Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Dynamiczny budżet UE na miarę priorytetów przyszłości - Wieloletnie ramy finansowe 2028-2034 - COM(2025) 570 final
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoKomunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Dynamiczny budżet UE na miarę priorytetów przyszłości - Wieloletnie ramy finansowe 2028-2034
(C/2026/1974)
(Dz.U.UE C z dnia 28 kwietnia 2026 r.)
Sprawozdawczyni: Dominika BIEGON
Sprawozdawca: Konstantinos DIAMANTOUROS
Sprawozdawca: Luca JAHIER
| Doradczynie i doradcy | Anna COLOMBO (z ramienia sprawozdawcy Luki JAHIERA) Sonja HENNEN (z ramienia sprawozdawczyni Dominiki BIEGON) Eleonora TRENTO (z ramienia sprawozdawcy Konstantinosa DIAMANTOUROSA) |
| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 29.8.2025 |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.1.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.1.2026 |
| Sesja plenarna nr | 602 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 209/5/4 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. UE dąży do strategicznej autonomii, odporności i konkurencyjności oraz wdrożenia Europejskiego filaru praw socjalnych, a zarazem pragnie zapewnić sprawiedliwą dekarbonizację, transformację cyfrową, bezpieczeństwo i obronę. Wciąż istnieją jednak znaczne luki inwestycyjne w dążeniu do tych celów. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) ostrzega, że proponowane przez Komisję nieznaczne zwiększenie wieloletnich ram finansowych (WRF) jest niewystarczające. Podkreśla, że potrzebny jest znaczny wzrost rzeczywistych zasobów w stosunku do dochodu narodowego brutto (DNB).
1.2. EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący nowych zasobów własnych UE, ale wzywa do zwiększenia ambicji, aby zapewnić skuteczniejszy budżet, i podkreśla, że dochody powinny być powiązane ze strategiami politycznymi UE. EKES popiera system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) i mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) jako źródła zasobów własnych, niemniej wzywa do krótkoterminowego wsparcia dekarbonizacji sektorów energochłonnych, jeżeli będzie to niezbędne od 2028 r. EKES wyraża poważne zastrzeżenia co do wniosku dotyczącego zasobów własnych opartych na wkładzie przedsiębiorstw (CORE). Zamiast tego, biorąc pod uwagę implikacje geopolityczne, zwraca się do Komisji o ponowne przedłożenie wniosku w sprawie podatku od usług cyfrowych. EKES podkreśla ponadto, że nowe zasoby własne nie mogą osłabiać konkurencyjności UE i powinny utrzymywać równowagę społeczną i dystrybucyjną.
1.3. EKES zdecydowanie sprzeciwia się proponowanemu ograniczeniu finansowania polityki spójności i wspólnej polityki rolnej (WPR) w kolejnych WRF. Podkreśla, że takie cięcia osłabiłyby skuteczność unijnych polityk, które okazały się skuteczne w realizacji celów UE.
1.4. EKES sprzeciwia się również planowanemu obecnie połączeniu zasobów przeznaczonych na politykę spójności, Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+), WPR, rybołówstwo, migrację i bezpieczeństwo w jeden fundusz. Wzywa Komisję Europejską do zmiany wniosku w sprawie funduszu obejmującego plany partnerstwa krajowego i regionalnego (PPKR) oraz wzywa Radę i Parlament Europejski do poparcia tego stanowiska.
1.5. EKES apeluje o wzmocnienie zasady partnerstwa poprzez udoskonalenie kodeksu postępowania i zapewnienie finansowania na budowanie zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych, a także pomocy technicznej dla beneficjentów i instytucji zarządzających. Podkreśla, że wszystkie zainteresowane strony muszą skutecznie i na każdym szczeblu uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących przydziału zasobów, priorytetów strategicznych, programów, wskaźników i oceny. W rozporządzeniu ustanawiającym Europejski Fundusz Spójności Gospodarczej, Społecznej i Terytorialnej, Rolnictwa i Obszarów Wiejskich, Rybołówstwa i Polityki Morskiej, Dobrobytu i Bezpieczeństwa na okres 2028-2034 (rozporządzenie w sprawie wielofunduszu) 1 brakuje obowiązkowych mechanizmów zapewniających znaczący udział zainteresowanych stron. EKES wzywa do ustanowienia w rozporządzeniu nowego mechanizmu składania skarg. W przypadkach, gdy strona rządowa nie angażuje skutecznie zainteresowanych podmiotów, należy wdrożyć odpowiednie zabezpieczenia i warunki, aby zwiększyć uczestnictwo.
1.6. EKES zgadza się, że unijne fundusze muszą być dostosowane do jednolitej wizji zarządzania i oceny, mającej na celu zdecydowane ukierunkowanie UE na model zrównoważony pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym oraz zapewniający konkurencyjność. Dlatego popiera wzmocnienie budżetowania wynikowego.
1.7. EKES sprzeciwia się jakiejkolwiek warunkowości makroekonomicznej w PPKR. Trzeba zatem wyjaśnić wymóg, zgodnie z którym PPKR powinny skutecznie odpowiadać na wyzwania określone w kontekście europejskiego semestru, gdyż w obecnej formie ten wymóg jest nieadekwatny. Wypłata unijnych środków nie może być uzależniona od niepowiązanych propozycji reform strukturalnych. Obowiązek reform powinien wynikać z politycznego celu funduszu i sprzyjać skutecznemu zarządzaniu nim.
