Osoby deportowane do pracy przymusowej oraz osadzone w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

USTAWA

z dnia 31 maja 1996 r.

o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Art.  1. [Przedmiot regulacji]

 Ustawa reguluje:

1) zasady, wysokość oraz tryb przyznawania świadczenia pieniężnego, zwanego dalej "świadczeniem", osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich;

2) zasady wydawania legitymacji osoby deportowanej do pracy przymusowej lub osadzonej w obozie pracy przez III Rzeszę lub Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zwanej dalej "legitymacją";

3) inne niż wymienione w pkt 1 i 2 uprawnienia osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Art.  1a. [Warunki przyznania świadczenia]

1.  Świadczenie "świadczeniem", przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie.

2.  Świadczenie przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku:

1) kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego;

2) za tajne nauczanie, przysługującego na podstawie odrębnych przepisów.

3.  Osobie uprawnionej równocześnie do świadczenia i do dodatku określonego w przepisach:

1) o ubezpieczeniu społecznym rolników,

2) o uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu

- przysługuje świadczenie albo jeden z dodatków - wyższy lub wybrany przez uprawnionego.

Art.  2. [Pojęcie represji]

 Represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Art.  3. [Wysokość świadczenia]

1.  Świadczenie przysługujące w wysokości ustalonej w wyniku podwyższenia wskaźnikiem waloryzacji emerytur i rent od dnia 1 czerwca 2001 r., z uwzględnieniem waloryzacji przypadających w okresie od dnia 1 czerwca 2002 r. do dnia 31 maja 2005 r., za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak łącznie niż za 20 miesięcy, od dnia 1 czerwca 2005 r. wynosi kwotę:

1) za 1 miesiąc - 18,39 zł; ¹

2) za 2 miesiące - 36,58 zł; ²

3) za 3 miesiące - 55,08 zł; ³

4) za 4 miesiące - 73,27 zł; ⁴

5) za 5 miesięcy - 91,70 zł; ⁵

6) za 6 miesięcy - 109,92 zł; ⁶

7) za 7 miesięcy - 128,34 zł; ⁷

8) za 8 miesięcy - 146,68 zł; ⁸

9) za 9 miesięcy - 165,05 zł; ⁹

10) za 10 miesięcy - 183,35 zł; ¹⁰

11) za 11 miesięcy - 201,54 zł; ¹¹

12) za 12 miesięcy - 220,06 zł; ¹²

13) za 13 miesięcy - 238,36 zł; ¹³

14) za 14 miesięcy - 256,68 zł; ¹⁴

15) za 15 miesięcy - 274,98 zł; ¹⁵

16) za 16 miesięcy - 293,30 zł; ¹⁶

17) za 17 miesięcy - 311,75 zł; ¹⁷

18) za 18 miesięcy - 330,01 zł; ¹⁸

19) za 19 miesięcy - 348,40 zł; ¹⁹

20) za 20 miesięcy - 366,68 zł. ²⁰

2.  Kwota świadczenia ulega podwyższeniu przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent od miesiąca, w którym jest przeprowadzana waloryzacja, z uwzględnieniem ust. 4.

3.  Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" co najmniej na 12 dni roboczych przed najbliższym terminem waloryzacji należną od tego terminu kwotę świadczenia, o którym mowa w ust. 1.

4.  W 2002 r. świadczenie nie podlega waloryzacji.

Art.  4. [Przyznanie świadczenia]

1.  Uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie wniosku zainteresowanej osoby i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.

1a.  Wniosek, o którym mowa w ust. 1, zawiera imię lub imiona oraz nazwisko, nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia, imiona rodziców, aktualne obywatelstwo i obywatelstwo w czasie podlegania represjom, numer PESEL, adres miejsca zamieszkania lub adres korespondencyjny wnioskodawcy, numer telefonu lub adres poczty elektronicznej, o ile wnioskodawca je posiada.

2.  Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może upoważnić inne osoby będące pracownikami Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do wydawania decyzji, o których mowa w ust. 1.

3.  (uchylony).

4.  W zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

5.  (utacił moc).

6.  (uchylony).

Art.  5. [Wypłata świadczenia]

1.  Świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy, na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia:

1) osobie pobierającej emeryturę lub rentę - wraz z tą emeryturą lub rentą;

2) osobie mającej ustalone prawo do emerytury lub renty, której wypłata została zawieszona - kwartalnie, w trzecim miesiącu kwartału.

