Rozliczenia pieniężne jednostek gospodarki uspołecznionej.

USTAWA
z dnia 1 lipca 1958 r.
o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej.

Art.  1.
1.
Jednostkami gospodarki uspołecznionej w rozumieniu ustawy są:
1)
urzędy, zakłady, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe;
2)
spółki, w których Państwo, instytucje lub przedsiębiorstwa państwowe posiadają udział wynoszący co najmniej 50% kapitału zakładowego;
3)
organizacje spółdzielcze.
2.
Przepisy ustawy dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej odnoszą się również do organizacji politycznych, zawodowych i społecznych.
Art.  2.

Jednostki gospodarki uspołecznionej obowiązane są do:

1) 1
gromadzenia swoich środków pieniężnych na rachunku (rachunkach) we właściwym banku;
2)
przeprowadzania rozliczeń pieniężnych za pośrednictwem tego rachunku (rachunków), o ile przepisy wydane na podstawie ustawy nie stanowią inaczej.
Art.  3.

Jednostki gospodarki uspołecznionej przeprowadzają wzajemne rozliczenia w formie bezgotówkowej, z wyjątkiem przypadków, które określi Minister Finansów w porozumieniu z właściwymi ministrami w drodze rozporządzenia.

Art.  4.
1.
Rozliczenia między jednostkami gospodarki uspołecznionej a jednostkami gospodarki nie uspołecznionej i osobami fizycznymi mogą być przeprowadzane w formie gotówkowej lub bezgotówkowej stosownie do umowy stron z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2.
2.
Minister Finansów w porozumieniu z właściwymi ministrami może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których rozliczenia pieniężne jednostek gospodarki uspołecznionej z jednostkami gospodarki nie uspołecznionej i osobami fizycznymi będą przeprowadzane w formie bezgotówkowej.
3.
Minister Finansów w porozumieniu z właściwymi ministrami określi w drodze rozporządzenia rodzaje dokumentów, na podstawie których bank będzie wykonywał dyspozycje pieniężne jednostek gospodarki uspołecznionej na rzecz jednostek gospodarki nie uspołecznionej, osób fizycznych i uspołecznionych sklepów komisowych.
Art.  5.

Minister Finansów w porozumieniu z właściwymi ministrami ustala w drodze rozporządzenia zasady gospodarki kasowej jednostek gospodarki uspołecznionej.

Art.  6.

Jednostki gospodarki uspołecznionej mogą udzielać zaliczek na poczet dostaw, robót i usług jedynie w przypadkach i na warunkach ustalonych przez Radę Ministrów. Rada Ministrów może swoje uprawnienia w tym zakresie przekazać poszczególnym ministrom, działającym w porozumieniu z Ministrem Finansów.

Art.  7.
1.
Jednostki gospodarki uspołecznionej obowiązane są do uiszczenia zapłaty za wykonane dostawy, roboty i usługi w ciągu 5 dni roboczych od daty otrzymania dokumentów rozliczeniowych. Jeżeli do chwili otrzymania dokumentów rozliczeniowych zamawiający nie odebrał dostawy, termin ten biegnie od daty odbioru dostawy lub roboty (usługi) w sposób i w terminach ustalonych umową. Jeżeli w umowie nie określono terminu odbioru, wówczas za termin odbioru uważa się termin otrzymania świadczenia.
2.
Terminy określone w ust. 1 mogą być przez strony w drodze umowy skrócone, a jeżeli dostawcą (wykonawcą) jest jednostka gospodarki nie uspołecznionej - również przedłużone.
3.
Minister Finansów w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami określi w drodze rozporządzenia formy rozliczeń pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej za dostawy, roboty i usługi. Jeżeli dana forma rozliczeń tego wymaga, Minister Finansów może w tym rozporządzeniu ustalić inne terminy zapłaty niż przewidziane w ust. 1 i 2.
4. 2
W razie nieuiszczenia zapłaty w terminie określonym w ust. 1-3 dłużnik jest obowiązany zapłacić dostawcy (wykonawcy) odsetki za opóźnienie. Wysokość tych odsetek określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia.
Art.  8.
1.
Tytuły egzekucyjne (sądowe, arbitrażowe, administracyjne) bank pokrywa w kolejności ich wpływu z rachunku jednostki gospodarki uspołecznionej bez względu na jej dyspozycje i przed wszystkimi innymi płatności.
2.
Przepis ust. 1 nie narusza praw wierzycieli do dochodzenia ich roszczeń objętych tytułami egzekucyjnymi w drodze egzekucji.
Art.  9. 3

Jednostki gospodarki uspołecznionej obowiązane są na żądanie banku do przedkładania niezbędnych dowodów oraz udzielania wyjaśnień co do wypełnienia obowiązków wynikających z ustawy lub rozporządzeń na jej podstawie wydanych.

Art.  10.

Minister Finansów w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami może w uzasadnionych przypadkach zwolnić poszczególne jednostki gospodarki uspołecznionej lub kategorie takich jednostek od niektórych obowiązków wynikających z ustawy, a jednostki wymienione w art. 1 ust. 2 także od wszystkich obowiązków wynikających z ustawy.

Art.  11.
1.
Kierownik, członek zarządu, główny (starszy) księgowy lub inny pracownik jednostki uspołecznionej winny naruszenia przepisów art. 2, 3, 4 ust. 2, art. 5 lub 6 ustawy lub przepisów na ich podstawie wydanych - podlega karze grzywny do 3.000 zł.
2. 4
Postępowanie wszczyna się na wniosek banku, właściwego organu Najwyższej Izby Kontroli albo organu kontroli finansowej podległego Ministrowi Finansów.
Art.  12.

Tracą moc przepisy ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o obowiązku uczestniczenia w obrocie bezgotówkowym (Dz. U. z 1949 r. Nr 41, poz. 294 i z 1950 r. Nr 44, poz. 402).

Art.  13.

Ustawa wchodzi w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia.

1 Art. 2 pkt 1 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. (Dz.U.75.45.231) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 1976 r.
2 Art. 7 ust. 4 zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. (Dz.U.75.45.231) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 1976 r.
3 Art. 9 zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. (Dz.U.75.45.231) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 1976 r.
4 Art. 11 ust. 2 zmieniony i według numeracji nadanej przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. (Dz.U.75.45.231) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 1976 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1958.44.215

Rodzaj: Ustawa
Tytuł: Rozliczenia pieniężne jednostek gospodarki uspołecznionej.
Data aktu: 01/07/1958
Data ogłoszenia: 18/07/1958
Data wejścia w życie: 19/08/1958