1.8. EKES podkreśla, że EFS+ i Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji powinny pozostać odrębnymi instrumentami w kolejnych WRF ze zwiększonym finansowaniem.
1.9. EKES przyjmuje do wiadomości pismo przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen do przewodniczącej Parlamentu Roberty Metsoli z 9 listopada 2025 r. zawierające w załączniku dodatkowe propozycje Komisji i uważa, że konieczne jest ponowne otwarcie i pogłębienie propozycji dotyczących kontroli regionalnej, zarówno pod względem zarządzania, jak i zaangażowanych podmiotów. EKES uważa, że zwrócenie uwagi na obszary wiejskie i proponowane cele to pozytywne kroki, także w świetle "prawa do pozostania", o którym mowa w sprawozdaniu Letty 2 .
1.10. EKES podkreśla, że odpowiednie finansowanie programów na rzecz społeczeństwa obywatelskiego i mediów (AgoraEU, CERV) jest niezbędną infrastrukturą demokratyczną, a nie opcjonalnym wydatkiem, biorąc pod uwagę obecne zagrożenia dla demokracji i podstawowych wartości UE.
1.11. EKES z zadowoleniem przyjmuje silny wymiar konkurencyjności w kolejnych WRF i podkreśla kluczowe znaczenie badań naukowych i innowacji dla zrównoważonego wzrostu wewnętrznego, strategicznej autonomii, odporności wodnej oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej. Popiera utworzenie Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (EFK) i wzmocnienie programu "Horyzont Europa" za pomocą większych środków. Zauważa jednocześnie, że EFK głównie skonsoliduje istniejące programy i że potrzeba jasnego zarządzania oraz wytycznych dotyczących priorytetów finansowania.
1.12. EKES podkreśla znaczenie zapewnienia równego dostępu do finansowania we wszystkich państwach członkowskich oraz dla przedsiębiorstw wszelkiego rodzaju i wielkości. Popiera zatem propozycję Komisji dotyczącą wprowadzenia mechanizmu dodatkowego finansowania dla ważnych projektów będących przedmiotem wspólnego europejskiego zainteresowania (projektów IPCEI).
1.13. EKES zaznacza, że niezbędny jest wyważony przydział środków w ramach czterech segmentów polityki Funduszu Konkurencyjności. Popiera zwiększenie finansowania instrumentu "Łącząc Europę", który poprawia połączenia transportowe i energetyczne oraz łączność, a także zmniejsza różnice w cenach energii w UE.
1.14. EKES wzywa do uzależnienia finansowania unijnego z tytułu wielofunduszu od opracowania kryteriów społecznych we współpracy z krajowymi partnerami społecznymi. Z zadowoleniem przyjmuje również to, że w rozporządzeniu w sprawie EFK zobowiązuje się beneficjentów do rezygnacji z przenoszenia działalności za granicę. Aby wzmocnić społeczny wymiar EFK, EKES proponuje dalsze zachęty dla przedsiębiorstw do inwestowania: (1) w podnoszenie kwalifikacji i szkolenie pracowników, (2) w regiony o wysokim bezrobociu lub przechodzące transformację przemysłową.
1.15. EKES zauważa, że EFK będzie nadzorowany przez Radę Podmiotów Strategicznych, i nalega na włączenie w jej skład partnerów społecznych, aby zapewnić wyważony udział perspektyw biznesu, pracowników i innych podmiotów społecznych w procesie decyzyjnym.
1.16. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zwiększenie budżetu na "Globalny wymiar Europy" jako zasadniczy element wzmocnienia ogromnego potencjału działań zewnętrznych UE. EKES ostrzega, że nadmierną regionalizację należy zrównoważyć wzmocnioną strategią "Global Gateway", głównego instrumentu UE na rzecz promowania multilateralizmu. Instrument ten powinno się przekształcić z obecnego partnerstwa w strategiczny sojusz angażujący wszystkie zainteresowane podmioty.
1.17. Komitet podkreśla, że trzeba zadbać o jak największą spójność polityki zewnętrznej, handlu i EFK poprzez strategiczne i skoordynowane podejście. Jednocześnie EKES zwraca uwagę, że w stosunkach z naszymi sąsiadami należy skupić się na wzmocnieniu dobrobytu i bezpieczeństwa oraz nadać nowy, zdecydowany impuls do rozszerzenia.
2. Uwagi ogólne
2.1. UE stoi w obliczu bezprecedensowych wyzwań społecznych, środowiskowych, demograficznych i technologicznych, które pojawiają się w kontekście głębokiego kryzysu multilateralizmu. Uwypukla to pilną potrzebę wzmocnienia strategicznej autonomii Europy z myślą o prawdziwie zrównoważonej przyszłości.
2.2. EKES podkreśla, że polityczne cele dotyczące sprawiedliwej dekarbonizacji, transformacji cyfrowej oraz europejskiego bezpieczeństwa i obrony wymagają zwiększenia inwestycji. W ostatnich sprawozdaniach zleconych przez instytucje europejskie (raporty Draghiego, Letty, Niinisto) podkreślono te niedociągnięcia. Zaapelowano o pilne zwiększenie i uelastycznienie zdolności fiskalnej w kolejnych WRF, aby móc sprostać zarówno bezpośrednim, jak i długoterminowym wyzwaniom.