2.  Wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku, o którym mowa w ust. 1.

2a.  Na wniosek osoby uprawnionej do świadczenia, zamieszkałej za granicą w państwie członkowskim Unii Europejskiej, państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) lub w państwie, z którym Rzeczpospolitą Polską łączy umowa międzynarodowa w dziedzinie ubezpieczeń społecznych przewidująca transfer emerytur lub rent, świadczenie wypłaca się z emeryturą, uposażeniem w stanie spoczynku lub innymi świadczeniami, w państwie zamieszkania, na rachunek bankowy tej osoby za granicą lub w innej formie wskazanej przez organ emerytalny lub rentowy, w terminach i trybie ustalonym przez ten organ. Wypłata dokonywana jest w walucie wymienialnej.

2b.  Przepis ust. 1 stosuje się również do osób uprawnionych do świadczenia, zamieszkałych za granicą w państwie, z którym Rzeczypospolitej Polskiej nie łączy umowa międzynarodowa w dziedzinie ubezpieczeń społecznych przewidująca transfer emerytur i rent.

3.  Prezes Rady Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, tryb wypłacania świadczeń osobom nie mającym ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz osobom pobierającym świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych.

Art.  5a. [Pomoc pieniężna]

1.  Osobom uprawnionym do świadczenia, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych, może być przyznana pomoc pieniężna - jednorazowa lub okresowa.

2.  Pomoc pieniężna jednorazowa może być przyznana w szczególności na:

1) pokrycie - w części lub całości - kosztów zakupu wyrobów medycznych;

2) dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności.

3.  Pomoc pieniężna okresowa może być przyznana w szczególności na:

1) zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne;

2) opłacenie pomocy pielęgnacyjnej niezbędnej z uwagi na wiek oraz stan zdrowia.

4.  Pomoc pieniężna jednorazowa może być przyznana, jeżeli:

1) dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty odpowiadającej 290% najniższej emerytury, ogłaszanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, 353, 794 i 1621), zwanej dalej "najniższą emeryturą";

2) dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury;

3) dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty odpowiadającej 350% najniższej emerytury, w przypadku gdy wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.

5.  Pomoc pieniężna okresowa może być przyznana, jeżeli:

1) dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury;

2) dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty odpowiadającej 150% najniższej emerytury.

6.  Pomoc pieniężna jednorazowa jest przyznawana do wysokości 150% najniższej emerytury, przy czym pomoc przeznaczona na pokrycie kosztów zakupu wyrobów medycznych jest przyznawana do wysokości 350% najniższej emerytury, a na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności jest przyznawana do wysokości 450% najniższej emerytury.

7.  Pomoc pieniężna okresowa jest przyznawana do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie.

8.  Pomoc pieniężna okresowa jest przyznawana na okres do 6 miesięcy i nie częściej niż raz na 12 miesięcy.

9.  Pomoc pieniężna jednorazowa jest przyznawana nie częściej niż 2 razy w roku kalendarzowym.

10.  Pomoc pieniężna jest przyznawana na wniosek osoby uprawnionej w drodze decyzji administracyjnej wydawanej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

11.  Wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej zawiera imię lub imiona oraz nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, dane teleadresowe: adres miejsca zamieszkania lub adres korespondencyjny, numer telefonu lub adres poczty elektronicznej, nazwę banku i numer rachunku bankowego lub nazwę spółdzielczej kasy oszczędnościowo - kredytowej i numer rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo - kredytowej, na który ma zostać wypłacona pomoc pieniężna, dochód netto wnioskodawcy, a także imię, nazwisko, stopień pokrewieństwa oraz dochód netto osób, z którymi wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe.

12.  Do wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej należy dołączyć odpowiednio kopie dokumentów, które będą stanowić podstawę ustalenia stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy lub osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z wnioskodawcą:

1) orzeczenia o inwalidztwie, o niezdolności do pracy lub o stopniu niepełnosprawności;

2) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu netto, w szczególności aktualnej decyzji o waloryzacji renty lub emerytury lub zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę;

3) nakazu płatniczego podatku rolnego oraz zaświadczenia z urzędu gminy o wielkości gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych;

4) zaświadczenia o kontynuowaniu przez dziecko wnioskodawcy nauki w gimnazjum, szkole ponadgimnazjalnej, szkole ponadpodstawowej lub szkole wyższej;

5) decyzji o uznaniu lub odmowie uznania danej osoby za bezrobotną oraz utracie statusu bezrobotnego, przyznaniu, odmowie przyznania, wstrzymaniu lub wznowieniu wypłaty oraz utracie lub pozbawieniu prawa do zasiłku, stypendium i innych finansowanych z Funduszu Pracy świadczeń niewynikających z zawartych umów albo oświadczenia o pozostawaniu w ewidencji bezrobotnych lub poszukujących pracy.

