie stałej i aktywnej współpracy między władzami lokalnymi i regionalnymi Macedonii Północnej a partnerami z KR-u.
45. Podkreśla potrzebę wzmocnienia walki z poważną i zorganizowaną przestępczością, przestępstwami finansowymi i praniem pieniędzy poprzez zwiększenie zdolności w zakresie prowadzenia postępowań przygotowawczych, prokuratury oraz wydawania wyroków skazujących, a także zapewnienie odpowiednich zasobów organom ścigania.
46. Zachęca do postępów w reformie administracji publicznej, w tym do pełnego wdrożenia przepisów z lipca 2025 r. dotyczących pracowników administracji i pracowników sektora publicznego, rozwoju administracji elektronicznej, cyfryzacji rejestrów instytucjonalnych oraz wykorzystania narzędzi cyfrowych takich jak portfel tożsamości cyfrowej.
SERBIA
47. Zauważa z niepokojem powolne tempo procesu akcesyjnego Serbii - otwarto kilka rozdziałów negocjacyjnych, ale nastąpiło wyraźne spowolnienie reform mających kluczowe znaczenie dla praworządności, demokratycznych rządów i wolności mediów. Ta stagnacja budzi poważne wątpliwości co do zdolności Serbii do dotrzymania ustalonego harmonogramu integracji z UE, choć niedawno nastąpiły pewne pozytywne zmiany. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje nowo utworzony przez Serbię zespół operacyjny wysokiego szczebla, który ma przyspieszyć jej przystąpienie do UE, a także postępy w odniesieniu do mediów elektronicznych i ram wyborczych. Oczekuje, że Serbia wykaże się silną wolą polityczną i konsekwencją we wdrażaniu reform związanych z UE i że trzeci klaster rozdziałów negocjacyjnych Serbii zostanie otwarty, gdy spełnione zostaną wszystkie niezbędne kryteria.
48. Wyraża uznanie dla odwagi serbskich studentów, zwłaszcza po zawaleniu się dworca kolejowego w Nowym Sadzie, oraz pełną solidarność z pokojowymi demonstrantami i ich prawem do zgromadzeń. Zdecydowanie potępia nieproporcjonalne użycie siły, regres demokracji i bezprawne zatrzymania. Wzywa do natychmiastowego uwolnienia wszystkich zatrzymanych, likwidacji obozu w Parku Pionirskim oraz do pełnej ochrony swobód obywatelskich. Apeluje do Komisji o nałożenie ukierunkowanych środków ograniczających na urzędników odpowiedzialnych za przemoc, zastraszanie i naruszenia praworządności.
49. Wzywa Serbię do zwalczania systemowej korupcji i podkreśla znaczenie stałych wysiłków na rzecz zapewnienia wymiernych rezultatów, w tym wprowadzenia zdecydowanej reakcji wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, po przyjęciu nowej strategii antykorupcyjnej na lata 2024-2028.
50. Potępia represje wobec dziennikarek i dziennikarzy oraz podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, w tym korespondentów zagranicznych, ograniczanie praw różnych mniejszości, w tym społeczności LGBTIQ, i podkreśla, że te naruszenia praw podstawowych są niezgodne z wartościami UE i szkodzą zaufaniu publicznemu, pluralizmowi demokratycznemu i perspektywom akcesyjnym Serbii.
51. Pozytywnie ocenia przyjęcie zmian w przepisach medialnych i kroki podjęte dotychczas w celu zakończenia procedury mianowania Rady Urzędu Regulacji Mediów Elektronicznych (REM) w sposób inkluzywny i przejrzysty. Jednocześnie wzywa władze serbskie do przywrócenia wolności i pluralizmu mediów, zapobiegania pojawianiu się zbrodniarzy wojennych w mediach państwowych, przeciwdziałania ingerencji politycznej i kampaniom oszczerstw oraz zapewnienia uwzględnienia i szanowania niezależnych i opozycyjnych głosów na wszystkich szczeblach sprawowania rządów.
52. Z zadowoleniem odnotowuje przyjęcie zmian do ustawy o jednolitym rejestrze wyborców i wzywa do pełnego wdrożenia zaleceń wyborczych ODIHR/OBWE, ze szczególnym uwzględnieniem wyborów lokalnych, w celu zapewnienia przejrzystych, uczciwych i wiarygodnych procesów, które stanowią podstawę legitymacji demokratycznej, pluralizmu i skutecznego samorządu lokalnego.
