Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie strategii UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. (2025/2057(INI))

P10_TA(2025)0308

Strategia UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r.

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie strategii UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. (2025/2057(INI))

(C/2026/1715)

(Dz.U.UE C z dnia 24 kwietnia 2026 r.)

Parlament Europejski,

- uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 2 i art. 3 ust. 3,

- uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 2, 9, 10, 19 i art. 216 ust. 2,

- uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 3, 6, 8, 11, 15, 20, 21, 23, 25,

26, 35, 40 i 47,

- uwzględniając Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, która weszła w życie w UE 22 stycznia 2011 r. zgodnie z decyzją Rady 2010/48/WE z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie zawarcia przez Wspólnotę Europejską Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych i została ratyfikowana przez UE 23 grudnia 2010 r. oraz indywidualnie przez wszystkie państwa członkowskie,

- uwzględniając protokół fakultatywny ONZ do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, który został ratyfikowany przez 22 państwa członkowskie, oraz uwagi ogólne do tej konwencji i uwagi końcowe przedstawione UE przez Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami, w szczególności dotyczące wspólnie rozpatrzonych drugiego i trzeciego sprawozdania okresowego Unii Europejskiej, opublikowane 21 marca 2025 r.,

- uwzględniając Konwencję ONZ o prawach dziecka,

- uwzględniając komunikat Komisji z dnia 7 czerwca 2023 r. pt. "Kompleksowe podejście do zdrowia psychicznego" (COM(2023)0298),

- uwzględniając Europejski filar praw socjalnych proklamowany i podpisany przez Radę, Parlament i Komisję 17 listopada 2017 r. oraz komunikat Komisji z dnia 4 marca 2021 r. pt. "Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych" (COM(2021)0102) i proponowane w nim główne cele na 2030 r. dotyczące zatrudnienia, szkoleń i ograniczania ubóstwa,

- uwzględniając komunikat Komisji z dnia 3 marca 2021 r. pt. "Unia równości: strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030" (COM(2021)0101),

- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2841 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie ustanowienia europejskiej karty osoby z niepełnosprawnością i europejskiej karty parkingowej dla osób z niepełnosprawnościami ¹ ,

- uwzględniając dyrektywę Rady (UE) 2024/1499 z dnia 7 maja 2024 r. w sprawie norm dotyczących funkcjonowania organów ds. równości w obszarze równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, równego traktowania osób w dziedzinie zatrudnienia i pracy bez względu na wyznawaną religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, równego traktowania kobiet i mężczyzn w sprawach zabezpieczenia społecznego oraz w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług, oraz w sprawie zmiany dyrektyw 2000/43/WE i 2004/113/WE ² ,

- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1057 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) oraz uchylające rozporządzenie (UE) nr 1296/2013 ³ ,

- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej ⁴  (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów),

- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w wymogów dostępności produktów i usług ⁵  (europejski akt prawny w sprawie dostępności),

- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego ⁶ ,

- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/782 z dnia 29 kwietnia 2021 r. dotyczące praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym ⁷ ,

- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej ⁸ ,

- uwzględniając dyrektywę Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy ⁹ ,

- uwzględniając wniosek Komisji dotyczący dyrektywy Rady w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną (COM(2008)0426) oraz stanowisko Parlamentu w tej sprawie z dnia 2 kwietnia 2009 r. ¹⁰ ,

- uwzględniając komunikat Komisji z dnia 5 marca 2025 r. pt. "Unia umiejętności" (COM(2025)0090),

- uwzględniając komunikat Komisji z dnia 9 grudnia 2021 r. pt. "Budowanie gospodarki służącej ludziom: plan

działania na rzecz gospodarki społecznej" (COM(2021)0778),

- uwzględniając zawiadomienie Komisji z dnia 29 listopada 2024 r. zatytułowane "Wytyczne dotyczące niezależnego życia i włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami w kontekście finansowania UE" (C(2024)7897) ¹¹ ,

- uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 6 grudnia 2023 r. pt. "Przewodnik dobrych praktyk wyborczych w państwach członkowskich w zakresie udziału obywateli z niepełnosprawnościami w procesie wyborczym" (SWD(2023)0408),

- uwzględniając przyjęte przez Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami uwagi końcowe z dnia 2 października 2015 r. dotyczące wstępnego sprawozdania UE, listę kwestii przedłożoną 20 kwietnia 2022 r. przez Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami przed złożeniem drugiego i trzeciego sprawozdania okresowego Unii Europejskiej, a także uwagi końcowe przedstawione 21 marca 2025 r. przez Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami w odniesieniu do wspólnie rozpatrzonych drugiego i trzeciego sprawozdania okresowego Unii Europejskiej,

- uwzględniając sprawozdanie specjalne nr 20/2023 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z dnia 12 października 2023 r. pt. "Wspieranie osób z niepełnosprawnościami - Działania UE mają w praktyce ograniczone oddziaływanie",

- uwzględniając zalecenie Rady (UE) 2021/1004 z dnia 14 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia europejskiej gwarancji dla dzieci ¹² ,

- uwzględniając unijną strategię na rzecz równouprawnienia płci i unijny plan działania na rzecz praw kobiet,

- uwzględniając briefing pt. "The EU Strategy for the Rights of Persons with Disabilities 2021-2030 - Achievements and perspectives" [Strategia UE na rzecz praw osób niepełnosprawnych na lata 2021-2030: osiągnięcia i perspektywy], opublikowany przez Dyrekcję Generalną ds. Polityki Wewnętrznej Parlamentu Europejskiego w listopadzie 2024 r.,

- uwzględniając badanie pt. "Targeted measures for persons with disabilities to cope with the cost-of-living crisis" [Ukierunkowane środki dla osób z niepełnosprawnościami, aby poradzić sobie z kryzysem związanym z kosztami utrzymania], opublikowane przez Dyrekcję Generalną ds. Polityki Wewnętrznej w listopadzie 2023 r.,

- uwzględniając badanie pt. "Disability assessment, mutual recognition and the EU Disability Card - Progress and opportunities" [Ocena niepełnosprawności, wzajemne uznawanie i unijna karta osoby z niepełnosprawnością - postępy i możliwości], opublikowane przez Dyrekcję Generalną ds. Polityki Wewnętrznej w listopadzie 2022 r.,

- uwzględniając badanie pt. "Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności na okres po 2020 r.", opublikowane w lipcu 2020 r. przez Dyrekcję Generalną ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej,

- uwzględniając badanie Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) z dnia 25 października 2024 r. pt. "Paths towards independent living and social inclusion in Europe" [Drogi do niezależnego życia i integracji społecznej w Europie],

- uwzględniając dokument orientacyjny Eurofound z dnia 21 marca 2022 r. pt. "People with disabilities and the COVID-19 pandemic: Findings from the Living, working and COVID-19 e-survey" [Osoby z niepełnosprawnościami a pandemia COVID-19: wyniki internetowego badania dotyczącego wpływu COVID-19 na życie i pracę],

- uwzględniając sprawozdanie z badań prowadzonych przez Eurofound opublikowane 19 kwietnia 2021 r. pt. "Disability and labour market integration: Policy trends and support in EU Member States" [Niepełnosprawność a integracja na rynku pracy: tendencje w polityce i wsparcie w państwach członkowskich UE],

- uwzględniając dokument orientacyjny Eurofound z dnia 30 listopada 2018 r. pt. "The social and employment situation of people with disabilities" [Sytuacja społeczna i zawodowa osób z niepełnosprawnościami],

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 grudnia 2022 r. w sprawie dążenia do równouprawnienia osób z niepełnosprawnościami ¹³ ,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 4 października 2022 r. w sprawie Centrum AccessibleEU wspierającego politykę dostępności na rynku wewnętrznym UE ¹⁴ ,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 października 2021 r. w sprawie ochrony osób z niepełnosprawnościami za pośrednictwem petycji: zdobyte doświadczenia ¹⁵ ,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 marca 2021 r. w sprawie wdrożenia dyrektywy Rady 2000/78/WE ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy w świetle Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych ¹⁶ ,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 8 lipca 2020 r. w sprawie praw osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz ich rodzin w dobie kryzysu związanego z pandemią COVID-19 ¹⁷ ,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie europejskiej strategii na rzecz osób niepełnosprawnych na okres po roku 2020 ¹⁸ ,

- uwzględniając europejskie ramy działania ŚwiatowejOrganizacji Zdrowia na lata 2022-2030, mające na celu osiągnięcie najwyższego możliwego poziomu zdrowia osób z niepełnosprawnościami w latach 2022-2030, a w szczególności bariery w dostępie do usług opieki zdrowotnej i korzystaniu z nich, a także cele, zadania i konkretne działania,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 4 października 2023 r. w sprawie harmonizacji praw osób z autyzmem ¹⁹ ,

- uwzględniając manifest Europejskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami przyjęty 23 maja 2023 r. podczas piątego posiedzenia Parlamentu Europejskiego Osób z Niepełnosprawnościami,

- uwzględniając Konwencję ONZ z dnia 18 grudnia 1979 r. w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet,

- uwzględniając Konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

("konwencja stambulska") z dnia 11 maja 2011 r., która weszła w życie w UE 1 października 2023 r.,

- uwzględniając sprawozdanie z dnia 2 sierpnia 2022 r. z 15. sesji Konferencji Państw-Stron Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz notę Sekretariatu 15. sesji Konferencji Państw-Stron Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych,

- uwzględniając Kartę na rzecz włączania osób niepełnosprawnych w działania humanitarne,

- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylającą dyrektywę Rady 2010/18/UE ²⁰ ,

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie sytuacji kobiet niepełnosprawnych ²¹ ,

- uwzględniając art. 55 Regulaminu,

- uwzględniając opinie przedstawione przez Komisję Zdrowia Publicznego, Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, Komisję Praw Kobiet i Równouprawnienia oraz Komisję Petycji,

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych (A10-0211/2025),

A. mając na uwadze, że 3 marca 2021 r. Komisja przedstawiła strategię na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030 ("strategia") w celu promowania równych szans i pełnej integracji osób z niepełnosprawnościami w Europie i na całym świecie;

B. mając na uwadze, że strategia obejmowała szereg działań i inicjatyw przewodnich przewidzianych na okres do 2024 r., z których większość została ukończona; mając na uwadze, że obecna strategia obowiązuje do 2030 r. i wymaga nowych, ambitnych inicjatyw przewodnich i konkretnych działań w celu dalszej realizacji zobowiązań UE do zagwarantowania praw osobom z niepełnosprawnościami;

C. mając na uwadze, że według szacunków Eurostatu w 2023 r. 27 % ludności UE w wieku powyżej 16 lat miało jakąś formę niepełnosprawności, co oznacza 101 mln osób lub co czwartą dorosłą osobę w UE;

D. mając na uwadze, że wspomniana strategia stanowi ramy polityczne dla wdrożenia Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; mając na uwadze, że strategia ta jest również częścią wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych, w szczególności zasady 17 dotyczącej integracji osób z niepełnosprawnościami;

E. mając na uwadze, że w Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych uznaje się prawo osób z niepełnosprawnościami do pracy na zasadzie równości z innymi osobami, do swobody wyboru, do bycia akceptowanym oraz do pracy w otwartym, integracyjnym i dostępnym środowisku pracy;

F. mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami w całej swojej różnorodności mają prawo do korzystania z przysługujących im praw podstawowych na równych zasadach z innymi; mając na uwadze, że pełny i skuteczny udział osób z niepełnosprawnościami we wszystkich dziedzinach życia oraz obszarach życia społecznego ma zasadnicze znaczenie dla korzystania z przysługujących im praw podstawowych;

G. mając na uwadze, że - jak uznano w komunikacie Komisji w sprawie unii umiejętności - osoby z niepełnosprawnościami nadal mają do czynienia z uporczywymi wyzwaniami pod względem dostępu do wysokiej jakości stanowisk pracy i szkoleń, a istniejące programy często nie zaspokajają odpowiednio ich potrzeb i nie oferują wystarczającej elastyczności ani praktycznych środków, aby zapewnić dostępność we wszystkich sektorach zatrudnienia; mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami lub chorobami przewlekłymi mogą wymagać spersonalizowanego wsparcia i dostosowań w miejscu pracy;

H. mając na uwadze, że równy dostęp osób z niepełnosprawnościami do zatrudnienia jest często utrudniony przez bariery zarówno w miejscu pracy, jak i w środowisku zbudowanym, co ogranicza możliwości uczestniczenia osób z niepełnosprawnościami w otwartym rynku pracy;

I. mając na uwadze, że wśród ludności w wieku produkcyjnym (w wieku od 20 do 64 lat) utrzymują się znaczne nierówności między płciami, a mianowicie 46,8 % kobiet z niepełnosprawnościami jest biernych zawodowo, zaś w przypadku mężczyzn odsetek ten wynosi 42,9 % ²² ;

J. mając na uwadze, że każde dziecko z niepełnosprawnością ma prawo do edukacji na równych warunkach z innymi dziećmi w swojej społeczności; mając na uwadze, że aby to osiągnąć, państwa członkowskie muszą zapewnić wsparcie dostosowane do indywidualnych potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami zgodnie z art. 24 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i europejską gwarancją dla dzieci oraz, co ważne, dostępne narzędzia cyfrowe wykorzystywane w edukacji; mając na uwadze, że dzieci z niepełnosprawnościami nadal napotykają wiele barier ze względu na brak wykwalifikowanych nauczycieli i pracowników, racjonalnych usprawnień, łatwo dostępnych budynków szkolnych i programów nauczania uwzględniających szczególne potrzeby uczniów z niepełnosprawnościami;

K. mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami napotykają bariery w dostępie do staży, w tym brak racjonalnych usprawnień, niedostępne środowisko fizyczne i cyfrowe oraz stają przed ryzykiem utraty świadczeń z tytułu niepełnosprawności; mając na uwadze, że dostosowane do potrzeb wsparcie i staże sprzyjające włączeniu społecznemu mają kluczowe znaczenie dla zdobycia przez te osoby wysokiej jakości zatrudnienia;

L. mając na uwadze, że materiały edukacyjne często nie są w pełni dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, takich jak osoby niewidome lub niedowidzące; mając na uwadze, że brak dostępnych treści dydaktycznych jest główną przyczyną nierównego dostępu do edukacji i prowadzi do utrzymywania się nierówności w dostępie do dalszego kształcenia i szkolenia oraz możliwości zatrudnienia;

M. mając na uwadze, że transformacja cyfrowa powinna przynosić równe korzyści wszystkim obywatelom; mając na uwadze, że wcześniejsze badania wykazały, iż odsetek osób bez dostępu do komputera znacznie się zmniejsza wraz z wyższym poziomem wykształcenia; mając na uwadze, że podobne wzorce obserwuje się w odniesieniu do

umiejętności cyfrowych i łączności internetowej; mając na uwadze, że ze statystyk dla UE-27 w 2022 r. wynika, iż tylko 81,2 % osób z niepełnosprawnościami korzystało z internetu w ciągu ostatnich 12 miesięcy, a w przypadku osób pełnosprawnych odsetek ten wynosił 93,4 %, co wskazuje na utrzymującą się przepaść cyfrową, którą należy zlikwidować, aby zapewnić pełne włączenie i równy udział w społeczeństwie cyfrowym;

N. mając na uwadze, że tylko 51,3 % aktywnych osób z niepełnosprawnościami w wieku produkcyjnym w UE ma płatną pracę, co stanowi znacznie niższy odsetek niż w przypadku osób pełnosprawnych (75,6 %); mając na uwadze, że wynikająca z tego różnica w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami wynosi 24,4 %, a w niektórych państwach członkowskich ten odsetek zatrudnienia jest jeszcze niższy od średniej; mając na uwadze, że wskaźnik zatrudnienia młodzieży i kobiet z niepełnosprawnością w UE jest szczególnie niski i wynosi odpowiednio zaledwie 47,4 % i 49 %; mając na uwadze, że między wskaźnikami zatrudnienia młodzieży z niepełnosprawnościami i młodzieży bez niepełnosprawności istnieje różnica wynosząca 21,5 punktu procentowego;

O. mając na uwadze, że w 2023 r. 28,84 % osób z niepełnosprawnościami żyło w ubóstwie lub było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, w porównaniu z 18,04 % osób pełnosprawnych; mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami są narażone na nieproporcjonalnie wyższe ryzyko bezdomności, a także na dodatkowe bariery fizyczne, finansowe i informacyjne w dostępie do przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań odpowiedniej jakości;

P. mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami znacznie częściej doświadczają stresu psychicznego w porównaniu z osobami dorosłymi bez niepełnosprawności; mając na uwadze, że ukierunkowane, sprzyjające włączeniu społecznemu interwencje, programy i strategie polityczne, które ułatwiają szybki dostęp do badań przesiewowych w kierunku problemów ze zdrowiem psychicznym, do odpowiedniej opieki i do kompleksowych usług wsparcia, w tym edukacji włączającej, zatrudnienia wspomaganego i wysokiej jakości miejsc pracy, uczestnictwo w życiu społecznym oraz ochrona przed dyskryminacją i przemocą są niezbędne do skutecznego zmniejszenia stresu psychicznego i promowania ogólnego dobrostanu osób z niepełnosprawnościami;

Q. mając na uwadze, że osoby z niewidocznymi niepełnosprawnościami, w tym z zaburzeniami neurorozwojowymi i psychicznymi, są często wyłączone z kryteriów kwalifikowalności i mechanizmów wsparcia ze względu na brak widocznych dysfunkcji;

R. mając na uwadze, że udział w życiu kulturalnym, edukacyjnym i sportowym jest prawem podstawowym oraz zasadniczym elementem integracji społecznej, rozwoju osobistego i dobrostanu osób z niepełnosprawnościami;

S. mając na uwadze, że w 2022 r. w UE-27 tylko około 20 % osób z niepełnosprawnościami w wieku 25-64 lat uczestniczyło w kształceniu i szkoleniu w ciągu ostatnich 12 miesięcy w porównaniu z 26,7 % osób pełnosprawnych, co wskazuje na utrzymującą się lukę w dostępie do uczenia się przez całe życie; mając na uwadze, że luka ta utrudnia rozwój umiejętności osób z niepełnosprawnościami i zmniejsza ich szanse na zatrudnienie oraz podważa ambitny cel UE, określony w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, stanowiący, że do 2030 r. 60 % dorosłych powinno co roku uczestniczyć w szkoleniach;

T. mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami mają większe niezaspokojone potrzeby medyczne, gorszy stan zdrowia według własnej oceny oraz wyższą umieralność niż osoby pełnosprawne; mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami nadal napotykają systemowe i strukturalne bariery w dostępie do powszechnej, przystępnej cenowo opieki zdrowotnej, takie jak praktyki dyskryminacyjne, niedostępne usługi oraz wykluczenie z profilaktycznej, doraźnej, seksualnej i reprodukcyjnej oraz psychicznej opieki zdrowotnej; mając na uwadze, że osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do najwyższego możliwego do osiągnięcia poziomu ochrony zdrowia, bez dyskryminacji;

U. mając na uwadze, że według szacunków 1,4 mln dzieci i dorosłych z niepełnosprawnościami w wieku poniżej 65 lat przebywa w wydzielonych placówkach, mając też na uwadze, że obecnie w 13 państwach członkowskich UE w placówkach tych znajduje się więcej osób z niepełnosprawnościami niż 10 lat temu;

V. mając na uwadze, że kobiety z niepełnosprawnościami stanowią 29,2 % populacji kobiet w UE; mając na uwadze, że kobiety są niewspółmiernie bardziej dotknięte niektórymi schorzeniami prowadzącymi do niepełnosprawności, np. reumatoidalnym zapaleniem stawów, depresją i chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak toczeń i stwardnienie rozsiane; mając na uwadze, że objawy u kobiet są często normalizowane lub lekceważone, co skutkuje późnym diagnozowaniem i nieodpowiednim leczeniem; mając na uwadze, że kobiety z niepełnosprawnościami doświadczają wykluczenia i dyskryminacji we wszystkich dziedzinach życia, co obejmuje ograniczony dostęp do edukacji, zatrudnienia, opieki zdrowotnej i wymiaru sprawiedliwości, a także często padają ofiarą przemocy, w tym przemocy domowej i szczególnych form przemocy związanych z niepełnosprawnością, ponieważ dla kobiet z niepełnosprawnościami ryzyko doświadczenia przemocy - w tym przemocy ze względu na płeć, przemocy seksualnej i przemocy domowej oraz szczególnych form przemocy związanych z niepełnosprawnością, takich jak przymusowa sterylizacja ²³  i przymusowa aborcja - jest od dwóch do pięciu razy wyższe niż w przypadku kobiet bez niepełnosprawności; mając na uwadze, że 34 % kobiet dotkniętych problemami zdrowotnymi lub niepełnosprawnością doświadczyło w którymś momencie swojego życia przemocy fizycznej lub seksualnej ze strony partnera ²⁴ ; mając na uwadze, że przemoc taka prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, urazów psychicznych oraz wykluczenia społecznego i gospodarczego; mając w związku z tym na uwadze, że obecne środki ochrony praw osób z niepełnosprawnościami, w tym ofiar przestępstw - szczególnie osób małoletnich - często są niedostępne lub nie zapewniają niezbędnych racjonalnych usprawnień;

W. mając na uwadze, że badania wykazały, iż określone grupy szczególnie wrażliwe są narażone na znacznie większe ryzyko przemocy seksualnej; mając na uwadze, że według coraz większej liczby badań na dużą skalę kobiety z niepełnosprawnościami są znacznie bardziej narażone na przemoc seksualną niż kobiety pełnosprawne; mając na uwadze, że taka przemoc prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, urazów psychicznych oraz wykluczenia społecznego i gospodarczego, a także stanowi poważne naruszenie praw kobiet;

X. mając na uwadze, że w UE tylko 20 % kobiet z niepełnosprawnościami pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy, a w przypadku kobiet pełnosprawnych wskaźnik ten wynosi 48 %, co powoduje znaczne nierówności w zakresie zatrudnienia kobiet z niepełnosprawnościami w UE;

Y. mając na uwadze, że według Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej przepisy prawne w niektórych państwach członkowskich pozbawiają osoby z niepełnosprawnościami prawa do głosowania;

Z. mając na uwadze, że osoby starsze z niepełnosprawnościami mają do czynienia ze szczególnymi wyzwaniami wynikającymi z dyskryminacji intersekcjonalnej związanej zarówno z wiekiem, jak i z niepełnosprawnością, co uwypukla wzajemne powiązania między dyskryminacją ze względu na wiek a ableizmem oraz potrzebę strategii politycznych ukierunkowanych na wyjątkową sytuację tych osób;

AA. mając na uwadze, że sytuację osób z niepełnosprawnościami kształtują czynniki intersekcjonalne, w tym płeć, orientacja seksualna, wiek, status społecznoekonomiczny, pochodzenie etniczne, religia lub przekonania, pochodzenie narodowe i status migracyjny, które mogą nasilać dyskryminację i wykluczenie oraz muszą być wyraźnie uwzględnione we wszystkich strategiach politycznych;

AB. mając na uwadze, że w całej Unii należy zapewnić ochronę i promowanie praw podstawowych osób z niepełnosprawnościami; mając na uwadze, że UE i jej państwa członkowskie ponoszą wspólną odpowiedzialność w obszarach takich jak zatrudnienie, transport i jednolity rynek, natomiast w obszarach takich jak zdrowie, ochrona socjalna, edukacja i kultura UE głównie wspiera działania państw członkowskich; mając na uwadze, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za opracowanie własnej polityki dotyczącej niepełnosprawności zgodnie z ich zobowiązaniami wynikającymi z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i z przepisów UE; mając na uwadze, że Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych jest pierwszą konwencją praw człowieka, której stroną stała się sama UE, mając też na uwadze, że UE jest prawnie związana jej postanowieniami;

AC. mając na uwadze, że ogłoszenie zamiaru wycofania wniosku dotyczącego horyzontalnej dyrektywy antydyskrymi- nacyjnej z programu prac Komisji na 2025 r. jest bardzo niepokojące; mając na uwadze, że wycofanie tego wniosku byłoby poważnym ciosem dla "Unii równości",

AD. mając na uwadze, że termin transpozycji europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności upłynął 28 czerwca 2022 r.; mając jednak na uwadze, że przeciwko wszystkim państwom członkowskim toczą się postępowania w związku z nieterminową transpozycją tej dyrektywy lub jej pominięciem mimo ostrzeżeń po terminie albo w związku z częściową lub nieprawidłową jej transpozycją; mając na uwadze, że w lipcu 2024 r. Komisja podjęła decyzję o skierowaniu do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawy przeciwko państwom członkowskim w związku z niewłączeniem europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności do prawa krajowego; mając na uwadze, że potwierdza to potrzebę skoordynowanego działania w całej Komisji, by lepiej monitorować wdrażanie obowiązujących przepisów i strategii politycznych w państwach członkowskich oraz wpływ tych instrumentów na życie osób z niepełnosprawnościami ²⁵ ;

AE. mając na uwadze, że w zaleceniu Rady z 2021 r. w sprawie europejskiej gwarancji dla dzieci zaleca się państwom członkowskim dostosowanie strategii krajowych, aby zagwarantować dostęp do kluczowych usług dzieciom w potrzebie, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci z niepełnosprawnościami;

AF. mając na uwadze, że w sprawozdaniu specjalnym opublikowanym w październiku 2023 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy ocenił, czy Komisja podjęła skuteczne działania w celu wsparcia osób z niepełnosprawnościami, i stwierdził, że w praktyce oddziaływanie działań UE było ograniczone oraz że kluczowe wskaźniki nie poprawiły się znacząco ²⁶ ;

AG. mając na uwadze, że większość produktów wspomagających i prototypów sprzętu nie wchodzi w zakres rozporządzenia w sprawie wyrobów medycznych ²⁷ , co prowadzi do braku pewności prawa i ryzyka dla bezpieczeństwa; mając na uwadze, że specjalne ramy zniwelowałyby lukę regulacyjną bez nadmiernego obciążania produkcji środków pomocniczych o niskim ryzyku;

AH. mając na uwadze, że po przyjęciu dyrektywy (UE) 2024/2841 ustanawiającej europejską kartę osoby z niepełnosprawnością i europejską kartę parkingową dla osób z niepełnosprawnościami państwa członkowskie muszą, do 2028 r., zapewnić pełne wdrożenie europejskiej karty osoby z niepełnosprawnością i europejskiej karty parkingowej dla osób z niepełnosprawnościami;

Ocena realizacji strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030 oraz główne wyzwania stojące przed osobami z niepełnosprawnościami

1. uznaje, że w strategii określono cele i priorytety UE w zakresie działań w kilku obszarach polityki, w tym w dziedzinie zatrudnienia, edukacji, niedyskryminacji i ochrony socjalnej; zauważa, że strategia odnosi się do większości uchubień zidentyfikowanych w europejskiej strategii w sprawie niepełnosprawności na lata 2010-2020; wzywa Komisję do przedstawienia wspólnej ogólnounijnej definicji "niepełnosprawności" zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, aby zapewnić równe prawa wszystkim obywatelom UE z uwzględnieniem wszystkich rodzajów niepełnosprawności;

2. zauważa, że Komisja zakończyła sześć z siedmiu inicjatyw przewodnich (AccessibleEU, europejska karta osoby z niepełnosprawnością, wytyczne dotyczące niezależnego życia i włączenia społecznego, pakiet dotyczący zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, platforma ds. niepełnosprawności, zaktualizowana strategia Komisji w zakresie zasobów ludzkich); wzywa Komisję do zaproponowania nowych inicjatyw przewodnich na pozostały okres obowiązywania strategii;

3. podkreśla, że w całej Europie osoby z niepełnosprawnościami - zwłaszcza kobiety i dziewczęta z niepełnosprawnościami oraz osoby potrzebujące dużego wsparcia - nadal napotykają znaczne bariery, jeśli chodzi o poszanowanie ich praw podstawowych, uznanie ich niepełnosprawności w całej UE, równy i integracyjny dostęp do wymiaru sprawiedliwości, życia publicznego i politycznego, opieki zdrowotnej i opieki ogólnie, transportu oraz usług i infrastruktury cyfrowej, swobodę przemieszczania się, samodzielne życie i dostępne mieszkania, edukację, szkolenia i rozwijanie umiejętności, zatrudnienie, włączenie społeczne i odpowiednie standardy życia, oraz uznaje, że dyskryminacja intersekcjonalna prowadzi do dodatkowych barier; podkreśla, że wiele osób z niepełnosprawnościami nie ma również dostępu do niezbędnych usług środowiskowych i asystencji osobistej, które umożliwiłyby im niezależne życie i włączenie w ramy społeczności, jak zapisano w art. 19 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i potwierdzono w europejskiej strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030;

4. dostrzega znaczenie usług świadczonych na poziomie społeczności lokalnych na rzecz osób z niepełnosprawnością intelektualną, a zwłaszcza ich rolę we wspieraniu prawa tych osób do integracji i samodzielnego życia; podkreśla potrzebę wystarczających inwestycji w takie usługi;

5. podkreśla, że chociaż zatrudnienie prowadzi do wielu pozytywnych skutków dla osób z niepełnosprawnościami, takich jak wyższe dochody, poprawa jakości życia i większe włączenie społeczne, głównym wyzwaniem pozostaje uczestnictwo w otwartym rynku pracy, a osoby z niepełnosprawnościami - szczególnie osoby potrzebujące dużego wsparcia - nadal są bardziej zagrożone ubóstwem i wykluczeniem społecznym; stwierdza, że kobiety z niepełnosprawnościami borykają się z dodatkowymi wyzwaniami i barierami utrudniającymi im wejście na rynek pracy i utrzymanie się na nim;

6. zauważa, że dyrektywa (UE) 2024/2841 ustanawiająca europejską kartę osoby z niepełnosprawnością i europejską kartę parkingową dla osób z niepełnosprawnościami nie gwarantuje wzajemnego uznawania statusu osoby z niepełnosprawnością, a jedynie uznaje, że posiadacze tych kart mają taki sam dostęp do związanych z nimi korzyści jak posiadacze kart krajowych przez okres nie dłuższy niż trzy miesiące, z wyjątkiem udziału w programie mobilności UE w innym państwie członkowskim; podkreśla również, że nie zapewnia się w niej możliwości przenoszenia świadczeń z zabezpieczenia społecznego i usług dla osób z niepełnosprawnościami między państwami członkowskimi, a tym samym nie gwarantuje w pełni prawa do swobodnego przemieszczania się na równych warunkach z innymi;

7. podkreśla, że konieczne jest kontynuowanie starań w celu wyeliminowania pozostałych luk dotyczących swobodnego przemieszczania się osób z niepełnosprawnościami i wzajemnego uznawania praw osób z niepełnosprawnościami w całej UE - w szczególności konieczna jest szybsza ocena niepełnosprawności, pomoc i ochrona podczas przemieszczania się między państwami członkowskimi; przypomina, że Komisja jest zobowiązana do oceny takich luk zgodnie z art. 20 ust. 3 dyrektywy (UE) 2024/2841 i zachęca ją do jak najszybszego przeprowadzenia tej oceny;

8. podkreśla, że aby osiągnąć cele UE dotyczące zmniejszenia liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 mln, konieczne będzie zwiększenie wskaźnika zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, w szczególności poprzez środki wsparcia ułatwiające dostęp do miejsc pracy na otwartym rynku pracy, w tym przez wsparcie dla pracodawców i osób z niepełnosprawnościami oraz promowanie uczenia się w miejscu pracy i praktyk zawodowych wraz z wdrażaniem racjonalnych usprawnień w miejscu pracy; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zajęcia się kwestią nieproporcjonalnej niedostatecznej reprezentacji osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy przez wprowadzenie konkretnych środków, w tym odpowiednich zachęt i środków wsparcia dla pracodawców i przedsiębiorstw rekrutujących osoby z niepełnosprawnościami, oraz możliwych do wyegzekwowania minimalnych limitów miejsc pracy dla osób z niepełnosprawnościami w sektorze publicznym i prywatnym, z uwzględnieniem możliwości mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw oraz zgodnie z zasadą pomocniczości; podkreśla potrzebę promowania zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami również w małych i średnich przedsiębiorstwach (MŚP) oraz poprzez samozatrudnienie za pomocą ukierunkowanych zachęt i ścieżek szkoleniowych dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami;

9. jest głęboko zaniepokojony dowodami wskazującymi na utrzymującą się trudną sytuację osób z niepełnosprawnościami, które często nie są w stanie w pełni korzystać ze swoich praw w UE; wyraża zaniepokojenie tym, że mimo postępów na poziomie politycznym osoby z niepełnosprawnościami pod wieloma względami są pozostawiane same sobie, nadal doświadczają wykluczenia w różnych dziedzinach życia i często są pozbawione równego dostępu do codziennych swobód i mobilności, z których korzystają inni obywatele UE - takich jak prawo do pełnego uczestnictwa w życiu politycznym - w tym z powodu utrzymywania się dyskryminujących przepisów prawnych w państwach członkowskich, które nadal uniemożliwiają im głosowanie lub pełne uczestnictwo w życiu politycznym oraz ograniczają im dostęp do procesów wyborczych, edukacji i mieszkań, które są kluczowymi siłami napędowymi integracji społecznej i zawodowej; uznaje, że dyskryminacja intersekcjonalna prowadzi do dodatkowych barier sprzecznych z zasadami zapisanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; podkreśla, że zaktualizowana strategia UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami musi uwzględniać wszystkie przeszkody, z jakimi te osoby się borykają;

10. wyraża zaniepokojenie faktem, że niektóre grupy osób z niepełnosprawnościami są bardziej narażone na intersekcjonalną dyskryminację i przemoc z wielu przyczyn jednocześnie; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zajęcia się konkretnymi wyzwaniami, prawami i potrzebami tych osób, aby zapewnić poszanowanie ich praw podstawowych i zagwarantować im dostęp do usług wsparcia dla ofiar, środków ochrony i mechanizmów zgłaszania przypadków przemocy;

11. uważa, że niektórym obszarom polityki objętym strategią poświęcono mniej uwagi, niż należałoby - chodzi o równy dostęp do ochrony socjalnej, opieki zdrowotnej, usług opiekuńczych, transportu, edukacji, dostępności cyfrowej, mieszkalnictwa i nowych umiejętności oraz dostęp do wysokiej jakości miejsc pracy; ubolewa, że nie przedstawiono inicjatyw przewodnich w obszarze polityki dotyczącym równego dostępu i niedyskryminacji oraz że europejska karta osoby z niepełnosprawnością i europejska karta parkingowa dla osób z niepełnosprawnościami były jedynymi wnioskami ustawodawczymi zaprezentowanymi przez Komisję w ramach strategii; podkreśla, że strategie polityczne nie powinny koncentrować się wyłącznie na aktywizacji na rynku pracy; wzywa Komisję do pilnego opracowania nowych inicjatyw przewodnich dotyczących zaniedbanych obszarów, takich jak dostępne mieszkania, opieka zdrowotna, edukacja, ubóstwo pracujących i usługi cyfrowe, a także do wdrożenia skutecznych środków w celu zwalczania wielorakich i intersekcjonalnych form dyskryminacji; wzywa Komisję do ścisłego monitorowania prawidłowości transpozycji i wdrażania zarówno istniejącego, jak i przyszłego prawodawstwa UE, które wpływa na prawa osób z niepełnosprawnościami, oraz do dopilnowania, by państwa członkowskie w pełni wywiązywały się z tych obowiązków;

12. wzywa Komisję do przeprowadzenia kompleksowej śródokresowej oceny strategii, w tym do przygotowania szczegółowego sprawozdania na temat inicjatyw przewodnich realizowanych w każdym państwie członkowskim oraz do kompleksowego przeglądu wszystkich przepisów, strategii politycznych i praktyk Unii w celu zapewnienia ich zgodności z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, a także do ustanowienia mechanizmów zapewniających zgodność wszystkich nowych wniosków ustawodawczych i politycznych z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, zgodnie z jej zobowiązaniami wynikającymi z tej konwencji; podkreśla, że skuteczne realizowanie praw osób z niepełnosprawnościami zależy od systematycznych i merytorycznych konsultacji z organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami na wszystkich etapach kształtowania polityki na szczeblu unijnym i krajowym, oraz wzywa do poprawy ram gwarantujących ten udział; podkreśla pilną potrzebę gromadzenia danych z podziałem na płeć, wiek, rodzaj niepełnosprawności oraz kontekst terytorialny (obszary miejskie i wiejskie), aby umożliwić dokładniejszą ocenę postępów i opracowanie polityki dostosowanej do zróżnicowanych potrzeb osób z niepełnosprawnościami;

13. wzywa Komisję do uwzględnienia w zaktualizowanej strategii jasnych i wymiernych celów i wskaźników, aby lepiej monitorować wdrażanie strategii przez państwa członkowskie;

Apel o zaktualizowaną strategię na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r.

14. podkreśla, że biorąc pod uwagę konkretne działania i środki zawarte w strategii zakończonej w 2024 r. oraz utrzymujące się wyzwania, przed którymi stoją osoby z niepełnosprawnościami, istnieją oczywiste luki, w przypadku których po 2024 r. konieczne są dalsze działania ze strony UE; wzywa zatem Komisję, w ścisłej współpracy z osobami z niepełnosprawnościami i reprezentującymi je organizacjami, do niezwłocznego przedstawienia zaktualizowanej strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2025-2030 i do uwzględnienia w niej nowych i ambitnych inicjatyw przewodnich oraz konkretnych działań zgodnie z zaleceniami określonymi w niniejszym sprawozdaniu i z niedawnymi uwagami końcowymi Komitetu Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych w celu wyeliminowania pozostałych luk; apeluje do Komisji, by położyła większy nacisk na walkę z dyskryminacją i nienawiścią wobec osób z niepełnosprawnościami;

15. uważa, że strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. powinna mieć na celu poprawę wszystkich istniejących mechanizmów uczestnictwa na szczeblu UE w zakresie prawodawstwa, polityki i programowania poprzez zagwarantowanie, że będą one w pełni reprezentatywne dla osób z niepełnosprawnościami, dostępne dla nich, a wszyscy uczestnicy będą w pełni informowani o konsultacjach, ich harmonogramie, trybie prowadzenia i wynikach;

16. wzywa Komisję do uwzględnienia w zaktualizowanej strategii konkretnych i wiążących środków, w tym, w stosownych przypadkach, instrumentów prawnych, aby zapewnić jednolitą ochronę praw osób z niepełnosprawnościami w całej Unii;

17. uważa, że strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. powinna stanowić, że wszystkie instytucje, organy, urzędy i agencje UE zapewnią pełne i spójne wdrożenie wszystkich zaleceń Rzecznika Praw Obywatelskich, aby zaznaczyć jego nadrzędną rolę w ochronie praw osób z niepełnosprawnościami;

18. wzywa Komisję, aby w ramach wdrażania tej strategii uwzględniła w stosownych przypadkach prawa osób z niepełnosprawnościami w rozporządzeniu w sprawie wieloletnich ram finansowych na okres po 2027 r., zwłaszcza poprzez wspieranie społeczeństwa obywatelskiego, organizacji reprezentujących osoby z niepełnosprawnościami i podmiotów świadczących usługi w zakresie niepełnosprawności za pomocą dotacji w ramach programu "Obywatele, równość, prawa i wartości" (CERV), zapewniając solidne finansowanie spójności, a także utrzymała horyzontalny i tematyczny warunek podstawowy dotyczący wdrożenia Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, przy wsparciu skutecznych mechanizmów monitorowania i oceniania ich realizacji; wzywa Komisję do rozważenia takich rozwiązań, jak specjalne linie finansowania przeznaczone konkretnie na integrację osób z niepełnosprawnościami, z myślą o zagwarantowaniu wystarczających środków na ich prawa i integrację;

19. podkreśla, że w ramach przyszłego EFS+ nadal należy priorytetowo traktować umożliwianie niezależnego życia i przejście od opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej oraz ułatwiać wsparcie świadczone w domu, a także wspomagać programy asystencji osobistej; apeluje, aby EFS+ przyczynił się do realizacji europejskiej strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030, a w szczególności do ułatwienia wdrożenia przyszłych ram doskonałości usług społecznych dla osób z niepełnosprawnościami, wytycznych UE dotyczących niezależnego życia i włączenia do społeczności oraz pakietu dotyczącego zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami;

20. wzywa Komisję do dopilnowania, by aktualizację strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. opracowano w sposób skoordynowany z przyszłą europejską strategią na rzecz równouprawnienia płci, strategią UE na rzecz walki z ubóstwem, a także unijnym planem działania przeciwko rasizmowi na okres po 2025 r. i strategią na rzecz równości osób LGBTIQ na okres po 2025 r.; podkreśla, że w tych ramach należy stosować podejście intersekcjonalne do kształtowania polityki, zaproponować dalsze działania i inicjatywy przewodnie oraz zająć się konkretnie problemem ubóstwa i wykluczenia społecznego, którego doświadczają kobiety i dziewczęta z niepełnosprawnościami;

21. wzywa państwa członkowskie do wdrożenia środków mających na celu zrekompensowanie dodatkowych kosztów utrzymania ponoszonych przez osoby z niepełnosprawnościami oraz przeciwdziałanie zwiększonemu ryzyku ubóstwa pracujących; w tym celu zdecydowanie zachęca państwa członkowskie do utrzymania zasiłków dla osób z niepełnosprawnościami niezależnie od sytuacji zawodowej, stanu cywilnego lub dziedziczenia oraz do przeglądu struktur podatkowych i pomocy państwa, aby nie dopuścić do dyskryminacji osób niepełnosprawnych lub zniechęcania ich do podejmowania zatrudnienia;

22. wzywa Komisję do zagwarantowania, w strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r., zobowiązania do pełnej przejrzystości i pełnego publicznego dostępu do dokumentów i informacji dotyczących trwających i zakończonych unijnych procedur pilotażowych i postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, tak aby zapewnić pełne zrozumienie działań instytucji UE i organów państw członkowskich zmierzających do rozwiązania problemu naruszeń prawa UE, które podważają prawa osób z niepełnosprawnościami; zauważa, że ujawnienie tych informacji jest również korzystne dla dalszego rozpatrywania nadal otwartych petycji;

23. podkreśla, że zaktualizowana strategia na okres po 2024 r. musi obejmować wymierne cele, jasne ramy czasowe i specjalne finansowanie UE w celu zapewnienia skutecznego wdrożenia, a nie polegać wyłącznie na dobrowolnych środkach krajowych;

Dostępność

24. apeluje o utworzenie europejskiego centrum dostępności AccessibleEU i wzmocnienie tego organu poprzez utworzenie wyspecjalizowanej, stałej agencji regulacyjnej w celu wspierania wdrażania i monitorowania prawodawstwa dotyczącego dostępności w UE oraz promowania bardziej dostępnej Europy; podkreśla, że trzeba stale monitorować wdrażanie obecnych przepisów mających propagować równy udział osób z niepełnosprawnościami w życiu społecznym, takich jak europejski akt w sprawie dostępności, by zapewnić ich pełne i skuteczne wdrożenie;

25. apeluje o prowadzenie badań i opracowanie nowych technologii, w tym wyrobów medycznych i narzędzi opartych na AI, w celu zapewnienia dostępności oraz do udziału osób z niepełnosprawnościami na wszystkich etapach projektowania, rozwoju i wdrażania technologii, zgodnie z zasadami współtworzenia, aby ograniczyć ryzyko dyskryminacji; przypomina, że osoby z niepełnosprawnościami nadal napotykają bariery systemowe w dostępie do istotnych usług cyfrowych, na przykład administracji elektronicznej, e-zdrowia, bankowości internetowej, edukacji cyfrowej i platform konsumenckich;

26. przypomina o konieczności przyjęcia dyrektywy UE regulującej wykorzystanie algorytmów do zarządzania, monitorowania i rekrutacji pracowników, która wyeliminowałaby ryzyko dyskryminacji, na jakie często narażeni są kandydaci i pracownicy z niepełnosprawnościami w wyniku stosowania algorytmów sztucznej inteligencji;

27. wzywa Komisję do wspierania rozwoju niezależnych, nienastawionych na zysk ośrodków technologii wspomagających w państwach członkowskich UE w celu poprawy dostępu, integracji i niezależności osób z niepełnosprawnościami, budowania potencjału UE przez wymianę wiedzy, dzielenie się dobrymi praktykami, szkolenia i wsparcie wdrażania z myślą o rozbudowie i utrzymaniu tych ośrodków, które powinny zapewniać dostosowane i bezstronne usługi;

28. wzywa Komisję do opracowania przepisów gwarantujących prawdziwy jednolity rynek urządzeń i technologii wspomagających, zapewniających ich dostępność i przystępność cenową dla osób z niepełnosprawnościami, przez rozwiązanie problemu krajowych systemów certyfikacji uniemożliwiających osobom z niepełnosprawnościami dostęp do urządzeń i technologii wspomagających najlepiej dostosowanych do ich potrzeb oraz ustanowienie wspólnego mechanizmu wzajemnej certyfikacji odpowiednich urządzeń i technologii wspomagających we wszystkich państwach członkowskich, a także wspieranie badań nad innowacyjnymi rozwiązaniami wspomagającymi, aby zapewnić osobom z niepełnosprawnościami czerpanie korzyści z nowych technologii;

29. wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia pełnego i terminowego wdrożenia i egzekwowania dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych ²⁸  oraz europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności; zachęca państwa członkowskie do wyjścia poza minimalne wymogi prawne i ustanowienie ambitnych krajowych norm i strategii politycznych dotyczących dostępności cyfrowej; podkreśla, że konieczne jest również zapewnienie dostępu do podstawowych usług w trybie offline; przypomina Komisji o konieczności realizacji ambitnych celów określonych w planie działania dotyczącym dostępności stron internetowych i wzywa instytucje UE do aktualizacji polityki komunikacyjnej oraz platform angażujących obywateli, aby zapewnić stosowanie standardów dostępności stron internetowych dla wszystkich osób z niepełnosprawnościami, w tym osób niesłyszących, na wszystkich stronach i platformach internetowych instytucji UE; wzywa do opracowania planu działania dotyczącego dostępności stron internetowych na okres po 2025 r.;

30. wzywa państwa członkowskie do zapewnienia osobom głuchym, niedosłyszącym i głuchoniewidomym dostępu do informacji dotyczących opieki zdrowotnej, w tym udostępnienia tłumaczy języka migowego, napisów w czasie rzeczywistym oraz technologii wspomagających we wszystkich publicznych placówkach służby zdrowia, zgodnie z art. 25 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych oraz przepisami krajowymi;

31. podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami, zwłaszcza starsze osoby z niepełnosprawnościami, stoją w obliczu większego wykluczenia finansowego z powodu niedostępnej bankowości, usług i infrastruktury; w związku z tym apeluje o podjęcie działań w celu zwalczania stygmatyzacji, zachęcenia do opracowania usług sprzyjających włączeniu społecznemu, zapewnienia edukacji finansowej i zagwarantowania podaży dostępnych i bezpłatnych osobistych usług bankowych; zaznacza, że osoby z niepełnosprawnościami, zwłaszcza starsze osoby z niepełnosprawnościami, są bardziej narażone na oszustwa internetowe, w związku z czym kładzie nacisk na konieczność wzmocnienia dostępnych form edukacji technologicznej w celu wzmocnienia ich ochrony;

32. apeluje o pełne wdrożenie i wzmocnienie europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności, w tym do rozszerzenia jego zakresu na wszystkie istotne towary i usługi na jednolitym rynku, aby zapewnić równy dostęp wszystkim konsumentom, oraz o opracowanie jasnych wytycznych UE dotyczących projektowania dla wszystkich i integracyjnych sposobów dostępu do usług; podkreśla znaczenie dopilnowania, by cyfryzacja - w tym w sektorze bankowości i usług publicznych - nie ograniczała dostępności dla osób z niepełnosprawnościami; podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami, zwłaszcza starsze osoby z niepełnosprawnościami, są w większym stopniu narażone na wykluczenie finansowe ze względu na niedostępność usług bankowych i infrastruktury oraz większe ryzyko zostania ofiarą oszustw internetowych; w związku z tym apeluje o podjęcie działań w celu zwalczania stygmatyzacji, zachęcenia do opracowania usług sprzyjających włączeniu społecznemu, zapewnienia edukacji finansowej, zagwarantowania podaży dostępnych i bezpłatnych osobistych usług bankowych oraz wzmocnienia dostępnych umiejętności technologicznych w celu zwiększenia ochrony takich osób;

33. na podstawie petycji skierowanych do Parlamentu w kwestiach związanych z niepełnosprawnością podkreśla, że należy poprawić i egzekwować normy dostępności w środowisku zbudowanym; podkreśla, że należy zapewnić zgodność z normą EN 17210:2021 "Dostępność i użyteczność środowiska zbudowanego - wymogi funkcjonalne", opracowaną przez CEN-CLC/JTC 11, która ustanawia wspólne minimalne wymogi funkcjonalne oparte na zasadach projektowania dla wszystkich i projektowania uniwersalnego; ubolewa nad przedłużającym się procesem normalizacji i zauważa, że tę kluczową normę dotyczącą dostępności infrastruktury przyjęto dopiero w 2021 r.;

34. uznaje znaczenie wczesnego wykrywania i skoordynowanej opieki prenatalnej i poporodowej, w tym wsparcia medycznego i społecznego, oraz podkreśla potrzebę wzmocnienia Programu UE dla zdrowia, którego kluczowym elementem jest dostęp do diagnostyki; wzywa państwa członkowskie i Komisję do wzmocnienia i zharmonizowania programów badań przesiewowych noworodków, aby zapewnić wczesne wykrywanie i terminowe interwencje w przypadku chorób rzadkich i schorzeń, które mogą prowadzić do dożywotniej niepełnosprawności; wzywa Komisję do gromadzenia i publikowania zintegrowanych i zdezagregowanych danych dotyczących rodzin z dziećmi

z niepełnosprawnościami pozostającymi na utrzymaniu, w tym takich zmiennych, jak skład gospodarstwa domowego, dochód na mieszkańca, oficjalnie uznany stopień niepełnosprawności i wydatki związane z osobami pozostającymi na utrzymaniu, pokrywane ze środków publicznych, co pozwoli opracować bardziej ukierunkowane środki wsparcia; ponadto wzywa Komisję do promowania krajowych programów zapewniających dzieciom i młodym osobom dorosłym z niepełnosprawnościami bezpłatny i terminowy dostęp do podstawowych terapii, w tym do terapii językowej, fizjoterapii, leczenia psychiatrycznego i terapii zajęciowej;

35. dostrzega brak wymogów prawnych dotyczących dostępnego etykietowania produktów i towarów sprzedawanych na jednolitym rynku i podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć dostęp do wszystkich niezbędnych informacji o produktach, aby mogły podejmować świadome decyzje dotyczące zakupów; apeluje o kompleksowe zbadanie możliwości wprowadzenia takiego dostępnego etykietowania, uznając jednocześnie, że różne rodzaje niepełnosprawności wiążą się z różnymi potrzebami;

36. wzywa Komisję do dopilnowania, by państwa członkowskie zapewniały dostępność krajowych zgłoszeń alarmowych - zwłaszcza jeśli chodzi o odbieranie połączeń z jednolitym europejskim numerem alarmowym 112 - zarówno za pośrednictwem tekstu w czasie rzeczywistym, jak i pełnej konwersacji, zgodnie z ich obowiązkami wynikającymi z Europejskiego kodeksu łączności elektronicznej ²⁹ , rozporządzenia delegowanego (UE) 2023/444 ³⁰  i europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności;

37. podkreśla potrzebę pełnego stosowania kryteriów dostępności zapisanych już w prawodawstwie UE oraz przeglądu obowiązujących przepisów unijnych dotyczących dostępności infrastruktury transportowej i środków transportu, takich jak pociągi, autobusy, samoloty i statki; podkreśla konieczność dopilnowania, by przegląd rozporządzenia (WE) nr 1107/2006 ³¹  doprowadził do wzmocnienia praw pasażerów i wprowadzenia możliwych do wyegzekwowania przepisów zapobiegających dyskryminacji i niewłaściwemu obchodzeniu się ze sprzętem ułatwiającym poruszanie się; podkreśla, że przyszłe rozporządzenie w sprawie jednolitego cyfrowego systemu rezerwacji i sprzedaży biletów musi być w pełni zgodne z unijnymi normami dostępności i gwarantować prawa pasażerów osobom z niepełnosprawnościami oraz zapewniać bezpieczeństwo, godność i autonomię osób z niepełnosprawnościami przez cały okres podróży we wszystkich państwach członkowskich, aby zapewnić swobodę przemieszczania się;

38. wzywa wszystkie instytucje UE, w tym Komisję, Parlament i Radę oraz agencje UE, do zapewnienia pełnego dostępu do informacji i oficjalnych interakcji wszystkim osobom z niepełnosprawnościami, w tym również poprzez międzynarodowy język migowy oraz rozwiązania takie jak automatyczna transkrypcja mowy na tekst;

39. wzywa Komisję i państwa członkowskie do dopilnowania, by wszystkie informacje dotyczące usług publicznych, zdrowia, edukacji, zatrudnienia i programów finansowanych przez UE były w pełni dostępne dla wszystkich osób z niepełnosprawnościami;

40. apeluje o ustanowienie jasnych sankcji i kar dla władz publicznych i podmiotów prywatnych, które nie spełniają unijnych zobowiązań w zakresie dostępności, aby zagwarantować skuteczne przestrzeganie praw;

41. podkreśla potrzebę osiągnięcia ambitnego porozumienia dotyczącego rozporządzenia (WE) nr 261/2004 ³²  w sprawie praw pasażerów lotniczych; odnotowuje ponadto, że organizacje międzynarodowe, takie jak Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO), pracują nad globalnymi wytycznymi dla sektora lotnictwa dotyczącymi dostępności; wzywa Komisję, aby jako doraźny obserwator w ICAO, we współpracy z państwami członkowskimi, aktywnie i konsekwentnie nadawała priorytet kwestii praw osób z niepełnosprawnościami oraz potrzebie powszechnej dostępności z myślą o ustanowieniu wiążących norm minimalnych;

42. wzywa Komisję do zmiany rozporządzenia (UE) nr 1300/2014 w sprawie dostępności infrastruktury kolejowej dla osób z niepełnosprawnościami ³³  w celu rozwiązania i zapobiegania utrzymującym się wyzwaniom i dyskryminacji, z jakimi borykają się osoby z niepełnosprawnościami podczas podróży w obrębie UE;

43. podkreśla, że szybkiemu wdrożeniu europejskiej karty osoby z niepełnosprawnością i europejskiej karty parkingowej powinna towarzyszyć lepsza dostępność infrastruktury transportowej i transportu publicznego; podkreśla w szczególności konieczność zapewnienia, by obiekty związane z transportem, w tym stacje paliw i miejsca odpoczynku na trasach autostrad, były wyposażone w dostępne toalety dla osób z niepełnosprawnościami, w tym dla osób potrzebujących dużego wsparcia; wzywa Komisję do przeglądu i harmonizacji norm dostępności w transporcie publicznym, w tym w transporcie wiejskim i transgranicznym, oraz do zapewnienia pełnego udziału organizacji reprezentujących osoby z niepełnosprawnościami w projektowaniu, monitorowaniu i ocenie takich systemów;

