Bezpieczeństwo uczniów i pracowników oświaty na nowych zasadach

Zwiększenie bezpieczeństwa uczniów, pracowników przedszkoli, szkół oraz placówek oświatowych to cel, jaki przyświeca autorom projektu nowelizacji m.in. prawa oświatowego oraz Karty Nauczyciela. Ministerstwo Edukacji Narodowej proponuje rozszerzenie zakresu uprawnień dyrektora placówki o prawo do kontroli bagaży i odzieży wierzchniej oraz nowe wytyczne szkolnych statutów. Dla nauczycieli ministerstwo oferuje bezpłatną pomoc psychologiczną i prawną. Planowany termin przyjęcia projektu przez rząd to pierwszy kwartał przyszłego roku.

- Wydarzenia, które miały miejsce na terenie szkół w październiku 2026 r., wskazują na pilną potrzebę wzmocnienia stanu bezpieczeństwa na terenie jednostek systemu oświaty – wyjaśnia resort edukacji. Przepisy nowelizacji ustawy – Prawo oświatowe (UPO) oraz niektórych innych ustaw mają w tym pomóc.

W pierwszej kolejności Ministerstwo Edukacji Narodowej proponuje poszerzenie dotychczasowych kompetencji dyrektora szkoły lub placówki (publicznej i niepublicznej) o prawo kontrolowania bagaży i odzieży wierzchniej wnoszonych przez uczniów i osoby niebędące uczniami lub pracownikami na teren szkoły (a także miejsc wyznaczonych do przechowywania tych rzeczy, podręczników i przyborów szkolnych). Kontroli będzie mógł dokonywać dyrektor szkoły lub inna upoważniona do tego osoba, z poszanowaniem godności oraz innych dóbr osobistych osoby, której ta kontrola dotyczy.

- Obecnie przepisy ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe nakładają na dyrektora szkoły lub placówki obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa uczniom i pracownikom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę. Jednocześnie kompetencje przyznane dyrektorowi przez UPO nie zapewniają wystarczających możliwości wykonywania tych zadań wobec pojawiających się zagrożeń związanych z zachowaniami naruszającymi bezpieczeństwo uczniów i pracowników, w tym aktami agresji. Wobec napiętej sytuacji międzynarodowej i możliwych aktów dywersji, także w szkołach lub placówkach, konieczne jest stworzenie podstaw prawnych do skutecznego przeciwdziałania realnym zagrożeniom, jakie mogą wystąpić w jednostkach systemu oświaty – czytamy w uzasadnieniu projektu.

Brak zgody na kontrolę – zgłoszenie na policję

Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (UD494) określa również sposób postępowania w przypadku ujawnienia podczas kontroli niebezpiecznych przedmiotów, które zagrażają zdrowiu, życiu lub bezpieczeństwu uczniów i innych osób przebywających na terenie szkoły lub placówki. Dyrektor szkoły/placówki (lub inny upoważniony pracownik) będzie miał obowiązek odebrania tych przedmiotów i złożenia w miejscu uniemożliwiającym ich użycie i zapewniającym ich nienaruszalność. W przypadku ujawnienia podczas kontroli u osób poniżej 18. roku życia wyrobów tytoniowych lub papierosów elektronicznych, dyrektor będzie odbierał również te przedmioty.

Projekt ma wymienić podmioty, które należy poinformować w przypadku odebrania niebezpiecznych przedmiotów, a także określić sposób postępowania w sytuacji, kiedy uczeń lub osoba niebędąca uczniem lub pracownikiem, wchodząca na teren szkoły lub placówki lub na jej terenie przebywająca nie wyraża zgody na kontrolę. Ponadto zgodnie z założeniami, statut szkoły (lub placówki) ma obligatoryjnie określać zasady wstępu i przebywania na terenie szkoły uczniów oraz osób niebędących jej uczniami lub pracownikami. Tożsame regulacje mają dotyczyć statutów przedszkoli.

Psycholog i pomoc prawna dla nauczycieli

Kolejną grupę zmian oświatowych przewidziano w ramach nowelizacji Karty Nauczyciela. Co najbardziej istotne, ministerstwo planuje rozszerzenie przysługującej nauczycielom ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych przez wskazanie, że z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych nauczyciel korzysta również wtedy, jeżeli bezprawny zamach na jego osobę został podjęty z powodu wykonywanego przez niego zawodu.

Ponadto zgodnie z założeniami projektu, organ prowadzący szkołę będzie zobowiązany do zapewnienia nauczycielowi pokrzywdzonemu przestępstwem, na jego wniosek, bezpłatnej pomocy prawnej w postępowaniu karnym, w którym nauczyciel uczestniczy w charakterze pokrzywdzonego lub oskarżyciela posiłkowego. - Przepis art. 63 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela zapewnia wprawdzie nauczycielowi możliwość korzystania z ogólnych form pomocy prawnej, nie gwarantuje jednak prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej finansowanej przez organ prowadzący szkołę, niezależnie od jego sytuacji majątkowej – uzasadnia ministerstwo.

W projekcie ustawy proponuje się także nałożenie na organ prowadzący szkołę obowiązku zapewnienia nauczycielowi, także na jego wniosek, bezpłatnej pomocy psychologicznej w przypadku wystąpienia sytuacji bezpośrednio zagrażających życiu lub zdrowiu nauczyciela podczas lub w związku z pełnionymi obowiązkami służbowymi.

Dodatkowe środki ochrony wobec małoletnich

- Celem projektu ustawy jest również zwiększenie bezpieczeństwa dzieci i uczniów w niepublicznych jednostkach systemu oświaty, w szczególności zwiększenie ochrony przed przestępstwami na tle seksualnym. W projekcie ustawy umożliwia się organom prowadzącym ewidencję szkół i placówek niepublicznych już na etapie złożenia przez osobę zamierzającą prowadzić szkołę lub placówkę niepubliczną zgłoszenia do ewidencji, weryfikację osób dopuszczanych do działalności związanej z edukacją w szkołach lub placówkach niepublicznych. Ponadto zostaną wprowadzone rozwiązania umożliwiające zwiększenie skuteczności działań podejmowanych przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny w stosunku do niepublicznych jednostek systemu oświaty – wskazują autorzy projektu nowelizacji. Według ministerstwa, pozwoli to na zweryfikowanie osób, które zostaną dopuszczone do działalności związanej z edukacją jeszcze przed powstaniem szkoły lub placówki niepublicznej.

MEN zakłada ponadto rozszerzenie zgłoszenia do ewidencji o wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania szkoły lub placówki (w przypadku nieobecności dyrektora szkoły, w szczególności do uczestniczenia w czynnościach kontrolnych), a także rozszerzenie katalogu przesłanek obligujących organ ewidencyjny do odmowy wpisu oraz wykreślenia szkoły lub placówki z ewidencji.

Projekt ustawy zawiera także rozwiązania umożliwiające wzmocnienie nadzoru pedagogicznego nad szkołami i placówkami niepublicznymi. Analogiczne zmiany zostaną wprowadzone także w odniesieniu do publicznych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego.

Na marginesie, resort edukacji w ramach nowelizacji przepisów planuje również zmiany dotyczące młodzieżowych ośrodków wychowawczych. - Proponuje się dodanie w UPO art. 44f, który określa system teleinformatyczny umożliwiający wspieranie funkcjonowania młodzieżowych ośrodków wychowawczych, koordynowanie nadzoru pedagogicznego nad tymi ośrodkami oraz badanie warunków i działań w zakresie wychowania i resocjalizacji sytuacji wychowanków – czytamy w uzasadnieniu.

Informacje i dane zebrane w systemie teleinformatycznym będą wykorzystywane celem bieżącego dostosowywania oferty młodzieżowych ośrodków wychowawczych do zmieniających się potrzeb społecznych w zakresie wspierania i resocjalizacji nieletnich oraz usprawnienia nadzoru nad działalnością tych ośrodków. Ostatecznie ma to wpłynąć korzystnie na zaspokajanie potrzeb społecznych w zakresie efektywnego wspierania i resocjalizacji nieletnich umieszczonych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych.