Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego warunki realizacji unijnego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na lata 2028-2034 (COM(2025) 560 final - 2025-241-COD)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoWniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego warunki realizacji unijnego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na lata 2028-2034
(C/2026/1972)
(Dz.U.UE C z dnia 28 kwietnia 2026 r.)
Sprawozdawca: Joe HEALY
Współsprawozdawca: Arnold PUECH d'ALISSAC
| Doradczynie i doradcy | Kevin KINSELLA (z ramienia sprawozdawcy) Celine MEYER (z ramienia współsprawozdawcy) |
| Procedura ustawodawcza | EU Law Tracker |
| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 6.11.2025 Rada Unii Europejskiej, 17.9.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 43 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Dokumenty Komisji Europejskiej | COM(2025) 560 final - 2025-241-COD Streszczenie COM(2025) 560 final - 2025-241-COD |
| Odpowiednie cele zrównoważonego rozwoju | Cel 2 - Zero głodu Cel 16 - Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 15.12.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 22.1.2026 |
| Sesja plenarna nr | 602 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 177/18/24 |
1. ZALECENIA
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) odrzuca wniosek. Jest on nie do zaakceptowania z następujących powodów:
- We wniosku brakuje strategicznego ukierunkowania, jasnych celów i długoterminowej wizji dla rolnictwa UE - innych niż wprowadzenie znacznych cięć w budżecie WPR, co będzie niezwykle szkodliwe dla rolnictwa UE.
- Nie zaspokaja się potrzeb rolnictwa UE określonych przez samą Komisję w Wizji dla rolnictwa i żywności 1 , a także przez Radę, Parlament, EKES i inne kluczowe zainteresowane strony.
- Przydział środków finansowych na WPR w kolejnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) jest całkowicie niewystarczający - oznacza zmniejszenie budżetu o 20 % w cenach nominalnych (41 % w cenach rzeczywistych), co osłabi politykę rolną UE, bezpieczeństwo żywnościowe, ochronę klimatu i środowiska, a także dochody rolników, rentowność gospodarstw i żywotność obszarów wiejskich.
- Demontaż udanego i niezawodnego dwufilarowego modelu WPR w ramach wniosku dotyczącego Funduszu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (FPKR) doprowadzi do fragmentacji przepisów WPR i osłabi rozwój obszarów wiejskich, inwestycje, konkurencyjność, zrównoważony rozwój i spójność terytorialną.
- Erozja niektórych kluczowych wspólnych przepisów WPR doprowadzi do renacjonalizacji polityki rolnej oraz osłabienia integralności i funkcjonowania jednolitego rynku.
- Większa złożoność i kosztowna reorganizacja administracyjna w strukturach WPR i WRF przyniesie więcej biurokracji zamiast bardzo potrzebnego uproszczenia.
- Brakuje odpowiedniej poprawy i wzmocnienia pozycji rolników w łańcuchu dostaw żywności.
- Ostatecznie wniosek podważa całą podstawę wspólnej polityki rolnej.
1.2. Jednak ze względu na swą ważną rolę w zapewnianiu udziału społeczeństwa obywatelskiego i jego wkładu w unijną politykę EKES pragnie przedstawić następujące poglądy na temat propozycji dotyczących WPR.
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES)
1.3. Proponuje silną WPR na lata 2028-2034 opartą na zwiększonym, samodzielnym i specjalnym budżecie, odpowiednio uwzględniającym inflację, aby można było osiągnąć cele określone w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w tym zwiększyć wydajność rolnictwa, oferować rolnikom i pracownikom rolnym odpowiedni poziom życia, ustabilizować rynki oraz zapewnić konsumentom dostępność dostaw i rozsądne ceny. Jednocześnie WPR powinna wzmacniać bezpieczeństwo żywnościowe i suwerenność żywnościową UE, promować europejski model rolnictwa, dbać o potencjalną atrakcyjność dla następnych pokoleń oraz pomagać rolnikom w przyczynianiu się do transformacji ekologicznej oraz zwiększaniu ich zrównoważoności i odporności - zwłaszcza w obliczu potrójnego kryzysu planetarnego oraz rosnących wyzwań geopolitycznych i społecznych.
