Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Nowy impuls dla europejskich ram zrównoważonego finansowania (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji duńskiej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nowy impuls dla europejskich ram zrównoważonego finansowania (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji duńskiej)(C/2026/21)
Doradczynie i doradcy VAUZELLE Olivier (z ramienia sprawozdawcy)
MOORE Brooke (z ramienia Grupy II)
Wniosek o konsultację Pismo Marii BJERRE, duńskiej minister spraw europejskich,
7.2.2025
Podstawa prawna Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sekcja odpowiedzialna Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności
Gospodarczej i Społecznej
Data przyjęcia przez sekcję 5.9.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej 18.9.2025
Sesja plenarna nr 599
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) 94/0/3
1. Wnioski i zalecenia
1.1. W niniejszej opinii EKES ocenia, w jaki sposób można wzmocnić unijne ramy zrównoważonego finansowania oraz dostosować je do wyznaczonych zadań, biorąc pod uwagę znaczenie tych ram dla celów gospodarczych, społecznych i klimatycznych UE. Potwierdza, że uproszczenie nie powinno odbywać się kosztem ambicji. Chociaż konieczne jest usprawnienie procedur administracyjnych, należy skupić się na skuteczniejszym wywiązywaniu się z wymogów, a nie na osłabianiu standardów. Siła i przewidywalność regulacyjna UE to ważna przewaga konkurencyjna, którą powinniśmy utrzymać w obliczu potęgującej się niepewności geopolitycznej i gospodarczej. Dotyczy to ram zrównoważonego finansowania oraz - szerzej rzecz ujmując - przepisów ochrony środowiska.
1.2. Wraz z przyspieszeniem oddziaływania na klimat przedsiębiorstwa, pracownicy i szerzej pojęta gospodarka ponoszą coraz większe koszty zaniechania działań. Transformacja gospodarki jest nie tylko nieunikniona, lecz stanowi również przewagę konkurencyjną. O ile niektóre MŚP odniosły się z aprobatą do pakietów zbiorczych, o tyle kształtowanie polityki w oparciu o odwrócenie jej kierunku grozi dezorientacją co do zgodności z przepisami, wzrostem kosztów oraz opóźnieniami w inwestycjach.
1.3. EKES wzywa instytucje UE do dopilnowania, by pakiety zbiorcze wspierały ramy zrównoważonego finansowania. Ich pozytywnym elementem powinno być ułatwianie przedsiębiorstwom przestrzegania przepisów. Zmiany do dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD) oraz do dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) nie powinny sprawić, że UE będzie mniej zdolna do zwiększenia skali zrównoważonych inwestycji oraz do realizacji celów Europejskiego prawa o klimacie. Te ramy przyczyniły się do zwiększenia przejrzystości, lecz nie są wystarczające, aby doprowadzić do niezbędnych zmian systemowych. Dostosowanie wymogów wynikających z planów transformacji oraz zmiany w obowiązkach w zakresie należytej staranności nie powinny zagrażać integralności ram. Niektóre zmiany zawarte w pakietach zbiorczych mogą ją naruszyć. Może prowadzić do niezrównoważonych praktyk korporacyjnych i zwiększać narażenie na takie zagrożenia jak uzależnienie od technologii wysokoemisyjnych oraz aktywa osierocone.
1.4. Niektóre z tych zmian mogą również powodować niespójność ram, zwłaszcza w wypadku instytucji finansowych, które opierają się na ujawnianiu informacji na mocy CSRD i CSDDD w celu dopełnienia obowiązków wynikających z rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych.
1.5. Biorąc pod uwagę zbliżający się przegląd rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych, Komitet wzywa Komisję i Parlament do utrzymania ambitnych celów oraz do zapewnienia spójności w całej strukturze zrównoważonego finansowania. Popiera zarazem wysiłki na rzecz zwiększenia proporcjonalności wymogów sprawozdawczych - zwłaszcza dla MŚP - poprzez uproszczenie modeli sprawozdawczości, ukierunkowanie wytycznych oraz zapewnienie dostępności narzędzi sprawozdawczości, które ułatwiają przestrzeganie przepisów bez podważania celów ram.
1.6. Obecny moment musi posłużyć do odnowienia tożsamości UE jako światowego lidera w zakresie odpowiedzialności społecznej i środowiskowej. EKES ponawia apel o ustanowienie ram zrównoważonego finansowania uwzględniających pełne spektrum ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) i jest gotów wziąć udział w opracowaniu minimalnych zabezpieczeń społecznych oraz wdrożyć systematykę społeczną. Te ramy powinny być zgodne z międzynarodowymi standardami takimi jak Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka oraz wytyczne OECD oraz opierać się na Europejskim filarze praw socjalnych. Nie można już dalej spychać kwestii społecznych na dalszy plan definicji dotyczących zrównoważonego rozwoju.