2.3. Ponadto budżet UE musi pogodzić konkurencyjne presje finansowe: narzędzie służące odbudowie NextGenerationEU wygasa w 2026 r., spłaty zadłużenia związanego z pandemią wynoszą około 25 mld EUR rocznie, należy zachować tradycyjne priorytety (np. politykę spójności i WPR), a nowe - konkurencyjność, odporność gospodarcza, obrona i bezpieczeństwo - także wymagają odpowiedniego finansowania. WRF, struktura funduszy i zasady pomocy państwa powinny być ściśle ze sobą powiązane, aby zapewnić stabilność i ogólną spójność.
2.4. Potrzeby te nie zostały wystarczająco uwzględnione w proponowanym przez Komisję skromnym zwiększeniu WRF. Chociaż proponowana kwota 2 bln EUR stanowi znaczny wzrost nominalny, większość tego wzrostu pochłonie korekta o inflację i spłata obligacji NextGenerationEU. EKES przypomina więc, że kolejne WRF muszą nie tylko utrzymać, ale i znacznie zwiększyć rzeczywiste zasoby w stosunku do DNB 3 .
2.5. EKES ubolewa nad tym, że we wniosku w sprawie WRF w ogóle nie wspomniano o europejskich dobrach publicznych, które z definicji niezwykle trudno utrzymać, jeśli za ich finansowanie, propagowanie i ochronę odpowiada wyłącznie poziom krajowy. Zgodnie z celami określonymi w art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) niezbędne jest odpowiednie i spójniejsze inwestowanie w europejskie dobra publiczne na szczeblu UE. W ten sposób możliwe będzie generowanie korzyści skali, pozytywnych efektów zewnętrznych i rzeczywistej wartości dodanej dla UE. Zasadniczym celem jest tu ochrona i takie dostosowanie oraz przekształcanie kapitału gospodarczego, społecznego, ludzkiego i ekologicznego Unii, aby była ona w stanie sprostać obecnym i przyszłym wyzwaniom 4 .
2.6. Unia nie będzie dysponowała środkami finansowymi na realizację swoich strategicznych celów bez nowych źródeł dochodów na szczeblu UE, np. instrumentów opartych na wspólnej emisji długu. Takie instrumenty nie tylko zapewniłyby niezbędne finansowanie, ale też byłyby oznaką zbiorowej siły i pewności UE co do jej przyszłych zdolności gospodarczych i społecznych, a także mogłyby służyć jako bezpieczne aktywa na rynkach finansowych, jak wielokrotnie zalecał Mario Draghi. W tym kontekście EKES ponawia apel o utworzenie w kolejnych WRF unijnego funduszu inwestycyjnego na rzecz odporności gospodarczej i zrównoważonej konkurencyjności 5 . Celem takiego funduszu powinno być zapewnienie środków finansowych na projekty inwestycyjne o strategicznym znaczeniu dla Europy.
2.7. Jednocześnie EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą ustanowienia nowych instrumentów pożyczkowych w następnych WRF, czyli "Catalyst Europe" i mechanizmu reagowania kryzysowego 6 . Dobrze zaprojektowane instrumenty pożyczkowe mogą znacznie zwiększyć przestrzeń fiskalną państw członkowskich, jeśli chodzi o wdrażanie inwestycji pobudzających wzrost gospodarczy. Przykład pożyczek SAFE 7 pokazuje, że instrument ten będzie atrakcyjny dla państw członkowskich, o ile będzie uprzywilejowany w unijnych ramach fiskalnych (czyli nie będzie wliczany przy obliczaniu dozwolonej ścieżki wydatków netto i zabezpieczeń określonych w art. 7 i 8 rozporządzenia 2024/1263 8 ), przy założeniu, że zapewniona zostanie stabilność długu. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej i współprawodawców o więcej informacji i wyjaśnień na temat tych instrumentów pożyczkowych oraz o takie ich zaprojektowanie, aby były atrakcyjne pod względem podatkowym dla państw członkowskich.
2.8. Choć EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący nowych zasobów własnych UE, a także podwyższony pułap, uważa, że UE musi być bardziej ambitna, aby zapewnić skuteczniejszy budżet UE. Nowe zasoby własne powinny zasadniczo opierać się na dochodach związanych ze strategiami politycznymi UE. EKES popiera wniosek w sprawie ETS/CBAM, niemniej apeluje do decydentów politycznych, by w razie presji spowodowanej wysokimi kosztami energii sektory energochłonne uzyskały w perspektywie krótkoterminowej niezbędne wsparcie w celu dekarbonizacji i utrzymania działalności do czasu spadku cen energii.
2.9. Ponadto EKES wyraża poważne zastrzeżenia do wniosku w sprawie CORE 9 . Po pierwsze, ponieważ wkład przedsiębiorstw opierałby się na ich obrotach, a nie na zyskach, a po drugie, ponieważ jest to opłata ryczałtowa, która ma charakter regresywny. Dlatego zaleca, aby zamiast tego Komisja ponownie przedłożyła wniosek dotyczący podatku od usług cyfrowych, zgodnie z pierwotnym planem, biorąc pod uwagę skutki geopolityczne.