1.4. Wzywa Komisję Europejską, by przywróciła budżet WPR do poziomu 0,5 % PKB UE. Odrzuca zawartą w WRF propozycję zmniejszenia budżetu WPR na lata 2028-2034 o 20 % w cenach nominalnych (41 % w cenach realnych).
1.5. Podkreśla, że chociaż pomocniczość z pewnością może odgrywać konstruktywną rolę w określonych granicach, stosowanie jej w odniesieniu do kwestii budżetowych jest niezgodne z nadrzędnymi celami i wspólnym celem WPR.
1.6. Wzywa Komisję Europejską do przedłożenia wniosków wprowadzających istotne zmiany, w szczególności w odniesieniu do puli środków budżetowych, zgodnie z tym, co podjęto w styczniu 2026 r. Podkreśla ponadto, że takie przeglądy nie powinny ograniczać się jedynie do odblokowania dodatkowych środków ani polegać wyłącznie na przyznaniu wczesnego dostępu do środków pierwotnie przydzielonych w ramach przeglądu śródokresowego, lecz powinny rzeczywiście zwiększyć budżet przeznaczony na WPR.
1.7. Podkreśla potrzebę indeksacji budżetu WPR i płatności bezpośrednich, by dotrzymać tempa inflacji kosztów, przyczynić się do ochrony dochodów rolniczych oraz utrzymać stabilne ceny żywności. Ponadto proponuje zwiększenie przydziału środków budżetowych na WRF i WPR dla państw członkowskich, aby zapewnić sprawiedliwość i zmniejszyć różnice w poziomach płatności rolnych między państwami członkowskimi.
1.8. Zachęca Komisję do ustanowienia nowych źródeł dochodów w kolejnych WRF - źródeł, które będą wspierać WPR i zwiększą zaufanie do niej oraz zapobiegną wywoływaniu niepokoju i gniewu wśród rolników i społeczności wiejskiej wobec UE z powodu ostrych cięć budżetu.
1.9. Zwraca uwagę, że w następnych WRF należy respektować niezależność i integralność WPR, a także zabezpieczyć i utrzymać je zgodnie z TFUE.
1.10. Podkreśla, że WPR musi uzupełniać zasadę równoważności norm, zważywszy, że europejscy rolnicy przestrzegają znacznie wyższych standardów środowiskowych, społecznych i zdrowotnych niż rolnicy w innych krajach, co należy uznać za pomocą wsparcia finansowego i innych środków, np. zdecydowanego promowania żywności europejskiej czy kampanii na rzecz kupowania produktów europejskich.
1.11. Nalega, że WPR musi być polityką ogólnounijną, a nie - polityką opartą na zaleceniach krajowych. Stanowczo sprzeciwia się renacjonalizacji WPR.
1.12. Zaznacza, że należy przeprowadzić kompleksową ocenę proponowanych reform WRF i WPR pod kątem skutków gospodarczych, środowiskowych i społecznych i zapewnić rolnikom realne rozwiązania alternatywne oraz środki ochronne. Trzeba tu zwrócić uwagę na skutki dla łańcucha rolno-spożywczego, zdolności przetwórczych, zatrudnienia na obszarach wiejskich i bezpieczeństwa dostaw w regionach przygranicznych.
1.13. Popiera utrzymanie obecnego modelu finansowania EFRG i EFRROW oraz dwufilarowego modelu WPR z ukierunkowanym wsparciem dochodów oraz płatnościami dla rolników aktywnych zawodowo w ramach ekoschematów za pośrednictwem pierwszego filaru, czego uzupełnieniem jest specjalne dodatkowe wsparcie dla sektorów znajdujących się w trudnej sytuacji oraz wsparcie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, inwestycji i wartości dodanej i wsparcie rolnośrodowiskowe w ramach drugiego filaru.
1.14. Uważa, że rolnicy faktycznie aktywni zawodowo zaangażowani w produkcję rolną powinni kwalifikować się do płatności w ramach WPR.
1.15. Uważa, że płatności bezpośrednie powinny być ograniczone do sprawiedliwego i rozsądnego poziomu dla jednego rolnika czynnego zawodowo, w tym dla tych, którzy utworzyli stowarzyszenie, z odpowiednimi dostosowaniami pozwalającymi uwzględnić partnerstwa, spółdzielnie, przedsiębiorstwa oraz liczbę pracowników, dla których opłacane są ubezpieczenia społeczne. Górny limit nie powinien się stosować do dobrowolnych środków ochrony środowiska i środków związanych z dostarczaniem dóbr publicznych 2 . EKES popiera obowiązkowy pułap w wysokości 100 000 EUR zaproponowany przez Komisję Europejską.
1.16. Ostrzega, że degresywność płatności obszarowych spowoduje spadek dochodów rolniczych i osłabi rentowność istniejących gospodarstw.
1.17. Podkreśla, że przy przyznawaniu płatności bezpośrednich Komisja Europejska nie powinna dyskryminować rolników faktycznie aktywnych zawodowo z powodu starszego wieku lub statusu emerytalnego, lecz powinna raczej zachęcać do tworzenia ukierunkowanych programów finansowych w celu ułatwienia przenoszenia własności gospodarstw rolnych ze starszych rolników i emerytowanych rolników na młodych rolników 3 , bez niepotrzebnego zawyżania cen gruntów.
1.18. Opowiada się za tym, by wspierano i utrzymywano rentowność działalności rolniczej za pomocą dostosowanych narzędzi oraz poprzez uproszczenie i zmniejszenie obciążeń administracyjnych 4 .
1.19. Zachęca do stosowania opartych na nauce praktyk ochrony klimatu i środowiska oraz zrównoważonych, holistycznych systemów produkcji, takich jak rolnictwo ekologiczne i regeneracyjne oraz inne systemy agroekologiczne - w ramach odpowiednio finansowanych środków podejmowanych z własnej inicjatywy.
1.20. Podkreśla, że środki związane z systemem wiedzy i innowacji w rolnictwie (AKIS), programami LIFE i POSEI oraz rozwojem terytorialnym w ramach LEADER muszą pozostać chronione finansowo i wyodrębnione w ramach drugiego filaru, aby zapewnić stabilny i powszechny dostęp do wiedzy, usług doradczych i praktycznych innowacji, a także pozytywny rozwój obszarów wiejskich z korzyścią dla rolników - mężczyzn i kobiet.
1.21. Zdecydowanie popiera propozycje, w których priorytetowo traktuje się strategie odnowy pokoleń i ukierunkowuje środki wsparcia, aby z wykorzystaniem pakietów startowych i innych środków pomóc rolniczkom i młodym rolnikom w rozpoczęciu i rozwoju działalności. Musi to być finansowane z solidnej puli środków w budżecie WPR i nie może odbywać się kosztem dochodów obecnych rolników.
1.22. Popiera wzmocnienie łańcucha żywnościowego UE w celu przywrócenia w nim równowagi sił, zakazania sprzedaży poniżej kosztów, a także uodpornienia go na kryzysy za pomocą ulepszonych i dodatkowych narzędzi zarządzania kryzysowego oraz systemów ubezpieczeń na wypadek klęsk żywiołowych.
1.23. Przyjmuje z zadowoleniem propozycje dotyczące indeksacji budżetu WPR jako krok we właściwym kierunku oraz dodaje, że indeksacja musi mieć też zastosowanie do płatności bezpośrednich w ramach WPR. Ponadto proponuje zwiększenie przydziału środków budżetowych na WRF i WPR dla państw członkowskich, aby zapewnić sprawiedliwość i zmniejszyć różnice w poziomach płatności rolnych między państwami członkowskimi.
