Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny - Podstawowe elementy służące wzmocnieniu europejskiej bazy produkcyjnej w dziedzinie czystych technologii (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoEuropejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny Podstawowe elementy służące wzmocnieniu europejskiej bazy produkcyjnej w dziedzinie czystych technologii
(C/2026/14)
(Dz.U.UE C z dnia 16 stycznia 2026 r.)
Sprawozdawczyni: Corina MURAFA BENGA
Współsprawozdawca: Guido NELISSEN
Doradca Mihnea CATUTI (z ramienia sprawozdawczym, Grupa III)
Decyzja Zgromadzenia Plenarnego 23.1.2025
Podstawa prawna Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
Sekcja odpowiedzialna Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle
Data przyjęcia przez sekcję 10.7.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej 18.9.2025
Sesja plenarna nr 599
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) 97/0/0
1. Wnioski i zalecenia
1.1. W UE istnieje szeroki wachlarz różnorodnych ekosystemów czystych technologii - od sektorów o ugruntowanej pozycji, takich jak energetyka wiatrowa, po nowo powstające sektory, takie jak elektrolizery, produkcja baterii, wychwytywanie dwutlenku węgla i technologie wodooszczędne. Mimo że UE dysponuje dużą wiedzą fachową w dziedzinie badań i rozwoju, przejście od innowacji do ich komercyjnego wdrożenia nadal stanowi jednak istotne wyzwanie, zwłaszcza w porównaniu z globalnymi konkurentami, takimi jak Chiny i Stany Zjednoczone.
1.2. UE jest importerem netto czystych technologii w wielu sektorach i mocno polega na Chinach w zakresie paneli fotowoltaicznych, baterii oraz surowców, co stwarza strategiczne ryzyko. Polityki prowadzone przez Stany Zjednoczone i Chiny podważają zdolność Europy do zwiększania inwestycji i wzmacniania własnego przemysłu czystych technologii, także w branżach, w których UE wiedzie prym.
1.3. Rozdrobnione polityki i mechanizmy finansowania zawarte w Europejskim Zielonym Ładzie tylko częściowo zaspokajają ambicje UE w zakresie produkcji czystych technologii. Nieskoordynowane unijne i krajowe polityki i finansowanie ograniczają efektywność, obecne środki pomocy państwa przynoszą nieproporcjonalne korzyści bogatszym państwom członkowskim, a system finansowania pozostaje złożony i nieprzejrzysty dla promotorów projektów. Wyzwanie dla unijnego przemysłu czystych technologii stanowią globalne zakłócenia konkurencji. Jeśli Europa przyjmie odpowiednie polityki, może przekształcić wyzwania związane z energią i wodą w szanse na tworzenie miejsc pracy, nabywanie nowych umiejętności i rozwój biznesu.
1.4. Z tych wszystkich powodów EKES wzywa Komisję, aby:
- przyjęła zmienione i skonsolidowane ramy strategiczne dla przemysłu, wspierające produkcję czystych technologii na potrzeby dekarbonizacji i poprawy efektywności wodnej;
- uznała czyste technologie za odrębny sektor przemysłowy oraz wspierała jego rozwój poprzez opracowanie planów działania w zakresie technologii, ograniczanie ryzyka związanego z innowacjami dzięki projektom pilotażowym i partnerstwom oraz zwiększenie finansowania - w szczególności za pośrednictwem programu "Horyzont Europa" i dziesiątego programu ramowego (10PR);
- włączyła cele UE w zakresie czystych technologii do poszczególnych obszarów polityki;
- uprościła przepisy oraz rozbudowała infrastrukturę wspierającą wejście na rynek, zajęła się kwestiami związanymi z łańcuchem dostaw i akceptacją społeczną oraz poprawiła dostęp do finansowania i ochrony praw własności intelektualnej dla przedsiębiorstw typu startup; wspierała współpracę pomiędzy ośrodkami badań naukowych, przedsiębiorstwami typu startup i przemysłem w celu przyspieszenia komercjalizacji nowych technologii oraz propagowała innowacyjne ramy regulacyjne, takie jak piaskownice regulacyjne w ramach aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie (NZIA);