44. podkreśla, że segregacja w dostępie do powszechnej edukacji dla dzieci z niepełnosprawnościami pozostaje wyzwaniem w całej UE; wzywa państwa członkowskie do zapewnienia dostępności edukacji dla dzieci z niepełnosprawnościami, zarówno pod względem infrastruktury fizycznej, jak i zasobów edukacyjnych, w celu zagwarantowania wszystkim uczniom równych szans; podkreśla potencjał przystępnych cenowo technologii wspomagających i sztucznej inteligencji w zakresie poprawy integracyjnych metod nauczania uczniów z niepełnosprawnościami poprzez zapewnienie dostosowanego wsparcia edukacyjnego, adaptacyjnych narzędzi edukacyjnych i lepszej komunikacji; zachęca państwa członkowskie do inwestowania w rozwój i wdrażanie tych technologii, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego przeszkolenia nauczycieli, tak aby potrafili włączyć te technologie do swoich metod nauczania; wzywa ponadto Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia solidnych zabezpieczeń przed błędną diagnozą dzieci romskich jako dzieci z upośledzeniem umysłowym lub specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz do zapobiegania nadużywaniu takich diagnoz jako narzędzia segregacji edukacyjnej; podkreśla znaczenie niedyskryminacyjnych praktyk oceny, a także polityki edukacji włączającej, która stoi na straży praw i godności wszystkich dzieci; podkreśla potrzebę zwiększenia dostępności środowisk zabudowanych, w tym infrastruktury edukacyjnej;

45. wzywa Komisję do dostrzeżenia niepełnosprawności niewidocznych, które powodują długotrwałe i istotne ograniczenia; apeluje o opublikowanie zestawu narzędzi dotyczących niewidocznych niepełnosprawności, zgodnie z określonym w strategii zobowiązaniem do zapewnienia dostępności, zdrowia sprzyjającego włączeniu społecznemu, zatrudnienia i uczestnictwa w życiu społecznym;

46. podkreśla, że istotne jest integracyjne planowanie ścieżek opieki, leczenia i zintegrowanej opieki długoterminowej, szczególnie w przypadku osób, które cierpią na choroby przewlekłe takie jak migreny, cukrzyca, problemy zdrowia psychicznego, choroby układu krążenia, reumatyczne, mięśniowo-szkieletowe, nerek i układu oddechowego oraz rak; wzywa Komisję do przeprowadzenia dodatkowych badań w celu oszacowania wpływu niepełnosprawności i chorób przewlekłych na europejską produktywność i konkurencyjność oraz do formalnego uznania chorób przewlekłych oraz długoterminowych problemów zdrowotnych za formy niepełnosprawności na gruncie prawa UE dotyczącego przeciwdziałania dyskryminacji, o ile wiążą się one z utrzymującymi się ograniczeniami funkcjonalnymi; przypomina, że układy zbiorowe pracy są istotnym narzędziem umożliwiającym zatrzymanie pracowników cierpiących na choroby przewlekłe; apeluje o dostosowanie miejsc pracy dla osób cierpiących na choroby przewlekłe lub nieuleczalne oraz o zapewnienie odpowiedniego wsparcia dla osób borykających się z trudnościami finansowymi spowodowanymi takimi chorobami lub ich leczeniem;

47. wzywa Komisję do opracowania wytycznych i specjalnego programu wsparcia, który zawierałby zalecenia, najlepsze praktyki i narzędzia pomagające państwom członkowskim w wykorzystaniu procedur udzielania zamówień publicznych i pomocy państwa do poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy. podkreśla, że powinno to obejmować wsparcie dla przejścia z zatrudnienia chronionego do zwykłego, a także propagowanie dobrych warunków pracy i ochronę praw pracowniczych osób zatrudnionych w zakładach pracy chronionej; podkreśla ponadto, że wymogi dostępności powinny zostać uwzględnione we wszystkich odpowiednich instrumentach finansowania UE i praktykach w zakresie zamówień publicznych;

Korzystanie z praw UE

48. z zadowoleniem przyjmuje przewodnik Komisji dotyczący dobrych praktyk wyborczych w państwach członkowskich omawiający udział obywateli z niepełnosprawnościami w procesie wyborczym, opublikowany w 2023 r. przed wyborami europejskimi w 2024 r.; zwraca się do Komisji o ocenę wyników wyborów europejskich w 2024 r. oraz o podjęcie niezbędnych inicjatyw ustawodawczych w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami równego prawa do głosowania i kandydowania w wyborach; wzywa państwa członkowskie do usunięcia wszystkich dyskryminujących przepisów prawnych i praktycznych barier, które nadal uniemożliwiają osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z prawa do głosowania i pełnego uczestnictwa w życiu politycznym, co skutkuje niedostateczną reprezentacją osób z niepełnosprawnościami w polityce;

49. przyjmuje z zadowoleniem decyzję Komisji o niewycofywaniu horyzontalnej dyrektywy w sprawie równego traktowania z programu prac na 2025 r., aby móc wyeliminować pozostałe luki; wzywa Komisję do oparcia się na stanowisku Parlamentu i kontynuowania wysiłków na rzecz stworzenia Unii równości i do odblokowania tej procedury; wzywa państwa członkowskie do jak najszybszego osiągnięcia porozumienia kompromisowego; ponownie wyraża poparcie dla wniosków dotyczących przepisów antydyskryminacyjnych mających na celu ochronę prawa osób z niepełnosprawnościami do równości we wszystkich dziedzinach życia;

50. wzywa Komisję do zaproponowania konkretnych działań w celu wsparcia starań państw członkowskich na rzecz przejścia od zastępczego dokonywania czynności prawnych do wspierania w czynnościach prawnych, aby umożliwić korzystanie ze zdolności prawnej, a także do wspierania szkoleń dla osób z niepełnosprawnościami, urzędników państwowych, rodzin, usługodawców i odpowiednich zainteresowanych stron z zakresu wspierania w czynnościach prawnych;

51. wzywa do udostępniania debat plenarnych w Parlamencie w międzynarodowym języku migowym w celu zwiększenia udziału osób z niepełnosprawnościami w procesach demokratycznych UE, wraz z rozwiązaniami takimi jak oprogramowanie do automatycznej transkrypcji mowy na tekst;

52. apeluje, by w ramach EFS+ pobudzano skuteczne wdrażanie europejskiej strategii w dziedzinie opieki we wszystkich państwach członkowskich przez inwestowanie w wysokiej jakości usługi i infrastrukturę w zakresie opieki środowiskowej i opieki domowej, długoterminową opiekę i wsparcie osób z niepełnosprawnościami, a także w wysokiej jakości wczesną edukację i opiekę nad dziećmi za pośrednictwem środowiskowych, skoncentrowanych na dziecku i jednostce, wysokiej jakości, przystępnych cenowo i dostępnych publicznych systemów opieki, które promują autonomię osób wymagających opieki, a także ich godność i godność opiekunów; apeluje o dalsze inwestycje na rzecz wspierania opiekunów, zarówno formalnych, jak i nieformalnych, i jednoczesne zapewnienie - za pośrednictwem porozumienia w sprawie opieki - godnych warunków pracy dla pracowników sektora opieki, w tym odpowiednich wynagrodzeń; wzywa państwa członkowskie, aby maksymalnie wykorzystały środki z EFS+ do wzmocnienia i ukończenia procesu deinstytucjonalizacji, tak aby wszyscy mogli żyć w środowisku rodzinnym lub społeczności lokalnej;

53. wzywa Komisję do zapewnienia, aby osoby z niepełnosprawnościami miały dostęp do przystępnych, szybkich i skutecznych mechanizmów składania skarg i dochodzenia roszczeń w przypadkach dyskryminacji w zatrudnieniu lub bezprawnego zwolnienia; podkreśla potrzebę zapewnienia pomocy prawnej i udogodnień proceduralnych w sądach i organach krajowych;

Godziwa jakość życia i niezależne życie

54. stwierdza, że osoby z niepełnosprawnościami napotykają przeszkody w dostępie do edukacji i zatrudnienia; apeluje, aby Unia Umiejętności i fundusze spójności umożliwiały większe inwestycje w edukację włączającą, dostosowania i dostępność w zakresie szkolenia cyfrowego i zawodowego, a także by zapewniały wsparcie w przechodzeniu do zatrudnienia poprzez dostosowane szkolenia i racjonalne usprawnienia w miejscu pracy, w tym elastyczne warunki pracy i programy powrotu do pracy; podkreśla potrzebę aktywnego działania na rzecz przejścia z zakładów pracy chronionej do zatrudnienia na otwartym rynku pracy; wzywa do promowania inkluzywnych, dostępnych i niedyskry- minujących środowisk edukacyjnych na wszystkich poziomach kształcenia, uczenia się przez całe życie i nabywania umiejętności, zgodnie z art. 24 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; uważa, że pracownicy zakładów pracy chronionej powinni otrzymywać co najmniej odpowiednie wynagrodzenie minimalne oraz wynagrodzenie określone w układach zbiorowych mających zastosowanie w danym sektorze; nalega, aby placówki te były odpowiednio wyposażone w celu zapewnienia profesjonalnego doradztwa i szkoleń dla swoich pracowników;

55. wzywa Komisję do dopilnowania, aby wszystkie inicjatywy przewodnie i działania w ramach Unii Umiejętności uwzględniały osoby z niepełnosprawnościami i miały silny wymiar związany z niepełnosprawnością i równouprawnieniem płci;

56. podkreśla znaczenie zwiększenia udziału młodych osób z niepełnosprawnościami w programach mobilności, takich jak Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności, DiscoverEU, sojusze europejskich szkół wyższych, oraz ogólnie w studiowaniu za granicą;

57. podkreśla, że nowe systemy kształcenia na odległość i e-learningu powinny być zaprojektowane w sposób dostępny i nie powinny zastępować edukacji stacjonarnej, a dzieci powinny otrzymywać wsparcie i dostępny transport niezbędny do uczęszczania do szkoły, zgodnie z art. 24 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; wzywa Komisję do bardziej zdecydowanego zapewniania edukacji włączającej przez opracowanie wytycznych UE wspierających państwa członkowskie w ustanawianiu spójnych ram politycznych i prawnych, odchodzeniu od segregowanych systemów edukacji i zapewnianiu racjonalnych usprawnień, szkoleń, wsparcia nauczycieli i dostosowań w programach nauczania w celu zapewnienia edukacji włączającej od wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem aż po szkolnictwo wyższe;

58. przypomina o postanowieniach art. 5 dyrektywy Rady 2000/78/WE w odniesieniu do racjonalnych usprawnień dla pracowników z niepełnosprawnościami; uznaje pracę partnerów społecznych polegającą na angażowaniu się w rokowania zbiorowe i dialog społeczny w celu negocjowania i wdrażania środków na rzecz racjonalnych usprawnień w miejscu pracy dla osób z niepełnosprawnościami; wzywa Komisję do wzmocnienia wymiaru dotyczącego rodziny i nieformalnych opiekunów w europejskiej strategii na rzecz osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. za pomocą nowej inicjatywy przewodniej, która obejmowałaby finansowane przez UE działania ułatwiające dostęp nieformalnych opiekunów i członków rodzin z niepełnosprawnościami do usług wsparcia środowiskowego i domowego, mieszkania wolnego od segregacji, opieki wytchnieniowej, szkoleń i poradnictwa;

59. uznaje, że świadczenia z tytułu niepełnosprawności są podstawowymi systemami wsparcia zapewniającymi pokrycie dodatkowych kosztów związanych z niepełnosprawnością; wzywa państwa członkowskie do zapewnienia ciągłości i zgodności takich świadczeń z wynagrodzeniem oraz do zagwarantowania, aby zryczałtowana kwota zasiłków socjalnych z tytułu niepełnosprawności była równa co najmniej płacy minimalnej przewidzianej w danym państwie członkowskim, aby utrzymać godną jakość życia;

60. uznaje znaczenie zasady ostrożności, zapisanej w dorobku prawnym UE w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, która nakłada na pracodawców obowiązek przeprowadzenia oceny ryzyka w miejscu pracy i wdrożenia środków zapobiegawczych w celu zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy; wzywa pracodawców do wypełniania obowiązków w zakresie zapobiegania wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym, zgodnie z europejskim dorobkiem prawnym w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym do konsultowania się ze związkami zawodowymi i przestrzegania hierarchii środków zapobiegawczych; uznaje, że rokowania zbiorowe i dialog społeczny pozostają niezbędne do uzupełnienia tych działań zapobiegawczych; przypomina, że układy zbiorowe pracy są istotnym narzędziem umożliwiającym zatrzymanie pracowników z niepełnosprawnościami i z chorobami przewlekłymi oraz zapobieganie zagrożeniom dla zdrowia w miejscu pracy; podkreśla, że niepełnosprawność spowodowana wypadkami przy pracy powinna zostać uwzględniona w tej zaktualizowanej strategii, dostosowanej do strategicznych ram UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, ze specjalnym przepisem dotyczącym utworzenia funduszu ubezpieczeń od ryzyka zawodowego w państwach członkowskich; zauważa, że fundusz ten powinien pokrywać m.in. koszty hospitalizacji, leków, rehabilitacji, narzędzi pomocy dla osób z niepełnosprawnościami, świadczeń z tytułu niepełnosprawności i odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy;

61. wzywa Komisję do ustanowienia finansowanej przez UE gwarancji zatrudnienia i rozwoju umiejętności dla osób z niepełnosprawnościami, bez ograniczeń wiekowych - na wzór skutecznych inicjatyw takich jak gwarancja dla młodzieży - mającej na celu zwiększenie udziału osób z niepełnosprawnościami w otwartym rynku pracy oraz ułatwienie dostępu do zatrudnienia, szkoleń i dalszego kształcenia, a także do zapewnienia, by wszystkie programy były w pełni dostępne i zaprojektowane z myślą o wspieraniu przechodzenia z zatrudnienia chronionego do zatrudnienia na zwykłych zasadach, w tym poprzez zagwarantowanie osobom z niepełnosprawnościami prawa do racjonalnych usprawnień, stosownie do przypadku;

62. uważa, że gwarancja ta powinna zostać opracowana w ścisłej współpracy z organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami, aby zapewnić skuteczne włączenie społeczne i zapobiec wszelkim formom dyskryminacji lub wykluczenia; uważa, że aby inicjatywa ta odniosła sukces, konieczne jest przyjęcie holistycznego podejścia obejmującego mapowanie beneficjentów i dostępnych usług, działania informacyjne, zindywidualizowane wsparcie na rzecz zatrudnienia, a także ścisłą współpracę z pracodawcami z sektora prywatnego i publicznego oraz konkretne zachęty dla nich;

63. podkreśla, że osoby z autyzmem i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi borykają się z jednym z najwyższych wskaźników bezrobocia w Europie, wynoszącym 90 %; apeluje o udostępnienie programów zatrudnienia dla osób z autyzmem w celu zapewnienia pozytywnego działania w formie programów rekrutacji i konkretnych możliwości zatrudnienia;

64. wzywa Komisję do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami równego dostępu do płatnych i wysokiej jakości staży i praktyk zawodowych oraz do przedstawienia planu rozwoju umiejętności osób z niepełnosprawnościami poprzez staże, ukierunkowane działania informacyjne, programy mentorskie i dostępne procesy rekrutacyjne, a także poprzez zapewnienie racjonalnych usprawnień, w tym dostosowania fizycznego i cyfrowego środowiska pracy, elastycznych harmonogramów szkoleń i zindywidualizowanego wsparcia, zwłaszcza dla osób, które rzadko korzystają z pozytywnych programów stażowych, takich jak osoby z niepełnosprawnościami intelektualnymi; podkreśla, że nikt nie powinien być wykluczany z powodu barier w dostępności lub karany utratą zasiłków dla osób niepełnosprawnych lub niezbędnego wsparcia; podkreśla, że staże integracyjne muszą stanowić część ścieżek przejścia do wysokiej jakości zatrudnienia;

65. wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych kroków, aby zharmonizować i przyspieszyć rozpoznawanie poważnych zaburzeń neurologicznych i przypadków poważnej neuroatypowości, które obejmują szeroki zakres schorzeń w obrębie mózgu, nerwów i rdzenia kręgowego, takich jak autyzm i spektrum innych zaburzeń, stwardnienie zanikowe boczne (ALS), demencja i przewlekły ból, a także do zapewnienia - w stosownych przypadkach i bez opóźnień administracyjnych - dostępu do mechanizmów ochrony socjalnej, technologii

wspomagających, pomocy osobistej i opieki paliatywnej; wzywa państwa członkowskie do dopilnowania, aby osoby z dożywotnią niepełnosprawnością intelektualną, taką jak zespół Downa, zachowały ciągłość statusu osoby z niepełnosprawnością i związanych z nią praw po osiągnięciu pełnoletniości, aby uniknąć niepotrzebnych ponownych orzeczeń prowadzących do wykluczenia i szkód emocjonalnych; wzywa do wsparcia opracowania ogólnounijnych standardów dostępności "przyjaznych dla osób cierpiących na migrenę", w tym regulowanego oświetlenia, stref ciszy, narzędzi filtrujących ekran i opcji zdalnego uczestnictwa;

66. podkreśla potrzebę promowania działań na rzecz integracji, różnorodności i równości, takich jak wytyczne i szkolenia dla pracodawców i współpracowników w celu wspierania osób z niepełnosprawnościami na otwartym rynku pracy oraz stopniowe wycofywanie staży w zakładach pracy chronionej;

67. wzywa Komisję do opracowania europejskiej gwarancji zatrudnienia i umiejętności dla osób z niepełnosprawnościami w oparciu o wytyczne i zalecenia zawarte w pakiecie dotyczącym zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami; ponadto apeluje o zapewnienie dobrych warunków pracy i praw pracowniczych pracownikom zakładów pracy chronionej oraz o wspieranie przejścia z pracy chronionej do zatrudnienia na zwykłych zasadach;

68. w kontekście przeglądu Europejskiego filaru praw socjalnych i związanego z nim planu działania w 2025 r. oraz aktualizacji pakietu dotyczącego zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami nalega na wyraźne uznanie wszystkich modeli zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami - w tym osób z chorobami przewlekłymi lub niepełnosprawnościami po leczeniu, wraz z poszanowaniem godności i praw pracowniczych zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych oraz zapewnieniem osobom z niepełnosprawnościami sprawiedliwych i dostępnych warunków pracy;

69. apeluje o ustanowienie unijnych wytycznych dotyczących integracyjnego środowiska pracy, w tym obowiązkowych szkoleń dla pracodawców w zakresie integracji osób z niepełnosprawnościami, zdrowia psychicznego, racjonalnych usprawnień i protokołów przeciwdziałania nękaniu; wspiera wprowadzenie audytów dostępności miejsc pracy i celów w zakresie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w instytucjach publicznych;

70. uznaje kluczową rolę gospodarki społecznej w promowaniu włączenia społecznego i spójności społecznej, w stawianiu czoła obecnym wyzwaniom i zmniejszaniu nierówności we wszystkich grupach wiekowych przez generowanie wysokiej jakości możliwości zatrudnienia dla grup niedostatecznie reprezentowanych na rynku pracy, takich jak osoby z niepełnosprawnościami;

71. przypomina o zasadniczej roli EFS+ we wspieraniu działań na rzecz osób z niepełnosprawnościami i nalega na utrzymanie EFS+ jako głównego instrumentu spójności społecznej i włączenia społecznego; zauważa jednak, że w ramach EFS+ nie przewidziano środków specjalnie przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb osób z niepełnosprawnościami i apeluje o zapewnienie takich środków w kolejnych wieloletnich ram finansowych; podkreśla, że państwa członkowskie muszą wykorzystywać ten fundusz zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; podkreśla, że EFS+ jest kluczowym narzędziem wspierającym deinstytucjonalizację w państwach członkowskich; zauważa, że należy wspierać korzystanie z finansowania w ramach EFS+ przez organizacje reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami i dostawców usług dla osób z niepełnosprawnościami w drodze budowania potencjału;

72. dostrzega wyzwania związane z dostępnością, przed którymi stoją osoby z niepełnosprawnościami i ich rodziny, zwłaszcza w regionach wiejskich i oddalonych, i w związku z tym wzywa do lepszej koordynacji między EFS+ a Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego w celu poprawy dostępu osób z niepełnosprawnościami do usług opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej w regionach o niedostatecznym dostępie do usług, zwłaszcza na obszarach wiejskich i oddalonych; wzywa do bardziej efektywnego wykorzystania EFS+ w celu wspierania inwestycji w usługi opieki długoterminowej dla osób z niepełnosprawnościami, zapewnienia szkoleń dla opiekunów i przyspieszenia wdrażania europejskiej strategii w dziedzinie opieki;

73. uważa, że dostęp do przystępnych cenowo i dostępnych mieszkań wysokiej jakości stanowi wyzwanie w UE, w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami, które chcą żyć niezależnie i czuć się społecznie zintegrowane; wzywa w związku z tym do wsparcia budownictwa mieszkaniowego zgodnie z zasadą pomocniczości, w tym poprzez istniejące wsparcie na rzecz renowacji, oraz do utworzenia funduszu w ramach polityki spójności UE w celu wspierania dostępnych i integracyjnych mieszkań socjalnych dla osób z niepełnosprawnościami, w tym dostosowania mieszkań dla osób przebywających na rehabilitacji lub poddawanych intensywnemu leczeniu, oraz promowania budowy mieszkań dobrze wyposażonych dla osób z niepełnosprawnościami lub osób starszych w kontekście europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań; podkreśla, że brak dostępnych i inkluzywnych opcji mieszkaniowych, wraz z niewystarczającymi usługami środowiskowymi, podważa prawo do niezależnego życia i integracji w społeczności, przysługujące zgodnie z art. 19 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, i może prowadzić do nieodpowiednich warunków mieszkaniowych lub braku wsparcia; podkreśla rolę technologii wspomagających i innowacyjnych, dostępnych rozwiązań technologicznych we wspieraniu niezależnego życia;

74. podkreśla potrzebę opracowania całościowej strategii UE dotyczącej przejścia od korzystania z wsparcia instytucji do niezależnego życia i opieki świadczonej na poziomie społeczności lokalnych, powiązanej z wytycznymi dotyczącymi niezależnego życia i przyszłymi ramami odniesienia na rzecz zapewniania najwyższej jakości usług społecznych; zauważa, że strategia ta powinna wspierać państwa członkowskie w tej transformacji, począwszy od środków zapobiegawczych, takich jak wsparcie dla rodzin, opieka zastępcza i interwencje we wczesnym dzieciństwie, a także

powinna uwzględniać doskonalenie umiejętności i przekwalifikowanie pracowników sektora opieki, aby mogli oni oferować bardziej spersonalizowaną pomoc zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; podkreśla, że strategia powinna również obejmować mechanizmy monitorowania, rozwój usług opieki środowiskowej i usług wsparcia, gromadzenie danych dotyczących liczby osób przebywających w placówkach opiekuńczych oraz liczby samych placówek, a także możliwości wzajemnego uczenia się i wymiany dobrych praktyk w celu szerzenia wiedzy wśród państw członkowskich i zainteresowanych stron;

75. wzywa Komisję i państwa członkowskie do opracowania zharmonizowanych wskaźników i narzędzi monitorowania w celu śledzenia postępów w zakresie dostępności, przystępności cenowej i adekwatności mieszkań dla osób z niepełnosprawnościami zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych i Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; apeluje o okresową sprawozdawczość publiczną i gromadzenie zdezagregowanych danych, w tym za pośrednictwem mechanizmów europejskiego badania warunków życia ludności i audytu miejskiego;

76. przypomina o celu UE, jakim jest przejście z opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej lub rodzinnej; wzywa Komisję do przedstawienia planu działania UE w zakresie deinstytucjonalizacji opieki nad osobami z niepełnosprawnościami zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, wzmocnienia sektora świadczenia usług dla osób z niepełnosprawnościami, w tym dzieci z niepełnosprawnościami, wspierania rodzin osób z niepełnosprawnościami oraz uwzględnienia krajowych ram strategicznych dotyczących deinstytucjonalizacji jako efektu końcowego; podkreśla, że zamknięcie instytucji powinno iść w parze z rozwojem opieki środowiskowej;

77. podkreśla potrzebę przyjęcia podejścia do rozwoju obszarów miejskich i wiejskich sprzyjającego włączeniu osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem niezależnych warunków życia i integracyjnych przestrzeni publicznych; apeluje o silniejsze uwzględnienie kwestii niepełnosprawności w polityce spójności UE, fali renowacji i krajowych strategiach mieszkaniowych;

78. uznaje kluczowe znaczenie uwzględnienia kwestii zdrowia psychicznego we wszystkich obszarach polityki; przyznaje, że wśród osób z niepełnosprawnościami odnotowuje się znacznie wyższe wskaźniki stresu psychicznego w porównaniu z osobami pełnosprawnymi; wzywa Komisję do systematycznego uwzględnienia tej kwestii w przyszłej strategii UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami oraz do włączenia wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego do wszystkich odpowiednich polityk i programów;

79. wzywa Komisję do opublikowania wytycznych UE w celu wspierania rozwoju wysokiej jakości usług interwencji na wczesnym etapie rozwoju skoncentrowanych na rodzinie, które mają kluczowe znaczenie dla zapobiegania segregacji i wspierania integracji następnego pokolenia;

80. podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami muszą być w stanie w pełni uczestniczyć w życiu kulturalnym nie tylko jako odbiorcy, ale także jako twórcy, w tym zarówno jako artyści amatorzy, jak i profesjonaliści; wzywa Komisję i państwa członkowskie do pełnego uznania i promowania twórczego wkładu artystów z niepełnosprawnościami przy opracowywaniu i wdrażaniu odpowiednich unijnych programów finansowania; wspiera zwiększony dostęp do usług i treści audiowizualnych w całej UE poprzez bardziej zharmonizowane i ambitne podejście do wdrażania przepisów dotyczących dostępności zawartych w dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych ³⁴ ;

81. wzywa Komisję do dokładnego zbadania, monitorowania i oceny wpływu algorytmów stosowanych przez duże platformy cyfrowe na osoby z niepełnosprawnościami oraz do zapewnienia skutecznego wdrożenia odpowiednich przepisów aktu o usługach cyfrowych ³⁵  w celu zwalczania uzależniających i autodestrukcyjnych treści algorytmicznych, zwłaszcza w przypadkach, gdy mają one nieproporcjonalny wpływ na osoby z niepełnosprawnościami; podkreśla znaczenie uwzględnienia ukierunkowanych środków dla osób z niepełnosprawnościami w przyszłych inicjatywach ustawodawczych w tej kadencji, takich jak przyszły plan działania przeciwko cyberszykanowaniu i akt w sprawie uczciwości cyfrowej; ponadto wzywa Komisję i państwa członkowskie do wzmocnienia umiejętności cyfrowych i promowania krytycznej świadomości online wśród osób z niepełnosprawnościami;

82. nalega, aby nowe wytyczne Komisji w sprawie niezależnego życia i włączenia społecznego w kontekście finansowania UE zostały uwzględnione w przepisach dotyczących finansowania kolejnych wieloletnich ram finansowych, w szczególności EFS+, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów;

83. przestrzega przed powielaniem praktyk instytucjonalnych w kontekście opieki środowiskowej lub zastępowaniem dużych placówek instytucjonalnych mniejszymi, w których nie są spełnione warunki niezależnego życia i integracji ze społecznością; podkreśla w tym kontekście znaczenie elastyczności, możliwości wyboru, uczestnictwa i integracji osób z niepełnosprawnościami jako kryteriów definiujących jakość usług; zaleca państwom członkowskim ustanowienie jasnych krajowych standardów jakości usług opieki i wsparcia, wraz z solidnym systemem kontroli i mechanizmami oceny opartymi na wynikach;