1.24. Popiera propozycję zwiększenia siatki bezpieczeństwa opartej na jedności, ale podkreśla, że ceną tego nie może być zła polityka handlowa, która osłabia rynek UE, taka jak umowa z Mercosurem.
1.25. Dostrzega znaczenie umocnienia warunkowości społecznej i zapewnienia wyraźnego powiązania z propozycjami dotyczącymi WPR. W szczególności EKES opowiada się za propagowaniem sprawiedliwych warunków pracy i życia oraz za ochroną praw pracowniczych. Żadne gospodarstwo rolne nie może być zwolnione z kontroli i kar wynikających z warunkowości społecznej i naliczanie sankcji na mocy prawa krajowego nie może osłabiać jej integralności. Należy rozszerzyć zakres obowiązywania przepisów i poprawić egzekwowanie warunkowości społecznej, aby w obliczu utrzymujących się i pogłębiających niedoborów siły roboczej w sektorze rolnym wspierać tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy zapewniających sprawiedliwe wynagrodzenie i bezpieczne warunki pracy.
1.26. Zwraca uwagę na poważne zagrożenia polityczne dla UE i niektórych państw członkowskich wynikające z mechanizmów elastyczności przewidzianych w FPKR w odniesieniu do wyłączenia wsparcia dla rolnictwa, rozwoju obszarów wiejskich i obszarów wiejskich gwarantowanego obecnie w ramach drugiego filaru WPR oraz na ryzyko związane z koniecznością konkurowania o projekty przez fundusze rolne i Fundusz Spójności, co utrudni zmniejszanie nierówności. EKES dostrzega niedawną propozycję Komisji dotyczącą przeznaczenia 10 % odpowiednich pul środków finansowych na obszary wiejskie, ale podkreśla, że ten poziom przydziału środków jest niewystarczający, aby sprostać różnorodności i skali wyzwań społeczno-gospodarczych, demograficznych i związanych ze świadczeniem usług, przed którymi stoją obszary wiejskie. Aby zagwarantować, że inwestycje UE skutecznie wspierają zrównoważony rozwój terytorialny, konieczny jest bardziej ambitny przydział wyodrębnionych środków ukierunkowany na konkretny obszar.
2. NOTY WYJAŚNIAJĄCE
Argumenty na poparcie zalecenia 1.1
2.1. Ostatnie reformy WPR doprowadziły do podważenia jej podstawowych zasad z powodu cięć budżetowych, pominięcia wpływu inflacji oraz wymogu, aby rolnicy robili więcej przy mniejszych nakładach. Nie wykorzystano w pełni potencjału finansowego WPR, aby zachęcać rolników do poprawy zrównoważoności ich gospodarstw i praktyk oraz wspierać ich w tym zakresie. WPR powinna odgrywać zasadniczą rolę w walce ze zmianą klimatu, zwiększaniu różnorodności biologicznej, odporności i zrównoważonego rozwoju oraz promowaniu strategicznej roli europejskich rolników jako podmiotów wypełniających wiele funkcji w służbie społeczności, terytoriów i spójności społecznej.
2.2. Reforma WPR oraz WRF powinny skupiać się na zapewnieniu silnego budżetu WPR, który zagwarantuje odpowiednie i zrównoważone dostawy bezpiecznej żywności wysokiej jakości oraz wystarczające dochody dla rolników, będzie nagradzać rolników aktywnych zawodowo i wydajne użytkowanie gruntów, wspierać stosowanie opartych na dowodach środków ochrony środowiska, które uzupełniają dbałość o produkcję i efektywność, zachęcać do stosowania zrównoważonych i holistycznych systemów produkcji, takich jak rolnictwo ekologiczne i inne metody agroekologiczne oraz uznawać i wspierać zrównoważony rozwój z myślą o długoterminowej odporności.
2.3. Nowe sprawozdanie JRC pt. "Scenar 2024" 5 przedstawia interesującą analizę różnych kierunków rozwoju WPR oraz sposobu, w jaki mogą one kształtować krajobraz rolniczy i jego wpływ na środowisko. Przeanalizowano trzy różne scenariusze, w tym podejście oparte na wydajności i inwestycjach, podejście środowiskowo-klimatyczne oraz scenariusz braku WPR. W scenariuszu zakładającym nieistnienie WPR dochody rolnicze i produkcja rolna znacznie się zmniejszają, wywóz maleje, przywóz i ceny konsumpcyjne rosną oraz utraconych zostaje 250 tys. miejsc pracy. Emisje gazów cieplarnianych w UE spadają o 12,4 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla, ale globalne emisje gazów cieplarnianych rosną o 20,6 mln ton, co daje wzrost netto o 8,2 mln ton. W ramach podejścia środowisko-klimatycznego przewiduje się spadek produkcji, wzrost cen konsumpcyjnych, wzrost importu i spadek eksportu oraz utratę 90 tys. miejsc pracy. Emisje gazów cieplarnianych w UE spadają o 6 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla, ale światowe emisje gazów cieplarnianych rosną o 16 mln ton z powodu ucieczki emisji, co daje wzrost netto o 10 mln ton. Wreszcie w scenariuszu opartym na wydajności i inwestycjach produkcja, ceny i wywóz rosną, przywóz maleje i zwiększa się zatrudnienie. Emisje gazów cieplarnianych w UE rosną o 2 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla, ale światowe emisje gazów cieplarnianych maleją o 11 mln ton, co daje spadek netto o 9 mln ton.
Argumenty na poparcie zaleceń 1.3, 1.4, 1.5, 1.6, 1.7, 1.8
2.4. Zaproponowana przez Komisję na lata 2028-2034 wyodrębniona kwota finansowania wsparcia dochodu w ramach WPR wynosi 295,7 mld EUR w cenach bieżących. W obecnych WRF kwota ta wynosi 387,8 mld EUR na lata 2021-2027. W związku z tym propozycja budżetu przewiduje w ujęciu nominalnym zmniejszenie go o 92,1 mld EUR, czyli o 24 %. W ujęciu realnym budżet zmniejszyłby się o znacznie więcej. Gdyby budżet WPR na lata 2021-2027 w wysokości 336 mld EUR w cenach z 2018 r. został skorygowany o inflację do poziomu z 2025 r., musiałby on wynieść 436 mld EUR. W porównaniu z proponowaną kwotą 295,7 mld EUR oznacza to spadek o 47 %.
2.5. Komisja stwierdziła jednak, że wydatki na pozarolniczy rozwój obszarów wiejskich i inne wydatki w ramach WPR, których rolnicy nie otrzymują bezpośrednio, będą obecnie finansowane poza wyodrębnioną kwotą wsparcia dochodu w ramach WPR za pośrednictwem Funduszu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (FPKR). Ostateczna kwota przydzielona na wydatki w ramach WPR będzie zależeć od tego, w jaki sposób państwa członkowskie rozdzielą swe środki z FPKR w swych planach partnerstwa krajowego i regionalnego (planach PKR). Ponieważ w ramach obecnej WPR wydatki na działania dotyczące pozarolniczego rozwoju obszarów wiejskich (23,7 mld EUR) wynoszą około 8 % oraz że 6,3 mld EUR wyasygnowano na sieć bezpieczeństwa opartą na jedności, całkowity minimalny budżet WPR na lata 2028-2034 wyniósłby 325,7 mld EUR (295,7 mld EUR na budżet podstawowy + 23,7 mld EUR + 6,3 mld EUR). W porównaniu z 387,8 mld EUR w obecnej WPR oznacza to zmniejszenie budżetu o 16 % 6 .
2.6. W ciągu ostatnich 40 lat udział WPR w budżecie UE zmniejszył się o 62 %: z 65,5 % w 1980 r. do nieco poniżej 25 % w 2021 r., podczas gdy wymogi dla uczestniczących rolników stawały się coraz bardziej szczegółowe, a ich spełnienie - coraz bardziej kosztowne 7 .
2.7. Pomimo kolejnych rozszerzeń ogólne finansowanie WPR wyrażone jako udział w PKB znacznie spadło z maksymalnej wartości 0,66 % w 1993 r. do zaledwie 0,29 % w 2024 r. 8 EKES wzywa UE do przywrócenia budżetu WPR do poziomu 0,5 % PKB UE w następnych WRF na lata 2028-2034.
2.8. Do 2050 r. świat będzie potrzebował o 70 % więcej żywności, mierzonej za pomocą kalorii, aby wyżywić ludność świata liczącą 9,6 mld osób, i musi produkować żywność w sposób bardziej zrównoważony 9 , jednak każdego roku na
świecie tracimy 12 mln hektarów ziemi uprawnej 10 . Europa i jej obywatelki i obywatele potrzebują silnej polityki WPR, a także solidnego budżetu WPR, który będzie sprzyjał zrównoważonemu gospodarczo, społecznie i środowiskowo sektorowi rolnemu przestrzegającemu wysokich norm produkcji i gwarantującemu niezawodne dostawy bezpiecznej żywności wysokiej jakości po przystępnych cenach 11 .
2.9. Bezpieczeństwo żywnościowe i autonomia strategiczna są podstawowymi elementami europejskiej polityki obrony, a utrzymanie zdolności produkcyjnych we wszystkich regionach, zwłaszcza na obszarach przygranicznych, jest kluczowe dla odporności i bezpieczeństwa. EKES podkreśla, że UE musi dostrzegać zagrożenia i wspierać państwa członkowskie położone wzdłuż wschodniej granicy zewnętrznej UE, które mają do czynienia z większym ryzykiem związanym z bezpieczeństwem żywnościowym, logistyką i sytuacją geopolityczną.
2.10. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą indeksacji przyszłych płatności w ramach WRF i WPR w celu uwzględnienia inflacji i nalega na powiązanie także płatności dla gospodarstw z tą indeksacją.
2.11. EKES pochwala również propozycję Komisji dotyczącą stworzenia sieci bezpieczeństwa opartej na jedności na wypadek zakłóceń na rynku, na którą przeznaczony zostanie budżet w wysokości 6,3 mld EUR. Zdecydowanie stoi jednak na stanowisku, że tej propozycji nie można wykorzystać jako mechanizmu pozwalającego usprawiedliwić umowy handlowe, które osłabią rynki rolne UE, takie jak umowa z Mercosurem.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.9
2.12. Wzajemność jest podstawowym warunkiem zapewnienia równych warunków działania. Ponieważ europejscy rolnicy muszą podejmować większe zobowiązania na rzecz zrównoważenia środowiskowego, dobrostanu zwierząt, bezpieczeństwa żywności i praw pracowniczych, UE musi przewidzieć środki, które nagradzają produkcję tych dóbr publicznych i chronią zrównoważony charakter unijnego systemu rolno-spożywczego. Ponadto UE musi zapewnić mechanizmy ochronne finansowane poza budżetem WPR, które chronią unijnych producentów i unijne produkty przed osłabieniem pozycji na rynkach w porównaniu z produktami z krajów o znacznie niższych standardach.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.10
2.13. Propozycje przestawienia się ze wspólnej polityki na politykę opartą na zaleceniach krajowych doprowadzą do renacjonalizacji WPR i do zakłóceń jednolitego rynku. Spowodują też przerzucenie odpowiedzialności za określanie, finansowanie i monitorowanie zgodności z praktykami ekologicznymi oraz zachęcanie do niej, co może zmniejszyć ambicje, rozmyć wysiłki oraz zaprzepaścić szansę na dostosowanie WPR do innych unijnych polityk ochrony środowiska.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.12