- propagowała mechanizmy zachęt na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym - w tym na rzecz powtórnego wykorzystania, lokalnego pozyskiwania surowców - oraz obowiązkowe poziomy zawartości materiałów z recyklingu lub odpowiednie oznakowanie produktów zawierających takie materiały;
- uzupełniła wszystkie plany działania w zakresie technologii o komponent społeczny i ludzki, aby wspierać transformację kompetencji wszystkich grup pracownic i pracowników; w tych planach działania należy uwzględnić dane dostarczone przez Obserwatorium Czystych Technologii Energetycznych i europejskie obserwatorium gromadzące informacje na temat umiejętności;
- w razie potrzeby inwestowała w politykę podnoszenia i zmiany kwalifikacji, w ramach której opracowuje się treści dydaktyczne dla sektorów czystych technologii - również w odniesieniu do aspektu wodnego - oraz monitorowała skuteczność i wpływ już uruchomionych inicjatyw (np. Europejskiej Akademii Energii Słonecznej i Europejskiej Akademii Baterii);
- wzmocniła kompetencje w zakresie czystych technologii poprzez ogólnounijną ocenę niedoborów siły roboczej w sektorze czystej energii i technologii wodnych, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej jakości miejsc pracy oraz włączającego dostępu dla kobiet i innych grup defaworyzowanych; Komisja powinna ustanowić specjalny filar dotyczący czystych technologii w obrębie europejskiego obserwatorium gromadzącego informacje na temat umiejętności, w ramach unii umiejętności, aby zagwarantować, że te umiejętności będą szybko dostępne;
- opracowała narzędzia, takie jak europejski paszport umiejętności, ujednolicona certyfikacja oraz ściślejsze powiązania między edukacją a przemysłem, aby ułatwić przejścia na stanowiska związane z gospodarką neutralną emisyjnie;
- pobudzała unijną produkcję czystych technologii poprzez utworzenie Europejskiego Funduszu Konkurencyjności, zmianę przeznaczenia Funduszu Innowacyjnego oraz wcześniejsze uruchamianie inwestycji EBI, przy jednoczesnym zapewnieniu spójności terytorialnej oraz dostępu dla małych i średnich przedsiębiorstw;
- skoordynowała i uprościła systemy finansowania, zreformowała ramy pomocy państwa oraz wzmocniła zdolności administracyjne w celu poprawy absorpcji środków i zapewnienia uczciwych warunków rynkowych;
- inwestowała w regionalne klastry czystych technologii, sieci elektroenergetyczne oraz integrację rynków kapitałowych, jednocześnie przyspieszając procedury wydawania pozwoleń;
- wzmacniała popyt na czyste technologie poprzez wdrożenie NZIA z obowiązkowymi kryteriami pozacenowymi w zamówieniach publicznych, minimalnymi udziałami produktów ekologicznych i wodooszczędnych, czystymi technologiami wodnymi oraz standardami zrównoważonego rozwoju uwzględniającymi wbudowane emisje dwutlenku węgla;
- włączała kwestie dotyczące dekarbonizacji i efektywności wodnej do umów handlowych oraz budowała strategiczne partnerstwa w celu wzmocnienia łańcuchów dostaw czystych technologii.
- stale monitorowała rozwój unijnego sektora czystych technologii i zdawała sprawę z wyników wdrażania polityki.
2. Informacje ogólne na temat stanu produkcji czystych technologii w Europie
2.1. Od 2021 r. Europa odnotowuje znaczny wzrost inwestycji w czyste technologie, napędzany zwłaszcza przez produkcję ogniw baterii. W innych sektorach, takich jak systemy fotowoltaiczne, europejskie przedsiębiorstwa w dużym stopniu polegają jednak na przywozie, zwłaszcza z Chin 1 . Chociaż inwestycje są rozproszone po całej UE, większość projektów koncentruje się w kilku państwach.
2.2. Warunki makroekonomiczne, w tym wysokie stopy procentowe, doprowadziły w 2024 r. do spowolnienia inwestycji kapitałowych w czyste technologie w UE o 24 % rok do roku (z 11,6 mld EUR w 2023 r. do 8,8 mld EUR w 2024 r.). Spadek inwestycji kapitałowych został zrównoważony przez inwestycje dłużne o wartości 23,4 mld EUR w 2024 r., co stanowi znaczący wzrost w porównaniu z 7,9 mld EUR w 2023 r. 2
2.3. Podczas gdy UE utrzymuje silny ślad przemysłowy w dziedzinie czystych technologii, ich krajobraz w UE różni się w zależności od sektora. Branża fotowoltaiczna stoi w obliczu restrukturyzacji ze względu na globalną konkurencję, podczas gdy sektor energetyki wiatrowej rozwija się powoli i nierównomiernie pod względem geograficznym, co zagraża jego konkurencyjności. Produkcja baterii rozwija się dzięki budowie gigafabryk, jednak zapotrzebowanie na pojazdy elektryczne zależy od zachęt finansowych wprowadzanych przez rządy. Produkcja pomp ciepła rośnie pomimo niesprzyjających warunków makroekonomicznych Moce produkcyjne elektrolizerów mają wzrosnąć, lecz nadal występuje niepewność co do inwestycji i popytu. Technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla rozwijają się, a sektor biogazu odnotowuje wzrost dzięki wsparciu politycznemu. UE jest liderem w dziedzinie czystych technologii geotermalnych, związanych z energią słoneczną termiczną oraz z gospodarką morską i oceaniczną 3 .
2.4. Skoordynowana polityka przemysłowa UE może zmniejszyć nieefektywność wynikającą z istnienia 27 konkurujących ze sobą podejść do reindustrializacji. Solidne ramy zarządzania polityką przemysłową UE powinny wykraczać poza to, co zaproponowała Komisja Europejska, a w razie potrzeby należy rozważyć sektorowe strategie przemysłowe i wspólne unijne programy wsparcia. UE musi przestać głównie jedynie reagować na sytuację i opracować strategię przemysłową ukierunkowaną na przyszłość.
2.5. Jako promotor inicjatywy przewodniej "Niebieski Ład UE" EKES podkreśla, że czyste technologie powinny być zarówno energooszczędne, jak i wodooszczędne, a środki horyzontalne, takie jak lepsze gromadzenie danych, rozbudowa infrastruktury, oszczędność energii, cyfryzacja i poprawa dostępu do przystępnej cenowo energii i wody, mają zasadnicze znaczenie dla zwiększenia konkurencyjności unijnej produkcji czystych technologii.
3. Wspieranie ekosystemu innowacji w dziedzinie czystych technologii
3.1. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej tylko połowa technologii potrzebnych do osiągnięcia pełnej dekarbonizacji jest gotowa do wprowadzenia na rynek. Konieczne jest opracowanie i upowszechnienie nowej generacji czystych technologii.
3.2. Ponad jedna piąta czystych technologii na świecie jest opracowywana w UE. W przypadku wielu technologii znajdujących się wczesnym etapie rozwoju UE marnuje jednak zasoby, ponieważ jej potencjał innowacyjny nie przekłada się na zdolności produkcyjne.
3.3. W 2023 r. Chiny, UE i USA odpowiadały za 85 % publicznych wydatków na badania i rozwój, inwestując odpowiednio 17,5 mld USD, 13,5 mld USD i 11 mld USD 4 . Inwestycje publiczne w badania naukowe i innowacje w zakresie czystej energii w UE rosną, ale inwestycje prywatne pozostają niewystarczające.
3.4. EKES wzywa Komisję, aby:
3.4.1. opracowała plany działania dla powstających technologii w celu wspierania ich rozwoju i podnoszenia poziomu gotowości technologicznej (TRL), jasno określając ich rolę w osiąganiu celów klimatycznych wyznaczonych na lata 2040 i 2050;
3.4.2. dalej wzmacniała europejskie finansowanie badań naukowych i innowacji w zakresie czystych technologii; chroniła i zwiększyła budżet programu "Horyzont Europa", zabezpieczając go podczas negocjacji w sprawie wieloletnich ram finansowych (WRF);
3.4.3. uznała czyste technologie za priorytet w nadchodzącym dziesiątym programie ramowym (10PR) na lata 2028-2034;
3.4.4. ograniczała ryzyko związane z technologiami poprzez wspieranie projektów demonstracyjnych, projektów pilotażowych oraz tworzenie partnerstw publiczno-prywatnych (w tym wspólnych przedsięwzięć UE);
3.4.5. egzekwowała ochronę praw własności intelektualnej oraz zwiększyła dostępność mechanizmów finansowania (takich jak Fundusz Innowacyjny) dla przedsiębiorstw typu startup.
4. Dostęp do surowców krytycznych i obieg zamknięty
4.1. Przyjęcie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym może sprzyjać nowym możliwościom gospodarczym i zmniejszyć zależność od materiałów krytycznych. Ustanowienie standardów dotyczących zdolności do recyklingu i zasobooszczędności stworzyłoby silne zachęty dla przemysłu do zmniejszenia zależności od surowców pierwotnych.
4.2. EKES zaleca, aby:
4.2.1. przyszły akt w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym stanowił impuls dla inwestycji w recykling oraz propagował wykorzystanie materiałów w obiegu zamkniętym przy wsparciu technologii cyfrowych i modeli biznesowych;
4.2.2. państwa członkowskie zwiększyły swoje krajowe zdolności w zakresie wydobycia i rafinacji kluczowych minerałów oraz przetwórstwa na etapie pośrednim, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich standardów środowiskowych i społecznych;
4.2.3. należy wprowadzić zachęty do lokalnego pozyskiwania zasobów i odpadów w ramach obiegu zamkniętego oraz ustanowić obowiązkowe poziomy zawartości materiałów pochodzących z recyklingu lub dobrowolne oznaczenia dla produktów zawierających takie materiały.
5. Zatrudnienie i umiejętności
5.1. Sektory czystych technologii należą do branż o najwyższych potrzebach w zakresie zdobywania kwalifikacji i przekwalifikowania. Konieczna będzie pogłębiona analiza skutków społecznych wdrażania czystych technologii, aby móc zarządzać zmianami strukturalnymi i wychodzić im naprzeciw.
5.2. Liczba miejsc pracy w sektorze czystych technologii rośnie szybciej niż w pozostałych sektorach gospodarki 5 . Ambitny Pakt dla czystego przemysłu, który wspiera zlokalizowaną w UE produkcję technologii neutralnych emisyjnie, może wygenerować dodatkowych 1,6 mln miejsc pracy do 2035 r., przy czym do 2040 r. ich liczba może wzrosnąć do 2,1 mln 6 - a nawet więcej, jeśli uwzględniony zostanie aspekt wodny.
5.3. W związku z powyższym EKES zaleca, aby:
5.3.1. inwestować we wzmacnianie kompetencji w zakresie czystych technologii, wspierać ukierunkowane szkolenia i przeprowadzić ogólnounijną ocenę niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej w sektorach technologii neutralnych emisyjnie, opracowywać ukierunkowane programy nauczania, a w razie potrzeby tworzyć akademie NZIA;
5.3.2. stale monitorować lukę kadrową w zakresie czystych technologii za pośrednictwem niedawno zapowiedzianego europejskiego obserwatorium gromadzącego informacje na temat umiejętności; czyste technologie powinny odgrywać w tym obserwatorium rolę głównego priorytetu, aby można było wystosowywać wczesne ostrzeżenia o niedoborach umiejętności i sprawić, że te umiejętności będą szybko dostępne na rynku pracy;
5.3.3. priorytetowo traktować atrakcyjność zatrudnienia, utrzymując wysokie standardy pracy, z naciskiem na to, by zatrudnienie było stabilne, godnie wynagradzane i społecznie doceniane; plan działania na rzecz wysokiej jakości miejsc pracy zaproponowany w Pakcie dla czystego przemysłu powinien ukierunkowywać ocenę projektów w ramach aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie i aktu w sprawie surowców krytycznych;
5.3.4. nadawać priorytet przekwalifikowaniu ze szczególnym uwzględnieniem grup defaworyzowanych, takich jak pracownicy w starszym wieku oraz osoby pracujące w oparciu o niepewne formy zatrudnienia; klasyfikowanie zawodów związanych z gospodarką neutralną emisyjnie jako zawodów deficytowych może zapewnić stabilność finansową na czas trwania szkolenia, aż do wejścia pracownika na rynek pracy 7 ; należy też zwiększyć udział kobiet w zawodach związanych z naukami ścisłymi, technologią, inżynierią i matematyką;
5.3.5. opracować europejski paszport umiejętności oraz ujednolicić unijne systemy certyfikacji;
5.3.6. tworzyć instytucje pośredniczące, których celem będzie zbliżenie świata edukacji i rynku pracy, m.in. poprzez partnerstwa między sektorami czystych technologii a uczelniami technicznymi, aby wzmocnić rozwój zasobów ludzkich 8 ;
5.3.7. dążyć do sprawiedliwego rozmieszczenia miejsc pracy pomiędzy regionami o upadających gałęziach przemysłu lub wymagającymi restrukturyzacji 9 , dzięki wykorzystaniu istniejących źródeł finansowania (np. Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji).
6. Odblokowanie inwestycji
6.1. W związku z ograniczoną przestrzenią fiskalną istniejące programy finansowania powinny koncentrować się na tych etapach łańcuchów wartości czystych technologii, w których UE może rozwijać przewagę komparatywną. Unia Europejska powinna dążyć do pozyskania dodatkowych wspólnych funduszy europejskich na finansowanie swoich ambicji przemysłowych.
6.2. Zakończenie wdrażania instrumentu NextGenerationEU w 2027 r. doprowadzi do zaprzestania inwestycji neutralnych emisyjnie o wartości 35 mld EUR, co stworzy lukę w finansowaniu 10 , która może zostać częściowo zrekompensowana przez przyszły Fundusz Dekarbonizacji Przemysłu, przyszły unijny Fundusz na rzecz Niebieskiej Transformacji w Przemyśle lub planowany Europejski Fundusz Konkurencyjności (kolejne WRF).
6.3. Obecne ramy pomocy państwa pobudzały inwestycje, ale także spowodowały zakłócenia na rynku, przez co utrzymują się różnice regionalne. W latach 2022-2023 kilka wiodących regionów zwiększyło inwestycje o 15-17 mld USD, podczas gdy Europa Południowa, Środkowa i Wschodnia odnotowała wzrost o zaledwie 3 mld USD 11 .
6.4. Aby wsparcie finansowe (zarówno publiczne, jak i prywatne) było jeszcze skuteczniejsze, EKES popiera następujące propozycje:
6.4.1. Utworzenie Europejskiego Funduszu Konkurencyjności w nowych WRF, potencjalnie wspieranego przez nowe wspólne pożyczki zaciągane przez UE za pośrednictwem europejskiego bezpiecznego składnika aktywów (2026 r.). Fundusz ten powinien wspierać kapitał wzrostu oraz koncentrować się na łańcuchach wartości czystych technologii, mając na celu wspieranie spójności europejskiej i zapobieganie powstaniu Europy dwóch prędkości.
6.4.2. Fundusz Innowacyjny należy przekształcić w fundusz wdrożeniowy i przeznaczyć jego część na produkcję czystych technologii. Trzeba położyć większy nacisk na poprawę dostępu do takich instrumentów dla MŚP.
6.4.3. Z zachowaniem celów społecznych, zobowiązanie państw członkowskich do inwestowania co najmniej 25 % swoich dochodów z systemu handlu emisjami (ETS) w produkcję czystych technologii, w tym poprzez wykorzystanie funkcji "aukcja jako usługa" 12 Funduszu Innowacyjnego. Plany wydatków należy uwzględnić w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu (KPEiK) 13 .
6.4.4. Usprawnienie i koordynacja wszystkich funduszy przeznaczonych na produkcję czystych technologii, na przykład poprzez wykorzystanie scentralizowanych portali takich jak Platforma na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy; koordynacja i harmonizacja krajowych systemów wsparcia, tworzenie europejskich punktów kompleksowej obsługi i ujednolicenie procedur składania wniosków.
6.4.5. Przyspieszenie inwestycji w czyste technologie możliwe dzięki dochodom z ETS, m.in. poprzez zaciąganie pożyczek przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI).
6.4.6. Ułatwianie innowacji w dziedzinie czystych technologii dzięki pogłębianiu rynków kapitałowych i ułatwianiu przedsiębiorstwom typu startup i scale-up dostępu do kapitału wysokiego ryzyka, zwłaszcza za pośrednictwem unii rynków kapitałowych.
6.4.7. Zwiększenie roli EBI (i krajowych banków prorozwojowych) we wspieraniu prywatnych inwestycji poprzez rozszerzenie systemów gwarancji (lub kontrgwarancji) na sektory czystych technologii.
6.4.8. Tworzenie regionalnych klastrów czystych technologii, zwłaszcza na obszarach przechodzących transformację, dzięki wykorzystaniu inteligentnej specjalizacji i istniejących funduszy oraz propagowaniu aktywnej współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami, przy powiązaniu zasobów publicznych z kryteriami społecznymi i środowiskowymi.
6.4.9. Uproszczenie procedur pomocy państwa w kontekście przyszłych ram pomocy państwa na potrzeby Paktu dla czystego przemysłu, w oparciu o doświadczenia z tymczasowymi ramami pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji oraz ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych, przy jednoczesnym dążeniu do zapewnienia sprawiedliwości regionalnej i uniknięcia zakłóceń na jednolitym rynku.
6.4.10. Reforma projektów IPCEI oraz zapewnienie wsparcia finansowego i administracyjnego, aby ułatwić regionom o niskich dochodach dołączenie do unijnych łańcuchów wartości, w tym poprzez wzmocnienie zdolności administracyjnych w krajach mających trudności z absorpcją funduszy.
6.4.11. Przyspieszenie procedur planowania i udzielania pozwoleń na nowe projekty z zakresu czystych technologii.
6.4.12. Inwestowanie na masową skalę w modernizację i łączenie europejskich sieci elektroenergetycznych, ponieważ wdrażanie czystych technologii jest obecnie hamowane przez powolny postęp elektryfikacji.
7. Rozwijanie rynków i tworzenie rynków pionierskich
7.1. Wiele czystych technologii dopiero się wyłania i wymaga wzmocnienia absorpcji rynkowej. Ten proces można wspierać, zachęcając do wdrażania w sektorze prywatnym oraz uwzględniając kryteria dotyczące produktów miejscowego pochodzenia i odporności w procedurach udzielania zamówień tak publicznych, jak prywatnych.
7.2. Aukcje w ramach NZIA powinny obejmować kryteria dotyczące zużycia wody, związane z odpowiedzialnym prowadzeniem działalności gospodarczej, cyberbezpieczeństwem i zdolnościami wykonawczymi, przy czym czynniki dotyczące zrównoważonego rozwoju i odporności powinny stanowić 15-30 % wagi kryteriów oceny.
7.3. Aby dalej wzmacniać europejskie rynki pionierskie, EKES wzywa do następujących działań:
7.3.1. NZIA należy wdrażać w drodze zamówień publicznych i aukcji energii ze źródeł odnawialnych, które uwzględniają obowiązkowe kryteria pozacenowe (w tym warunkowość społeczną). Należy zaostrzyć standardy zrównoważonego rozwoju, tak aby odzwierciedlały ślad węglowy i wodny materiałów wykorzystywanych w technologiach neutralnych emisyjnie, znacznie wykraczając poza obecne wskaźniki referencyjne 14 .
7.3.2. Państwa członkowskie powinny zaostrzyć przepisy, aby stymulować popyt na produkty odnawialne poprzez włączenie jednoznacznych kryteriów zrównoważonego rozwoju i odporności.
