Tryb ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA GOSPODARKI TERENOWEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA
z dnia 28 sierpnia 1972 r.
w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli.

Na podstawie art. 7 i art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192) zarządza się, co następuje:
§  1.
1.
Projekty uchwał o ustaleniu i podziale terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego, zwane w dalszym ciągu "projektami uchwał", sporządzają właściwe do spraw miejscowego planowania przestrzennego organy prezydiów powiatowych rad narodowych (rad narodowych miast stanowiących powiaty, dzielnicowych rad narodowych miast wyłączonych z województw), zwane w dalszym ciągu "właściwymi organami".
2.
Projekty uchwał obejmujących tereny pod budownictwo zagrodowe są sporządzane w porozumieniu z organami do spraw rolnictwa prezydiów tych rad narodowych.
§  2.
1.
Projektami uchwał mogą być obejmowane nieruchomości nie zabudowane oraz nie zabudowane części nieruchomości zabudowanych zbędne do prawidłowego użytkowania wzniesionych na nich budynków i urządzeń związanych z budynkami.
2.
Działki o wielkości nie przekraczającej podwójnej powierzchni odpowiadającej normatywowi obowiązującemu w dniu 1 stycznia 1972 r. zabudowane domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi lub domami mieszkalnymi wraz z budynkami gospodarczymi związanymi z indywidualnym gospodarstwem rolnym, hodowlanym lub ogrodniczym oraz działki odpowiadające normatywowi obowiązującemu w dniu uzyskania pozwolenia na budowę takich domów nie mogą być objęte projektem uchwały, chyba że osoby zainteresowane wyrażą na to zgodę.
3.
W wyjątkowych wypadkach projektem uchwały może być objęta nieruchomość zabudowana, jeżeli w inny sposób nie byłoby możliwe zagospodarowanie terenu zgodne z ustaleniami szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego.
4.
Projektami uchwał nie obejmuje się gruntów stanowiących drogi publiczne, chociażby grunty te w księgach wieczystych były wykazane jako własność innych osób niż Skarbu Państwa.
5.
Teren budowlany może stanowić zwartą całość lub składać się z położonych w różnych zespołach budowlanych nieruchomości lub ich części.
§  3.
Projekt uchwały należy sporządzać z uwzględnieniem zasad wynikających z przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a zwłaszcza:
1)
w pierwszej kolejności należy obejmować spośród terenów przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę jednorodzinną lub zagrodową tereny budowlane na gruntach niższych klas gleboznawczej klasyfikacji gruntów, jeżeli daje się to pogodzić z zasadą planowego zagospodarowania miasta (osiedla).
2)
intensywnie rolniczo zainwestowane grunty oraz inne grunty, stanowiące główne źródło utrzymania właściciela (użytkownika wieczystego), mogą być obejmowane projektem uchwały wyjątkowo, jeżeli pozostawienie ich w dotychczasowym stanie nie da się pogodzić z zasadą planowego zagospodarowania terenu.
§  4.
1.
Właściwy organ zleca jednostce uprawnionej do wykonywania robót geodezyjnych, zwanej w dalszym ciągu "jednostką geodezyjną", opracowanie dokumentacji geodezyjnej terenu, który ma być objęty projektem uchwały; opracowanie następuje na podstawie ustaleń szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego.
2.
Jednostka geodezyjna przeprowadza badania ksiąg wieczystych i operatu ewidencji gruntów oraz sporządza wykaz ciążących na nieruchomościach praw rzeczowych ograniczonych oraz innych obciążeń.
3.
Jednostka geodezyjna zawiadamia właścicieli ujawnionych w księgach wieczystych lub w zbiorze dokumentów oraz osoby władające nieruchomością ujawnione w ewidencji gruntów o możliwości złożenia wyjaśnień i przedłożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia tytułu własności w razie niezgodności z zapisami w księdze wieczystej.
4.
Właściwy organ zawiadamia państwowe biuro notarialne właściwe do prowadzenia ksiąg wieczystych nieruchomości w celu dokonania w tych księgach wpisu o wszczętych czynnościach; w razie nieurządzenia księgi wieczystej zawiadomienie składa się do zbioru dokumentów.
§  5.