13.  W szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 4-7 i ust. 9.

Art.  5b. [Uzupełniające stosowanie przepisów o pomocy społecznej do spraw związanych z przyznawaniem pomocy pieniężnej]

1.  Do spraw związanych z przyznawaniem pomocy pieniężnej przepisy art. 6 pkt 3, 10, 14 i 16, art. 8 ust. 3-13, art. 11 ust. 1, art. 12, art. 13, art. 98, art. 100, art. 104, art. 105, art. 106 ust. 1, 3a i 5, art. 107 ust. 5b-5d i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 794 i 803) stosuje się odpowiednio.

2.  Jako kwotę dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przyjmuje się kwotę ustaloną zgodnie z art. 9 ust. 6 tej ustawy.

3.  Do dochodu nie wlicza się pozostałych świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 36 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 oraz z 2021 r. poz. 1162), kwoty dodatku pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz pomocy pieniężnej.

Art.  6. [Źródło finansowania świadczenia i pomocy pieniężnej]

Świadczenie i pomoc pieniężna są finansowane ze środków budżetu państwa.

Art.  6a. [Legitymacja]

1.  Legitymację wydaje Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wraz z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 4 ust. 1.

2.  Legitymacja jest dokumentem potwierdzającym prawo do korzystania z uprawnień, o których mowa w art. 6b i art. 6c, oraz z uprawnień, o których mowa w art. 47c ust. 1 i art. 57 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, 1292 i 1559).

3.  W legitymacji ujawnia się imię (imiona), nazwisko i PESEL jej posiadacza.

4.  Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, wzór legitymacji, mając na względzie konieczność zapewnienia sprawności postępowania przy wydawaniu tej legitymacji i zapewnienie jej trwałości.

Art.  6b. [Pierwszeństwo do środowiskowej opieki socjalnej]

 Osobie deportowanej do pracy przymusowej lub osadzonej w obozie pracy przez III Rzeszę lub Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przysługuje prawo pierwszeństwa do środowiskowej opieki socjalnej, w tym w uzyskaniu miejsca w domu pomocy społecznej.

Art.  6c. [Pomoc udzielana przez samorząd terytorialny]

 Samorząd terytorialny może udzielać pomocy osobom deportowanym do pracy przymusowej lub osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę lub Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych.

Art.  7. [Uzupełniające stosowanie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych]

 W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Art.  8.

 W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 i Nr 134, poz. 646, z 1994 r. Nr 43, poz. 163, Nr 90, poz. 419, Nr 113, poz. 547, Nr 123, poz. 602 i Nr 126, poz. 626, z 1995 r. Nr 5, poz. 25 i Nr 133, poz. 654 oraz z 1996 r. Nr 25, poz. 113) w art. 21 w ust. 1 po pkt 44 dodaje się pkt 45 w brzmieniu: (zmiany pominięte).

Art.  9.

 W ustawie z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450, z 1992 r. Nr 21, poz. 84, z 1993 r. Nr 127, poz. 583 i Nr 129, poz. 602, z 1994 r. Nr 84, poz. 385 oraz 1995 r. Nr 4, poz. 17, Nr 95, poz. 473 i Nr 138, poz. 681) w art. 18 w ust. 2 po pkt 2 dodaje się pkt 3 w brzmieniu: (zmiany pominięte).

Art.  10.

 Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ²¹ , z wyjątkiem przepisów art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1, które wchodzą w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

1 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

2 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

3 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

4 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

5 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

6 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

7 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

8 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

9 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

10 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

11 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

12 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

13 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

14 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

15 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

16 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

17 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

18 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

19 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

20 Kwota podana zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2026 r. (M.P.2026.228).

21 Ustawa została ogłoszona w dniu 23 lipca 1996 r.

• Identyfikator: Dz.U.2021.1818 t.j.
• Rodzaj: ustawa
• Tytuł: Osoby deportowane do pracy przymusowej oraz osadzone w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
• Data aktu: 1996-05-31
• Data ogłoszenia: 2021-10-05
• Data wejścia w życie: 1996-08-07, 1996-10-24