7.3.3. Wprowadzenie premii za produkcję w ramach unijnego łańcucha wartości neutralnego emisyjnie oraz minimalnego poziomu udziału ekologicznych, wodooszczędnych produktów w kluczowych sektorach, takich jak stal i baterie, mogą pomóc przywrócić Europie pozycję lidera w dziedzinie czystych technologii. Aby przyspieszyć dekarbonizację przemysłu, w akcie w sprawie przyspieszenia dekarbonizacji przemysłu można byłoby ustanowić analogiczne minimalne poziomy, na przykład w zakresie wykorzystania czystej stali w produkcji samochodów i turbin wiatrowych.
7.3.4. Wprowadzenie wspólnych unijnych paszportów produktów (np. paszportów baterii), znaków jakości lub obowiązkowych deklaracji dotyczących śladu węglowego i wodnego dla produktów zwiększyłoby przejrzystość i pomogłoby konsumentom i przedsiębiorstwom w podejmowaniu świadomych decyzji (w tym na rynkach eksportowych).
7.3.5. Premię kosztową za rozwiązania oparte na czystych technologiach należy zmniejszyć za pomocą takich mechanizmów jak kontrakty różnicowe dotyczące energii lub dotacje w formie stałej premii powiązane z efektywnością środowiskową produktów.
8. Wyrównywanie warunków działania na poziomie międzynarodowym i nawiązywanie współpracy
8.1. Europejski sektor czystych technologii stoi w obliczu rosnącej presji ze strony globalnych dotacji, mniej rygorystycznych norm środowiskowych i nieuczciwej konkurencji, co prowadzi do wzrostu zależności od państw trzecich. Rosnący deficyt w handlu z Chinami, pobudzany przez ich dominację w dziedzinie metali ziem rzadkich, eksport po niskich cenach i strategie przemysłowe finansowane przez państwo, uwypukla wyzwania związane z konkurencyjnością Europy. UE pozostaje w tyle pod względem kapitału wysokiego ryzyka - przyciąga zaledwie 5 % takiego kapitału w porównaniu z 52 % w przypadku USA, co ogranicza jej zdolność do zwiększania skali innowacji. Unia Europejska musi zwiększyć produkcję krajową, zdywersyfikować zasoby oraz koordynować międzynarodową politykę handlową i przemysłową, aby zapewnić uczciwą konkurencję i odporne łańcuchy dostaw.
8.2. EKES zaleca, aby:
8.2.1. w umowach handlowych znalazły się odrębne rozdziały poświęcone dekarbonizacji, efektywności wodnej oraz czystym technologiom. Rozdziały te powinny propagować wdrażanie czystych technologii, a także służyć zabezpieczaniu łańcuchów dostaw i wspieraniu dostępu do rynku;
8.2.2. UE budowała strategiczne partnerstwa przemysłowe z państwami o zbieżnych poglądach, aby poprawić odporność łańcuchów dostaw, ponieważ pełna kontrola nad całym łańcuchem wartości - do której dążą Chiny i Stany Zjednoczone - jest w przypadku Unii mało prawdopodobna. Czyste partnerstwa handlowo-inwestycyjne mogą wzmocnić współpracę, ale UE powinna jednoznacznie określić swoją propozycję wartości dla partnerów;
8.2.3. UE wzmocniła ochronę handlu, zmodernizowała infrastrukturę energetyczną poprzez strategię Global Gateway i przyciągnęła inwestycje, promując jednocześnie transfer technologii. Powinna również zachować równowagę między korzyściami wynikającymi z wolnego handlu a zrównoważonym rozwojem, zapewniając odpowiedzialne pozyskiwanie minerałów oraz należytą staranność w łańcuchach dostaw;
8.2.4. rozważyć możliwości wspierania eksportu czystych technologii za pomocą instrumentów zgodnych z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO).
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Oliver RÖPKE
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.14 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny - Podstawowe elementy służące wzmocnieniu europejskiej bazy produkcyjnej w dziedzinie czystych technologii (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |