Kontrola plecaka w uzasadnionych przypadkach – projekt ustawy w konsultacjach

Ministerstwo Edukacji Narodowej skierowało do konsultacji publicznych projekt nowelizacji prawa oświatowego oraz niektórych innych ustaw. Proponowane rozwiązania mają zwiększyć bezpieczeństwo uczniów, nauczycieli i pozostałych pracowników szkół, przedszkoli oraz innych placówek oświatowych. Rozszerzenie zakresu uprawnień dyrektora o prawo do kontroli bagaży i odzieży wierzchniej, nowe wytyczne dla szkolnych statutów oraz silniejsza ochrona prawna nauczycieli – to tylko kilka z dużej liczby zmian, które zakłada projekt.

 - Wydarzenia, które miały miejsce na terenie szkół w październiku 2026 r., wskazują na pilną potrzebę wzmocnienia stanu bezpieczeństwa na terenie jednostek systemu oświaty – wyjaśnia resort edukacji. MEN proponuje zmiany, które mają umożliwić skuteczniejsze działanie w sytuacjach zagrożenia, gdy pojawia się podejrzenie, że na teren szkoły wniesiono niebezpieczny przedmiot. Przepisy nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw przewidują również wzmocnienie ochrony prawnej nauczycieli, którzy doświadczają agresji lub przemocy w związku z wykonywaną pracą. Aktualnie projektowane regulacje zostały skierowane do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych.

Nie będzie codziennego przeszukiwania uczniów

W pierwszej kolejności MEN proponuje poszerzenie dotychczasowych kompetencji dyrektora szkoły lub placówki (publicznej i niepublicznej) o prawo kontrolowania bagaży i odzieży wierzchniej – wnoszonych przez uczniów i osoby niebędące uczniami lub pracownikami wchodzących z zewnątrz na teren szkoły lub placówki albo na przebywających na jej terenie. Kontrola może obejmować także miejsca wyznaczone do przechowywania tych rzeczy, podręczników i przyborów szkolnych. Kontroli będzie mógł dokonywać dyrektor szkoły lub inna upoważniona do tego osoba, z poszanowaniem godności oraz innych dóbr osobistych.

- Obecnie przepisy ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe nakładają na dyrektora szkoły lub placówki obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa uczniom i pracownikom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę. Jednocześnie kompetencje przyznane dyrektorowi nie zapewniają wystarczających możliwości wykonywania tych zadań wobec pojawiających się zagrożeń związanych z zachowaniami naruszającymi bezpieczeństwo uczniów i pracowników, w tym aktami agresji. Wobec napiętej sytuacji międzynarodowej i możliwych aktów dywersji, także w szkołach lub placówkach, konieczne jest stworzenie podstaw prawnych do skutecznego przeciwdziałania realnym zagrożeniom, jakie mogą wystąpić w jednostkach systemu oświaty – czytamy w uzasadnieniu projektu.

Brak zgody na kontrolę – zgłoszenie na policję

Resort podkreśla, że nie chodzi o rutynowe, codzienne kontrole plecaków ani o przeszukiwanie osobiste uczniów. Chodzi o możliwość zareagowania w przypadkach zagrożenia. Projekt ustawy nie przewiduje kontroli osobistej. Oznacza to, że dyrektor ani pracownik szkoły nie otrzymają uprawnień do sprawdzania ciała ucznia czy odzieży innej niż wierzchnia.

Projekt nowelizacji określa również sposób postępowania w przypadku ujawnienia podczas kontroli niebezpiecznych przedmiotów, które zagrażają zdrowiu, życiu lub bezpieczeństwu uczniów i innych osób przebywających na terenie szkoły lub placówki. Dyrektor szkoły/placówki (lub inny upoważniony pracownik) będzie miał obowiązek odebrania tych przedmiotów, złożenia w miejscu uniemożliwiającym ich użycie i zapewniającym ich nienaruszalność oraz powiadomienia policji i przekazania tych przedmiotów. W przypadku niepełnoletniego ucznia powiadomieni zostaną także rodzice i sąd rodzinny. W przypadku ujawnienia podczas kontroli u osób poniżej 18. roku życia wyrobów tytoniowych lub papierosów elektronicznych, dyrektor będzie odbierał również te przedmioty. Jeżeli osoba odmówi poddania się kontroli, projekt ustawy przewiduje również zawiadomienie policji.

Proponowane przepisy umożliwią również korzystanie z urządzeń wykrywających obecność metalu. Nie oznacza to obowiązku instalowania bramek wykrywających metal we wszystkich szkołach.

Jasne zasady wstępu do szkół i przedszkoli

Projekt ustawy przewiduje również uporządkowanie zasad wstępu na teren szkół i placówek oświatowych. Zasady wejścia i przebywania na terenie szkoły mają być obowiązkowo określane w jej statucie. Dotyczyć to będzie zarówno uczniów, jak i osób, które nie są uczniami ani pracownikami danej szkoły. Tożsame regulacje mają dotyczyć statutów przedszkoli, które będą określać nie tylko zasady przyprowadzania i odbierania dzieci, ale również zasady przebywania na terenie przedszkola innych osób.

Zmiany mają pomóc dyrektorom w organizacji bezpiecznego funkcjonowania placówek i ograniczaniu nieuprawnionego dostępu do ich budynków.

Psycholog i pomoc prawna dla nauczycieli

Ministerstwo Edukacji Narodowej chce, aby nauczyciel, który padł ofiarą przemocy lub gróźb w związku ze swoją pracą, miał nie tylko ochronę wynikającą z przepisów, ale także dostęp do konkretnej pomocy. Projekt ustawy przewiduje cztery zmiany w art. 63 Karty Nauczyciela.

Co najbardziej istotne, ministerstwo planuje rozszerzenie przysługującej nauczycielom ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych przez wskazanie, że z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych nauczyciel korzysta również wtedy, jeżeli bezprawny zamach na jego osobę został podjęty z powodu wykonywanego przez niego zawodu. Innymi słowy, dziś nauczyciel korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas wykonywania obowiązków służbowych lub w związku z nimi. Projekt ustawy zakłada, że ochrona ta będzie przysługiwała również wtedy, gdy ktoś zaatakuje nauczyciela z powodu wykonywanego zawodu, nawet poza szkołą.

Dyrektor i organ prowadzący mają obowiązek występować w obronie nauczyciela. Projekt ustawy ma dodatkowo jednoznacznie wskazać, że gdy dowiedzą się o określonych przestępstwach popełnionych wobec nauczyciela, takich jak naruszenie nietykalności cielesnej, stosowanie przemocy lub gróźb czy znieważenie, będą zobowiązani zawiadomić policję lub prokuraturę.

Ponadto zgodnie z założeniami projektu, organ prowadzący szkołę będzie zobowiązany do zapewnienia nauczycielowi pokrzywdzonemu przestępstwem, na jego wniosek, bezpłatnej pomocy prawnej w postępowaniu karnym, w którym nauczyciel uczestniczy w charakterze pokrzywdzonego lub oskarżyciela posiłkowego. - Przepis art. 63 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela zapewnia wprawdzie nauczycielowi możliwość korzystania z ogólnych form pomocy prawnej, nie gwarantuje jednak prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej finansowanej przez organ prowadzący szkołę, niezależnie od jego sytuacji majątkowej – uzasadnia ministerstwo.

W projekcie ustawy proponuje się także nałożenie na organ prowadzący szkołę obowiązku zapewnienia nauczycielowi, także na jego wniosek, bezpłatnej pomocy psychologicznej w przypadku wystąpienia sytuacji bezpośrednio zagrażających życiu lub zdrowiu nauczyciela podczas lub w związku z pełnionymi obowiązkami służbowymi.

Dodatkowe środki ochrony wobec małoletnich w placówkach niesamorządowych

- Celem projektu ustawy jest również zwiększenie bezpieczeństwa dzieci i uczniów w niepublicznych jednostkach systemu oświaty, w szczególności zwiększenie ochrony przed przestępstwami na tle seksualnym. W projekcie ustawy umożliwia się organom prowadzącym ewidencję szkół i placówek niepublicznych już na etapie złożenia przez osobę zamierzającą prowadzić szkołę lub placówkę niepubliczną zgłoszenia do ewidencji, weryfikację osób dopuszczanych do działalności związanej z edukacją w szkołach lub placówkach niepublicznych. Ponadto zostaną wprowadzone rozwiązania umożliwiające zwiększenie skuteczności działań podejmowanych przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny w stosunku do niepublicznych jednostek systemu oświaty – wskazują autorzy projektu nowelizacji. Według ministerstwa, pozwoli to na zweryfikowanie osób, które zostaną dopuszczone do działalności związanej z edukacją jeszcze przed powstaniem szkoły lub placówki niepublicznej.

Projekt zakłada również rozszerzenie zgłoszenia do ewidencji o wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania szkoły lub placówki (w przypadku nieobecności dyrektora szkoły, w szczególności do uczestniczenia w czynnościach kontrolnych), a także rozszerzenie katalogu przesłanek obligujących organ ewidencyjny do odmowy wpisu oraz wykreślenia szkoły lub placówki z ewidencji.

Resort proponuje rozwiązania umożliwiające wzmocnienie nadzoru pedagogicznego nad szkołami i placówkami niepublicznymi oraz skuteczniejsze reagowanie na nieprawidłowości. Analogiczne zmiany zostaną wprowadzone także w odniesieniu do publicznych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego. Na marginesie, resort edukacji w ramach nowelizacji przepisów planuje również zmiany dotyczące młodzieżowych ośrodków wychowawczych. - Proponuje się dodanie art. 44f, który określa system teleinformatyczny umożliwiający wspieranie funkcjonowania młodzieżowych ośrodków wychowawczych, koordynowanie nadzoru pedagogicznego nad tymi ośrodkami oraz badanie warunków i działań w zakresie wychowania i resocjalizacji sytuacji wychowanków – czytamy w uzasadnieniu. Informacje i dane zebrane w systemie teleinformatycznym będą wykorzystywane celem bieżącego dostosowywania oferty młodzieżowych ośrodków wychowawczych do zmieniających się potrzeb społecznych w zakresie wspierania i resocjalizacji nieletnich oraz usprawnienia nadzoru nad działalnością tych ośrodków. Ostatecznie ma to wpłynąć korzystnie na zaspokajanie potrzeb społecznych w zakresie efektywnego wspierania i resocjalizacji nieletnich umieszczonych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych.