Tymczasowe uregulowanie ubezpieczeń społecznych górników i hutników na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA OPIEKI SPOŁECZNEJ
z dnia 23 stycznia 1939 r.
o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych górników i hutników na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego.

Na podstawie art. 5 i 6 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego (Dz. U. R. P. Nr 85, poz. 572) oraz na podstawie art. 7 w związku z art. 3 ust. (1) dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 listopada 1938 r. o zjednoczeniu z Rzeczą-pospolitą Polską ziem odzyskanych w listopadzie 1938 r. i o rozciągnięciu na te ziemie mocy obowiązującej niektórych aktów ustawodawczych (Dz. U. R. P. Nr 87, poz. 585) zarządzam co następuje:
§  1.
1)
Dla wykonywania na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego ubezpieczenia, określonego ustawą z dnia 11 lipca 1922 r. o ubezpieczeniu w górniczych kasach brackich w brzmieniu obwieszczenia z dnia 17 grudnia 1936 r. (Zb. ust. 1 rozp. czesko-słow. z 1937 r. Nr 2), powołuje się Zakład Ubezpieczeń Górników i Hutników z siedzibą w Orłowej.
(2)
Zakład Ubezpieczeń Górników i Hutników w Orłowej, zwany w dalszych przepisach niniejszego rozporządzenia "Zakładem", jest osobą prawa publicznego. Statut Zakładu nada Minister Opieki Społecznej w drodze zarządzenia.
§  2.
Zakład wykonuje:
1)
ubezpieczenie na wypadek choroby wszystkich osób, podlegających obowiązkowi ubezpieczenia na wypadek choroby w myśl §§ 2, 4, 5 i 8 ustawy, wymienionej w § 1 rozporządzenia niniejszego;
2)
ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa, starości i śmierci, przeprowadzane przed zmianą suwerenności przez Centralną Kasę Bracką w Pradze.
§  3.
Przy ustalaniu prawa do świadczeń na wypadek choroby uwzględnia się okresy składkowe, przebyte przed wstąpieniem do ubezpieczenia w Zakładzie:
1)
w ubezpieczalniach społecznych lub w kasach chorych, działających na obszarze i Rzeczypospolitej - oraz
2)
w czesko-słowackich instytucjach ubezpieczenia na wypadek choroby przed zmianą suwerenności.
§  4.
1)
Zakład będzie udzielał świadczeń w zakresie wymienionego w § 2 pkt 2) ubezpieczenia tylko w tych przypadkach, gdy prawo do świadczenia powstało wyłącznie na podstawie okresów ubezpieczenia, przebytych po zmianie suwerenności na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego.
(2)
Osobom, uprawnionym do świadczeń w myśl ust. (1), przysługuje dodatek w wysokości i na zasadach określonych w art. 2 ust. (2) dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego (Dz. U. R. P, Nr 85, poz. 572).
§  5.
1)
Osobom, które nie nabyły prawa do świadczeń w myśl § 4, a zamieszkują na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego, przysługuje prawo do zasiłku zgodnie z dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego (Dz. U. R. P. Nr 85, poz. 572). Zakład będzie udzielał zasiłku zarówno wtedy, gdy prawo do świadczenia wynika wyłącznie z okresów ubezpieczenia przebytych przed dniem zmiany suwerenności w ubezpieczeniu czesko-słowackim, jak i wtedy, gdy wynika ono ze zliczenia okresów przebytych w ubezpieczeniu czesko-słowackim przed dniem zmiany suwerenności z okresami ubezpieczenia przebytymi w Zakładzie po zmianie suwerenności.
(2)
Okresy ubezpieczenia czesko-słowackiego, o których mowa w ust. (1), zalicza się na zachowanie ekspektatywy i na okres wyczekiwania, jak również uwzględnia się przy ustalaniu wysokości zasiłku.
§  6.
Nie mają prawa do zasiłków, przewidzianych w § 5, osoby, które uprawnione były do świadczeń z Centralnej Kasy Brackiej w Pradze, a które zamiast tych świadczeń otrzymały świadczenia ubezpieczeniowe lub zasiłki z państwa trzeciego, jak również osoby, które nie posiadają obywatelstwa polskiego. Na żądanie Zakładu osoby interesowane powinny przedstawić dowód obywatelstwa. W przypadkach, gdy zasiłki są już wypłacane, wypłata zasiłków może być wstrzymana do czasu przedstawienia tego dowodu.
§  7.
Wypłatę zasiłków, udzielanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobom, uprawnionym do świadczeń z Centralnej Kasy Brackiej w Pradze, przejmie Zakład po ukończeniu okresu organizacyjnego w terminie, który określi zarządzenie Ministra Opieki Społecznej. W razie braku środków, potrzebnych na wypłatę zasiłków, Zakład będzie mógł otrzymać odpowiednie środki od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie zarządzeń, wydawanych każdorazowo przez Ministra Opieki Społecznej.
§  8.
Prawa i obowiązki władzy nadzorczej, wynikające z § 70 ust. (2) ustawy, wymienionej w § 1 rozporządzenia niniejszego, wykonywa komisarz, wyznaczony zarządzeniem Ministra Opieki Społecznej.
§  9.
Do czasu nadania Zakładowi statutu stosuje się odpowiednio tabele wymiaru świadczeń, składek oraz podziału ubezpieczonych na klasy i grupy, obowiązujące ostatnio przed zmianą suwerenności.
§  10.
Należności ze składek ubezpieczeniowych, odsetek zwłoki i kar pieniężnych, z tytułu zatrudnienia w górnictwie lub hutnictwie na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego, istniejące w dniu zmiany suwerenności lub powstałe po zmianie suwerenności, powinny być wpłacone do Zakładu.
§  11.
Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z tym, że przy wykonywaniu ubezpieczeń, wymienionych w § 2, uwzględnia się stosunki ubezpieczeniowe, wynikłe w czasie od dnia objęcia przez Polskę ziem odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1939.9.48

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Tymczasowe uregulowanie ubezpieczeń społecznych górników i hutników na ziemiach odzyskanych i włączonych do województwa śląskiego.
Data aktu: 23/01/1939
Data ogłoszenia: 06/02/1939
Data wejścia w życie: 06/02/1939