84. uznaje znaczące fizyczne, psychiczne i społeczne korzyści płynące ze sportu dla osób z niepełnosprawnościami i apeluje o włączenie osób z niepełnosprawnościami w działalność sportową na wszystkich poziomach, od sportu amatorskiego po wyczynowy, w najszerszym możliwym zakresie; wzywa Komisję i państwa członkowskie do promowania rozwoju i dostępności sportu dostosowanego do potrzeb przez wspieranie infrastruktury sportowej sprzyjającej włączeniu, szkolenie wyspecjalizowanego personelu oraz udział osób z niepełnosprawnościami;

85. w tym względzie z zadowoleniem przyjmuje wytyczne Komisji dotyczące niezależnego życia i włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami w kontekście finansowania UE; wzywa Komisję do uruchomienia otwartej metody koordynacji w sprawie deinstytucjonalizacji, aby dążyć do opracowania wspólnych podejść do osiągnięcia celów nakreślonych w wytycznych oraz ocenić krajowe środki przyjęte w następstwie konkluzji Rady w sprawie intensyfikacji wsparcia i opieki w warunkach środowiskowych dla samodzielnego funkcjonowania;

86. wzywa Komisję do zaproponowania wytycznych na szczeblu UE w celu wsparcia państw członkowskich we wprowadzaniu norm wysokiej jakości dla placówek opieki, zgodnie z zasadami godności, bezpieczeństwa i poszanowania praw człowieka, obejmujących nie tylko adekwatność i dostępność obiektów fizycznych, ale także zapewnienie wystarczającej liczby dobrze wyszkolonych pracowników, bezpiecznych warunków pracy i praktyk opieki skoncentrowanej na osobie;

87. wzywa Komisję do wydania zalecenia, aby wszystkie państwa członkowskie dostosowały swoje przepisy krajowe do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych; wzywa UE i pozostałe państwa członkowskie, które jeszcze tego nie zrobiły, do ratyfikowania protokołu fakultatywnego do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, aby umożliwić indywidualny mechanizm składania skarg i lepsze monitorowanie wdrażania tej konwencji;

88. podkreśla, że dzieci z niepełnosprawnościami są wśród grup docelowych europejskiej gwarancji dla dzieci; apeluje do państw członkowskich o zwiększenie wysiłków na rzecz wdrożenia tego instrumentu; podkreśla, że cele gwarancji dla dzieci nie mogą zostać osiągnięte bez ambitnego, specjalnego budżetu zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym, i w tym kontekście ponawia swój apel o przeznaczenie znacznych środków finansowych na europejską gwarancję dla dzieci; ponadto wzywa Komisję do zapewnienia w następnych wieloletnich ramach finansowych ambitnego budżetu na gwarancję dla dzieci w celu sprostania rosnącemu wyzwaniu, jakim jest ubóstwo dzieci i wykluczenie społeczne, zwłaszcza w przypadku dzieci z niepełnosprawnościami;

89. przypomina, że w zaleceniu Rady z grudnia 2022 r. w sprawie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem ³⁶  zalecono państwom członkowskim wprowadzenie ukierunkowanych środków w celu zwiększenia udziału dzieci z niepełnosprawnościami we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem oraz wspierania programów szkoleniowych dla pracowników wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, aby zapewnić świadczenie wysokiej jakości usług dla dzieci z niepełnosprawnościami; ubolewa, że środki wprowadzone przez państwa członkowskie nie doprowadziły jeszcze do zniwelowania różnic w uczestnictwie we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem między dziećmi z niepełnosprawnościami a całą populacją dzieci; uważa, że dostępność wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi z niepełnosprawnościami jest niezbędna dla ich ogólnego rozwoju oraz powrotu ich rodziców na rynek pracy;

Równy dostęp i niedyskryminacja

90. dostrzega wyzwania stojące przed kobietami i dziewczętami z niepełnosprawnościami oraz zauważa, że kobiety z niepełnosprawnościami często padają ofiarą przemocy wobec kobiet oraz cyberprzemocy i przemocy domowej, w tym przypadków przymusowej sterylizacji, przymusowej aborcji i przymusu bezpośredniego; wzywa wszystkie państwa członkowskie UE do ratyfikowania Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej;

91. wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby w przyszłych przepisach i strategiach nadały priorytet zapobieganiu przemocy ze względu na płeć wobec kobiet z niepełnosprawnościami, zarówno offline, jak i online, w tym przypadkom przymusowej sterylizacji; wzywa w związku z tym Komisję do uznania przymusowej sterylizacji osób z niepełnosprawnościami za przestępstwo, bez żadnych wyjątków ze względu na niepełnosprawność lub zdolność do czynności prawnych, oraz do zapewnienia równego dostępu do opieki zdrowotnej w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, wymiaru sprawiedliwości i odszkodowań dla ofiar;

92. podkreśla potrzebę zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami pełnego dostępu do wymiaru sprawiedliwości za sprawą skutecznych udogodnień proceduralnych, w tym między innymi przez zapewnienie tłumaczenia na język migowy, możliwości składania zeznań za pośrednictwem wideo, dokumentów w alfabecie Braille'a i w formatach łatwych do czytania i zrozumienia oraz lepszych szkoleń dla personelu sądowego i prawnego; apeluje o zwiększenie świadomości prawnej, pomocy i poradnictwa dla szczególnie narażonych ofiar przestępstw, w tym dzieci, kobiet i osób starszych z niepełnosprawnościami, przez udostępnianie informacji zarówno online, jak i offline, w tym za pośrednictwem specjalnych stron internetowych i ulotek informacyjnych;

93. podkreśla, jak ważne jest promowanie równych szans dla kobiet z niepełnosprawnościami, w tym wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę ich dostępu do ról przywódczych i decyzyjnych we wszystkich sektorach, tak aby wartość ich pracy była również sprawiedliwie uznawana i wynagradzana na wyższych stanowiskach; wzywa Komisję i państwa członkowskie do inwestowania w dostępne, integracyjne i ukierunkowane na potrzeby odbiorców narzędzia edukacyjne i programy szkoleniowe w całej UE, specjalnie zaprojektowane w celu wspierania rozwoju przywództwa wśród kobiet z niepełnosprawnościami, z uwzględnieniem barier intersekcjonalnych i zapewnieniem dostępności w przystępnych formatach (np. w alfabecie Braille'a, języku migowym, języku łatwym do czytania i zrozumienia itd.);

94. wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zajęły się problemem niewidoczności przemocy wobec kobiet i dziewcząt z niepełnosprawnościami, szczególnie z niepełnosprawnością intelektualną, poznawczą lub psychospołeczną; przypomina, że zgodnie z dyrektywą (UE) 2024/1385 ³⁷  w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet państwa członkowskie muszą zapewnić szczególne wsparcie kobietom z niepełnosprawnościami, które są ofiarami przemocy, uwzględniać ich szczególną sytuację przy ocenie potrzeb w zakresie ochrony, z uwzględnieniem powiązań między niektórymi formami przemocy wobec kobiet, takimi jak okaleczanie żeńskich narządów płciowych i niepełnosprawność, oraz podejmować ukierunkowane środki zapobiegawcze w dostępnych formatach, aby w przyszłych przepisach i strategiach priorytetowo traktować zapobieganie przemocy wobec kobiet z niepełnosprawnościami zarówno w internecie, jak i poza nim;

95. podkreśla, że osoby z niepełnosprawnościami są bardziej narażone na mowę nienawiści i przestępstwa z nienawiści; z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący rozszerzenia unijnego wykazu przestępstw o wymiarze transgranicznym, tak by obejmował on mowę nienawiści i przestępstwa z nienawiści; wzywa Radę do podjęcia środków, aby osiągnąć rozwiązanie w sprawie tej procedury;

96. przypomina o potrzebie wyeksponowania praw kobiet z niepełnosprawnościami oraz ich roli jako aktywnych uczestników społeczeństwa; podkreśla, jak ważne jest promowanie równych szans dla kobiet z niepełnosprawnościami, w tym wspieranie inicjatyw poprawiających ich dostęp do ról przywódczych i decyzyjnych we wszystkich sektorach, aby wartość ich pracy była sprawiedliwie uznawana i wynagradzana na wyższych stanowiskach; wzywa Komisję i państwa członkowskie do aktywnego promowania udziału kobiet z niepełnosprawnościami w życiu politycznym przez usuwanie barier strukturalnych, zapewnianie dostępności procesów wyborczych i decyzyjnych, wspieranie szkoleń w zakresie przywództwa oraz wzmacnianie reprezentacji sprzyjającej włączeniu społecznemu w partiach politycznych, instytucjach i organach doradczych;

97. wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zajęły się na szczeblu UE przeszkodami w dostępie do wysokiej jakości opieki zdrowotnej i usług opiekuńczych dla kobiet w całej ich różnorodności, w tym barierami napotykanymi przez kobiety i dziewczęta z niepełnosprawnościami; z zaniepokojeniem zauważa, że osoby z niepełnosprawnościami, w tym kobiety i dziewczęta z niepełnosprawnościami, napotykają bariery w dostępie do kompleksowej opieki zdrowotnej oraz naruszane jest ich równe prawo do opieki zdrowotnej; wzywa Komisję do poczynienia postępów w realizacji zobowiązania do przedstawienia państwom członkowskim wytycznych dotyczących równego dostępu do opieki zdrowotnej, w tym w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, dla osób z niepełnosprawnościami na podstawie włączającej, dostępnej i ukierunkowanej na człowieka opieki zdrowotnej oraz dobrowolnej i świadomej zgody, jak zapowiedziano w strategii, a także dotyczących zdrowia psychicznego, opieki ginekologicznej, wsparcia okołoporodowego i wsparcia w sytuacjach kryzysowych, takich jak przemoc domowa;

98. wzywa Komisję i państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków na rzecz rozwiązania problemu dyskryminacji kobiet z niepełnosprawnością, które nadal borykają się z wysokimi stopami bezrobocia i niższymi płacami;

99. podkreśla rolę mediów w zwiększaniu reprezentacji osób z niepełnosprawnościami, ich praw i perspektyw oraz w rozpowszechnianiu przekazów wrażliwych na kwestie niepełnosprawności, co może przyczynić się do zwiększenia świadomości społecznej na temat niepełnosprawności, a zwłaszcza umiejętności i możliwości osób z niepełnosprawnościami; wspiera integracyjne i dostępne kampanie komunikacyjne skoncentrowane na promowaniu integracji, różnorodności i równości w kwestiach związanych z niepełnosprawnością, zarówno o charakterze ogólnym, jak i szczegółowym, w odniesieniu do mniej znanych niepełnosprawności takich jak głuchoślepota; zaznacza, że bez takiej świadomości osoby z niepełnosprawnościami mogą napotykać bariery oraz czuć się niewidoczne w swoich społecznościach i środowiskach społecznych, co wpływa na ich uczestnictwo; zachęca do prowadzenia kampanii informacyjnych na szczeblu krajowym i unijnym, aby zwalczać szkodliwe stereotypy i uprzedzenia dotyczące niepełnosprawności, w tym kobiet z niepełnosprawnościami, z naciskiem na wzmocnienie przekazu i reprezentacji oraz lepsze eksponowanie w mediach;

100. przypomina o zobowiązaniu Komisji do zainicjowania badania mającego ocenić wdrożenie art. 30 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, aby wesprzeć państwa członkowskie w opracowywaniu strategii politycznych mających zwiększyć udział osób z niepełnosprawnościami w sporcie, kulturze, sztuce i rekreacji oraz wsparcie tych osób;

101. podkreśla potrzebę dalszego wzmacniania ochrony osób z niepełnosprawnościami przed dyskryminacją dzięki łatwiejszemu dostępowi do organów ds. równości oraz zadbania o wdrożenie odpowiednich przepisów dyrektyw w sprawie norm dotyczących organów ds. równości;

Wsparcie dla rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami

102. dostrzega fakt, że osoby z niepełnosprawnościami, w szczególności osoby wymagające kompleksowej opieki, mogą musieć polegać na swoich rodzinach w zakresie udzielania codziennej opieki i wsparcia, zwłaszcza gdy w ich społeczności brakuje takich dostępnych usług; uznaje fundamentalną i często niewidoczną rolę odgrywaną przez rodziny, w szczególności rodziców i innych opiekunów nieformalnych (przy czym w obu przypadkach są to w przeważającej mierze kobiety), w zapewnianiu codziennej opieki i wsparcia osobom z niepełnosprawnościami;

103. podkreśla znaczenie wypracowania solidnych systemów wsparcia niezależnego życia, w tym programów asystencji osobistej, tak aby osoby z niepełnosprawnościami nie były zależne wyłącznie od członków rodziny i mogły żyć samodzielnie; apeluje o ukierunkowane wsparcie dla młodych i młodych dorosłych opiekunów, w tym dostępu do sprawiedliwych rozwiązań edukacyjnych, usług zdrowia psychicznego i formalnego uznania ich obowiązków opiekuńczych, aby zapobiec ich wykluczeniu społecznemu i edukacyjnemu;

104. apeluje o opracowanie strategii UE w sprawie przejścia od opieki instytucjonalnej do opieki środowiskowej, obejmującej rodzinę, w celu zakończenia procesu przejścia od opieki instytucjonalnej do usług środowiskowych promujących niezależne życie, zgodnie z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych;

105. podkreśla potrzebę wspierania i uznawania zasadniczej roli, jaką odgrywają opiekunowie i rodziny w życiu osób z niepełnosprawnościami, w tym przez zaspokajanie szczególnych potrzeb opiekunów nieformalnych; wzywa wszystkie państwa członkowskie do skutecznego wdrożenia dyrektywy (UE) 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów, przy jednoczesnym zapewnieniu pracownikom opiekuńczym odpowiedniego wymiaru urlopu, elastycznej organizacji pracy oraz ochrony socjalnej; zwraca uwagę na aspekt płci w opiece i apeluje o opracowanie polityk promujących równość płci w rolach opiekuńczych, w tym środków zapewniających sprawiedliwszy podział obowiązków związanych z opieką między opiekunami;

106. uznaje ponadto zasadniczą rolę profesjonalistów w sektorze opieki i wsparcia - w tym asystentów osobistych, pracowników wspomagających, pracowników socjalnych, pielęgniarek i innych pracowników pierwszej linii opieki - w umożliwianiu osobom z niepełnosprawnościami godnego i niezależnego życia w społeczności; podkreśla również pilną potrzebę zapewnienia rodzinom i nieformalnym opiekunom wsparcia poprzez dostęp do wysokiej jakości usług opieki wytchnieniowej, umożliwiających im odpoczynek, pracę i pełne uczestnictwo w życiu społecznym bez narażania zdrowia, stabilności lub dobrego samopoczucia osób z niepełnosprawnościami, którymi się opiekują;

107. przypomina, że zarówno UE, jak i państwa członkowskie powinny zintensyfikować swoje starania, aby zapewnić wdrożenie Karty praw podstawowych UE i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych oraz wzmocnić ochronę praw, przy jednoczesnym poszanowaniu ich odpowiednich kompetencji; wzywa Komisję do udzielenia państwom członkowskim niezbędnego wsparcia w celu zapewnienia, że organom wyznaczonym zgodnie z art. 33 ust. 2 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych przydzielono wystarczające zasoby, tak aby mogły one skutecznie i wydajnie wypełniać swoje zadania;

108. wzywa Komisję do dopilnowania, aby unijne programy kulturalne i kreatywne, takie jak "Kreatywna Europa", Erasmus+ i nowy europejski Bauhaus, w pełni uwzględniały artystów z niepełnosprawnościami poprzez wprowadzenie wymogów dotyczących dostępności oraz zapewnienie pomocy technicznej, by zagwarantować udział artystów z niepełnosprawnościami, w tym z niepełnosprawnością intelektualną i psychospołeczną;

109. podkreśla potrzebę zapewnienia rodzinom i opiekunom nieformalnym wsparcia psychologicznego i emocjonalnego, w tym doradztwa i programów wzajemnego wsparcia, uznając obciążenie dla zdrowia psychicznego często ponoszone przez osoby zapewniające długoterminową opiekę w trudnych warunkach;

110. wzywa Komisję i państwa członkowskie do poprawy warunków pracy w sektorze opieki i wsparcia poprzez zapewnienie godziwego wynagrodzenia, dostępu do ustawicznego szkolenia zawodowego, odpowiedniego poziomu zatrudnienia oraz ochrony socjalnej, w tym opieki zdrowotnej, zwolnień chorobowych i praw emerytalnych; podkreśla potrzebę zapewnienia godziwych wynagrodzeń i praw do negocjacji zbiorowych wszystkim pracownikom sektora opieki oraz wspierania przejścia od nieformalnej roli opiekuńczej do formalnego zatrudnienia dla opiekunów rodzinnych;

111. wzywa Komisję do szybkiego przedstawienia zapowiadanego europejskiego paktu na rzecz opieki, uznającego opiekę długoterminową za obowiązek społeczny, a nie prywatny;

Promowanie praw osób z niepełnosprawnościami na świecie

112. nalega, by UE wspierała kraje kandydujące w podejmowaniu konkretnych środków w celu dostosowania się do unijnych norm dostępności, zanim przystąpią do UE, ze szczególnym uwzględnieniem usług, z których korzystają kobiety i dziewczęta;

113. podkreśla, że UE powinna w dalszym ciągu uwzględniać kwestię praw osób z niepełnosprawnościami w swoich działaniach zewnętrznych i strategiach współpracy, w tym w odniesieniu do konfliktów zbrojnych, nadzwyczajnych sytuacji humanitarnych i klęsk żywiołowych, a w szczególności w planie działania w sprawie równości płci oraz w planie działania dotyczącym praw człowieka i demokracji; wzywa Komisję do przedstawienia unijnego planu działania w sprawie niepełnosprawności w ramach działań zewnętrznych;

114. z zadowoleniem przyjmuje włączenie osób z niepełnosprawnościami do strategii UE w dziedzinie zdrowia na świecie; wzywa Komisję do zadbania, by strategia UE na rzecz unii gotowości w pełni uwzględniała potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz aby reagowanie kryzysowe chroniło ich godność, autonomię i bezpieczeństwo, np. dzięki rozpowszechnianiu przystępnych ostrzeżeń i komunikatów, w tym zaawansowanej lokalizacji komórkowej i usług pełnej konwersacji dla wszystkich numerów alarmowych, udogodnieniom w zakresie mobilności oraz szkoleniu personelu ratunkowego, aby z szacunkiem i skutecznie pomagał osobom z różnymi niepełnosprawnościami;

115. uważa, że konieczne jest włączenie osób z niepełnosprawnościami do opracowywania pomocy humanitarnej finansowanej przez UE, aby zapewnić inkluzywne, dostępne i skuteczne podejście; domaga się, by we wszystkich operacjach pomocy humanitarnej finansowanych przez UE stosowano standardy humanitarnej integracji osób z niepełnosprawnościami, zapewniając sprzyjające włączeniu, dostępne i niedyskryminujące wsparcie w sytuacjach kryzysowych;

Świadomość, zarządzanie i pomiar postępów

116. przypomina, że zgodnie ze strategią instytucje UE powinny uwzględniać procesy selekcji, rekrutacji, zatrudnienia i zatrzymywania osób z niepełnosprawnościami oraz poprawić dostępność budynków i technologii komunikacyjnych;

117. zwraca się do Komisji o włączenie Parlamentu na szczeblu politycznym do platformy ds. niepełnosprawności oraz o ustanowienie międzyinstytucjonalnego zorganizowanego dialogu w celu nadzorowania, monitorowania i oceniania włączenia osób z niepełnosprawnościami we wszystkie obszary i we wszystkie strategie polityczne w państwach członkowskich, wymiany najlepszych praktyk i wydawania zaleceń; zwraca się ponadto do Komisji o regularne składanie Parlamentowi sprawozdań z postępów w zakresie uwzględniania kwestii niepełnosprawności we wszystkich politykach i programach UE, zapewniając demokratyczny nadzór, rozliczalność, ustrukturyzowany dialog polityczny i partycypacyjne zarządzanie w obszarze praw osób z niepełnosprawnościami w całej UE; zaleca angażowanie osób z niepełnosprawnościami i ich przedstawicieli w opracowywanie i monitorowanie przepisów mających wpływ na ich prawa, biorąc pod uwagę ich bezpośrednie doświadczenie i wiedzę fachową;

118. podkreśla, że petycje wpływające do Parlamentu są cennym narzędziem identyfikacji krytycznych, ewentualnych i dających się uzasadnić niedociągnięć we wdrażaniu Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych lub przepisów dotyczących praw osób z niepełnosprawnościami; w związku z tym wzywa Komisję i państwa członkowskie do systematycznego uwzględniania wniosków i obaw zgłaszanych w petycjach podczas monitorowania i przeglądu prawodawstwa dotyczącego niepełnosprawności i programów finansowania; wzywa do większego zaangażowania osób z niepełnosprawnościami w kształtowanie polityki zgodnie z zasadą "nic o nas bez nas"; wzywa, aby ustanowić zorganizowany dialog międzyinstytucjonalny w celu monitorowania i oceny wdrażania strategii UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami;

119. wzywa Komisję, aby we współpracy z Komisją Petycji Parlamentu Europejskiego publikowała roczne sprawozdanie podsumowujące tendencje, kwestie i działania następcze związane z petycjami dotyczącymi niepełnosprawności przedłożonymi Parlamentowi, tak aby sprawozdanie to mogło zostać uwzględnione w śródokresowej i końcowej ocenie strategii UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami;

120. wzywa Komisję i państwa członkowskie do uwzględnienia "równego dostępu i niedyskryminacji osób z niepełnosprawnościami" jako specjalnego tematu priorytetowego w agendzie miejskiej UE w celu wspierania rozwoju miast sprzyjającego włączeniu społecznemu i ułatwienia wymiany najlepszych praktyk między miastami, przy jednoczesnym uznaniu, że dostępność, mieszkalnictwo sprzyjające włączeniu społecznemu i podnoszenie świadomości zaczynają się na poziomie lokalnego zarządzania;

121. wzywa państwa członkowskie do opracowania strategii przeciwdziałających znęcaniu się nad dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnościami i nękaniu ich, w tym również w kontekście edukacyjnym i w internecie, oraz do uznania w tych strategiach niepełnosprawności za podstawę dyskryminacji;

122. zwraca się do Komisji o przedstawienie sprawozdań z oceny wdrażania rozporządzeń i dyrektyw dotyczących osób z niepełnosprawnościami po zakończeniu okresu transpozycji oraz o podjęcie wszelkich niezbędnych działań; wzywa państwa członkowskie do transpozycji tych dyrektyw w wyznaczonych terminach i przy jak najwyższym poziomie ambicji;

123. wzywa Komisję i państwa członkowskie do poprawy gromadzenia danych dotyczących osób przebywających w instytucjach i działań na rzecz deinstytucjonalizacji, z podziałem na wiek, płeć i miejsce zamieszkania, oraz do corocznego przekazywania tych danych;

124. wzywa instytucje UE do opracowania programów, w ramach ich wewnętrznej polityki kadrowej, zapewniających osobom z niepełnosprawnościami możliwości odbycia stażu lub praktyki zawodowej;

°

°°

125. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

1 Dz.U. L, 2024/2841, 14.11.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/2841/oj.

2 Dz.U. L, 2024/1499, 29.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1499/oj.

3 Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 21, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/1057/oj.

4 Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/1060/oj.

5 Dz.U. L 151 z 7.6.2019, s. 70, ELI:I: http://data.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj.

6 Dz.U. L 327 z 2.12.2016, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2016/2102/oj.

7 Dz.U. L 172 z 17.5.2021, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/782/oj.

8 Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 45, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2011/24/oj.

9 Dz.U. L 303 z 2.12.2000, s. 16, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2000/78/oj.

10 Dz.U. C 137 E z 27.5.2010, s. 68.

11 Dz.U. C, C/2024/7188, 29.11.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/7188/oj.

12 Dz.U. L 223 z 22.6.2021, s. 14, ELI: http://data.europa.eu/eli/reco/2021/1004/oj.

13 Dz.U. C 177 z 17.5.2023, s. 13.

14 Dz.U. C 132 z 14.4.2023, s. 23.

15 Dz.U. C 132 z 24.3.2022, s. 129.

16 Dz.U. C 474 z 24.11.2021, s. 48.

17 Dz.U. C 371 z 15.9.2021, s. 6.

18 Dz.U. C 362 z 8.9.2021, s. 8.

19 Dz.U. C, C/2024/1181, 23.2.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/1181/oj.

20 Dz.U. L 188 z 12.7.2019, s. 79, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2019/1158/oj.

21 Dz.U. C 363 z 28.10.2020, s. 164.

22 Eurostat, Activity rates by level of disability (activity limitation) and educational attainment level [Wskaźniki aktywności zawodowej w podziale na stopień niepełnosprawności (ograniczenia aktywności) i poziom wykształcenia]; Międzynarodowa Organizacja Pracy, Dokument roboczy 124, "A study on the employment and wage outcomes of people with disabilities" [Badanie dotyczące zatrudnienia i wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami], sierpień 2024 r.

23 Europejskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami, "Combating violence against women with disabilities" [Zwalczanie przemocy wobec kobiet z niepełnosprawnościami].

24 UN Women, "Sexual harassment against women with disabilities in the world of work and on campus" [Molestowanie seksualne kobiet z niepełnosprawnościami w miejscu pracy i nauki], 2020 r.

25 DG IPOL, "The EU Strategy for the Rights of Persons with Disabilities 2021-2030" [Strategia na rzecz praw osób z niepełnospraw- nościami na lata 2021-2030], listopad 2024 r., s. 6.

26 Europejski Trybunał Obrachunkowy, sprawozdanie specjalne nr 20/2023:"Support people with disabilities - Praktical impact of EU action is limited" [Wspieranie osób z niepełnosprawnościami - praktyczne skutki działań UE są ograniczone], październik 2023 r.

27 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz.U. L 117 z 5.5.2017, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2017/745/oj).

28 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego (Dz.U. L 327 z 2.12.2016, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/ 2016/2102/oj).

29 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiająca Europejski kodeks łączności elektronicznej (Dz.U. L 321 z 17.12.2018, s. 36, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2018/1972/oj).

30 rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/444 z dnia 16 grudnia 2022 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 o środki zapewniające skuteczny dostęp do służb ratunkowych za pomocą zgłoszeń alarmowych kierowanych pod jednolity europejski numer alarmowy "112" (Dz.U. L 65 z 2.3.2023, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg_del/ 2023/444/oj).

31 Rozporządzenie (WE) nr 1107/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie praw osób niepełnosprawnych oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujących drogą lotniczą, Dz.U. L 204 z 26.7.2006, s. 1, ELI: http://data.europa. eu/eli/reg/2006/1107/oj).

32 Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. L 46 z 17.2.2004, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2004/261/oj).

33 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1300/2014 z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie technicznych specyfikacji interoperacyjności odnoszących się do dostępności systemu kolei Unii dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej możliwości poruszania się (Dz.U. L 356 z 12.12.2014, s. 110, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2014/1300/oj).

34 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1808 z dnia 14 listopada 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/13/UE w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) ze względu na zmianę sytuacji na rynku (Dz.U. L 303 z 28.11.2018, s. 69, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2018/1808/oj).

35 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (Dz.U. L 277 z 27.10.2022, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj).

36 Zalecenie Rady z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem: cele barcelońskie na 2030 r. (Dz.U. C 484 z 20.12.2022, s. 1).

37 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1385 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (Dz.U. L, 2024/1385, 24.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1385/oj).

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.1715
• Rodzaj: rezolucja
• Tytuł: Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie strategii UE na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na okres po 2024 r. (2025/2057(INI))
• Data aktu: 2025-11-27
• Data ogłoszenia: 2026-04-24