2.14. Przegrupowanie środków unijnych w ramach proponowanego Funduszu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego podważa rolę WPR, jeżeli chodzi o ochronę bezpieczeństwa żywnościowego UE, oraz osłabia jednolity rynek, obszary wiejskie i rentowność gospodarstw rolnych i innych podmiotów wiejskich. EKES dostrzega wprowadzenie nowego celu dotyczącego obszarów wiejskich, ale uważa, że cel 10 % jest zdecydowanie zbyt niski, i nalega na utrzymanie dwufilarowego modelu WPR.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.13
2.15. Należy utrzymać oparte na płatnościach obszarowych specjalne wsparcie dochodu i wypłacać je rolnikom faktycznie aktywnym zawodowo zaangażowanym w produkcję żywności, produkcję rolną i dostarczanie dóbr publicznych, w tym rolnikom prowadzącym działalność rolniczą w niepełnym wymiarze godzin. Płatności bezpośrednie nie powinny być dostępne dla osób, które są jedynie właścicielami gruntów, lecz nie angażują się aktywnie w produkcję rolną ani nie zapewniają dóbr publicznych 12 . Komisja powinna przedstawić jasną definicję rolnika aktywnego zawodowo opartą na obiektywnych kryteriach, która będzie sprawiedliwa i zgodna z europejskim modelem rolnictwa oraz uwzględni rolników znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, rolników produkujących na własne potrzeby i rolników prowadzących gospodarstwa niskotowarowe.
Argumenty na poparcie zaleceń 1.14 i 1.15
2.16. Należy uwzględnić wnioski wyciągnięte z wpływu konwergencji na rentowność gospodarstw rolnych we wcześniejszych reformach WPR. Dalsza degresywność zmniejszy dochody rolnicze oraz liczbę rentownych producentów. EKES odrzuca koncepcję Komisji oraz propozycję wykorzystania degresywnych cięć w płatnościach na gospodarstwo dla niektórych grup rolników do finansowania płatności dla innych grup. Zwiększenie płatności bezpośrednich dla młodych rolników i rolników o niskich dochodach jest absolutnie niezbędne, ale musi pochodzić ze zwiększonego budżetu WPR. Wszelkie propozycje dotyczące redystrybucji muszą być sprawiedliwe i nie mogą szkodzić dochodom gospodarstw rolnych ani zagrażać rentowności kapitałochłonnych sektorów, takich jak produkcja mleka, wołowiny lub roślin uprawnych, i powinny być rozpatrywane wyłącznie po przeprowadzeniu niezależnej oceny płatności obszarowych na szczeblu państw członkowskich.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.16
2.17. Rolnicy stoją przed wyjątkowymi wyzwaniami emerytalnymi wskutek niższych dochodów, problemów z odnową pokoleń oraz kulturowym nastawieniem do emerytury. Średni wiek europejskiego rolnika wynosi 57 lat. Tylko jeden na dziesięciu młodych rolników ma mniej niż 40 lat (unijna definicja młodego rolnika) 13 . Dochody rolników są o około 40 % niższe niż średni dochód z działalności pozarolniczej 14 . Realizacja przez Komisję propozycji zaprzestania dopłat obszarowych dla rolników, którzy osiągną wiek emerytalny do 2032 r., miałaby bardzo szkodliwy wpływ na bardzo wielu starszych rolników i nie gwarantuje im, że otrzymają pełną rekompensatę. Liczba gospodarstw w UE stale maleje: z około 15 mln w 2003 r. do 9,1 mln w 2020 r., co oznacza spadek o 39 % 15 .
Argumenty na poparcie zalecenia 1.18
2.18. Potrzebny jest wystarczający budżet na działania rolnośrodowiskowe i działania w dziedzinie klimatu, aby można było wspierać rolników w przechodzeniu na systemy rolnictwa zrównoważonego oraz nagradzać tych, którzy już stosują takie systemy - w szczególności chodzi o rolnictwo ekologiczne, które przyniosło wiele korzyści dla środowiska, a jednocześnie jest podstawą żywotności społeczności wiejskich. Należy przeznaczyć wystarczający budżet zarówno na utrzymanie rolnictwa ekologicznego, jak i na konwersję: państwa członkowskie powinny przydzielić co najmniej taki sam budżet jak w poprzedniej WPR, proporcjonalny do obecnych zmian i ambicji na szczeblu krajowym.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.19
2.19. Potrzebny jest zrównoważony budżet na inicjatywę LEADER, aby pobudzić oddolne inwestycje kierowane przez społeczność, które zwiększą komplementarność między obszarami wiejskimi i miejskimi, będą wspierać przedsiębiorczość kobiet, pozwolą tworzyć i utrzymać zatrudnienie na obszarach wiejskich, zapewnią finansowanie działań w środowisku wiejskim oraz wesprą inicjatywy na rzecz łagodzenia zmiany klimatu w społecznościach wiejskich.
2.20. Ten środek ma przede wszystkim zapewnić gospodarstwom rolnym prowadzonym przez mężczyzn i kobiety wiedzę i innowacje za pośrednictwem doradztwa, szkoleń oraz sieci wymiany. Umieszczenie AKIS poza wyodrębnionymi środkami zmniejsza pewność prawną i finansową takich interwencji i może utrudniać modernizację przedsiębiorstw rolnych oraz zmniejszać ich zdolność udziału w realizacji strategicznych priorytetów UE.
Argumenty na poparcie zalecenia 1.21
2.21. Długofalowe tendencje przejawiające się z natury niskimi dochodami rolniczymi, zmiennością cen producentów, ekstremalnymi kryzysami związanymi z pogodą, a także rozmytą i osłabioną wspólną organizacją rynków produktów rolnych uwidaczniają problemy strukturalne w polityce żywnościowej i rolnej UE, a także w unijnym bezpieczeństwie żywnościowym i suwerenności żywnościowej, czym należy zająć się w ramach reformy WPR na lata 2028-2034 16 .
2.22. EKES przedstawił szczegółowe propozycje dotyczące wzmocnienia pozycji rolników w łańcuchu dostaw żywności i wspierania dochodów gospodarstw rolnych w czasach kryzysu w ramach WPR, w tym propozycje dotyczące systemów ubezpieczeń od klęsk żywiołowych i klimatycznych oraz napięć rynkowych, narzędzi zarządzania ryzykiem i zarządzania kryzysowego, środków związanych ze zmiennością rynku, narzędzi finansowych, narzędzi służących zwiększeniu siły przetargowej rolników, rozszerzenia pojęcia nieuczciwych praktyk handlowych i zakazu sprzedaży poniżej kosztów, propozycje dotyczące zbiorowych negocjacji cenowych oraz większego wsparcia dla spółdzielni i organizacji producentów, a także konsolidacji praw pracowniczych, rokowań zbiorowych i dialogu społecznego 17 .
3. PROPONOWANE ZMIANY DO WNIOSKU USTAWODAWCZEGO KOMISJI EUROPEJSKIEJ
Poprawka 1 - art. 1 akapit drugi
powiązana z zaleceniami 1.1, 1.3, 1.4, 1.5, 1.6, 1.7, 1.8, 1.12
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| [...] Unijne wsparcie udzielane jest z Funduszu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego ("Fundusz") zgodnie z przepisami regulującymi ten Fundusz określonymi w rozporządzeniu (UE) [...] [PKR]. | [...] Unijne wsparcie udzielane jest w ramach obecnego modelu finansowania EFRG i EFRROW. Specjalną część przeznacza się na interwencje związane z rozwojem obszarów wiejskich, w tym LEADER/RLKS oraz strategie kierowane lokalnie (w tym inteligentne wsie), w ramach odrębnej linii budżetowej zapewniającej widoczność i ciągłość oraz zapobiegającej przenoszeniu środków finansowych do innych obszarów polityki. |
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.1972 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego warunki realizacji unijnego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej na lata 2028-2034 (COM(2025) 560 final - 2025-241-COD) |
| Data aktu: | 2026-04-28 |
| Data ogłoszenia: | 2026-04-28 |