Rozgraniczenie nieruchomości polega na określeniu na gruncie i na mapach nieruchomości wchodzących w skład terenu, o którym mowa w § 4 ust. 1, przebiegu linii granicznych oraz położenia punktów załamania tych linii, a także na sporządzeniu protokołu granicznego.
§  6.
1.
Przebieg linii granicznych, które były już ustalone w drodze postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, przyjmuje się lub wznawia według dokumentów geodezyjnych mających moc dowodową, czyniąc o tym wzmiankę w protokole granicznym.
2.
Przebieg linii granicznych nie wymienionych w ust. 1 przyjmuje się według stanu wykazanego w operacie ewidencji gruntów.
3.
W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, linie te przyjmuje się według stanu określonego w ewidencji gruntów jako zgodnego z ostatnim stanem spokojnego posiadania; spór co do przebiegu linii granicznych nie wstrzymuje opracowania projektu uchwały; osoby zainteresowane mogą dochodzić wyłącznie odszkodowania pieniężnego w drodze sądowej.
§  7.
Rozgraniczenia dokonuje jednostka geodezyjna, zawiadamiając właścicieli nieruchomości o prowadzonych czynnościach i o możliwości składania przez nich wyjaśnień.
§  8.
1.
Właścicieli nieruchomości ustala się na podstawie wpisów w księgach wieczystych lub aktów złożonych w zbiorze dokumentów.
2.
W razie niemożności ustalenia właściciela przyjmuje się jako stronę osobę wpisaną w rejestrze ewidencji gruntów.
3.
Postępowanie dotyczące stwierdzenia własności określonej działki na rzecz osoby wymienionej w ust. 2 lub nadania działki na własność rodzicom, pełnoletnim dzieciom lub pełnoletnim wnukom tej osoby zawiesza się do czasu zakończenia postępowania sądowego w sprawie ustalenia własności, jeżeli zainteresowana osoba skierowała sprawę na drogę sądową.
§  9.
1.
Projekt podziału terenu budowlanego na działki, zwany dalej "projektem podziału", opracowuje się na kopii aktualnej mapy, której treść i skala są dostosowane do istniejącego i projektowanego zagospodarowania terenu.
2.
Projekt podziału powinien uwzględniać zachowanie:
1)
istniejących budynków, urządzeń naziemnych i podziemnych, trwałych ogrodzeń i drzewostanu,
2)
służebności gruntowych, których utrzymanie okaże się konieczne,
3)
drzewostanu co najmniej w 70% na projektowanych działkach budowlanych zalesionych.
§  10.
Wyłożony do publicznego wglądu projekt uchwały powinien zawierać:
1)
granice zewnętrzne terenu budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego,
2)
granice i numery działek oraz gruntów przeznaczonych na cele komunikacji warunkującej dostęp do projektowanych działek budowlanych,
3)
rejestr pomiarowy przedstawiający stan przed podziałem oraz stan po podziale, sporządzony jako wykaz zmian gruntowych dla ewidencji gruntów.
§  11.
1.
Zawiadomienie o wyłożeniu do publicznego wglądu projektu uchwały doręcza właściwy organ równocześnie z wyłożeniem projektu lub najpóźniej w ciągu 7 dni od tego dnia:
1)
ujawnionym w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów właścicielom nieruchomości oraz osobom, którym służą ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomościach,
2)
osobom wykazanym w rejestrze ewidencji gruntów i budynków.
2.
W zawiadomieniu zamieszcza się pouczenie:
1)
o możliwości składania do wyłożonego projektu uchwały wniosków, uwag i odwołań - do upływu terminu jego wyłożenia do publicznego wglądu,
2)
o prawie do zgłaszania w terminie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały o ustaleniu terenów budowlanych wniosków o zachowanie na własność jednej działki oraz o nadanie własności działek rodzicom, pełnoletnim dzieciom lub pełnoletnim wnukom,
3)
o możliwości składania wniosku (pkt 2) przed upływem 2 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały także wówczas, gdy nieruchomość objęta uchwałą jest współwłasnością kilku osób i sprawa została wniesiona do sądu celem rozstrzygnięcia sporu wskutek nieosiągnięcia porozumienia pomiędzy współwłaścicielami lub gdy osoba władająca nieruchomością wystąpiła do sądu o ustalenie tytułu własności.
§  12.
