Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie zakrojonego na szeroką skalę programu Horyzont Europa - otwartego dla najlepszych naukowców, przyjęta dnia 30 października 2025 r.
Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie zakrojonego na szeroką skalę programu "Horyzont Europa" - otwartego dla najlepszych naukowców, przyjęta dnia 30 października 2025 r.(C/2026/1112)
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/695 z dnia 28 kwietnia 2021 r. ustanawiające program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji "Horyzont Europa" oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1290/2013 i (UE) nr 1291/2013 1 (rozporządzenie w sprawie programu "Horyzont Europa"),
- uwzględniając decyzję Rady (UE) 2021/764 z dnia 10 maja 2021 r. ustanawiającą program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji "Horyzont Europa" oraz uchylającą decyzję 2013/743/UE 2 ,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/819 z dnia 20 maja 2021 r. w sprawie Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii 3 ,
- uwzględniając sprawozdanie grupy ekspertów Komisji ds. oceny śródokresowej programu "Horyzont Europa" z 16 października 2024 r. pt. "Align, Act, Accelerate: Research, Technology and Innovation to boost European Competitiveness" [Dostosowywać, działać, przyspieszać - badania, technologie i innowacje w celu zwiększenia konkurencyjności Europy],
- uwzględniając analizę planu strategicznego programu "Horyzont Europa" na lata 2025-2027,
- uwzględniając wspólny dokument roboczy służb z 2 lipca 2021 r. pt. "Recovery, resilience and reform: post 2020 Eastern Partnership priorities" [Odbudowa, odporność i reforma - priorytety Partnerstwa Wschodniego na okres po 2020 r.] (SWD(2021)0186),
- uwzględniając rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 11 marca 2025 r. w sprawie oceny realizacji programu "Horyzont Europa" w świetle jego oceny śródokresowej i zaleceń dotyczących 10. programu ramowego badań naukowych 4 ,
- uwzględniając komunikat Komisji z 22 października 2024 r. pt. "Realizacja europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) - Wzmocnienie europejskich badań naukowych i innowacji: historia EPB i przyszłe kierunki rozwoju" (COM(2024) 0490),
- uwzględniając komunikat Komisji z 18 maja 2021 r. pt. "Globalne podejście do badań naukowych i innowacji - Strategia Europy na rzecz współpracy międzynarodowej w zmieniającym się świecie" (COM(2021)0252),
- uwzględniając rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 6 kwietnia 2022 r. w sprawie globalnego podejścia do badań i innowacji: strategia Europy na rzecz współpracy międzynarodowej w zmieniającym się świecie 5 ,
- uwzględniając opinię Komitetu Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji z 26 czerwca 2024 r. pt. "Guidance for the next Framework Programme for Research & Innovation" [Wytyczne dotyczące następnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji],
- uwzględniając raport Draghiego z 9 września 2024 r. pt. "The future of European competitiveness" [Przyszłość europejskiej konkurencyjności],
- uwzględniając aktualne zaproszenie do składania wniosków w ramach programu "Wybierz naukę. Wybierz Europę",
A. mając na uwadze, że UE i kraje Partnerstwa Wschodniego mają wspólny interes we wspieraniu mobilności naukowców działających w obszarach o wspólnym znaczeniu oraz ich dostępu do ośrodków badawczych;
B. mając na uwadze, że program "Horyzont Europa", największy jak dotąd europejski program finansowania badań naukowych i innowacji, którego budżet na lata 2021-2027 wynosi 93,5 mld EUR, może pobudzić znaczne inwestycje publiczne i prywatne wspierające wysokiej jakości inicjatywy w zakresie badań naukowych i innowacji, co przyniesie znaczne korzyści społeczne i gospodarcze;
C. mając na uwadze, że inwestowanie w ludzi i społeczeństwa oparte na wiedzy oraz dążenie do zapewnienia 70 000 indywidualnych możliwości mobilności dla studentów i pracowników, naukowców, młodych ludzi i osób pracujących z młodzieżą jest jednym z dziesięciu najważniejszych celów Partnerstwa Wschodniego na 2025 r.;
D. mając na uwadze, że w 2025 r. UE uruchomiła program "Wybierz naukę. Wybierz Europę", aby uczynić z UE najatrakcyjniejsze miejsce na świecie dla naukowców i innowatorów, oferując im atrakcyjne możliwości kariery, a jednocześnie wzmacniając europejską przestrzeń badawczą;
E. mając na uwadze, że zarówno UE, jak i kraje Partnerstwa Wschodniego muszą być lepiej przygotowane do reagowania na kryzysy i wydarzenia poprzez lepsze prognozowanie i przygotowanie przy użyciu nowych strategii politycznych i inicjatyw w zakresie badań naukowych i innowacji, które odgrywają zasadniczą rolę w stawianiu czoła obecnym i przyszłym wyzwaniom i oferują zrównoważone rozwiązania oraz stymulują wzrost gospodarczy, konkurencyjność i zmiany transformacyjne;
F. mając na uwadze, że UE nadal pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi, Japonią i Chinami pod względem wydatków na badania i rozwój wyrażonych jako odsetek produktu krajowego brutto (PKB), a wydatki te są znacznie niższe w krajach Partnerstwa Wschodniego; mając na uwadze, że zniwelowanie tej luki ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia Europie pozycji lidera technologicznego;
G. mając na uwadze, że UE i jej państwa członkowskie zadeklarowały cel polegający na przeznaczaniu 3 % PKB na inwestycje w badania i rozwój do 2030 r., co ma wspierać konkurencyjną, opartą na umiejętnościach i wiedzy gospodarkę europejską;
H. mając na uwadze, że UE ma trudności z dorównaniem innym dużym gospodarkom pod względem eksportu i tworzenia miejsc pracy w usługach opartych na wiedzy;
I. mając na uwadze, że zarówno osiągnięcia w zakresie technologii (mierzone na przykład liczbą patentów), jak i tworzenie wysokiej jakości publikacji badawczych nadal są silnie skoncentrowane w ograniczonej liczbie regionów, a dysproporcje regionalne w zakresie innowacji technologicznych rosną;
J. mając na uwadze, że UE wyznaczyła cel polityczny polegający na wzmocnieniu doskonałości i bazy technologicznej przez zwiększenie do 700 liczby zgłoszeń z krajów partnerskich uczestniczących w programach "Horyzont Europa" i EU4Innovation;
K. mając na uwadze, że zbieg wielu kryzysów spowodował większą niepewność i skłonił do pilnej refleksji nad strategiczną autonomią i odpornością UE, a także do przeglądu sojuszy strategicznych UE, jej zależności technologicznych i zależności od zasobów oraz współprac międzynarodowych;
L. mając na uwadze, że Federacja Rosyjska znacznie zwiększyła wydatki na propagandę w swoim budżecie na 2026 r., co stanowi wyzwanie dla całej Europy, bez wyjątku;
M. mając na uwadze, że rozporządzenie w sprawie programu "Horyzont Europa" stanowi, iż aby zagwarantować doskonałość naukową oraz zgodnie z art. 13 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, program ramowy powinien propagować poszanowanie wolności nauki we wszystkich państwach korzystających z jego środków finansowych;
1. podkreśla, jak ważne jest wykorzystanie pełnego potencjału współpracy i mobilności w dziedzinie badań naukowych, innowacji i mobilności między UE a krajami Partnerstwa Wschodniego, w tym przez wymiany wewnątrzregionalne, odpowiednie finansowanie i lepszy dostęp do programów UE, uczestnictwo w tych programach oraz zorganizowane partnerstwa mające pobudzać innowacje strategiczne, konkurencyjność i oddziaływanie społeczne;
2. jest nadal przekonany, że współpraca i mobilność w dziedzinie nauki, badań naukowych i edukacji wnoszą znaczną wartość dodaną i stanowią rozwiązanie korzystne zarówno dla społeczeństwa, jak i ogólnej konkurencyjności Europy, gdyż przynoszą wymierne korzyści europejskim społeczeństwom, gospodarkom i globalnemu przywództwu w dziedzinie innowacji;
3. przypomina o znacznych korzyściach z inwestycji w badania naukowe i innowacje, ponieważ według oceny Komisji każde euro, które program "Horyzont Europa" kosztuje społeczeństwo UE, ma przynieść do 6 EUR w postaci korzyści dla obywateli UE i do 11 EUR wzrostu PKB do 2045 r.;
4. podkreśla wyzwanie, jakim są dysproporcje i pogłębiająca się przepaść w wynikach w zakresie badań naukowych i innowacji zarówno w UE, jak i w regionie Partnerstwa Wschodniego, oraz dostrzega początkowe pozytywne oznaki niwelowania tej przepaści w UE; podkreśla, że program "Horyzont Europa" i inne formy współpracy mogą odgrywać rolę w zwiększaniu potencjału badawczego i innowacyjnego krajów Partnerstwa Wschodniego, zwłaszcza przy wykorzystaniu synergii z planem gospodarczym i inwestycyjnym Partnerstwa Wschodniego, aby zmniejszyć luki innowacyjne i zwiększyć autonomię strategiczną w UE i krajach partnerskich; podkreśla, że polityka innowacji musi uwzględniać wymiar społeczny, zapewniając godną pracę, równe szanse i zrównoważony rozwój społeczny podczas przechodzenia na nowe modele gospodarcze;
5. podkreśla kluczową rolę nauki i badań w stawianiu czoła konkretnym wyzwaniom społecznym pojawiającym się w naszej wspólnej europejskiej przestrzeni, w tym zmianie klimatu, transformacji energetycznej, wykorzystywaniu sztucznej inteligencji, wyzwaniom związanym z transformacją cyfrową oraz przeciwdziałaniu rosyjskiej dezinformacji i innym szkodliwym ingerencjom zagranicznym; apeluje o podjęcie pilnych i skutecznych działań w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu dezinformacji przez rząd rosyjski oraz zwalczania ataków hybrydowych na infrastrukturę krytyczną i instytucje demokratyczne;
6. podkreśla kluczową rolę nauki i badań w zapobieganiu handlowi ludźmi, przemocy domowej i przemocy wobec kobiet oraz zwalczaniu tych zjawisk za pomocą nowych technologii i sztucznej inteligencji;
7. podkreśla potrzebę uwzględnienia reintegracji społecznej osób dotkniętych wojną, w szczególności weteranów, osób z niepełnosprawnościami i osób wewnętrznie przesiedlonych, w programach badawczych i edukacyjnych realizowanych w ramach Partnerstwa Wschodniego;
8. zauważa, że kraje na drodze do przystąpienia do UE powinny dostosować się do ekosystemu badań naukowych i innowacji UE oraz europejskiej przestrzeni badawczej przez skoncentrowanie swoich przygotowań i powiązanych reform na początku tego procesu; zwraca uwagę, że to z kolei ułatwiłoby wcześniejszą, stopniową integrację z programami UE i jednolitym rynkiem; apeluje w tym kontekście o opracowanie ukierunkowanych programów ułatwiających przygotowania w tej dziedzinie w stosownym czasie;
9. z zadowoleniem przyjmuje rolę krajowych punktów kontaktowych i apeluje o dalsze wysiłki w zakresie innowacji służące ułatwieniu udziału partnerów z regionu Partnerstwa Wschodniego w programie "Horyzont Europa"; podkreśla potrzebę rozwiązania problemu drenażu mózgów i przekształcenia go w strategiczną szansę na wzmocnienie roli UE jako lidera w dziedzinie innowacji i dla regionalnej spójności wiedzy; apeluje o zwiększenie udziału kobiet, młodzieży i osób z niepełnosprawnościami we wspólnych programach edukacyjnych i naukowych, co pozwoli zadbać, by przestrzegano zasad równości płci i włączenia społecznego;
10. z zadowoleniem przyjmuje utworzenie klastra uniwersyteckiego Partnerstwa Wschodniego, który jest ukierunkowany na rozwój współpracy międzyuczelnianej w dziedzinie edukacji, nauki i badań pod egidą sojuszu europejskich szkół wyższych 4EU+; zauważa, że model ten można by powielić w celu włączenia innych uczelni do podobnych porozumień o współpracy, zwłaszcza uniwersytetów z krajów objętych układami o stowarzyszeniu w ramach programu "Horyzont Europa";
11. zachęca kwalifikujące się podmioty Partnerstwa Wschodniego do korzystania z niedawno uruchomionej inicjatywy "Wybierz naukę. Wybierz Europę", która stanowi dodatkową okazję do zwiększenia atrakcyjności kariery naukowej w Europie, ponieważ oferuje doskonałe i przewidywalne warunki pracy, oraz do przekształcenia wyzwania, jakim jest drenaż mózgów w sektorze badań naukowych i innowacji, w pozyskiwanie mózgów zgodnie ze strategicznymi priorytetami UE w zakresie innowacji i konkurencyjności;
12. uważa, że szereg ważnych wydarzeń i kryzysów wpływa na naukowców w regionie Partnerstwa Wschodniego i naraża ich na ryzyko; z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji Europejskiej, państw członkowskich, sieci akademickich i społeczeństwa obywatelskiego, by zaradzić sytuacji tych osób; stwierdza jednak, że w ramach obecnego programu UE nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na wsparcie zagrożonych naukowców, a działania są nadal rozproszone między niektórymi państwami członkowskimi i społeczeństwem obywatelskim;
13. zwraca uwagę na skutki społeczne wojny i konfliktu w regionie Partnerstwa Wschodniego, które wpływają na zatrudnienie, dobrostan ludności i mobilność pracowników, oraz popiera opracowanie ukierunkowanych programów mających zwiększyć odporność społeczną w tym regionie;
14. przypomina stanowisko Parlamentu, zgodnie z którym nadchodzący 10. program ramowy UE w zakresie badań naukowych i innowacji (10PR) powinien obejmować nowo utworzony europejski program stypendialny dla zagrożonych naukowców, z uwzględnieniem wniosków wyciągniętych z trwających prac przygotowawczych; podkreśla, że powinno to dotyczyć również regionu Partnerstwa Wschodniego, w tym Białorusi;
15. zaleca zacieśnienie współpracy między UE a krajami Partnerstwa Wschodniego w dziedzinie polityki społecznej i włączenia społecznego przez wymianę doświadczeń, udział we wspólnych badaniach nad procesami społecznymi i wdrażanie programów służących zwiększeniu spójności społecznej;
16. zobowiązuje swoich współprzewodniczących do przekazania niniejszej rezolucji przewodniczącej Parlamentu Europejskiego, Radzie, Komisji, komisarz do spraw rozszerzenia, Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych oraz rządom i parlamentom państw członkowskich UE i krajów Partnerstwa Wschodniego.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.1112 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie zakrojonego na szeroką skalę programu Horyzont Europa - otwartego dla najlepszych naukowców, przyjęta dnia 30 października 2025 r. |
| Data aktu: | 2026-02-26 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-26 |