Szykują się zmiany w nauczycielskich dyscyplinarkach
Do opiniowania trafiła właśnie nowelizacja Karty Nauczyciela, która, jak zapowiada Ministerstwo Edukacji, ma usprawnić, w tym przyspieszyć, postępowania wyjaśniające oraz postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec nauczycieli. Uwzględniono również postulat Rzecznika Praw Dziecka. Będzie obowiązek zawiadamiania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny rzeczników dyscyplinarnych o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka.
Resort uzasadnia zmiany wnioskami kierowanymi przez nauczycielskie organizacje związkowe i inne środowiska oświatowe o zmianę niektórych rozwiązań zawartych w pragmatyce zawodowej nauczycieli. Jak precyzuje, zajmował się tym Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli i działająca w jego ramach Grupa robocza do spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli.
Na prośbę związków zawodowych do prac tej Grupy zostali zaproszeni również przewodniczący komisji dyscyplinarnych pierwszej instancji oraz odwoławczych komisji dyscyplinarnych. Zarówno członkowie tej Grupy, jak i przewodniczący tych komisji zgłosili wiele postulatów zmian w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Część z tych postulatów, które w opinii Ministra Edukacji przyczynią się do realizacji opisanego powyżej celu projektu ustawy – Karta Nauczyciela, została uwzględniona w projekcie ustawy – zapewniono.
Czytaj: Postępowanie o błahostkę potrafi ciągnąć się latami - nauczycielskie dyscyplinarki do zmiany>>
Co do zmiany? Termin na wszczęcie postępowania wyjaśniającego
Wśród zmian, które mają usprawnić i przyspieszyć postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne prowadzone wobec nauczycieli oraz zapewnić wyższy poziom profesjonalizmu i rzetelności tych postępowań, zaproponowano:
- wskazanie elementów, które powinno zawierać zawiadomienie dyrektora szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka;
- określenie terminu na wszczęcie postępowania wyjaśniającego przez rzecznika dyscyplinarnego: 7 dni od dnia otrzymania polecenia organu, który go powołał;
- wprowadzenie możliwości zawieszenia postępowania wyjaśniającego, w drodze postanowienia wydawanego przez rzecznika dyscyplinarnego, za zgodą organu, który go powołał, w przypadku gdy o ten sam czyn wszczęto wobec nauczyciela postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, na czas trwania tych postępowań. Na postanowienie to nauczycielowi, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub jego obrońcy będzie służyło zażalenie, za pośrednictwem rzecznika dyscyplinarnego, który wydał postanowienie, do komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. Zmiana ta ma na celu umożliwienie zawieszenia postępowania wyjaśniającego w sytuacjach, gdy nie ma możliwości pozyskania dowodów w szkole, bowiem nauczyciel dopuścił się czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, poza terenem szkoły i są one wyłącznie w dyspozycji prokuratury lub Policji.
Zmiany w przesłuchaniu świadka
Projekt zakłada też zmiany w zakresie przesłuchania świadka w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym, w tym świadka, który w chwili przesłuchania nie ukończył 18. roku życia:
- wprowadzenie możliwości zdalnego przesłuchania świadka w przypadku, gdy nie może stawić się osobiście na rozprawę, ponieważ przykładowo jest chory albo przebywa za granicą. W postępowaniu wyjaśniającym decyzję w tym zakresie będzie podejmował rzecznik dyscyplinarny, a w postępowaniu dyscyplinarnym przewodniczący składu orzekającego, jeżeli będą istniały ku temu warunki techniczne;
- wprowadzenie możliwości odczytania na rozprawie protokołów zeznań świadka złożonych w postępowaniu wyjaśniającym, jeżeli świadek bezpodstawnie odmawia zeznań, zeznaje odmiennie niż poprzednio lub oświadczy, że pewnych okoliczności nie pamięta, albo nie można mu było doręczyć wezwania na rozprawę, albo mimo wezwania nie stawia się na rozprawę, albo przebywa za granicą i nie ma możliwości przesłuchania go za pomocą urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, albo gdy świadek zmarł;
- wprowadzenie możliwości odstąpienia od przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka, który nie był przesłuchiwany w postępowaniu wyjaśniającym, gdy nie można mu doręczyć wezwania na rozprawę, albo mimo wezwania nie stawia się na rozprawę, albo przebywa za granicą i nie ma możliwości przesłuchania go za pomocą urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, albo gdy świadek zmarł;
- dookreślenie roli i zadań psychologa obecnego podczas przesłuchania świadka, który w chwili przesłuchania nie ukończył 18. roku życia. W takim przypadku psycholog nie tylko będzie pełnił rolę ochronną, dbając o dobro dziecka, ale również będzie obowiązany do sporządzenia pisemnej opinii na temat przebiegu przesłuchania, która będzie służyć rzecznikowi dyscyplinarnemu oraz komisji dyscyplinarnej do oceny wiarygodności zeznań. W takiej opinii psycholog miałby też uwzględnić m.in., czy świadek był w stanie zrozumieć zadawane pytania i trafnie opisać zdarzenia oraz czy nie był poddawany sugestiom co do udzielanych odpowiedzi.
Ograniczenia w wyłączaniu członków składu orzekającego
Nowela ma też wprowadzić rozwiązania ograniczające możliwość instrumentalnego wykorzystywania przez obwinionych lub ich obrońców wniosków o wyłączenie członka składu orzekającego. Bez rozpoznania będą pozostawiane wnioski:
- oparte na tych samych podstawach faktycznych co wnioski wcześniej rozpoznane;
- złożone po otwarciu rozprawy, chyba że przyczyna wyłączenia powstała lub stała się wiadoma dopiero po rozpoczęciu rozprawy.
Zostanie też wprowadzona możliwość, by rozprawa po przerwie prowadzona była w dalszym ciągu i wyznaczenia nowego członka składu orzekającego w przypadku odwołania poprzednika, śmierci albo długotrwałej nieobecności spowodowanej chorobą, a za zgodą rzecznika dyscyplinarnego i obwinionego również w przypadku wyłączenia członka składu orzekającego od udziału w rozprawie.
Łączenie spraw, możliwość prostowania oczywistych omyłek pisarskich
W projekcie zaproponowano uregulowanie możliwości łączenia do wspólnego rozpoznania spraw dyscyplinarnych pozostających w związku podmiotowym lub przedmiotowym przez przewodniczącego komisji dyscyplinarnej, co ma wpłynąć m.in. na ograniczenie powielania czynności dowodowych, np. przesłuchań tych samych świadków czy analizy tych samych dokumentów.
Kolejną zmianą jest uregulowanie, że w przypadku wydania przez odwoławczą komisję dyscyplinarną orzeczenia uchylającego zaskarżone orzeczenie i przekazania sprawy komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji do ponownego rozpoznania odwoławcza komisja dyscyplinarna będzie musiała wskazać, jakie okoliczności komisja dyscyplinarna pierwszej instancji powinna wziąć pod uwagę oraz jakie czynności powinna powtórzyć lub uzupełnić.
Wprowadzona zostanie również możliwość sprostowania w każdym czasie oczywistych omyłek pisarskich i rachunkowych w orzeczeniu lub postanowieniu albo w ich uzasadnieniu.
Pierwsza rozprawa w ciągu dwóch miesięcy?
Projektowane są także rozwiązania, które w ocenie resortu ograniczą przewlekłość postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli:
- rozprawa przed komisją dyscyplinarną pierwszej instancji będzie odbywała się nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania wniosku rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Jeżeli akta sprawy zostaną przekazane rzecznikowi dyscyplinarnemu w celu uzupełnienia postępowania wyjaśniającego lub wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, rozprawa będzie odbywała się nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania akt sprawy po uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego lub uzupełnionego wniosku rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego;
- rozprawa przed odwoławczą komisją dyscyplinarną będzie odbywała się nie później niż w terminie 5 miesięcy od dnia otrzymania odwołania od orzeczenia komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji. Maksymalne terminy oczekiwania na rozprawę zostały ukształtowane z uwzględnieniem danych z aktualnej praktyki komisji dyscyplinarnych pierwszej instancji oraz odwoławczych komisji dyscyplinarnych dotyczących czasu oczekiwania na rozprawę.
Zaproponowane terminy umożliwią skrócenie czasu oczekiwania na rozprawę, mając na uwadze średni czas oczekiwania na rozprawę w latach 2024 i 2025, a jednocześnie zostały tak ukształtowane, aby w każdym przypadku możliwe było przeprowadzenie rozprawy w rozsądnym terminie – zapewnia resort.
Co więcej, niestawiennictwo co do zasady nie będzie wstrzymywało rozpoznania sprawy, chyba że nieobecność zostanie należycie usprawiedliwiona albo skład orzekający uzna obecność obwinionego lub jego obrońcy za konieczną. W przypadku powtarzającego się przedkładania usprawiedliwień niestawiennictwa przewodniczący składu orzekającego będzie mógł postanowić o prowadzeniu rozprawy pod nieobecność obwinionego lub jego obrońcy, jeżeli całokształt okoliczności sprawy będzie wskazywał, że odroczenie rozprawy prowadziłoby do przewlekłości postępowania lub stwarzałoby realne ryzyko przedawnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej.
O wydaleniu z zawodu orzeknie większy skład, wynagrodzenia dla wszystkich członków
Projekt zakłada również zwiększenie liczby członków składu orzekającego w odwoławczej komisji dyscyplinarnej z 3 do 5 w przypadku, gdy rzecznik dyscyplinarny wniósł odwołanie od orzeczenia komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji i zawnioskował o wymierzenie kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 4 ustawy – Karta Nauczyciela, tj. kary wydalenia z zawodu nauczyciela.
Wprowadza się również wynagrodzenia dla wszystkich członków składu orzekającego komisji dyscyplinarnej (obecnie takie wynagrodzenie otrzymuje tylko przewodniczący składu orzekającego) za rozpoznanie sprawy zakończonej wydaniem orzeczenia lub postanowienia. Wysokość tego wynagrodzenia będzie ustalał organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna, z uwzględnieniem obecnego przedziału kwotowego określonego w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości wynagrodzenia przewodniczących komisji dyscyplinarnych i ich zastępców, przewodniczących składów orzekających oraz rzeczników dyscyplinarnych i ich zastępców, a także wysokości wynagrodzenia obrońcy z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 49), tj. od 200 do 900 zł brutto, w zależności od zawiłości sprawy.
Naruszone prawa dziecka? Rzecznik ma być poinformowany
Projekt wprowadza również obowiązek zawiadamiania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny rzeczników dyscyplinarnych o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, jeżeli taką informację organ uzyska w toku sprawowania nadzoru pedagogicznego, na wzór tożsamego obowiązku dyrektora szkoły oraz organu prowadzącego szkołę, uregulowanego w art. 75 ust. 2a ustawy – Karta Nauczyciela.
W przepisach wskazano również, że przy przesłuchaniu świadka, który w chwili przesłuchania ukończył 18. rok życia, nie może być obecny odpowiednio nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony, jeżeli świadek ten nadal jest uczniem szkoły, w której zatrudniona jest osoba, której sprawa dotyczy.