Zgłoszone uwagi i wnioski do wyłożonych projektów uchwał rozpatruje właściwy organ, a gdy chodzi o tereny budownictwa zagrodowego - w porozumieniu z równorzędnym organem do spraw rolnictwa; uwzględnione uwagi i wnioski wprowadza się do projektu, a nie uwzględnione uwagi i wnioski oraz odwołania przedstawia się do rozstrzygnięcia prezydium rady narodowej wraz z projektem uchwały.
§  13.
1.
Prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa) podejmuje uchwałę ustalającą:
1)
tereny budowlane i ich podział na działki budowlane,
2)
szczegółowy zakres oraz terminy rozpoczęcia i zakończenia budowy urządzeń komunalnych, a co najmniej sieci wodociągowej lub odpowiedniej liczby studni użytku publicznego, dróg (ulic, placów) i sieci elektrycznej, z takim wyliczeniem, aby zakończyć ich budowę najpóźniej w okresie zakończenia budowy domów.
2.
Uchwała podlega ogłoszeniu w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej (rady narodowej miasta wyłączonego z województwa).
§  14.
1.
Działki budowlane, które przeszły na własność Państwa, oddaje się w użytkowanie wieczyste osobom ubiegającym się o nie najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały.
2.
Do czasu oddania działek w użytkowanie wieczyste, pozostawia się je w bezpłatnym posiadaniu poprzedniego właściciela. Jeżeli część nieruchomości, która przeszła na własność Państwa przeznaczona jest pod budowę urządzeń komunalnych, pozostawia się ją w bezpłatnym posiadaniu poprzedniego właściciela do czasu rozpoczęcia robót.
§  15.
1.
Po wejściu w życie uchwały o ustaleniu terenów budowlanych i ich podziale na działki:
1)
zaopatruje się mapę terenu budowlanego w klauzulę o wpisaniu do ewidencji składnicy geodezyjnej,
2)
utrwala się granice działek budowlanych znakami granicznymi,
3)
wprowadza się zmiany do operatu ewidencji gruntów,
4)
sporządza się opis nieruchomości w celu założenia nowych ksiąg wieczystych dla nowo utworzonych nieruchomości,
5)
sporządza się wykaz nieruchomości dla zamknięcia ksiąg wieczystych.
2.
Właściwy organ przedstawia wykaz nieruchomości wymieniony w ust. 1 pkt 5 państwowemu biuru notarialnemu.
§  16.
Na gruntach stanowiących własność Państwa granice terenów budowlanych i ich podział na działki ustalają właściwe organy na podstawie ustaleń szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego.
§  17.
1.
Działki wymienione w § 2 ust. 2 podlegają podziałowi na wniosek właściciela, jeżeli podział taki da się pogodzić z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego, a projektowana zabudowa jest zgodna z przepisami prawa budowlanego.
2.
Podziału działki odpowiadającej warunkom określonym w ust. 1, która pozostaje w użytkowaniu wieczystym, dokonuje właściwy organ na wniosek złożony przez użytkownika wieczystego organowi do spraw gospodarki terenami; użytkownik może wskazać równocześnie osobę, której należy oddać w użytkowanie wieczyste działkę powstałą z podziału. Jeżeli osobą wskazaną jest członek rodziny lub osoba bliska użytkownika wieczystego, nie można jej odmówić oddania nowo powstałej działki w użytkowanie wieczyste.
§  18.
1.
Jeżeli postępowanie wszczęte na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138) nie zostało zakończone przed dniem 10 lipca 1972 r. decyzją o zakończeniu podziału i wprowadzeniu nowego stanu własności na terenach objętych podziałem, właściwy organ zawiadomi właścicieli nieruchomości objętych podziałem, że postępowanie będzie prowadzone w dalszym ciągu na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192).
2.
Dokumenty sporządzone w toku dotychczasowego postępowania właściwy organ przeanalizuje i dokona zmian, wymaganych przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., wymienionej w ust. 1, oraz przepisami rozporządzenia.
3.
Decyzje o wszczęciu podziału oraz decyzje o zatwierdzeniu planu podziału wydane w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r., wymienionej w ust. 1, są bezskuteczne.
§  19.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 1972 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1972.35.242

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Tryb ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli.
Data aktu: 28/08/1972
Data ogłoszenia: 01/09/1972
Data wejścia w życie: 01/09/1972