53. Zachęca do ukierunkowanego budowania zdolności, które pozwolą gminom stosować środowiskowy dorobek prawny UE w zakresie wody, odpadów i jakości powietrza, a także do praktycznych działań dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym, które służą poprawie zdrowia publicznego i ograniczeniu kosztów usług.
54. Podkreśla potrzebę wzmocnienia konstruktywnego zaangażowania we wspierany przez UE dialog z Kosowem, przy zapewnieniu pełnego wdrożenia Porozumienia w sprawie ścieżki normalizacji stosunków z 2023 r., ponieważ ma to zasadnicze znaczenie dla stabilności w regionie i dalszych postępów Serbii w procesie przystąpienia do UE. Zwraca uwagę na znaczenie szerszego strategicznego dostosowania Serbii do UE, zwłaszcza przestrzegania polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE, oraz wzywa do poczynienia wymiernych postępów w dialogu, dostosowaniu polityki i współpracy ze społeczeństwem obywatelskim w celu przywrócenia wiarygodności i poczynienia postępów na drodze do integracji europejskiej.
55. Z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Serbia aktywnie angażuje się we wdrażanie nowego planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich i osiąga już wyniki w odniesieniu do wszystkich czterech filarów stopniowej integracji z UE, tj. jednolitego rynku, regionalnej integracji gospodarczej, reform w kwestiach podstawowych i zwiększonego wsparcia finansowego. Wyraża też zadowolenie, że w ramach Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego, czyli unijnego instrumentu, który udziela uzależnionego od wyników wsparcia w procesie przystąpienia do UE, państwo to przyjęło swój program reform.
TURCJA
56. Ponownie stwierdza, że Turcja pozostaje krajem kandydującym i jednym z kluczowych partnerów strategicznych Unii Europejskiej, ale wyraża głębokie zaniepokojenie w związku z ciągłym i systemowym regresem w obszarze praworządności, praw podstawowych, wolności wypowiedzi, niezależności sądów i standardów demokratycznych, o czym mowa w sprawozdaniu Komisji z 2025 r. dotyczącym tego kraju. Podkreśla, że obecny trend jest sprzeczny z wartościami i zasadami, na których opiera się UE, i że negocjacji akcesyjnych nie da się w znaczący sposób ożywić, skoro brak jest wyraźnych i wymiernych postępów.
57. Negatywnie ocenia erozję demokracji lokalnej i obywatelskiej, w tym zatrzymanie i odwołanie wybranych burmistrzów opozycji, urzędników gminnych i podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, a także wprowadzanie komisarzy mianowanych przez rząd, co wyraził w pilnej rezolucji KR-u w sprawie aresztowania tureckich burmistrzów i zamachu na demokrację lokalną w Turcji. Potępia kryminalizację pokojowej aktywności studentów i systematyczne ograniczanie praw osób LGBTI. Wzywa do poszanowania wyników wyborów, uwolnienia bezprawnie zatrzymanych burmistrzów, położenia kresu praktyce wprowadzania komisarzy i pociągnięcia do odpowiedzialności za działania podważające funkcjonowanie samorządu lokalnego. Podkreśla, że ochrona demokracji lokalnej jest jednym z podstawowych punktów odniesienia dla jakiegokolwiek wiarygodnego wznowienia zaangażowania w proces przystąpienia do UE.
58. Podkreśla, że wartości demokratyczne UE wymagają, aby Turcja w pełni gwarantowała prawa polityczne i obywatelskie wszystkich przedstawicieli lokalnych, w tym ochronę przed arbitralnymi aresztowaniami i politycznie motywowanymi procesami sądowymi. Przypomina, że uwolnienie uwięzionych burmistrzów i przywrócenie funkcjonowania demokracji lokalnej są zasadniczymi warunkami odbudowy zaufania instytucjonalnego i rozwoju stosunków między UE a Turcją.
