Referendarze sądowi i aplikacja referendarska.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI
z dnia 18 czerwca 1998 r.
w sprawie referendarzy sądowych i aplikacji referendarskiej. *

Na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25, Nr 77, poz. 355, Nr 91, poz. 421 i Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 34, poz. 163 i Nr 81, poz. 406, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 75, poz. 471, Nr 98, poz. 604, Nr 106, poz. 679, Nr 117, poz. 751, 752, 753, Nr 121, poz. 769, Nr 124, poz. 782 i Nr 133, poz. 882) zarządza się, co następuje:
§  1.
Rozporządzenie określa:
1)
szczególne warunki mianowania i pracy referendarzy sądowych, a także
2)
organizację aplikacji referendarskiej, przebieg egzaminu, skład komisji egzaminacyjnej, sposób powoływania jej członków i postępowania tej komisji.
§  2.
1.
Referendarzem sądowym może być mianowany ten, kto spełnia wymagania określone w art. 122 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25, Nr 77, poz. 355, Nr 91, poz. 421 i Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 34, poz. 163 i Nr 81, poz. 406, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 75, poz. 471, Nr 98, poz. 604, Nr 106, poz. 679, Nr 117, poz. 751, 752, 753, Nr 121, poz. 769, Nr 124, poz. 782 i Nr 133, poz. 882).
2.
Pierwszeństwo do mianowania na stanowisko referendarza sądowego mają osoby, które zdały egzamin uprawniający do objęcia tego stanowiska z najwyższą oceną.
§  3. 1
Zmiana warunków pracy oraz rozwiązanie stosunku pracy z referendarzem sądowym wymaga opinii kolegium właściwego sądu okręgowego.
§  4. 2
Liczbę aplikantów referendarskich, zwanych dalej "aplikantami", dla okręgów sądów okręgowych ogłasza Minister Sprawiedliwości.
§  5. 3
 
1.
Aplikanta mianuje i zwalnia prezes sądu okręgowego.
1a.
Stosunek pracy z aplikantem referendarskim nawiązuje się na podstawie mianowania na czas określony, oznaczony w akcie mianowania.
2.
Prezes sądu okręgowego przydziela aplikanta do sądu rejonowego, w którym odbywać będzie aplikację.
3.
Prezes sądu okręgowego zawiadamia o czynnościach, o których mowa w ust. 1 i 2, Ministra Sprawiedliwości.
§  6.
Aplikantem może być mianowany ten, kto:
1)
posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
2)
jest nieskazitelnego charakteru,
3)
ukończył wyższe studia prawnicze lub wyższe studia administracyjne.
§  7.
Aplikant zostaje zwolniony, jeżeli:
1)
zrezygnował z odbywania aplikacji,
2)
nie spełnia warunków do przystąpienia do egzaminu,
3) 4
(skreślony).
§  8. 5
 
1.
Aplikacja referendarska rozpoczyna się każdego roku z dniem wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości.
2.
Prezesi sądów okręgowych zawiadamiają prezesów sądów rejonowych o terminie rozpoczęcia aplikacji referendarskiej, zobowiązując ich do zamieszczenia informacji o tym w siedzibie sądu nie później niż na 2 tygodnie przed jej rozpoczęciem i przedstawienia kandydatów na aplikantów na 7 dni od daty jej rozpoczęcia.
§  9.
1. 6
Na pierwsze trzy miesiące aplikacji prezes sądu okręgowego kieruje aplikanta do wydziału ksiąg wieczystych, a na kolejne trzy miesiące - do wydziału gospodarczego, któremu powierzono prowadzenie Krajowego Rejestru Sądowego.
2.
W czasie szkolenia praktycznego, odbywanego pod nadzorem sędziego patrona, aplikant powinien zaznajomić się z całokształtem czynności wydziału objętych zakresem przewidzianym dla referendarzy oraz ze związanym z nimi posługiwaniem się komputerem.
3. 7
Patronem aplikanta referendarskiego może być również doświadczony referendarz sądowy, wykonujący zawód co najmniej przez dwa lata przed objęciem patronatu.
4. 8
Z okręgów, w których nie ma wydziału gospodarczego prowadzącego Krajowy Rejestr Sądowy, prezes sądu okręgowego deleguje aplikanta referendarskiego, po porozumieniu z prezesem właściwego sądu okręgowego, do najbliższego ze względu na miejsce zamieszkania aplikanta lub miejsce odbywania aplikacji wydziału gospodarczego, któremu powierzono prowadzenie Krajowego Rejestru Sądowego. Na czas delegacji dla aplikanta wyznacza się patrona.
5. 9
W uzasadnionych przypadkach prezes sądu okręgowego może, na wniosek aplikanta referendarskiego, delegować go do innego wydziału gospodarczego, któremu powierzono prowadzenie Krajowego Rejestru Sądowego, niż wskazany w ust. 4, jeżeli usprawni to przebieg aplikacji.
§  10.
1.
W trakcie każdego 3-miesięcznego cyklu szkolenia praktycznego w poszczególnych wydziałach odbywa się, przygotowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości, 3-5-dniowe centralne szkolenie seminaryjne.
2.
Program szkolenia, o którym mowa w ust. 1, obejmuje zagadnienia wchodzące w zakres obowiązków referendarza.
3. 10
Niezależnie od szkolenia, o którym mowa w ust. 1, okręgowi kierownicy szkoleń organizują w każdym okręgu, co najmniej raz na kwartał, zajęcia seminaryjne dla aplikantów referendarskich obejmujące zagadnienia związane z zakresem odbywanej w tym czasie praktyki przez aplikanta.
4. 11
W okręgach, w których liczba aplikantów referendarskich jest mniejsza niż 10, zajęcia seminaryjne dla aplikantów referendarskich mogą odbywać się wspólnie z zajęciami seminaryjnymi dla aplikantów sądowych, o ile ich zakres pokrywa się z czynnościami przewidzianymi dla referendarzy sądowych.
§  11. 12
Po zakończeniu szkolenia w każdym z dwóch wydziałów patron sporządza opinię o aplikancie i przedstawia ją, za pośrednictwem okręgowego kierownika szkolenia, prezesowi właściwego sądu okręgowego, celem dołączenia do akt osobowych przesyłanych przed egzaminem końcowym przewodniczącemu komisji.
§  12.
1.
Udział w szkoleniu seminaryjnym i praktycznym objętym aplikacją jest obowiązkowy, a nieobecność przekraczająca łącznie 14 dni uniemożliwia przystąpienie do egzaminu końcowego.
2. 13
W wyjątkowych przypadkach, a w szczególności w razie choroby lub delegacji służbowej, a także korzystania przez aplikanta z urlopu, prezes sądu okręgowego może zaliczyć do okresu aplikacji nieobecność dłuższą niż wymieniona w ust. 1, nie dłuższą jednak niż 30 dni.
§  13. 14
Po upływie 6-miesięcznego szkolenia praktycznego i seminaryjnego aplikant przystępuje do egzaminu referendarskiego przed Centralną Komisją Egzaminacyjną powołaną przez Ministra Sprawiedliwości. W razie niemożności przystąpienia do egzaminu prezes sądu okręgowego może zezwolić aplikantowi na zdawanie egzaminu w terminie późniejszym.
§  14.
1.
Komisja egzaminacyjna składa się z przewodniczącego i sekretarza, którymi są sędziowie delegowani do Ministerstwa Sprawiedliwości, oraz z 2 do 4 sędziów sądów powszechnych i referendarza sądowego.
2. 15
Podczas egzaminu mogą być obecni prezesi sądów okręgowych i osoby zaproszone przez przewodniczącego.
§  15. 16
Termin i miejsce przeprowadzenia egzaminu wyznacza przewodniczący komisji egzaminacyjnej, zawiadamiając o nich - co najmniej na 14 dni przed rozpoczęciem egzaminu - członków komisji i za pośrednictwem prezesów sądów okręgowych - aplikantów.
§  16.
1.
Egzamin składa się z części pisemnej i ustnej.
2.
Część pisemna egzaminu odbywa się w obecności co najmniej dwóch członków komisji.
3.
Część pisemna egzaminu odbywa się jednego dnia i trwa cztery godziny.
4.
Część pisemna egzaminu polega na załatwieniu wniosku o wpis w postępowaniu wieczysto-księgowym i rejestrowym.
5.
Podczas części pisemnej egzaminu aplikant może posługiwać się tekstami przepisów prawnych, komentarzami i zbiorami orzeczeń.
6.
Komisja ocenia odrębnie każdy z wniosków o wpis, wystawiając dwa niezależne stopnie.
7.
Ocena niedostateczna choćby z jednej czynności powoduje niedopuszczenie do części ustnej egzaminu.
8.
Część ustna odbywa się po części pisemnej. Przeprowadzają ją poszczególni egzaminatorzy w obecności komisji; członkowie komisji mogą zadawać pytania dodatkowe.
§  17.
1.
Zakres przedmiotowy części ustnej egzaminu obejmuje:
1)
postępowanie wieczysto-księgowe,
2)
postępowanie rejestrowe,
3)
prawo cywilne materialne i procesowe w zakresie czynności wykonywanych przez referendarza sądowego,
4)
ustrój organów ochrony prawnej z elementami prawa konstytucyjnego,
5)
organizację wewnętrznego urzędowania sądów i zakres działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej.
§  18.
1.
Warunkiem zdania części ustnej egzaminu jest otrzymanie ocen pozytywnych ze wszystkich przedmiotów.
2.
Nie usprawiedliwione nieprzystąpienie do części ustnej egzaminu lub rezygnacja z odpowiedzi w trakcie jej trwania są równoznaczne z uzyskaniem oceny niedostatecznej.
§  19.
Oceny cząstkowe oraz końcowy wynik egzaminu określa się stopniami: celujący, bardzo dobry, dobry, dostateczny i niedostateczny.
§  20.
Ocenę końcową egzaminu komisja ustala większością głosów. W przypadku równej ilości głosów decyduje głos przewodniczącego.
§  21.
1.
W razie niedostatecznego wyniku egzaminu może on być powtórzony tylko raz, po upływie trzech miesięcy od daty egzaminu poprzedniego, nie później jednak niż przed upływem roku.
2.
Aplikant, który z usprawiedliwionych przyczyn nie przystąpił do egzaminu w pierwszym terminie, może do niego przystąpić w terminie późniejszym, w okresie nie dłuższym niż rok od ukończenia aplikacji.
§  22.
1.
Z przebiegu i wyników egzaminu sporządza się protokół, który podpisują przewodniczący, sekretarz i członkowie komisji.
2.
Osoby, które zdały egzamin, otrzymują świadectwo zawierające ocenę.
§  23.
W sprawach nie uregulowanych w rozporządzeniu do aplikantów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych.
§  24.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
* Z dniem 1 października 2001 r. nin. rozporządzenie traci moc w części sprzecznej z ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.01.98.1070) - zob. art. 211 § 2 tej ustawy.
1 § 3 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
2 § 4 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
3 § 5 zmieniony przez § 1 pkt 1 i 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
4 § 7 pkt 3 skreślony przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
5 § 8 zmieniony przez § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
6 § 9 ust. 1:

- zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.

7 § 9 ust. 3 dodany przez § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.
8 § 9 ust. 4 dodany przez § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.
9 § 9 ust. 5 dodany przez § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.
10 § 10 ust. 3 dodany przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.
11 § 10 ust. 4 dodany przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.
12 § 11:

- zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.

13 § 12 ust. 2:

- zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.

- zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 24 lipca 2001 r. (Dz.U.01.84.920) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 29 sierpnia 2001 r.

14 § 13 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
15 § 14 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.
16 § 15 zmieniony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U.00.36.413) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 16 maja 2000 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1998.80.520

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Referendarze sądowi i aplikacja referendarska.
Data aktu: 18/06/1998
Data ogłoszenia: 30/06/1998
Data wejścia w życie: 15/07/1998