2.10. Poza tym co do zasady EKES uważa, że wprowadzenie nowych zasobów własnych nie powinno podważać konkurencyjności unijnej gospodarki, która już teraz znajduje się pod presją - zwłaszcza gdy Unia zaczyna podejmować działania w celu przywrócenia swojej atrakcyjności jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie Komitet zwraca uwagę, że należy utrzymać i poprawić równowagę społeczną i dystrybucyjną. Ostrzega przed dalszym wywieraniem presji na osoby o niskich i średnich dochodach.
2.11. EKES docenia dążenie do bardziej ukierunkowanych WRF. Zastrzega jednak, że uproszczenie nie oznacza bynajmniej zebrania wszystkich obowiązujących przepisów w jednym dokumencie. Chodzi o rzeczywiste uproszczenie wytycznych, systemów kontroli i obciążeń dla beneficjentów, a zarazem zapewnienie odpowiednich mechanizmów kontroli i równowagi, aby w interesie wszystkich beneficjentów nie dopuścić do nadużyć finansowych ani niewłaściwego wykorzystania funduszy, ani do naruszania norm społecznych i środowiskowych. Uproszczenia i racjonalizacja nie mogą być korzystne wyłącznie dla Komisji i państw członkowskich, podczas gdy poziomy lokalny i regionalny będzie zmagać się z dodatkowymi obciążeniami administracyjnymi.
2.12. EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Unii, by zwiększyć elastyczność nowego budżetu. W przeszłości brak tej elastyczności często skutkował tym, że programy, a zwłaszcza fundusze spójności, przekształcano w instrumenty kryzysowe, co uniemożliwiło pełną realizację ich podstawowego zadania. Wszelkie decyzje o przesunięciu środków finansowych powinny podlegać nadzorowi demokratycznemu. Dlatego Komitet apeluje do Parlamentu Europejskiego o zaangażowanie się w zatwierdzanie takich przesunięć środków. Postuluje także, by przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian władze krajowe i lokalne, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego - zwłaszcza te, których te przesunięcia dotyczyłyby bezpośrednio - wyrażali zgodę, np. za pośrednictwem odpowiednich komitetów monitorujących.
2.13. EKES ponownie stwierdza, że obranie w kolejnych WRF podejścia uwzględniającego aspekt płci jest decydujące dla uzyskania oczekiwanego wpływu na społeczeństwo i długoterminowych rezultatów określonych w wytycznych Komisji. Z zadowoleniem przyjmuje włączenie równouprawnienia płci jako warunkowości horyzontalnej, lecz ubolewa, że w przeciwieństwie do klimatu nie ustalono wiążących celów w zakresie wydatków. Dlatego Komitet ponawia apel, by w WRF przy sporządzaniu budżetu w stosownych przypadkach systematycznie uwzględniać aspekt płci.
2.14. EKES podkreśla, że WRF określają długoterminowe priorytety strategiczne, które mają głębokie skutki międzypokoleniowe. Z myślą o zrównoważonym rozwoju i sprawiedliwości między pokoleniami EKES zachęca do wprowadzenia międzypokoleniowego podejścia w budżetowaniu. Takie podejście zwiększyłoby świadomość na temat tego, jak w ramach unijnego, krajowego i lokalnego programowania finansowego przydziela się środki różnym pokoleniom 10 .
2.15. Uznając pilną potrzebę wspierania odporności wodnej we wszystkich obszarach życia społecznego, EKES ponawia swój apel o uznanie wody za strategiczny priorytet w WRF i wzywa UE do przyjęcia zrównoważonego wykorzystania wody i warunkowości w zakresie wody jako kryteriów we wszystkich funduszach UE. Ponadto ponawia swój apel o ustanowienie Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji jako pojedynczego unijnego punktu dostępu do inwestycji w wodę, łączącego inwestycje publiczne z innowacyjnym finansowaniem 11 .
2.16. EKES popiera propozycję przekierowania funduszy wycofanych z powodu uporczywych naruszeń praworządności lub Karty praw podstawowych na programy objęte zarządzaniem bezpośrednim lub pośrednim. W ten sposób zapewni się, że zasoby UE nadal będą służyć zamierzonemu celowi, oraz wzmocni rolę UE jako strażniczki wartości demokratycznych.
3. Dział 1: Wielofundusz z planami partnerstwa krajowego i regionalnego (PPKR)
3.1. Polityka spójności od dawna sprawdza się jako główny unijny instrument promowania odpornego, konkurencyjnego rynku wewnętrznego, zrównoważonego rozwoju regionalnego i wspólnego dobrobytu. Podobnie EFS+ okazał się niezbędny jako instrument inwestowania w zasoby ludzkie, rozwijania wysoko wykwalifikowanej siły roboczej, wspierania wydajności i innowacji oraz wzmacniania europejskiej społecznej gospodarki rynkowej. Nawet jeśli skuteczność tych instrumentów spójności wymaga jeszcze poprawy, wnoszą one istotny wkład w rozwój gospodarczy regionów słabiej rozwiniętych oraz w modernizację infrastruktury i innowacji. Są więc siłą napędową konkurencyjności gospodarki UE 12 .
3.2. EKES podkreśla też, że silna i skuteczna polityka spójności może odegrać kluczową rolę w przeciwdziałaniu rosnącej polaryzacji politycznej i budowaniu większego poparcia społecznego dla Unii Europejskiej.
3.3. W związku z tym zdecydowanie odrzuca proponowane zmniejszenie finansowania polityki spójności oraz finansowania wspólnej polityki rolnej (WPR) w kolejnych WRF. Zamiast tego EKES domaga się zwiększenia środków, co można by częściowo ułatwić poprzez przekształcenie proponowanego systemu "Catalyst Europe" z instrumentu pożyczkowego w instrument oparty na dotacjach.
3.4. Komitet sprzeciwia się połączeniu środków wyodrębnionych na politykę spójności, ESF+, WPR, rybołówstwo, migrację i bezpieczeństwo w jeden fundusz, tak jak to obecnie zaproponowano. Ostrzega, że taka zmiana strukturalna może podsycać konflikty wokół podziału środków, a cele w zakresie spójności, rozwoju społecznego i rozwoju obszarów wiejskich będą wypierane przez krótkoterminowe priorytety w zakresie bezpieczeństwa i migracji. Osłabi to pozycję beneficjentów końcowych, partnerów społecznych i podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, dla których niezbędne są bezpieczeństwo planowania i stabilne struktury finansowania. W związku z tym EKES popiera dogłębny i strukturalny przegląd wielofunduszu, który powinien gwarantować przewidywalność i autonomię podstawowych programów wydatków.
3.5. Trzeba zapewnić skuteczne zaangażowanie i udział wszystkich zainteresowanych stron - na każdym szczeblu - jeżeli chodzi o podejmowanie decyzji o strategicznych priorytetach, programach, wskaźnikach i ocenie wyników. Tymczasem zdaniem EKES-u w rozporządzeniu w sprawie wielofunduszu nie przewidziano odpowiednich i obowiązkowych mechanizmów skutecznego udziału zainteresowanych podmiotów. Należy więc wprowadzić dla nich mechanizm składania skarg. W przypadkach, gdy strona rządowa nie angażuje skutecznie zainteresowanych podmiotów, należy wdrożyć odpowiednie warunki i zabezpieczenia, aby zwiększyć uczestnictwo.
3.6. EKES wzywa współprawodawców do takiej zmiany wniosku, która wzmocni skuteczne i faktyczne stosowanie zasady partnerstwa: (1) horyzontalnie poprzez koordynację programów, podmiotów i instrumentów, (2) wertykalnie, czyli zgodnie z zasadą pomocniczości oraz (3) terytorialnie z podmiotami regionalnymi i lokalnymi, partnerami społecznymi i szeroko pojętym społeczeństwem obywatelskim, zgodnie z podejściem ukierunkowanym na konkretny obszar. W tym celu należy udoskonalić obecny kodeks postępowania w zakresie partnerstw. Wszystkie wymienione zainteresowane strony powinny odgrywać zasadniczą rolę w komitetach monitorujących. Ponadto należy zagwarantować finansowanie na budowanie zdolności oraz pomoc techniczną.
3.7. EKES już we wcześniejszych opiniach apelował o podejście oparte na wynikach 13 i teraz z zadowoleniem przyjmuje jego zapowiedź. Budżety krajowe i unijne fundusze muszą być częścią zintegrowanej wizji kierowania i oceny, nastawionej na zdecydowane przejście na model, według którego cała Unii będzie zrównoważona pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym oraz konkurencyjna.
3.8. Zwraca uwagę, że w obecnych WRF polityka spójności jest instrumentem o najwyższym udziale budżetowania wynikowego. Aby zwiększyć skuteczność tego systemu, EKES wzywa Komisję do przyjęcia zestawu wskaźników dobrostanu, które zaproponowało Wspólne Centrum Badawcze (JRC) w niedawnej inicjatywie "Measuring sustainable and inclusive wellbeing: a multidimensional dashboard approach" 14 .
3.9. Komitet podziela ocenę Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 15 i zwraca uwagę, że - jak pokazują doświadczenia z bieżącym Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) - wypłaty uzależnione od osiągnięcia kamieni milowych często prowadzą do położenia akcentu na zgodność proceduralną, a nie na faktyczne i strukturalne rezultaty. Wskaźniki mierzące wyniki muszą być wyraźnie powiązane z celami polityki określonymi w rozporządzeniu w sprawie funduszy i powinny być uwzględniane ex ante przy opracowywaniu PPKR.
3.10. EKES zauważa, że wymogi dotyczące PPKR określone w art. 20 rozporządzenia są zbyt wielorakie i złożone. Zwraca się więc do współprawodawców o ich zmianę pod kątem większej zwięzłości, aby można było skuteczniej monitorować postępy i efekty funduszu.
3.11. Trzeba dokładnie przeanalizować zapowiedziane powiązania między europejskim semestrem, narzędziem koordynacji konkurencyjności a proponowanymi przyszłymi WRF. EKES wzywa Komisję Europejską do jak najszybszego przedstawienia konkretnej propozycji, aby umożliwić zainteresowanym stronom pełne zrozumienie przyszłego zarządzania polityką budżetową UE. W tym kontekście Komitet podkreśla, że należy osiągnąć ogólną równowagę celów politycznych.
3.12. EKES sprzeciwia się jakiejkolwiek warunkowości makroekonomicznej w PPKR. W związku z tym szczególnie krytykuje wymóg zakładający, że PPKR "skutecznie odpowiada na wszystkie wyzwania lub ich znaczną część określone [...] w kontekście europejskiego semestru" (art. 22 ust. 2 lit. b) pkt (i)). Wypłata unijnych środków nie może być uzależniona od niepowiązanych propozycji reform strukturalnych. Niemniej zgodnie z wytycznymi politycznymi na następną kadencję Komisji Europejskiej 2024-2029 16 należy wzmocnić pozytywną warunkowość ex ante, która zapewnia integralne rezultaty polityki spójności w zakresie zmniejszania nierówności.
3.13. W związku z tym dla EKES-u przepis zawarty w art. 20 ust. 2, w którym Komisja sugeruje, że PPKR powinny być spójne ze średniookresowymi planami fiskalno-strukturalnymi na podstawie rozporządzenia (UE) 2024/1263, jest możliwy do zaakceptowania jedynie w przypadku wprowadzenia znaczących usprawnień proceduralnych. Należy zapewnić odpowiedni udział wszystkich zainteresowanych podmiotów (instytucji UE, rządów krajowych, parlamentów, władz lokalnych, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego). EKES wielokrotnie podkreślał rosnącą rolę europejskiego semestru jako kluczowego instrumentu zarządzania gospodarczego i polityki budżetowej UE oraz wzywał do istotnych reform proceduralnych 17 . Konkretnie, Komitet domaga się zawarcia nowego, silniejszego i bardziej ustrukturyzowanego porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie skutecznego zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron w UE, w tym podmiotów w regionach.
3.14. EKES uważa, że kolejne WRF powinny zapewnić skuteczne finansowanie dla wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych, zgodnie z postulatami zawartymi w konkluzjach Rady Europejskiej z 21 lipca 2020 r. Aby osiągnąć ten cel, w przyszłych WRF należy utrzymać EFS+ jako odrębną pulę środków finansowych ze zwiększonym finansowaniem. Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ EFS+ jest podstawowym narzędziem wspierania zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, a także eliminowania nierówności i presji związanej z kosztami utrzymania, zwłaszcza w przypadku osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Ponadto EKES uważa, że definicja wydatków socjalnych określona w rozporządzeniu w sprawie wykonania jest zbyt szeroka. Wzywa więc Komisję do zmiany wniosku, tak aby utrzymać obecne zasadnicze priorytety finansowania z EFS+, takie jak włączenie społeczne, kwalifikacje i szkolenia, a także zachować rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.
3.15. EKES ostrzega przed ograniczeniem koncepcji sprawiedliwej transformacji tylko do technicznego aspektu dekarbonizacji przemysłu, co przebija z obecnego kształtu WRF oraz PPKR. Należy zachować Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji jako samodzielny instrument o zwiększonym finansowaniu, aby zapobiec niedoborom wykwalifikowanych pracowników i zapewnić sprawiedliwą i inkluzywną transformację.
3.16. EKES sugeruje, by wypłata środków z tytułu rozporządzenia w sprawie wielofunduszu była uzależniona od kryteriów społecznych przewidzianych w prawie unijnym i krajowym, przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki państw członkowskich. Aby te kryteria społeczne mogły być stosowane, muszą zostać opracowane i uzgodnione przez krajowych partnerów społecznych i mogą obejmować gwarancje utrzymania działalności w danej lokalizacji i zatrudnienia, środki w zakresie kwalifikacji i szkoleń lub poszanowanie układów zbiorowych. W niektórych państwach członkowskich istnieją już różne przykłady. Kryteria muszą uwzględniać różnorodność dialogu społecznego w państwach członkowskich i nie mogą prowadzić do nieuzasadnionej dyskryminacji niektórych rodzajów przedsiębiorstw lub niektórych państw członkowskich. Ponadto spełnianie kryteriów społecznych nie powinno wiązać się ze zbędnymi obciążeniami biurokratycznymi dla przedsiębiorstw. Przykłady krajowe pokazały, że powiązanie finansowania publicznego z kryteriami społecznymi może wspierać niezbędną transformację gospodarki w kierunku tworzenia i utrzymania wysokiej jakości miejsc pracy, co przełoży się na większą akceptację dla transformacji ekologicznej.
3.17. EKES obawia się, że w przyszłości finansowanie będzie mogło być przyznawane tylko na inwestycje w regionach słabiej rozwiniętych. Tymczasem przyszła konkurencyjność wymaga inwestycji we wszystkich regionach. Brak specjalnego wsparcia dla regionów w okresie transformacji zagrażałby proaktywnemu podejściu, które od dawna definiuje unijną politykę spójności. EKES nalega więc, by Komisja przeznaczyła odrębne środki finansowe dla wszystkich regionów, aby każdy region miał bezpieczeństwo planowania i perspektywę zrównoważonego rozwoju.
3.18. Świadomość aktualnych wyzwań i polityczne ambicje Unii, by budować odporną i demokratyczną Europę, muszą mieć wyraźne odzwierciedlenie w planach finansowych i w odpowiednim przydziale środków budżetowych na działania ujęte obecnie w programie "Obywatele, równość, prawa i wartości" (program CERV) - zwłaszcza jeżeli chodzi o finansowanie organizacji młodzieżowych oraz wniosków dotyczących młodzieży -, a także w programach AgoraEU, Erasmus+ i innych. Plany finansowe powinny również należycie uwzględniać znaczenie EFS+ jako kluczowego instrumentu promowania inwestycji społecznych oraz obrony interesów i potrzeb różnych grup, zwłaszcza tych będących w najtrudniejszej sytuacji, np. osób z niepełnosprawnościami (zgodnie z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych).
4. Dział 2: Wymiar konkurencyjności
4.1. EKES z zadowoleniem przyjmuje ujęcie w przyszłych WRF silnego wymiaru konkurencyjności. Jest to ważny krok w kształtowaniu europejskiej strategii, która wzrost opiera na badaniach naukowych i innowacjach. Podejście to musi wzmocnić źródła zrównoważonego wzrostu wewnętrznego UE i budować strategiczną autonomię, co powinny wspierać ukierunkowane instrumenty mające na celu wzmocnienie unijnych łańcuchów wartości, promowanie rozwoju działalności gospodarczej i innowacji, a także pobudzanie inwestycji prywatnych w odporność wodną oraz transformację ekologiczną i cyfrową.
4.2. EKES popiera proponowane utworzenie EFK i wzmocnienie programu "Horyzont Europa", którym towarzyszyć będą znacznie wyższe środki finansowe niż w obecnych WRF. Apeluje do współprawodawców, w szczególności do Rady UE, o utrzymanie tych ambitnych zobowiązań w zakresie finansowania podczas nadchodzących negocjacji.
4.3. Jednocześnie Komitet krytycznie ocenia to, że EFK konsoliduje przede wszystkim istniejące programy i obejmuje jedynie ograniczone nowe zasoby publiczne, z których większość została zresztą przesunięta z innych części WRF.
4.4. Choć taki fundusz powinien wspierać wszystkie rodzaje przedsiębiorstw w Unii - od dużych grup przedsiębiorstw po MŚP i przedsiębiorstwa gospodarki społecznej -, EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że Komisja bierze pod uwagę szczególne wyzwania stojące przed MŚP, aby ułatwić im dostęp do finansowania unijnego.
4.5. Komitet z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji, aby uprościć instrumenty finansowania konkurencyjności i usprawnić udzielanie wsparcia przedsiębiorstwom. W ten sposób powstał zintegrowany zestaw narzędzi finansowych obejmujący wszystkie etapy inwestycji - od badań naukowych i innowacji po rozwój i marketing. Jeśli chodzi o zmniejszanie ryzyka, EKES zwraca uwagę, że może to również obciążać finanse publiczne, i w związku z tym apeluje o przejrzystość i gwarancję dobrej kondycji finansowej.
4.6. Z zadowoleniem przyjmuje również oczekiwane synergie między programem "Horyzont Europa" a EFK, które mogą generować strategiczne powiązania między badaniami naukowymi a przemysłem. Jednocześnie Komitet zwraca się do Komisji o jaśniejsze wytyczne dotyczące zarządzania połączonymi ramami konkurencyjności, zwłaszcza co do priorytetów finansowania oraz podziału kompetencji i zasobów.
4.7. Popiera propozycję Komisji dotyczącą wprowadzenia mechanizmu dodatkowego finansowania dla ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projektów IPCEI). Mechanizm ten może przyczynić się do tego, że przedsiębiorstwa w całej UE będą miały bardziej wyrównany dostęp do finansowania, niezależnie od zdolności fiskalnej państw członkowskich.
4.8. EKES uważa, że także EFK powinien - analogicznie do mechanizmu dodatkowego finansowania dla projektów IPCEI - obejmować dodatkową linię kredytową na wspieranie krajowych agencji kredytów eksportowych, aby zapewnić przedsiębiorstwom ze wszystkich państw członkowskich UE bardziej wyrównaną konkurencję przy inwestowaniu w krajach wysokiego ryzyka.
4.9. Komitet zauważa, że EFK ma być nadzorowany przez Radę Podmiotów Strategicznych, która zapewni wytyczne dotyczące ogólnego ukierunkowania funduszu i głównych obszarów inwestycji. EKES wzywa współprawodawców do wprowadzenia obowiązkowego udziału partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego (z poszanowaniem równowagi międzypokoleniowej) w składzie tego organu doradczego. W ten sposób zapewni się zrównoważoną reprezentację perspektyw społecznych, pracowniczych i biznesowych przy podejmowaniu strategicznych decyzji.
4.10. EKES podkreśla, że budżet EFK powinien być wyważony dla wszystkich segmentów. Istnieje jednak ryzyko, że porozumienie NATO w sprawie przeznaczenia przez poszczególne państwa członkowskie 5 % wydatków na obronność - bez precyzyjnych kryteriów tego przydziału - może być pretekstem do wykorzystywania środków z EFK na projekty i zamówienia w dziedzinie obronności - kosztem innych dziedzin i sektorów, takich jak produkcja przemysłowa, energia czy badania naukowe. Ponadto zwraca się do Komisji o więcej informacji na temat politycznej i regulacyjnej treści koncepcji europejskiej unii obrony.
4.11. Komitet uważa, że Komisja Europejska powinna monitorować, jak środki z EFK są przydzielane między państwa członkowskie. W razie potrzeby, aby zwiększyć wykorzystanie środków, w koordynacji z organami państw członkowskich powinna informować zainteresowane strony o odpowiednich możliwościach finansowania.
4.12. EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowane zwiększenie środków na instrument "Łącząc Europę", a zwłaszcza na połączenia transportowe i energetyczne. Takie wzajemne połączenia są ważne dla poprawy multimodalnych połączeń transportowych w Unii (zwłaszcza dla państw położonych na jej peryferiach) oraz dla obniżenia cen energii w całej UE. Przyczynią się też do zmniejszenia różnic w cenach energii między państwami członkowskimi.
4.13. Ponadto Komitet z zadowoleniem przyjmuje przepisy rozporządzenia w sprawie EFK, które nakładają na beneficjentów obowiązek utrzymania zakładów pracy i gwarancji zatrudnienia oraz pięcioletni zakaz relokacji całości lub części działalności do państw trzecich. Aby jeszcze bardziej wzmocnić społeczny wymiar EFK, EKES proponuje, by fundusz ten zapewniał zachęty dla przedsiębiorstw do inwestowania w regionach o wysokim bezrobociu lub przechodzących transformację przemysłową, a także zachęty do inwestowania w szkolenia i podnoszenie kwalifikacji pracowników.
4.14. EKES wzywa Komisję do wyraźnego skupienia się w dziale 2 na umiejętnościach cyfrowych młodzieży oraz do priorytetowego potraktowania zdrowia i dobrostanu psychicznego młodzieży - aby należycie zareagować na kryzys zdrowia psychicznego młodzieży, po tym jak problem ten pominięto przy ustalaniu priorytetów programu UE4Health.
5. Dział 3: Globalny wymiar Europy
5.1. Komitet z zadowoleniem przyjmuje konsekwentne zwiększanie budżetu działu 3 jako krok w kierunku wzmocnienia działań zewnętrznych UE. Jest to nieodzowne dla: sprostania przyszłym wyzwaniom i potwierdzenia roli Unii jako globalnego gracza, propagowania multilateralizmu, dialogu i pokoju, dywersyfikacji rynków importowych i eksportowych, wspierania regionów i przedsiębiorstw w tych działaniach, wzmocnienia źródeł zrównoważonego wzrostu wewnętrznego oraz budowania strategicznej autonomii w dziedzinie polityki zagranicznej, dyplomacji, bezpieczeństwa i obrony.
5.2. EKES jest głęboko przekonany, że strategia "Global Gateway" powinna stać się głównym instrumentem programu "Globalny wymiar Europy" zmierzającym do ukierunkowanej wielostronnie Europy, zdolnej do ożywienia Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz jej organów i agencji. Ponadto Europa powinna jako szansę wykorzystać znaczne cięcia i restrukturyzację Agencji Stanów Zjednoczonych ds. Rozwoju Międzynarodowego (USAID), aby odgrywać wiodącą rolę w utrzymaniu globalnych wysiłków na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej, co podkreśli wiarygodność UE jako partnera w tych działaniach. Komitet ostrzega, że nadmierne skupienie się na regionalizacji może utrudniać podążanie w takich globalnych kierunkach strategicznych. Strategia "Global Gateway" powinna natomiast przyspieszyć przejście od obecnych partnerstw do strategicznego sojuszu z udziałem wszystkich zainteresowanych stron, w tym społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych ze wszystkich zaangażowanych państw, z myślą o wspólnym ustalaniu priorytetów, celów, wskaźników i projektów.
5.3. Komitet popiera opracowany przez Komisję wskaźnik nierówności jako cenne narzędzie pomiaru, które pozwala uwzględnić walkę z nierównościami w głównym nurcie polityki oraz zapewnić skuteczność pomocy rozwojowej. Apeluje do Komisji o rozszerzenia tego wskaźnika na projekty "Global Gateway". W tym celu należy wskazać znaczny odsetek projektów, których wpływ zarówno redystrybucyjny, jak i społeczny można ocenić. Służyć temu mogą m.in. konsultacje z zainteresowanymi regionami i społecznościami oraz ich zaangażowanie.
5.4. EKES zwraca uwagę, że potrzeba spójności między polityką zagraniczną, działaniami zewnętrznymi oraz środkami i umowami handlowymi a EFK, aby wszystkie instrumenty współgrały, wspierając szersze cele geopolityczne i gospodarcze UE. Taka synergia pomogłaby w opracowaniu spójnego i strategicznego podejścia, które wzmocniłoby pozycję Unii na arenie międzynarodowej w dziedzinie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i odporności gospodarczej.
5.5. EKES popiera wszelkie wysiłki na rzecz zwiększenia dobrobytu i bezpieczeństwa w naszym sąsiedztwie i tym samym w UE. Zważywszy, że przez ponad 11 lat do Unii Europejskiej nie przystąpiło żadne nowe państwo, musi ona nadać silny impuls procesowi rozszerzenia, które jest jej najbardziej udanym projektem na rzecz pokoju. Komitet powtarza zarazem, że cały proces musi nadal opierać się na osiągnięciach, a nadrzędnym celem musi być zapewnienie demokracji, praworządności i podstawowych wartości w nowych państwach członkowskich UE, w tym praw socjalnych i obywatelskich. Należy wspierać i wzmacniać organizacje partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz zwiększać zaangażowanie młodych ludzi i organizacji młodzieżowych.
Bruksela, dnia 22 stycznia 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.1974 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Dynamiczny budżet UE na miarę priorytetów przyszłości - Wieloletnie ramy finansowe 2028-2034 - COM(2025) 570 final |
| Data aktu: | 2026-04-28 |
| Data ogłoszenia: | 2026-04-28 |