59. Ubolewa, że do tej pory władze tureckie dwukrotnie odmówiły zgody na wizytę u uwięzionego burmistrza Stambułu Ekrema imamoglu, laureata Nagrody im. Pawła Adamowicza. Wzywa władze tureckie do niezwłocznego udzielenia takiej zgody. Przypomina, że Komitet Regionów jest gotowy wysłać swoją delegację do Turcji, aby w konkretny i widoczny sposób okazać solidarność z wszystkimi demokratycznie wybranymi przedstawicielami tureckich władz lokalnych i regionalnych, którzy zostali uwięzieni lub w inny sposób pozbawieni możliwości sprawowania mandatu, i wyrazić poparcie dla nich.
60. Przypomina, że Europejski Komitet Regionów przyznał Nagrodę im. Pawła Adamowicza 2025 burmistrzowi Stambułu Ekremowi imamoglu w uznaniu jego zaangażowania na rzecz wartości demokratycznych, samorządu lokalnego i pluralistycznego sprawowania rządów. Podkreśla, że nagroda ta odzwierciedla stałe wsparcie Komitetu dla demokratycznie wybranych przedstawicieli lokalnych i regionalnych oraz dla ochrony demokracji lokalnej jako podstawowej wartości europejskiej.
61. Zachęca do dyplomacji miejskiej i zacieśnienia współpracy gmin, w tym za pośrednictwem ARLEM-u i działającej w KR-ze grupy roboczej ds. Turcji, w celu utrzymania dialogu, dzielenia się wiedzą fachową i wzmocnienia demokracji lokalnej. Z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę gminy Stambuł dotyczącą utworzenia międzynarodowego centrum monitorowania zagrożeń stojących przed burmistrzami i jest gotowy do utrzymywania aktywnych kontaktów z tym centrum, z udziałem państw członkowskich UE i krajów objętych procesem rozszerzenia, z myślą o wspieraniu burmistrzów jako obrońców wartości demokratycznych. Wyraża poważne zaniepokojenie niedawnymi i trwającymi reformami służącymi centralizacji, które grożą osłabieniem autonomii gmin, pluralizmu i skutecznego funkcjonowania samorządu lokalnego, co jest sprzeczne z europejskimi standardami demokratycznymi.
62. Z zadowoleniem przyjmuje zawieszenie broni między Turcją a PKK jako kolejną szansę na pokój, deeskalację i stabilność regionalną. Podkreśla, że jakikolwiek proces trwałego pojednania musi się opierać na demokratycznych rządach, pluralistycznym uczestnictwie i pełnym poszanowaniu praw podstawowych, w tym praw wybranych przedstawicieli, zwłaszcza w gminach zamieszkiwanych w większości przez Kurdów. Apeluje o wiarygodne postępy w budowaniu zaufania i wspieraniu szerszej stabilności w regionie.
63. Potwierdza, że Turcja musi: (i) unikać wszelkich gróźb i działań, które mogłyby spowodować napięcia i osłabić perspektywy pokojowego rozwiązania konfliktu oraz zaszkodzić stosunkom dobrosąsiedzkim; (ii) uznać stosunki z Republiką Cypryjską i doprowadzić do ich normalizacji; (iii) wypełnić swoje zobowiązania wynikające z protokołu dodatkowego do układu o stowarzyszeniu UE-Turcja poprzez usunięcie wszystkich przeszkód zarówno w swobodnym przepływie towarów, jak i w bezpośrednich połączeniach transportowych z Republiką Cypryjską; (iv) wycofać się w trybie natychmiastowym z jednostronnych działań w Waroszy oraz w pełni przestrzegać rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 541, 550, 789, 1251; (v) szanować suwerenność wszystkich państw członkowskich UE na ich morzach terytorialnych i w ich przestrzeni powietrznej, a także ich suwerenne prawa - w tym prawo do poszukiwania i eksploatacji zasobów naturalnych - wynikające z prawa UE i prawa międzynarodowego, w szczególności z Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS).
64. Wzywa UE do odgrywania aktywniejszej roli we wspieraniu wszystkich etapów procesu prowadzonego pod egidą ONZ za pomocą wszelkich dostępnych jej odpowiednich środków i z zadowoleniem przyjmuje mianowanie specjalnego wysłannika Komisji ds. Cypru.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.2602 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Pakiet rozszerzeniowy 2025 - Bałkany Zachodnie i Turcja |
| Data aktu: | 2026-05-20 |
| Data ogłoszenia: | 2026-05-20 |