Opinia Europejskiego Banku Centralnego z dnia 13 marca 2026 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (CON/2026/10)
OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGOz dnia 13 marca 2026 r.w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji(CON/2026/10)(C/2026/2285)
(Dz.U.UE C z dnia 15 kwietnia 2026 r.)
W dniu 19 listopada 2025 r. Komisja Europejska opublikowała wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenia (UE) 2024/1689 i (UE) 2018/1139 w odniesieniu do uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI) 1 (zwany dalej "proponowanym rozporządzeniem").
Europejski Bank Centralny (EBC) postanowił wydać opinię w sprawie proponowanego rozporządzenia z inicjatywy własnej. Właściwość EBC do wydania opinii wynika z art. 127 ust. 4 oraz art. 282 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z uwagi na fakt, że proponowane rozporządzenie zawiera postanowienia leżące w zakresie kompetencji EBC, w szczególności w odniesieniu do zadań EBC dotyczących nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi zgodnie z art. 127 ust. 6 Traktatu. Rada Prezesów wydała niniejszą opinię zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 17 ust. 5 Regulaminu Europejskiego Banku Centralnego.
1. Uwagi ogólne
1.1. W 2021 r. EBC otrzymał wniosek Rady Unii Europejskiej o wydanie opinii w sprawie pierwotnego wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji) i przyjął tę opinię 2 .
1.2. EBC z zadowoleniem przyjmuje cel proponowanego rozporządzenia, jakim jest promowanie innowacji i konkurencyjności na rynku wewnętrznym poprzez uproszczenie i usprawnienie wdrażania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 3 (zwanego dalej "aktem w sprawie AI"). EBC dostrzega znaczenie stworzenia przystępnych ram regulacyjnych właściwych dla systemów sztucznej inteligencji przy jednoczesnym zapewnieniu spójnej i wysokiej jakości ochrony interesów publicznych w zakresie zdrowia, bezpieczeństwa i praw podstawowych, a także znaczenie wiarygodnego i etycznego wykorzystania sztucznej inteligencji (AI), zgodnie z postanowieniami aktu w sprawie AI oraz proponowanego rozporządzenia 4 . W szczególności, ponieważ instytucje kredytowe w coraz większym stopniu polegają zarówno na systemach AI wysokiego ryzyka, jak i systemach AI ogólnego przeznaczenia, niezbędne są zoptymalizowane ramy prawne, aby zapewnić zgodność z aktem w sprawie AI oraz unijnym prawem bankowym.
1.3. Z punktu widzenia nadzoru ostrożnościowego stworzenie dobrze zaprojektowanych ścieżek innowacji pozwala instytucjom kredytowym na bezpieczne testowanie rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji w kontrolowanym środowisku, zapewniając jednocześnie wczesną identyfikację potencjalnych zagrożeń. Takie ścieżki wspierają zarówno postęp technologiczny w sektorze bankowym, jak i zdolność EBC do oceny jego potencjalnego wpływu na odporność operacyjną, ryzyko modelu i zarządzanie danymi instytucji kredytowych.
1.4. EBC rozumie, że proponowane rozporządzenie nie nakłada dodatkowych obowiązków na EBC jako organ nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i EBC nie musi stosować aktu w sprawie sztucznej inteligencji w ramach swojego nadzoru. Niemniej jednak, ze względu na sprawowany przez EBC nadzór nad ryzykiem związanym z technologiami teleinformatycznymi (ICT) instytucji kredytowych oraz fakt, że niektóre wymogi wynikające z aktu w sprawie AI mogą pokrywać się z wymogami unijnych przepisów dotyczących usług finansowych lub być realizowane poprzez ich przestrzeganie, ścisła koordynacja i skuteczna wymiana informacji między EBC a krajowymi organami nadzoru rynku sprawującymi nadzór nad instytucjami kredytowymi podlegającymi postanowieniom dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE 5 (zwanej dalej "dyrektywą w sprawie wymogów kapitałowych") mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia spójnego nadzoru oraz skutecznego stosowania aktu w sprawie AI w odniesieniu do takich przepisów dotyczących instytucji kredytowych.
2. Kompetencje instytucjonalne i uprawnienia nadzorcze
2.1. Na mocy art. 127 ust. 6 Traktatu i rozporządzenia Rady (UE) nr 1024/2013 6 (zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego" lub "rozporządzeniem SSM") Rada powierzyła EBC szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi, mając na względzie przyczynianie się, między innymi, do bezpieczeństwa i dobrej kondycji instytucji kredytowych oraz stabilności systemu finansowego w Unii i w każdym państwie członkowskim 7 . Mandat EBC ogranicza się do nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi. EBC rozumie, że oceny zgodności 8 , wykrywanie naruszeń 9 i egzekwowanie aktu w sprawie AI 10 stanowią zadania organów nadzoru rynku i nie są objęte mandatem EBC w zakresie nadzoru ostrożnościowego 11 .
2.2. Niezależnie od ograniczonego mandatu EBC w tej dziedzinie akt w sprawie AI stanowi, że krajowe organy nadzoru rynku nadzorujące regulowane instytucje kredytowe uczestniczące w Jednolitym Mechanizmie Nadzorczym powinny niezwłocznie przekazywać EBC wszelkie informacje zidentyfikowane w trakcie prowadzonych przez siebie działań w zakresie nadzoru rynku, które potencjalnie mogą mieć znaczenie dla EBC z punktu widzenia zadań dotyczących nadzoru ostrożnościowego 12 .
3. Wymiana informacji nadzorczych
3.1. Uznaje się, że instytucje kredytowe będące dostawcami systemów wysokiego ryzyka lub podmiotami stosującymi systemy wysokiego ryzyka przestrzegają określonych przepisów aktu w sprawie AI, jeżeli wypełniają podobne obowiązki wynikające z unijnych przepisów dotyczących usług finansowych 13 . EBC z zadowoleniem przyjmuje tę zasadę, która zapobiega sytuacji, w której instytucje kredytowe musiałyby spełniać wymogi sprawozdawcze podwójnie i spotykałyby się z potencjalnie sprzecznymi opiniami nadzorczymi. Jak jednak wskazano w pkt 2.1, EBC nie posiada uprawnień w zakresie nadzoru rynku na mocy aktu w sprawie AI, a organy nadzoru bankowego zasadniczo nie mają takich samych uprawnień ani priorytetów nadzorczych jak organy nadzoru rynku na mocy tego aktu. Oznacza to, że zasadniczo organy nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi nie będą lub nie mogą dokonywać przeglądu wymogów ani sankcjonować naruszeń na podstawie aktu w sprawie AI. Aby zapewnić równe warunki działania w zakresie nadzoru nad stosowaniem aktu w sprawie AI, organy nadzoru bankowego, takie jak EBC, powinny zatem mieć możliwość przekazywać organom nadzoru rynku nadzorującym instytucje kredytowe informacji, które są dla tych organów nadzoru rynku istotne.
3.2. Zgodnie z obecnymi ramami prawnymi EBC pełni przede wszystkim rolę odbiorcy informacji przekazywanych przez organy nadzoru rynku 14 . Aby osiągnąć cele aktu w sprawie AI, w tym ochronę praw podstawowych, oraz zapewnić skuteczny i skoordynowany nadzór rynku i nadzór ostrożnościowy, proponowane rozporządzenie powinno zawierać wyraźną podstawę prawną umożliwiającą EBC - zgodnie z zasadą wiedzy koniecznej i z zastrzeżeniem wymogów dotyczących tajemnicy służbowej - udostępnianie odpowiednich informacji dotyczących nadzoru ostrożnościowego właściwym krajowym organom nadzoru rynku sprawującym nadzór nad instytucjami kredytowymi, które podlegają postanowieniom dyrektywy w sprawie wymogów kapitałowych i nadzorowi EBC. Podobny mechanizm wymiany informacji należy również wprowadzić między właściwymi organami krajowymi nadzorującymi instytucje kredytowe a organami nadzoru rynku. Bez takiej jasnej podstawy prawnej nie jest oczywiste, w jaki sposób koordynacja między organami nadzoru rynku a organami nadzoru ostrożnościowego 15 mogłaby zostać wdrożona w praktyce. EBC uważa również za zasadne rozszerzenie na krajowe organy nadzoru rynku nadzorujące instytucje kredytowe, które nie są organami właściwymi w zakresie nadzoru bankowego (a zatem nie są częścią Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego), obowiązku przekazywania EBC i krajowym organom właściwym w zakresie nadzoru bankowego wszelkich informacji zidentyfikowanych w trakcie prowadzonych przez nie działań w zakresie nadzoru rynku, które mogą mieć potencjalne znaczenie dla zadań EBC w zakresie nadzoru ostrożnościowego i krajowych organów właściwych w zakresie nadzoru bankowego 16 . Podstawa prawna dla takiej wymiany informacji mogłaby służyć na przykład do wymiany informacji na temat zarządzania ryzykiem lub zarządzania systemami AI wdrażanymi przez nadzorowane instytucje kredytowe, lub też do wymiany informacji mających wpływ na ich profil ryzyka.
4. Zakres i klasyfikacja modeli i przypadków wykorzystania
4.1. Ważne jest, aby uczestnicy rynku, w szczególności instytucje kredytowe, które wykorzystują sztuczną inteligencję do punktowej oceny kredytowej, wiedzieli, które techniki wchodzą w zakres definicji systemu AI 17 , a które nie, a także które techniki uznaje się za techniki wysokiego ryzyka w rozumieniu aktu w sprawie AI.
4.2. Wskazane byłoby doprecyzowanie tego zagadnienia, w szczególności poprzez wyraźne wyłączenie z zakresu definicji systemów AI wysokiego ryzyka zawartej w akcie w sprawie AI uogólnionych modeli liniowych (np. regresji liniowej lub logistycznej) w przypadku ich wykorzystania do punktowej oceny kredytowej 18 ze względu na ich wysoki poziom wytłumaczalności i przejrzystości 19 . Takie doprecyzowanie mogłoby znaleźć odzwierciedlenie w akcie w sprawie AI 20 oraz w wytycznych Komisji dotyczących definicji systemu sztucznej inteligencji ustanowionej rozporządzeniem (UE) 2024/1689 21 .
4.3. W tym względzie EBC zauważa, że uogólnione modele liniowe, w tym regresja liniowa i logistyczna, są z natury zrozumiałe i przejrzyste 22 . Ich działanie można w pełni wyjaśnić za pomocą ograniczonego i stabilnego zestawu parametrów, których wpływ na wyniki można ocenić przy użyciu sprawdzonych narzędzi statystycznych. W związku z tym modele te nie wykazują cech "czarnej skrzynki", które leżą u podstaw wzmocnionych wymogów w zakresie zarządzania i ograniczania ryzyka określonych w akcie w sprawie AI i które mają przede wszystkim na celu sprostanie wyzwaniom związanym ze złożonymi, nieliniowymi lub samouczącymi się systemami 23 , w przypadku których obecne ramy prawne mogą nie być odpowiednie 24 . Ponadto, z punktu widzenia proporcjonalności i pewności prawa, uwzględnienie uogólnionych modeli liniowych - stosowanych jako samodzielne metody statystyczne - w zakresie definicji systemów AI wysokiego ryzyka zawartej w akcie w sprawie AI nie przyczyniłoby się w istotny sposób do ograniczenia ryzyka związanego z tymi modelami. Spowodowałoby to raczej niepotrzebne obciążenia związane z zapewnieniem zgodności z przepisami, zwłaszcza w regulowanych sektorach finansowych, takich jak sektor bankowy, w których modele te są dobrze ugruntowane, powszechnie stosowane i już podlegają szeroko zakrojonej kontroli ostrożnościowej oraz nadzorczej. Traktowanie tych algorytmów na równi z bardziej złożonymi i nowatorskimi metodami modelowania stosowanymi do punktowej oceny kredytowej byłoby sprzeczne z deklarowanym celem proponowanego rozporządzenia, jakim jest uproszczenie. EBC uważa, że uzasadnione byłoby dalsze doprecyzowanie przepisów w celu wyraźnego wyłączenia uogólnionych modeli liniowych z definicji systemów AI wysokiego ryzyka zawartej w akcie w sprawie sztucznej inteligencji, bez uszczerbku dla przypadków, w których takie modele stanowią część bardziej złożonych systemów AI wymagających całościowej oceny ryzyka.
4.4. W akcie w sprawie AI wyjaśniono, że za systemy wysokiego ryzyka nie należy uznawać systemów AI przewidzianych w prawie Unii do celów ostrożnościowych na potrzeby obliczania wymogów kapitałowych instytucji kredytowych (znanych jako "modele wewnętrzne") 25 . Jednocześnie systemy AI przeznaczone do oceny zdolności kredytowej osób fizycznych lub ustalenia ich punktowej oceny kredytowej uznaje się za systemy wysokiego ryzyka w rozumieniu aktu w sprawie AI 26 . Jednakże, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 27 (zwanym dalej "rozporządzeniem CRR"), modele wewnętrzne powinny odgrywać zasadniczą rolę w procesie zatwierdzania kredytów i w związku z tym są ściśle powiązane z modelami punktowej oceny kredytowej 28 . Może to prowadzić do sytuacji, w której organy nadzoru ostrożnościowego, oceniające model wewnętrzny, oraz organ nadzoru rynku, oceniający model punktowej oceny kredytowej, udzielą różnych i potencjalnie sprzecznych wskazówek w ramach nadzoru. W tym kontekście EBC przypomina, że skuteczna koordynacja i wymiana informacji między organami nadzoru rynku a organami nadzoru ostrożnościowego jest niezbędna do wspierania spójnego stosowania pokrywających się wymogów wynikających z aktu w sprawie AI i rozporządzenia CRR oraz do zapewnienia skutecznej ochrony praw podstawowych. EBC przyznaje jednak, że nawet przy odpowiedniej wymianie informacji nie udałoby się całkowicie wyeliminować podstawowej przyczyny problemu potencjalnie sprzecznych wymogów. W tym względzie instytucje kredytowe i ich organy nadzoru stoją w obliczu złożonego procesu mającego na celu zapewnienie zgodności modelu wewnętrznego instytucji kredytowej z rozporządzeniem CRR, a jednocześnie z aktem w sprawie AI, biorąc również pod uwagę, że organ nadzoru ostrożnościowego i właściwy organ nadzoru rynku najprawdopodobniej ocenią każdy model w innym momencie.
4.5. Ponadto wzmocniona koordynacja między wytycznymi i wskazówkami Komisji dotyczącymi wdrażania aktu w sprawie AI a Europejskim Systemem Nadzoru Finansowego pomogłaby uniknąć niepotrzebnych obciążeń administracyjnych i wspierać spójne ramy nadzoru.
W przypadku gdy EBC zaleca zmianę proponowanego rozporządzenia, szczegółowe propozycje zmian wraz z ich uzasadnieniem zostały zawarte w odrębnym roboczym dokumencie o charakterze technicznym. Dokument roboczy o charakterze technicznym jest dostępny w języku angielskim na stronie EUR-Lex.
Sporządzono we Frankfurcie nad Menem dnia 13 marca 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.2285 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Banku Centralnego z dnia 13 marca 2026 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (CON/2026/10) |
| Data aktu: | 2026-03-13 |
| Data ogłoszenia: | 2026-04-15 |