Dzieci bez możliwości zastrzeżenia numeru PESEL, RPD proponuje zmiany

Rzeczniczka praw dziecka chce umożliwić zastrzeganie numeru PESEL dzieci. W piśmie skierowanym do resortu cyfryzacji zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia szczególnej ochrony danych osobowych dzieci w erze pojawiających się incydentów naruszenia bezpieczeństwa danych. Zdaniem rzeczniczki, osoby małoletnie nie mogą samodzielnie monitorować sposobu wykorzystywania ich danych identyfikacyjnych, a konsekwencje naruszeń mogą ujawnić się dopiero po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.

Ochrona danych identyfikacyjnych osób małoletnich pozostaje zasadna, szczególnie w kontekście rosnącego znaczenia ochrony danych osobowych oraz pojawiających się incydentów bezpieczeństwa dotyczących systemów przetwarzających dane obywateli. W związku z tym Monika Horna-Cieślak, rzeczniczka praw dziecka, zwróciła się do ministra cyfryzacji i pełnomocnika rządu do spraw cyberbezpieczeństwa, Krzysztofa Gawkowskiego, celem przeanalizowania możliwości wprowadzenia przepisów umożliwiających rodzicom i opiekunom prawnym zastrzeganie numerów PESEL dzieci.

Zdaniem rzeczniczki, jednym z powodów zapewnienia dzieciom adekwatnych środków służących ochronie ich tożsamości i danych osobowych jest fakt, że ewentualne nieuprawnione wykorzystanie danych identyfikacyjnych osoby małoletniej pozostaje przez długi czas niezauważone. Konsekwencje takiego nieuprawnionego działania mogą ujawnić się dopiero po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.

Funkcja tylko dla dorosłych

Celem instytucji zastrzeżenia numeru PESEL jest ograniczenie ryzyka nieuprawnionego wykorzystania danych identyfikacyjnych. Aktualnie tylko osobie pełnoletniej, której dane są gromadzone w rejestrze PESEL, umożliwia się nieodpłatne zastrzeżenie i cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL. Ustawodawca przewidział również możliwość działania przez opiekuna prawnego albo kuratora w imieniu osób pełnoletnich, które nie posiadają zdolności do czynności prawnych albo posiadają ją w stopniu ograniczonym.

- Rozwiązanie to stanowi wyraz założenia, że w określonych sytuacjach ochrona interesów osoby, która nie może samodzielnie realizować przysługujących jej uprawnień, uzasadnia działanie przedstawiciela w jej imieniu. Obowiązujące przepisy nie przewidują natomiast analogicznego uprawnienia dla rodziców lub opiekunów prawnych działających w imieniu osób małoletnich – wyjaśnia autorka wystąpienia.

Dodaje, że dzieci i młodzież stanowią grupę wymagającą szczególnej ochrony, również w zakresie danych osobowych. Szczególnej ochrony wymagają dane osobowe dzieci, które ze względu na wiek nie posiadają pełnej zdolności do czynności prawnych oraz nie mają możliwości samodzielnego monitorowania sposobu wykorzystywania ich danych identyfikacyjnych ani podejmowania działań służących przeciwdziałaniu ewentualnym nadużyciom.

Nadrzędny interes dziecka

W wystąpieniu rzeczniczka praw dziecka zwraca uwagę na potrzebę podejmowania działań prewencyjnych służących ochronie interesów dziecka. Poza tym tłumaczy, że problematyka ochrony danych identyfikacyjnych osób małoletnich pozostaje w związku z konstytucyjnym obowiązkiem zapewnienia ochrony praw dziecka i znajduje potwierdzenie w prawie Unii Europejskiej, w tym w przepisach Konwencji o prawach dziecka i RODO. Motyw 38 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO) wskazuje, że dzieci wymagają szczególnej ochrony w odniesieniu do swoich danych osobowych, ponieważ mogą być mniej świadome ryzyka, konsekwencji, zabezpieczeń i praw związanych z przetwarzaniem danych osobowych.

Czy brak możliwości dokonania zastrzeżenia numeru PESEL przez rodzica lub opiekuna prawnego osoby małoletniej nie prowadzi do ograniczenia dostępnych środków ochrony prywatności dziecka oraz jego danych osobowych? Zdaniem RPD, kwestia ta potrzebuje rozważenia. Dotyczy to w szczególności dzieci z niepełnosprawnościami, które wymagają zwiększonego wsparcia w realizacji i ochronie swoich praw.

Rzeczniczka praw dziecka przypomniała, że obowiązkiem państwa jest zapewnienie dzieciom szczególnej ochrony przed zagrożeniami mogącymi naruszać ich prawa i dobro, także w środowisku cyfrowym. Dotyczy to również ochrony danych osobowych oraz przeciwdziałania skutkom nieuprawnionego wykorzystywania danych identyfikacyjnych osób małoletnich, w tym również numeru PESEL.