1.7. Komitet podkreśla potrzebę stworzenia ram należycie uwzględniających pełne spektrum ryzyka związanego z niezrównoważoną działalnością. Obejmuje to uznanie kosztów społecznych takich działań. W kontekście wzmocnienia ESG - EKES opowiada się za przeciwdziałaniem ryzyku utraty różnorodności biologicznej oraz degradacji ekosystemów poprzez niezbędne inwestycje.
1.8. Komitet wzywa do opracowania jaśniejszych definicji głównych pojęć zrównoważonego rozwoju. Chodzi między innymi o formalne uznanie finansowania transformacji za odrębną część unijnego programu zrównoważonego finansowania. EKES popiera stworzenie specjalnej kategorii transformacji w ramach unijnego systemu klasyfikacji, w tym obowiązkowych planów transformacji obejmujących wymogi sprawozdawcze, tak by ukazać wiarygodne postępy w realizacji tych planów oraz stopniowo wycofywać finansowanie szkodliwych działań.
1.9. Komitet apeluje, by nowe ramy prawne dotyczące zrównoważonego finansowania ułatwiały MŚP i przedsiębiorstwom społecznym spełnianie wymogów, a także by były dla tych dwóch makrosektorów gospodarczych instrumentem sprawiedliwej transformacji ekologicznej.
1.10. Długoterminowa konkurencyjność gospodarcza UE zależy od jej zdolności wykorzystywania oszczędności i inwestycji na potrzeby celów transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz zamknięcia luki innowacyjnej w zakresie najbardziej zaawansowanych technologii. EKES wnosi, by bez dalszych nieuzasadnionych opóźnień przystąpiono do urzeczywistnienia unii oszczędności i inwestycji - nowej wersji unii rynków kapitałowych - oraz unii bankowej. Uważa, że należy wzmocnić zbiorowe instrumenty oszczędnościowe takie jak pracownicze programy emerytalne, które to instrumenty są dobrym źródłem zrównoważonych inwestycji.
1.11. Komitet wzywa UE i państwa członkowskie do potwierdzenia ich finansowego i politycznego zaangażowania na rzecz programu zrównoważonego rozwoju. Należy zachować odpowiednią przestrzeń fiskalną dla inwestycji ekologicznych i społecznych. Ograniczenie skutków zmiany klimatu oraz dostosowanie się do związanych z nimi nieuniknionych szkód nie są kwestią wolnego wyboru, lecz koniecznością z punktu widzenia odporności gospodarczej, stabilności społecznej i długoterminowej konkurencyjności. Jest to dla UE doskonała okazja, by dać innym przykład tego, jak budować zrównoważoną i sprawiedliwą gospodarkę konkurencyjną. W tym celu musi się ona opierać naciskom na obniżenie poziomu ambicji i zamiast tego wzmacniać strukturę umożliwiającą odpowiedzialne finansowanie i wspólny dobrobyt...
2. Wprowadzenie
2.1. UE stoi w obliczu nasilającej się niestabilności geopolitycznej, która zagraża bezpieczeństwu i obronności, zakłóca handel i łańcuchy dostaw, osłabia zobowiązania klimatyczne oraz podważa zarówno prawo międzynarodowe, jak i instytucje wielostronne. Wiele dużych przedsiębiorstw wycofało się z inicjatywy podmiotów zarządzających aktywami neutralnymi emisyjnie (ang. "Net Zero Asset Managers Initiative") jeszcze przed objęciem władzy przez rząd Trumpa. Nadszedł czas, by wzmocnić i odnowić podstawowe zasady UE, a także jej tożsamość społeczno-gospodarczą i kulturową. Istnieje ryzyko, że zarówno brak finansowania, jak i osłabienie ram regulacyjnych mogą podważyć cele sprawiedliwej transformacji ekologicznej. Przedmiotem niniejszej opinii jest ocena ram regulacyjnych dotyczących zrównoważonego finansowania na szczeblu UE. Zawiera ona również zalecenia w sprawie utrzymania siły regulacyjnej poprzez uproszczenie przepisów w taki sposób, by ich nie kwestionować. Czy wnioski ustawodawcze w ramach pierwszego i drugiego pakietu zbiorczego spełniają ten warunek 1 ?
3. Tło i kontekst
3.1. Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem i stoi w obliczu krytycznych zagrożeń klimatycznych dla ekosystemów, zdrowia, infrastruktury, żywności i finansów 2 . Biorąc pod uwagę lukę UE w przystosowaniu się do zmiany klimatu wynoszącą do 28 mld EUR rocznie do 2030 r. 3 oraz szacowane na 11,7 bln USD do 2035 r. 4 globalne potrzeby w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, przeciwdziałanie tym zagrożeniom oraz realizacja celów klimatycznych UE na 2030 i 2040 r. będą wymagać znacznego wzrostu inwestycji.
3.2. Utrzymanie konkurencyjności i odporności gospodarczej jest zależne od inwestycji w działania w dziedzinie klimatu. Potwierdzeniem tego faktu jest proponowany Pakt dla czystego przemysłu, w którym wezwano do przeznaczenia dodatkowych 480 mld EUR rocznie na pobudzenie transformacji przemysłowej oraz zwiększenie skali technologii neutralnych emisyjnie. Nowo wprowadzona koncepcja unii oszczędności i inwestycji jest uzupełnieniem Paktu dla czystego przemysłu oraz większego nacisku na inwestycje i ma na celu pogłębienie rynków kapitałowych UE oraz ograniczenie fragmentacji. Osiągnięcie tego ambitnego celu będzie wymagało spójnych, wiarygodnych i adekwatnych ram zrównoważonego finansowania.
3.3. Zrównoważony rozwój odnosi się do zaspokajania obecnych potrzeb w taki sposób, by nie utrudniać przyszłym pokoleniom realizacji ich potrzeb, i obejmuje wymiar środowiskowy, społeczny i gospodarczy. Ta wizja leży u podstaw celów zrównoważonego rozwoju ONZ, które UE potwierdziła w konkluzjach z 2017 r. pt. "Zrównoważona przyszłość Europy: działania UE w odpowiedzi na agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030". Zrównoważone finansowanie wiąże się z przekierowaniem kapitału na działania, które przyczyniają się do uwzględnienia czynników z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego w decyzjach inwestycyjnych 5 .
3.4. UE zainicjowała w 2018 r. "Plan działania: finansowanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego", by ustanowić ramy przekierowywania przepływów kapitałowych na zrównoważoną działalność gospodarczą. Ta inicjatywa położyła podwaliny pod główne instrumenty ustawodawcze, które obecnie stanowią podstawę unijnych ram zrównoważonego finansowania. W obowiązującym od 2021 r. rozporządzeniu w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych nałożono na uczestników rynku finansowego wymóg ujawniania informacji, w jaki sposób w przypadku danego produktu uwzględniają ryzyka środowiskowe, społeczne i z zakresu ładu korporacyjnego oraz aspekt dotyczący zrównoważonego rozwoju. Jego wdrożenie poprawiło jakość i ilość informacji na temat zrównoważoności udostępnianych inwestorom, zwiększyło ofertę zrównoważonych produktów finansowych i przejrzystość, obniżyło ryzyko pseudoekologicznego marketingu (zwłaszcza w przypadku produktów finansowych omówionych w art. 9) oraz zmniejszyło ryzyka środowiskowe, społeczne i z zakresu ładu korporacyjnego na rynku funduszy 6 ( 7 .
3.5. Uzupełnieniem rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych są unijna systematyka dotycząca zrównoważonego rozwoju, która zapewnia system klasyfikacji określający zrównoważoną środowiskowo działalność gospodarczą, dyrektywa w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) oraz europejskie standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju (ESRS). W CSRD uściślono, kto musi zgłaszać informacje i czego powinny one dotyczyć, a ESRS określają sposób ujawniania informacji i ustanawiają normy.
3.6. Dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD) zobowiązuje przedsiębiorstwa do ograniczania ryzyka dla zrównoważonego rozwoju we wszystkich łańcuchach wartości, a pakiet dotyczący przeciwdziałania praniu pieniędzy chroni przepływy finansowe. Ten zbiór inicjatyw jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu i opiera się na założeniu, że samo finansowanie publiczne jest niewystarczające. Przyczynił się zarazem do zwiększenia pewności regulacyjnej dla inwestorów, co powinno być jedną z przewag komparatywnych UE.
3.7. Pomimo ambitnych celów z obecnymi ramami zrównoważonego finansowania wiąże się wciąż szereg wyzwań:
- przedsiębiorstwa, zwłaszcza MŚP, uważają ramy za skomplikowane i wymagające pod względem administracyjnym, co znalazło wyraz w raporcie Draghiego na temat przyszłości europejskiej konkurencyjności 8 ; to krytyczne nastawienie wzmaga się wskutek opóźnień i zmian regulacyjnych, które przyczyniają się do rozdrobnionego i nieefektywnego otoczenia,
- istnieją powszechne obawy przed pseudoekologicznym marketingiem, częściowo wskutek tego, że w rozporządzeniu w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych brakuje jasnych definicji kluczowych terminów takich jak "zrównoważone inwestycje", a także wskutek tego, że kategorie określone w art. 8 i 9 są stosowane jako nieformalne nazwy produktów do celów sprzedaży, choć nie zostały stworzone w tym celu,
- nacisk kładzie się na aspekt dotyczący zrównoważonego rozwoju i nie poświęca się dostatecznej uwagi potencjalnym negatywnym skutkom, co skutkuje niepełnym obrazem sytuacji,
- finansowanie transformacji nie zostało scalone, gdyż brakuje mechanizmu pozwalającego odróżnić już zrównoważoną działalność od działalności, która dopiero zmierza w tym kierunku,
- pomimo celów wytyczonych w Europejskim filarze praw socjalnych systematyka nie obejmuje wskaźników społecznych wymaganych przez Europejskie Urzędy Nadzoru 9 ; w swojej opinii z inicjatywy własnej "Systematyka społeczna - wyzwania i możliwości" 10 Komitet zaapelował o operacyjnie wykonalną i solidną koncepcyjnie systematykę społeczną, w związku z czym rozporządzenie w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych jest obecnie poddawane przeglądowi i jeszcze w 2025 r. można spodziewać się zaktualizowanych ram.
3.8. W odpowiedzi na apele o uproszczenie Komisja wprowadziła w lutym 2025 r. pierwszy i drugi pakiety zbiorcze w sprawie uproszczenia. Pierwszy pakiet zbiorczy skupia się na opóźnieniu i złagodzeniu wymogów w zakresie sprawozdawczości i należytej staranności za pośrednictwem zmian zaproponowanych do CSRD, CSDDD, unijnej systematyki oraz mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Drugi pakiet zbiorczy koncentruje się na poprawie zdolności i efektywności InvestEU oraz jego uproszczeniu.
3.9. Jak podkreślono w opinii EKES-u w sprawie pierwszego pakietu zbiorczego dotyczącego zrównoważoności 11 , pakiety zbiorcze są krokiem w kierunku zmniejszenia obciążeń administracyjnych oraz umożliwienia przedsiębiorstwom skutecznego przestrzegania realistycznych i proporcjonalnych wymogów prawnych. Wiążą się one jednak również z dwoma rodzajami problemów: niektóre z przepisów zagrażają obecnym ramom zrównoważonego finansowania i nie rozwiązują problemu braku pomocy ze strony Komisji i państw członkowskich, której domagają się przedsiębiorstwa. Cel tej inicjatywy powinien wykraczać poza zwykłe pomaganie przedsiębiorstwom w wypełnianiu ich obowiązków. Powinna ona również wzmocnić ich rolę w osiąganiu szerszych celów UE w zakresie zrównoważonego rozwoju, przy jednoczesnym utrzymaniu najwyższych standardów w zakresie ochrony środowiska, odpowiedzialności społecznej i praw człowieka.
4. Ocena EKES-u dotycząca kontekstu prawnego oraz sytuacji politycznej i geopolitycznej odnośnie do ram zrównoważonego finansowania
4.1. W pakietach zbiorczych uznano złożoność ram zrównoważonego finansowania oraz postawiono sobie za cel ułatwienie sprawozdawczości i zwiększenie przydatności. Ponadto pakiety ułatwiają finansowanie transformacji dzięki częściowemu dostosowaniu do systematyki. Mogą jednak osłabić standardy środowiskowe i społeczne oraz dążenie UE do zrównoważonych inwestycji w ramach Paktu dla czystego przemysłu. W pierwszym pakiecie zbiorczym proponuje się zniesienie wymogów dotyczących planu transformacji i zwolnienie ok. 80 % przedsiębiorstw ze sprawozdawczości na mocy CSRD. Zmniejszyłoby to dostępność i porównywalność danych niezbędnych do ujawniania informacji w ramach rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych i prawdopodobnie prowadziłoby do spadku zaufania inwestorów oraz spowolnienia wzrostu zrównoważonego finansowania. Te wnioski mają szczególny wpływ na CSDDD. Proponowane zmiany mogą znacznie zmniejszyć integralność ram zrównoważonego finansowania zwłaszcza ze względu na to, że należyta staranność zostałaby zawężona do dostawców pierwszego poziomu, a odpowiedzialność cywilna i 5-procentowe kary minimalne zostałyby zniesione. Całość tych pakietów zagraża stabilności regulacyjnej, która jest jednym z atutów konkurencyjnych UE.
4.2. Głównym wyzwaniem w zakresie ram zrównoważonego finansowania są wciąż niespójne definicje. Rozporządzenie w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych jest ogólne, co prowadzi do rozbieżności i grozi pseudoekologicznym marketingiem. Unijna systematyka dotycząca zrównoważonego rozwoju przewiduje bardziej szczegółowe i oparte na podstawach naukowych podejście do celów ochrony środowiska, lecz nie uwzględnia wystarczająco czynników społecznych. W art. 26 rozporządzenia w sprawie systematyki wezwano do przeglądu rozszerzenia jego zakresu. Chociaż platforma ds. zrównoważonego finansowania opublikowała w 2022 r. 12 sprawozdanie końcowe w sprawie systematyki społecznej, postępy w tym zakresie uległy zahamowaniu. Pakiety zbiorcze w sprawie uproszczenia mogłyby jeszcze bardziej skomplikować tę kwestię z powodu zmiany wymogów sprawozdawczych oraz wymogów w zakresie należytej staranności wynikających z dyrektyw CSRD i CSDDD, co mogłoby prowadzić do reformy systematyki.
4.3. Dobre rozumienie zrównoważonego rozwoju wymaga również jasności co do tego, czym on nie jest. Obecny podział na działalność zrównoważoną i niezrównoważoną nie uwzględnia pełnego spektrum potrzeb finansowych i grozi pseudoekologicznym marketingiem, szczególnie w zakresie finansowania transformacji. W zaleceniu Komisji z 2023 r. w sprawie finansowania transformacji zasugerowano, że należy je zaliczyć do zrównoważonych inwestycji, a nie uznawać za odrębny element. Przejście na zrównoważoność nie jest jednak równoznaczne z obecną zgodnością z zasadami zrównoważonego rozwoju i konieczne jest rozróżnienie między tymi dwoma pojęciami. Ujawnianie informacji na temat nakładów inwestycyjnych w ramach systematyki pokazuje ścieżki transformacji. Jednak wciąż występują problemy, w tym sytuacje, gdy zielone nakłady inwestycyjne nie przynoszą ekologicznych dochodów lub zwiększają uzależnienie od technologii wysokoemisyjnych. Dlatego też opracowywanie planów transformacji jest tym ważniejsze dla ochrony integralności zrównoważonego finansowania.
4.4. MŚP mają pierwszoplanowe znaczenie dla gospodarki europejskiej, lecz obecne ramy są wciąż słabo dostosowane do ich realiów. Wiele MŚP ma niewielkie potrzeby kapitałowe i skromne dochody, w związku z czym rynkowe narzędzia finansowania wycelowane w projekty o wysokim wzroście i wysokich dochodach są dla nich prawdziwym wyzwaniem. Wyłączenie regionalnych oznakowań ekologicznych, brak uznania dla tworzenia miejsc pracy oraz dominacja wskaźników rentowności finansowej uwidaczniają lukę strukturalną.
4.5. Wysiłki na rzecz uproszczenia odzwierciedlają również globalny krajobraz polityczny, który wywiera nacisk na utrzymanie konkurencyjności UE. UE uczestniczy w globalnym wyścigu z największymi mocarstwami takimi jak Stany Zjednoczone i Chiny w dziedzinie czystych technologii, surowców krytycznych i innowacji przemysłowych. Z jednej strony oznacza to dążenie do tego, by ceny przedsiębiorstw unijnych nie były podcinane lub przedsiębiorstwa te nie były przenoszone, a Europa pozostała atrakcyjnym miejscem docelowym zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla inwestycji. Z drugiej strony chodzi o zabezpieczenie łańcuchów dostaw i budowanie partnerstw strategicznych, takich jak przedstawione w Pakcie dla czystego przemysłu czyste partnerstwa handlowo-inwestycyjne (CTIP). Oba cele wymagają ram zrównoważonego finansowania zdolnych do skutecznej mobilizacji kapitału na dużą skalę.
4.6. Niestabilność geoekonomiczna i rozdrobnione więzi handlowe komplikują te zadania. W tej sytuacji istnieje ryzyko zmienności przepływów kapitałowych, zniekształconej alokacji kapitału, inflacji i spadku zaufania inwestorów. Ponadto niedawny nacisk rządu USA na przedsiębiorstwa w UE, aby dostosowały się do jego stanowiska w sprawie praktyk antydyskryminacyjnych, budzi obawy co do odporności i trajektorii społecznego aspektu unijnych ram zrównoważonego finansowania 13 .
4.7. Uruchomienie finansowania publicznego będzie konieczne do przyciągnięcia kapitału prywatnego na skalę niezbędną do zielonej transformacji. Chociaż w ramach fiskalnych uwzględniono zrównoważony rozwój, pod znakiem zapytania stoi to, czy będzie to możliwe w perspektywie długoterminowej, wziąwszy pod uwagę, że w programie budżetowym na pierwszym miejscu uplasowała się obronność. Stanowi to wyzwanie zarówno z punktu widzenia przyciągania kapitału prywatnego, gdyż wystarczające finansowanie publiczne jest czynnikiem sygnalizującym i wspomagającym, a także z punktu widzenia zapewnienia finansowania publicznego w obszarach, w których występuje bardziej skomplikowana dynamika ryzyka i zwrotu takich jak różnorodność biologiczna.
4.8. Różnorodność biologiczna i przyroda mają zasadnicze znaczenie dla długoterminowej konkurencyjności i odporności Europy. Jak zauważyło Światowe Forum Ekonomiczne, ponad połowa światowego PKB zależy od przyrody i jej usług, a w najbliższym dziesięcioleciu utrata różnorodności biologicznej będzie jednym z największych zagrożeń na świecie 14 . Pomimo tego w obecnych programach politycznych i finansowych kwestie związane z przyrodą są spychane na dalszy plan. Pomijanie tych kwestii zagraża odporności środowiskowej, społecznej i gospodarczej UE oraz jej zdolności do przezwyciężenia przyszłych wstrząsów.
5. Uwagi ogólne 5.1. Komitet uważa, że w obecnym kontekście geopolitycznym naznaczonym niestabilnością oraz osłabieniem zobowiązań USA do zrównoważonego rozwoju bardziej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebne jest przywództwo UE. UE musi świecić przykładem, utrzymując ambitne i zarazem konieczne cele w jasnych, przejrzystych i odpowiednich ramach dla gospodarki i obywateli.
5.2. W ostatnich latach nastąpił wzrost zrównoważonego finansowania, które odgrywa obecnie ważną rolę w Europie 15 . Okazało się być ono gwarancją dobrej i długoterminowej rentowności oraz większej kontroli nad ryzykiem pozafinansowym. Uczestnicy rynku zainwestowali znacznie w jego rozwój, a przedsiębiorstwa włożyły wiele wysiłku w spełnienie kryteriów zrównoważoności. Podczas tego procesu wykryto pewne niedociągnięcia lub obszary wymagające poprawy takie jak brak jasności i prostych kryteriów dla inwestorów oraz złożoność sprawozdawczości dla przedsiębiorstw i podmiotów zarządzających aktywami.
5.3. EKES uważa, że UE potrzebuje odnowionych ogólnych ram zrównoważonego finansowania. Wymaga to zreformowania systematyki. Ponadto należy dążyć do uproszczenia i harmonizacji zgodnie z propozycjami zawartymi w niniejszej opinii, tak aby nie wyeliminować podstawowych wymogów, co sugerowano w niektórych częściach pakietów zbiorczych.
5.4. Komitet jest zdania, że niezbędne wysiłki na rzecz uproszczenia nie mogą być podejmowane kosztem ambitnych celów klimatycznych na 2050 r. oraz że pakiety zbiorcze nie powinny ograniczać tych ambicji. Wszelkie działania na rzecz uproszczenia powinny opierać się na sprawdzonych empirycznie ocenach obciążenia administracyjnego, a nie na celach ilościowych - 25 % - ustalanych bez uzasadnienia technicznego. Przyjęte w ramach Europejskiego Zielonego Ładu podejście do polityki polegające na zaprzestawaniu i wznawianiu działań grozi osłabieniem zaufania inwestorów. Stabilność regulacyjna należy do największych atutów UE, zwłaszcza w porównaniu z mniej przewidywalnymi światowymi konkurentami, i ma zasadnicze znaczenie dla przyciągania kapitału. Oznacza to doskonalenie ram, a nie odwracanie ich kierunku. Wykracza to poza ramy zrównoważonego finansowania i obejmuje szerszy program Europejskiego Zielonego Ładu, ponieważ zaufanie inwestorów zależy od spójnego ekosystemu polityki.
5.5. Pakiety zbiorcze mogą również stwarzać przeszkody w przestrzeganiu rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych. W świetle zaplanowanego na koniec 2025 r. przeglądu tego rozporządzenia należałoby zadbać o to, by poziom jego ambicji został utrzymany, oraz by ogólne cele klimatyczne na 2050 r. nie zostały zmniejszone Zamiast tego należy zwrócić uwagę na ESRS i zastanowić się nad zaletami takich taktyk jak wytyczne sektorowe oraz ustalenie hierarchii zagadnień z myślą o ułatwieniu sprawozdawczości.
5.6. Trzema filarami zrównoważonego rozwoju są czynniki ESG: z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego. EKES zakłada, że potrzebne jest określenie minimalnych gwarancji społecznych. Jest gotów wziąć udział w ich opracowaniu oraz wdrożyć systematykę społeczną z uwzględnieniem kryteriów organizacji międzynarodowych takich jak Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka 16 , wytyczne OECD 17 lub europejskie standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju 18 , aby uznać kluczowe aspekty takie jak wolność zrzeszania się i rokowania zbiorowe. EKES podkreśla również potrzebę zapewnienia integralności systematyki poprzez przegląd istniejących elementów, które mogą być sprzeczne z odchodzeniem UE od paliw kopalnych.
5.7. EKES zaleca lepsze dostosowanie ram do potrzeb gospodarki realnej, tak aby wspierały MŚP, umożliwiały im dostęp do przystępnego finansowania oraz ułatwiały zadania administracyjne, które służą spełnieniu zasad zrównoważonego rozwoju i podejmowaniu zobowiązań na jego rzecz. Aby osiągnąć ten cel bez rezygnowania z ambicji, należy rozważyć wsparcie techniczne, uproszczenie kryteriów oraz zmniejszenie biurokracji.
5.8. Różnorodność biologiczna i przyroda mają krytyczne znaczenie dla odporności UE. Przyjazne dla przyrody finansowanie musi stanowić główny element strategii UE na rzecz zrównoważonego finansowania. Musi być dostosowane do globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu oraz odpowiednio uwzględnione w przyszłych przeglądach wspólnej polityki rolnej i wieloletnich ram finansowych. Należy przedstawić jasne gwarancje, aby zapobiec powierzaniu kontroli podmiotom zorientowanym na zysk i wykazującym się niewielką troską o długoterminową zrównoważoność. Przepisy UE dotyczące ochrony środowiska muszą być ambitniejsze, aby zapobiec utracie różnorodności biologicznej i zarazem przyczynić się do przekierowania kapitału prywatnego na działania przyjazne dla przyrody.
5.9. EKES z zadowoleniem przyjmuje lepsze prognozowanie dzięki odpowiedniemu uwzględnieniu i wycenieniu ryzyka związanego z klimatem na rynkach finansowych. Obejmuje to między innymi zagrożenia związane z utratą różnorodności biologicznej, lukami w przystosowaniu się do zmiany klimatu, ryzykiem przejścia, sporami sądowymi dotyczącymi klimatu oraz szerszą odpowiedzialnością za środowisko. Uwzględnienie tych zagrożeń zniechęca do podejmowania działań sprzecznych z celami klimatycznymi UE. Takie dostosowanie jest niezbędne dla sprawiedliwości międzypokoleniowej, gdyż zapewnia zarówno przyszły dobrobyt, jak i stabilność środowiskową. Ważne jest również, aby przedsiębiorstwa dążyły do równowagi między rentownością, zrównoważonym rozwojem i zatrudnieniem.
6. Uwagi szczegółowe
6.1. Uproszczenia zaproponowane w pierwszym i drugim pakietach zbiorczych mogą poprawić poziom zgodności z przepisami. Znaczne zmniejszenie liczby przedsiębiorstw podlegających sprawozdawczości, opóźnienie terminów zapewnienia zgodności z przepisami oraz obniżenie wymogów w zakresie sprawozdawczości i należytej staranności mogą jednak utrudniać osiąganie celów zrównoważonego rozwoju. Zrównoważony rozwój i konkurencyjność nie powinny być ze sobą sprzeczne. EKES zgadza się z uproszczeniem obciążeń administracyjnych, lecz nie powinno ono prowadzić do ograniczenia lub opóźnienia realizacji celów zrównoważonego rozwoju. W ramach zmienionego podejścia trzeba utrzymać obowiązki (np. w przypadku dużych przedsiębiorstw zatrudniających 500-1000 pracowników lub MŚP notowanych na giełdzie), zwiększając zarazem ich proporcjonalność z wykorzystaniem uproszczonych modeli sprawozdawczości (np. dobrowolnego standardu dla MŚP). Trzeba przy tym zadbać o odpowiednie wsparcie ze strony organów publicznych oraz o kontrolę po spełnieniu zasad. EKES zgadza się z uproszczeniem i usprawnieniem procedur przy jednoczesnej harmonizacji z innymi dyrektywami, lecz wzywa do skreślenia artykułów, które ograniczają cele, uniemożliwiają udział partnerów społecznych i eliminują wymogi CSDDD. Przedmiotowe dyrektywy weszły w życie dopiero niedawno, w związku z czym zmiany nie opierają się na ocenie ich skuteczności.
6.2. EKES uznaje znaczenie planów transformacji dla zapewnienia integralności jej finansowania, a także dla uniknięcia uzależnienia od technologii wysokoemisyjnych, aktywów osieroconych i pseudoekologicznego marketingu itd. Sama przejrzystość nie wystarczy, by przeprowadzić transformację ekologiczną. Wymogi dotyczące ujawniania informacji muszą iść w parze z obowiązkowymi celami i działaniami przedsiębiorstw, aby osiągnąć założenia transformacji. Przewidziane w CSDDD plany transformacji powinny pozostać obowiązkowe, a zmiany do pakietów zbiorczych nie powinny ich osłabiać.
6.3. Ramy zrównoważonego finansowania, w tym szczególnie rozporządzenie w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych muszą umożliwiać finansowanie transformacji oraz uwzględniać wyraźne rozróżnienie między transformacją a zrównoważoną działalnością. Unijna platforma ds. zrównoważonego finansowania zaproponowała nowy system kategoryzacji produktów przewidujący odrębną kategorię dla finansowania transformacji 19 . Komitet wzywa, by w każdym przeglądzie obecnych kategorii uwzględniano odrębną klasyfikację dla finansowania transformacji.
6.4. EKES popiera doskonalenie ocen wykonalności. Powinny one wykraczać poza kwestie kosztów krótkoterminowych i opierać się na perspektywie długoterminowej, która będzie obejmować zagrożenia związane z transformacją, przyszłe koszty i oddziaływanie na środowisko. Ramy regulacyjne powinny być tak skonstruowane, by aktywa zrównoważonego finansowania nie wykluczały MŚP z łańcuchów dostaw, procesy zostały uproszczone, a inwestycje przekierowane do tych segmentów gospodarki, które mogą mieć pozytywny wpływ na szczeblu regionalnym.
6.5. Gospodarka społeczna odróżnia europejską strukturę przedsiębiorczości od innych struktur tego rodzaju. Obecnie w gospodarce społecznej działa 4,3 mln przedsiębiorstw, zatrudnionych jest 11,5 mln osób i generuje ona 912 mld EUR wartości dodanej. Obejmuje ona wszystkie kluczowe sektory: od sektora rolno-spożywczego i budownictwa po edukację i usługi finansowe. Komisja Europejska uznała w 2021 r. gospodarkę społeczną za jeden z czternastu ekosystemów przemysłowych UE. W planie działania na rzecz gospodarki społecznej podkreśliła znaczenie jej popularyzacji dla wzmocnienia Europy oraz zaproponowała konkretne działania na rzecz jej rozwoju. EKES sądzi, że nowe ramy regulacyjne dotyczące zrównoważonego finansowania muszą ułatwiać przedsiębiorstwom społecznym pełne przestawienie się na zieloną gospodarkę.
6.6. Konieczne jest przeanalizowanie wykonywania przez akcjonariuszy praw głosu w spółkach oraz możliwości zaangażowania się w przypadku, gdy inwestycja jest dokonywana za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych lub emerytalnych. Wykonywanie praw głosu oraz zalecenia dotyczące głosowania otrzymane od wyspecjalizowanych przedsiębiorstw (doradców inwestorów) muszą być bardziej przejrzyste i oparte na szerszym uczestnictwie. W przypadku pracowniczych funduszy emerytalnych uczestnictwo przedstawicieli pracowników i przedsiębiorstw powinno umożliwiać sprawniejsze wykonywanie praw głosu dzięki zmianie CSRD.
6.7. Dla zbiorowych instrumentów oszczędnościowych takich jak pracownicze programy emerytalne potrzebne są korzystne ramy obejmujące sprzyjające warunki dla zainteresowanych stron pod względem kosztów. Należy zachęcać do skutecznego uczestnictwa pracowników i przedsiębiorstw, co ułatwiłoby wdrażanie systemów emerytalnych i przyniosłoby korzyści tym zainteresowanym stronom. Umożliwiłoby to ukierunkowanie oszczędności emerytalnych na inwestycje w gospodarkę europejską i jej finansowanie w kontrolowanych ramach zrównoważonego finansowania.
6.8. Reforma unijnych ram zrównoważonego finansowania musi również obejmować dążenie do większej interopera- cyjności z globalnymi standardami.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Oliver RÖPKE
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.21 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Nowy impuls dla europejskich ram zrównoważonego finansowania (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji duńskiej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |