Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Uwagi dodatkowe na temat dalszych działań dotyczących europejskiego semestru na 2025 r. (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoUwagi dodatkowe na temat dalszych działań dotyczących europejskiego semestru na 2025 r.
(C/2026/10)
(Dz.U.UE C z dnia 16 stycznia 2026 r.)
Sprawozdawca: Javier DOZ ORRIT
Doradca Olivier Cédric VAUZELLE (z ramienia sprawozdawcy)
Decyzja Zgromadzenia Plenarnego 27.3.2025
Podstawa prawna Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
Sekcja odpowiedzialna Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności
Gospodarczej i Społecznej
Data przyjęcia przez sekcję 5.9.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej 18.9.2025
Sesja plenarna nr 599
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) 92/0/6
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest zaniepokojony istnieniem wielu czynników i źródeł niestabilności i ryzyka geopolitycznego, w szczególności tych, które zagrażają pokojowi, demokracji i poszanowaniu praw człowieka, ale także takich jak wojna handlowa, które mają wpływ na wzrost gospodarczy i inflację, bezpieczeństwo łańcuchów dostaw i dostęp do surowców krytycznych.
1.2. W prognozie z wiosny obniżono i tak już słabe prognozy wzrostu dla UE i strefy euro, co sprawiło, że inflacja osiągnęła poziom celów monetarnych. EKES jest zaniepokojony faktem, że tendencje inwestycyjne, zarówno publiczne, jak i prywatne, nie przyczyniają się do znacznego zmniejszenia dużego deficytu inwestycyjnego nagromadzonego przez gospodarki europejskie ani do zbliżenia się do celów określonych w raporcie Draghiego.
1.3. EKES popiera dwa główne priorytety polityczne nakreślone w wiosennym pakiecie europejskiego semestru w 2025 r. - mianowicie wzmocnienie konkurencyjności i zwiększenie zdolności obronnych - oraz główny cel, jakim jest realizacja inwestycji i reform w ramach krajowego planu odbudowy i zwiększania odporności do 2026 r. Uważa również, że zalecenia dla poszczególnych krajów o charakterze ogólnym są zazwyczaj odpowiednie. Ubolewa jednak, że wzmocnienie spójności społecznej nie zostało zdefiniowane jako kluczowy priorytet polityczny.
1.4. EKES uważa, że po opanowaniu inflacji nadszedł czas na opracowanie umiarkowanie akomodacyjnej polityki pieniężnej sprzyjającej inwestycjom, a jednocześnie wykorzystującej niski kurs dolara do wzmocnienia roli euro jako światowej waluty rezerwowej za pomocą następujących trzech środków: wprowadzenia cyfrowego euro; wykorzystania salda zadłużenia, które - jeżeli służy finansowaniu polityki inwestycyjnej - sprawia, że handel na rynkach jest atrakcyjny; oraz pilne dokończenie budowy unii bankowej i unii rynków kapitałowych.
1.5. EKES uważa, że wieloletnie ramy finansowe (WRF) na okres po 2027 r. powinny stanowić równowartość 2 % PKB UE, aby można było osiągnąć cele inwestycyjne w zakresie: zmniejszenia różnic w poziomie konkurencyjności; sprzyjaniu badaniom naukowym i innowacjom technologicznym; zapewnienia sprawiedliwej transformacji ekologicznej i cyfrowej; wzmocnienia spójności społecznej i zgodności z Europejskim filarem praw socjalnych; wspierania autonomii strategicznej w polityce zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony oraz wzmocnienia przemysłu europejskiego za pomocą strategii politycznych i środków ułatwiających inwestycje, z myślą o przyciągnięciu kapitału wewnętrznego i zewnętrznego.
1.6. EKES uważa, że trzeba przyjąć zestaw środków służących zwiększeniu inwestycji do 2028 r., m.in. zapewnić wdrożenie wszystkich środków w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) z nowymi celami oraz, w razie potrzeby, spożytkować niewykorzystane środki na nowe programy inwestycyjne w zakresie europejskich dóbr publicznych; utworzyć Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych; wzmocnić zdolność udzielania pożyczek EBI w celu rozszerzenia InvestEU oraz zbadać możliwość wykorzystania środków z Europejskiego Mechanizmu Stabilności.
1.7. EKES ponownie wyraża zaniepokojenie opóźnieniami w przeglądzie obecnego modelu analizy zdolności obsługi zadłużenia, ponieważ może to skutkować nadmiernym zaniedbaniem wydatków socjalnych na rzecz innych wydatków w okresie, w którym państwa członkowskie muszą osiągnąć niezmienione deficyty docelowe. Sytuację tę może pogorszyć plan ReArmEU, który umożliwia państwom członkowskim zwiększenie deficytu publicznego o maksymalnie 1,5 % PKB w celu sfinansowania dodatkowych wydatków na obronę.
1.8. EKES zgadza się z ogólną zasadą leżącą u podstaw zbiorczych pakietów legislacyjnych I i II, tj. zasadą uściślania i upraszczania przepisów europejskich oraz zmniejszania zbędnych obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw, w szczególności MŚP, ale obawia się, że niektóre przepisy mogą prowadzić do osłabienia regulacji dotyczących zrównoważonego finansowania, a tym samym zagrozić osiągnięciu celów Zielonego Ładu i związanego z nim planu działania. Podkreśla, że głównym instrumentem zwiększania produktywności i konkurencyjności są inwestycje, w szczególności w badania, rozwój i innowacje, szkolenia i dobrą organizację przedsiębiorstw.
1.9. EKES ponawia apel o stałe, ustrukturyzowane zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego na różnych etapach procesu europejskiego semestru. Wzywa Komisję, Parlament Europejski i Radę do rozpoczęcia dialogu instytucjonalnego z EKES-em i Komitetem Regionów w celu zbadania, jakie środki należy podjąć, aby zapewnić takie zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, a także parlamentów narodowych oraz władz lokalnych i regionalnych.
2. Uwagi ogólne
2.1. Do zagrożeń i trudności związanych z ramami geopolitycznymi, które EKES wskazał już na początku roku 1 , doszedł nowy czynnik: rozpoczęcie nowej polityki podczas drugiej kadencji Donalda Trumpa jako prezydenta Stanów Zjednoczonych. Wojna handlowa, prowadzona jednostronnie i z naruszeniem zasad WTO, doprowadziła do: lekceważenia międzynarodowego porządku opartego na zasadach i instytucji wielostronnych; przejawów wrogości wobec Unii Europejskiej i jej wartości oraz wspierania wyborów politycznych podważających wartości UE. Wszystko to sprawiło, że w i tak już bardzo skomplikowanej sytuacji geopolitycznej pojawiły się poważne nowe niepewności i zagrożenia. Zagrożenia te wpływają na bezpieczeństwo i obronę, handel i gospodarkę, stosunki polityczne i instytucje ponadnarodowe, a ostatecznie na wolność, demokrację i prawa człowieka. Wszystkie niezależne instytucje, które monitorują te trzy ostatnie elementy, podkreślają pogarszającą się sytuację w tej dziedzinie na całym świecie.
2.2. Kryzys w międzynarodowym porządku i instytucjach ustanowionych po II wojnie światowej - Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i powiązanych z nią instytucji - narastał w ciągu ostatnich trzech lat. Przejawia się to wojnami napastniczymi rozpoczętymi z naruszeniem podstawowych zasad ONZ, prawa międzynarodowego i traktatów międzynarodowych. Naruszenia prawa międzynarodowego i humanitarnego w Ukrainie i Strefie Gazy są oczywiste. Przywrócenie ich przestrzegania ma zasadnicze znaczenie w każdym scenariuszu pokojowym oraz dla odbudowy stabilności politycznej i gospodarczej, która jest niezbędna dla rozwoju i dobrostanu człowieka. Z tego powodu EKES zdecydowanie popiera zarówno żądanie rządu ukraińskiego skierowane do rządu rosyjskiego o natychmiastowe zawieszenie broni, aby umożliwić rozmowy pokojowe, jak i niedawne oświadczenie 25 demokratycznych narodów w Europie, Ameryce i Azji domagających się od Izraela, by zakończył wojnę i cierpienie ludności cywilnej w Strefie Gazy oraz zezwolił na wjazd na terytorium strefy całej potrzebnej tam pomocy żywnościowej i medycznej.
2.3. Chociaż jest zbyt wcześnie, aby określić, jakie będą gospodarcze konsekwencje i wpływ decyzji politycznych Białego Domu, częściowo ze względu na ich niekonsekwentny charakter, warto obecnie podkreślić spadek wzrostu gospodarczego w USA oraz tendencję wskazującą na dewaluację dolara i wzrost inflacji. Ponadto perspektywy wzrostu światowego handlu i gospodarki zostały skorygowane w dół zarówno przez WTO (prognozującą spadek handlu światowego o 0,2 % zamiast wcześniej zakładanego wzrostu o 3 %) 2 , jak i MFW (przewidujący spadek wzrostu światowego PKB o 0,5 punktu procentowego, przy spadku wzrostu o 0,9 punktu procentowego dla Stanów Zjednoczonych) 3 . Wszystko to uwypukla trudności w dokonywaniu dokładnych prognoz w nieprzewidywalnej i zmiennej sytuacji.
2.4. Czynniki, które zawsze należy brać pod uwagę przy opracowywaniu strategii politycznych, to zagrożenia dla łańcuchów dostaw, bezpieczeństwo dostaw i ceny komponentów. Zagrożenia te wynikają z konsekwencji wojny handlowej i intensywnej konkurencji w celu zabezpieczenia dostaw, a nawet kontrolowania strategicznych dostaw surowców dla sektorów o największych zdolnościach w zakresie innowacji technologicznych oraz dla sektorów i produktów zielonej gospodarki.
2.5. Na szczycie grupy G-7 i na posiedzeniach ministrów finansów w czerwcu podjęto decyzję o zwolnieniu amerykańskich korporacji wielonarodowych o obrocie przekraczającym 750 mln EUR z minimalnego podatku od osób prawnych w wysokości 15 % mającego zastosowanie do wszystkich amerykańskich przedsiębiorstw wielonarodowych, który ustanowiono na mocy porozumienia OECD dotyczącego filaru II ("globalne zasady przeciwdziałania erozji bazy podatkowej"), podpisanego przez 147 państw od 2021 r. Ustępstwo to wprowadzono po tym, jak administracja Donalda Trumpa zagroziła "zemstą podatkową" na inwestorach zagranicznych w Stanach Zjednoczonych. W następstwie tej decyzji grupy G-7 środki związane z tą "zemstą" ostatecznie usunięto z projektu budżetu amerykańskiego. EKES uważa, że decyzja grupy G-7 stwarza bardzo korzystną sytuację dla amerykańskich korporacji wielonarodowych, co ma negatywny wpływ na sprawiedliwość podatkową i sprzyja całkowicie nierównym warunkom w otoczeniu biznesowym.
3. Prognoza gospodarcza z wiosny i pakiet wiosenny z 2025 r. 4
3.1. Ze względu na uzasadnione obawy dotyczące trudności w sporządzaniu dokładnych prognoz w szczególnie niestabilnym czasie w globalnej geopolityce i gospodarce światowej Komisja Europejska koryguje swoje prognozy w dół w stosunku do i tak ograniczonych oczekiwań sformułowanych w prognozie z jesieni. Obniżono prognozy wzrostu PKB na lata 2025 i 2026 zarówno dla UE, jak i dla strefy euro. Podobnie prognozy inflacji również nieznacznie skorygowano w dół dla obu regionów, z założeniem, że inflacja osiągnie poziomy określone w konwencjonalnej polityce pieniężnej.
3.2. Prognozy wzrostu inwestycji w ujęciu ogólnym - zarówno publicznych, jak i prywatnych - na nadchodzące lata również zmieniono, wskazując, że nastąpi niewielki wzrost, ale niewystarczający, aby zrównoważyć spadek wzrostu w poprzednim roku. Oczekuje się nieznacznego przyspieszenia wzrostu inwestycji w 2026 r., chociaż trudno jest sporządzić dokładne prognozy, w szczególności w odniesieniu do potencjalnego wzrostu wydatków na obronę. Inwestycje publiczne wyrażone jako odsetek PKB mają pozostać na stałym poziomie, a publiczne deficyty docelowe pozostaną niezmienione. Nieznacznie obniżono również prognozowane nakłady brutto na środki trwałe. Ponadto przewiduje się, że wskaźniki zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych będą stopniowo rosły w ciągu najbliższych kilku lat.
3.3. W zaleceniach dla poszczególnych krajów skoncentrowano się na dwóch obszarach priorytetowych - zwiększaniu zdolności obronnych i wzmacnianiu konkurencyjności - oraz na jednym celu, mianowicie wdrożeniu krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności NextGenerationEU, inwestycji i reform, aby zapewnić ich ukończenie przed upływem docelowego terminu wyznaczonego na 2026 r. W zaleceniach tych apeluje się również o zwiększenie inwestycji w badania i rozwój, ułatwienie finansowania publicznego i prywatnego, poprawę skuteczności wsparcia innowacji, poprawę dostępu do finansowania, uproszczenie procedur administracyjnych i regulacyjnych, rozwiązanie problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej oraz modernizację infrastruktury i systemów socjalnych, by sprostać nasilającym się globalnym wyzwaniom i pobudzić zrównoważony wzrost gospodarczy.
4. Uwagi ogólne
4.1. Od czasu przyjęcia przez EKES opinii "Europejski semestr 2025 - pakiet jesienny" 5 zaszło wiele zmian geopolitycznych i geoekonomicznych - zwłaszcza w pierwszej połowie 2025 r. - co uzasadnia sporządzenie niniejszej opinii zawierającej dodatkowe uwagi. Te wydarzenia i tendencje wpłynęły lub mogą wpłynąć na kluczowe wskaźniki makroekonomiczne, handel światowy, inwestycje, dostęp do surowców krytycznych i bezpieczeństwo łańcuchów dostaw. Ponadto obecne wojny - a także ryzyko nowych wojen - mają potencjalnie poważniejsze skutki destabilizujące, oprócz związanej z nimi ludzkiej tragedii.
4.2. Zagrożenia i niepewność związane z sytuacją geopolityczną oraz wynikające z niepewnego wyniku wojny handlowej rozpoczętej przez rząd Stanów Zjednoczonych mają negatywny wpływ na decyzje inwestycyjne przedsiębiorstw w Europie i na całym świecie. Jasna i zdecydowana polityka UE, która łączy propagowanie autonomii strategicznej w polityce zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony z europejską polityką przemysłową służącą celom sprawiedliwej transformacji ekologicznej i cyfrowej, a także konkretne strategie polityczne i środki ułatwiające inwestycje, mogą jednak przyciągnąć kapitał krajowy i zagraniczny - który częściowo mógłby pochodzić ze źródeł odmawiających inwestowania w Stanach Zjednoczonych - na inwestycje produkcyjne, w tym w sektorze gospodarki społecznej, który odgrywa kluczową rolę we wspieraniu wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu i odporności. Zdaniem EKES-u obecnie bardziej niż kiedykolwiek konieczne jest, aby UE prezentowała wizerunek bezpieczeństwa, spójności, siły i zdolności do działania w oparciu o solidność jej polityki.
4.3. Prognozy wskazują, że cele inflacyjne, które są zgodne z celami polityki pieniężnej, zostaną osiągnięte w 2025 r., a w 2026 r. inflacja może nawet spaść poniżej tych celów, zwłaszcza w strefie euro. Biorąc pod uwagę utrzymujący się słaby wzrost gospodarczy, EKES uważa, że powinna istnieć możliwość zakończenia restrykcyjnej polityki pieniężnej i przejścia na politykę umiarkowanie akomodacyjną, aby pobudzić wzrost.
4.4. Innym istotnym wyzwaniem dla polityki pieniężnej jest dopilnowanie, by euro umocniło swoją rolę jako światowa waluta rezerwowa w czasach, gdy dolar wykazuje znaczną słabość i zmienność wartości w wyniku polityki administracji Donalda Trumpa. EKES uważa, że w tym celu oprócz spójnej i przewidywalnej polityki pieniężnej i fiskalnej konieczne będzie:
a) dokończenie budowy unii bankowej i unii rynków kapitałowych bez dalszej zwłoki, co zaproponowano w raportach Draghiego i Letty oraz do czego EKES wzywał w swoich opiniach w ciągu ostatnich kilku lat;
b) wykorzystanie salda wspólnego zadłużenia - w euro - zawsze pozostając w granicach stabilności, co jednocześnie pomogłoby zaspokoić potrzeby w zakresie inwestycji publicznych i prywatnych, za pomocą szerokiego wachlarza instrumentów dostępnych UE, w celu wspierania rozwoju euro jako waluty rezerwowej; oraz
c) wdrożenie cyfrowego euro.
4.5. W nadchodzących latach UE stanie przed szeregiem celów oraz wyzwań gospodarczych i społecznych, a także wyzwań związanych z bezpieczeństwem, które będą wymagały znacznych inwestycji, aby zlikwidować lukę inwestycyjną z ostatnich dziesięcioleci. Luka ta jest kluczowym czynnikiem osłabienia wzrostu gospodarczego UE oraz spadku jej wydajności i konkurencyjności, zwłaszcza w najbardziej zaawansowanych technologicznie sektorach gospodarki europejskiej. Środki inwestycyjne powinny obejmować znaczne wysiłki na rzecz mobilizacji prywatnego finansowania kapitału wysokiego ryzyka, by zlikwidować rosnącą lukę innowacyjną.
4.6. W raporcie Draghiego dodatkowe roczne potrzeby inwestycyjne gospodarek europejskich - publiczne i prywatne, krajowe i europejskie - oszacowano na 830 mld EUR, która to kwota pozwoliłaby osiągnąć cele w zakresie: sprawiedliwej transformacji, zarówno ekologicznej, jak i cyfrowej; inwestycji w badania i rozwój oraz innowacje, w szczególności w sztuczną inteligencję, by zniwelować lukę w najbardziej zaawansowanych technologiach między UE a jej najbardziej bezpośrednimi konkurentami (Stany Zjednoczone i Chiny); wzmocnienia bezpieczeństwa i obrony oraz wdrożenia Europejskiego filaru praw socjalnych - w tym wszystkich powiązanych strategii politycznych wspierających zatrudnienie i włączenie słabszych grup społecznych takich jak osoby z niepełnosprawnościami - oraz polityki spójności. EKES wzywa instytucje UE, by wprowadziły plany niezbędne do realizacji głównych wniosków zawartych w raporcie Draghiego.
4.7. EKES uważa, że aby sprostać głównym wyzwaniom i nowym wymogom w zakresie wydatków, przed którymi stoi UE, w WRF na okres po 2027 r. należy co najmniej utrzymać siłę nabywczą obecnych WRF i funduszy NextGenerationEU w ujęciu łącznym, co oznacza, że ramy te powinny wynosić 2 % PKB UE, jak zaleca się w opinii EKES-u 6 . EKES proponuje również, aby w następnych WRF zwrócono szczególną uwagę na identyfikację i dostarczanie europejskich dóbr publicznych.
4.8. Uważa jednak również, że nie można czekać do 2028 r. z rozpoczęciem finansowania priorytetowych europejskich programów inwestycyjnych. W związku z tym EKES zaleca Komisji:
- podjęcie działań, by zapewnić wdrożenie pełnych zasobów Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) oraz krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności: przez przekierowanie inwestycji i udzielenie rządom krajowym pomocy w zakończeniu wdrażania, w razie potrzeby; przez przedłużenie okresu wdrażania środków do 2028 r., w przypadku, gdy jest to jedyna możliwość realizacji kluczowych programów i projektów; oraz, w razie potrzeby, przez wykorzystanie pozostałych środków na nowe programy inwestycyjne w zakresie europejskich dóbr publicznych zaproponowane przez Komisję Europejską;
- utworzenie Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, finansowanego w sposób mieszany - z wkładów państw członkowskich, nowych zasobów własnych i emisji wspólnego europejskiego długu - zgodnie z propozycją zawartą w opinii EKES-u 7 , w celu finansowania strategicznych programów europejskich w takich dziedzinach, jak: sztuczna inteligencja, energia ze źródeł odnawialnych, połączenia międzysystemowe, minerały i surowce krytyczne, programy badawcze wysokiego szczebla, priorytetowe programy szkoleniowe itp.;
- wzmocnienie zdolności udzielania pożyczek EBI i rozszerzenie InvestEU w celu finansowania inwestycji w wyżej wymienionych priorytetowych obszarach;
- wzmocnienie możliwości finansowania Europejskiego Funduszu Obronnego, by pobudzić europejski przemysł obronny;
- zbadanie możliwości wykorzystania środków z Europejskiego Mechanizmu Stabilności do finansowania projektów inwestycyjnych w Europie i państwach członkowskich.
4.9. W niedawnym komunikacie 8 Komisji Europejskiej potwierdzono, że termin wypłat z RRF na projekty w ramach krajowego planu odbudowy i zwiększania odporności upływa 31 grudnia 2026 r. EKES z zadowoleniem przyjmuje szereg rozwiązań alternatywnych zaproponowanych w odniesieniu do wykorzystania zasobów: rozszerzenie istniejących projektów; redukcję programów, w których wpłynęła zbyt duża liczba wniosków; podział projektów w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności w celu kontynuowania ich z wykorzystaniem środków krajowych lub innych środków unijnych; tworzenie instrumentów finansowych i dotacji; przesunięcia do InvestEU; dopłaty do kapitału na rzecz krajowych banków lub instytucji prorozwojowych oraz wkłady do programu na rzecz europejskiego przemysłu obronnego (EDIP) i unijnych programów łączności satelitarnej. Nie jest jednak jasne, czy wszystkie te rozwiązania przyczynią się do osiągnięcia zamierzonych celów, a państwom członkowskim trudno jest przyspieszyć realizację obecnych planów, a jednocześnie przygotować rozwiązania alternatywne w ciągu nieco ponad roku. Należy przyznać, że trudno jest wdrożyć takie systemy, gdyż wymagają one odpowiedniego zaprojektowania, zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i gwarancji nieodłącznie związanych z wykorzystaniem środków publicznych. EKES zwracał już uwagę na nierówności między państwami członkowskimi pod względem zdolności zarządzania takimi inwestycjami - zarówno nierówności administracyjne, jak i wynikające z różnic w strukturze biznesowej i instytucjonalnej. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności, EKES proponuje, by zorganizowane społeczeństwo obywatelskie było aktywnie zaangażowane w przegląd wdrażania krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności pod koniec bieżącego roku, aby wspierać ich skuteczniejsze i bardziej odpowiednie wdrażanie oraz, w razie potrzeby, korzystanie z pomocy technicznej. Jeżeli po wprowadzeniu wszelkich działań ułatwiających wdrażanie środki pozostaną niewykorzystane, EKES proponuje, by Komisja wykorzystała je do finansowania programów na rzecz europejskich wspólnych dóbr.
4.10. Zdaniem EKES-u propagowanie autonomii strategicznej w polityce przemysłowej i handlowej oraz polityce bezpieczeństwa i obrony musi stanowić zasadniczy i stały aspekt sprawowania rządów w UE. Konieczna jest również ścisła koordynacja między tymi strategiami politycznymi a rozszerzeniem naszej autonomii strategicznej. Ponadto przejście na kształtowanie wspólnych europejskich strategii politycznych w dziedzinie przemysłu, bezpieczeństwa
i obrony (które ma już miejsce w przypadku polityki handlowej) musi zostać zainicjowane w drodze ścisłej koordynacji między tymi strategiami oraz - w stosownych przypadkach - zastosowania procedury wzmocnionej współpracy. Obecnie bezpieczeństwo gospodarcze we wrażliwych obszarach, takich jak gwarantowany dostęp do surowców oraz podstawowych i krytycznych zasobów, a także bezpieczeństwo łańcuchów dostaw, zależy od skutecznej polityki handlowej oraz skutecznej polityki bezpieczeństwa i obrony, która jest wspólna lub ściśle koordynowana.
4.11. Wydatki i inwestycje w dziedzinie obronności rosną w Europie i na świecie. Fakt, że dzieje się tak w czasach, gdy wiele krajów i potęg podważa wartości demokratyczne, prawa człowieka i prawo międzynarodowe, a także gdy wielostronne instytucje systemu ONZ są atakowane i niszczone, jest poważnym powodem do niepokoju. EKES jest zdania, że UE, poprzez wspólną lub ściśle skoordynowaną politykę zagraniczną, odgrywa obecnie bardziej niż kiedykolwiek główną rolę w dążeniu do pokoju i sprawiedliwego ładu światowego wspierającego powszechny dobrobyt, demokrację i prawa człowieka. Podejście to należy jednak sformułować w ramach strategii na rzecz pokoju skoncentrowanej na nadrzędności dyplomacji i nieagresji. Nie stoi to w sprzeczności z faktem, że EKES opowiada się również za zwiększeniem inwestycji w europejskie bezpieczeństwo i obronę w ramach wspólnej lub ściśle skoordynowanej polityki. Zdaniem EKES-u potrzeba wzmocnienia zdolności obronnych Europy powinna opierać się na wzmocnieniu europejskiego przemysłu obronnego i ścisłej koordynacji sił zbrojnych państw członkowskich w ramach NATO. W związku z tym EKES wyraża rozczarowanie, że podejście to nie zostało wykorzystane jako podstawa wniosków dotyczących ReArmEU i Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (SAFE), programów, w których przewiduje się jedynie zaciąganie pożyczek europejskich i dopuszcza się zaciąganie pożyczek krajowych - poprzez uruchomienie klauzul ochronnych paktu stabilności i wzrostu - umożliwiających krajom europejskim zakup broni i amunicji, nawet bez określenia dokładnego planu wymogów lub wspólnych celów, czy też preferencyjnego traktowania podmiotów europejskich jako warunku.
4.12. Zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w europejski semestr na etapach krajowych nie jest zagwarantowane, nie mówiąc już o uporządkowanych lub stałych procesach konsultacji, o co EKES wielokrotnie apelował 9 . Krajowe plany strukturalne i budżetowe nowych europejskich ram zarządzania makroekonomicznego przyjęto niemal bez informowania i zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego: twierdzono, że terminy są napięte, a ich zmiana niemożliwa, co oznacza, że nie ma czasu na konsultacje. Nie powinno się to powtórzyć w przypadku europejskiego semestru. EKES zgadza się, że ważne jest zaangażowanie parlamentów narodowych oraz instytucji lokalnych i regionalnych w europejskie zarządzanie gospodarcze, i popiera niedawną rezolucję Komitetu Regionów 10 (KR-u) w tej sprawie. EKES wzywa Komisję, Parlament Europejski i Radę do rozpoczęcia dialogu instytucjonalnego na ten temat, z udziałem zarówno EKES-u, jak i KR-u, aby przeanalizować rodzaje środków, które należy przyjąć w celu zapewnienia zaangażowania, o jakie apeluje EKES, co bez wątpienia miałoby pozytywny wpływ na poczucie odpowiedzialności krajowej za środki, które mają zostać przyjęte w ramach europejskiego semestru.
5. Uwagi szczegółowe
5.1. Zbiorcze pakiety legislacyjne I i II dotyczą uproszczenia przepisów w dziedzinie zrównoważonego finansowania, w szczególności przepisów regulujących ujawnianie informacji na temat zrównoważonego finansowania i należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego finansowania. Głównym tego powodem jest wkład, jaki zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw może wnieść w zwiększenie konkurencyjności. EKES zgadza się z ogólną zasadą uściślenia i uproszczenia przepisów europejskich oraz zmniejszenia zbędnych obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, pod warunkiem że nie oznacza to zniesienia wymogów niezbędnych do osiągnięcia celów Zielonego Ładu i związanego z nim planu działania ani osłabienia przepisów dotyczących zrównoważonego finansowania. Ponadto MŚP powinny otrzymywać od właściwych organów pomoc w wypełnianiu obowiązków w tym zakresie. Jednocześnie EKES zwraca uwagę na fakt, że samo uproszczenie przepisów nie może być postrzegane jako główny czynnik zwiększający konkurencyjność. W pierwszej kolejności muszą mu towarzyszyć wspomniane w niniejszej opinii środki stymulujące odpowiednio ukierunkowane inwestycje, które są instrumentami zwiększającymi produktywność i konkurencyjność.
5.2. EKES ponownie wyraża zaniepokojenie 11 opóźnieniem w przeglądzie obecnego modelu analizy zdolności obsługi zadłużenia. W najnowszym monitorze stabilności długu 12 ocenia się sytuację w zakresie zdolności obsługi zadłużenia w dwóch państwach członkowskich jako obarczoną wysokim ryzykiem w perspektywie krótkoterminowej, w jedenastu państwach członkowskich - jako obarczoną wysokim ryzykiem w perspektywie średnioterminowej, a w czterech państwach członkowskich - jako obarczoną wysokim ryzykiem w perspektywie długoterminowej. Analizę tę przeprowadzono jednak, zanim w ReArmEU zaproponowano, by państwa członkowskie zwiększyły swoje wydatki na obronę przez zaciąganie pożyczek od UE, jednocześnie upoważniając je do stosowania klauzuli ochronnej paktu stabilności i wzrostu umożliwiającej dodatkowy deficyt publiczny w wysokości do 1,5 % PKB w przypadku pożyczek na rynkach obligacji. W związku z tym nasiliły się obawy, które EKES wyrażał w czasie reformy ram zarządzania makroekonomicznego, mianowicie że stosowanie obecnego modelu analizy zdolności obsługi zadłużenia oznaczałoby zaniedbanie wydatków socjalnych na rzecz zwiększenia wydatków w innych obszarach, aby osiągnąć niezmienione cele w zakresie deficytu i długu, ponieważ państwa członkowskie stoją obecnie w obliczu znacznego wzrostu wydatków na obronę.
5.3. Równie ważna jest zmiana kryteriów nadmiernego deficytu, zwłaszcza po tym, jak Komisja upoważniła państwa członkowskie do stosowania klauzuli ochronnej paktu stabilności i wzrostu w wysokości do 1,5 % PKB w celu zaciągania pożyczek na wydatki na obronę. EKES uważa również, że stosowane przez Komisję wskaźniki monitorowania zakłóceń równowagi makroekonomicznej są przestarzałe. Jeżeli dodać do tego fakt, że ostateczna realizacja krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności oraz rozpoczęcie wdrażania krajowych planów budżetowych i strukturalnych pokrywają się z zaleceniami dla poszczególnych krajów w ramach zwykłego cyklu, że zapowiedziano ustanowienie powiązań między narzędziem koordynacji konkurencyjności a semestrem oraz że przedstawiono wniosek dotyczący ewentualnych powiązań z semestrem w odniesieniu do wydatków w kolejnych WRF, przynajmniej w odniesieniu do części przyszłego Funduszu Spójności, należy stwierdzić, że trzeba pilnie przeprowadzić przegląd unijnych ram zarządzania gospodarczego, tj. europejskiego semestru. W ramach tego przeglądu należy konsultować się z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. EKES powinien być uprzywilejowanym partnerem w tym procesie.
5.4. EKES podkreśla, że proces europejskiego semestru powinien również koncentrować się na kryteriach społecznych, poprawie poziomu życia i rosnących nierównościach, a także na kluczowych kwestiach, takich jak kryzys mieszkaniowy i spadek znaczenia rokowań zbiorowych. Instytucje UE muszą traktować jakość życia jako najważniejszą kwestię, wykraczającą poza spełnienie kryteriów technicznych i ekonomicznych.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Oliver RÖPKE
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.10 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Uwagi dodatkowe na temat dalszych działań dotyczących europejskiego semestru na 2025 r. (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |