Ochrona drobnych dzierżawców rolnych, a w szczególności zmiana niektórych przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1920 r. oraz ustawy z dnia 18 marca 1920 r.

USTAWA

z dnia 31 lipca 1924 r.

w przedmiocie ochrony drobnych dzierżawców rolnych, a w szczególności zmiany niektórych przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 56, poz. 346) oraz ustawy z dnia 18 marca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 28, poz. 165).

Na mocy art. 44 Konstytucji ogłaszam ustawą następującej treści:

Art.  1. ¹

Moc obowiązującą ustawy z dnia 2 lipca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 56, poz. 346) przedłuża się aż do dnia 1 października 1938 r. ze zmianami, wynikającemi z następnych artykułów.

Art.  2.

Ustawa niniejsza dotyczy oprócz gruntów, objętych ustawą z dnia 2 lipca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 56, poz. 346) nadto:

a) gruntów, posiadanych na podstawie ustawy w przedmiocie wydzierżawiania niezagospodarowanych użytków rolnych z dnia 8 marca 1919 r. (Dz. P. P. P. № 23, poz. 235) i z dnia 18 marca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 28, poz. 165);

b) oddanych w posiadanie drobnym rolnikom przez urzędy ziemskie, a objętych przez te urzędy na podstawie orzeczeń Okręgowej, względnie Głównej Komisji Ziemskiej, nie wyłączając wypadków prawomocnego uchylenia orzeczeń co do przymusowego wykupu.

Art.  3.

Ochronę rozciąga się na grunty dzierżawne, objęte artykułami 1 i 2 punktem a, do 5 ha obszarów użytków rolnych dla każdego dzierżawcy, a co do gruntów, objętych art. 2 punktem b - bez wzglądu na obszar tychże. Postanowienie to obejmuje także dzierżawy na gruntach państwowych,

Art.  4.

Dzierżawy gruntów, korzystające z ochrony niniejszej ustawy, z wyjątkiem wypadków wymienionych w art. 7 i 8, nie mogą być bez zgody dzierżawców rozwiązane, ani dzierżawcy nie mogą być pozbawieni posiadania dzierżawionego gruntu czy to na podstawie wypowiedzenia lub wniosków o eksmisje, czy też na skutek skargi sądowej właścicieli o oddanie im gruntu dzierżawionego w posiadanie.

Przepisy ogólnych ustaw cywilnych, dotyczące wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku dzierżawnego, nie mają zastosowania do dzierżaw, ustawą niniejszą objętych, o ile nie zachodzą wypadki w art. 7 i 8 przewidziane.

Art.  5.

Odmienne od postanowień niniejszej ustawy warunki dzierżaw, ustawą tą objętych, szczególnie co do czynszu, czasu trwania i rozwiązania, są nieważne.

Sądowe i pozasądowe wypowiedzenia, choćby prawomocne, dzierżaw gruntowych, objętych artykułami 1, 2, 3 niniejszej ustawy, nie mają mocy obowiązującej, o ile nie zachodzą wypadki w art. 7 i 8 przewidziane.

Koszty sporu, wynikłe z wypowiedzenia umów dzierżawnych, z wyjątkiem wypadków, przewidzianych w art. 7 i 8 niniejszej ustawy, odnośnie do gruntów nią objętych, ponosi wypowiadający.

Art.  6.

Czynsz dzierżawny drobnych działek gruntowych, objętych art. 3, może być żądany, ustanawiany i płacony tylko w kwocie pieniężnej i nie może przewyższać kwoty, odpowiadającej równoważnikowi ceny targowej 150 kg. żyta od 1 ha w dniu zapłaty w pierwszej klasie gruntów we wszystkich okręgach, zaś w klasach niższych wynosić ma o 10% mniej dla każdej następnej klasy, biorąc za podstawę klasy gruntów, określone, rozporządzeniem wykonawczem Ministra Skarbu z dnia 15 listopada 1923 r. (Dz. U. R. P. № 123, poz. 996) do ustawy z dnia 11 sierpnia 1923 r. (Dz. U. R. P. № 94, poz. 746). Czynsz dzierżawny ma być płacony w dniu 1 listopada każdego roku dzierżawnego zdołu.

Art.  7.

Postanowienia art. 1 do 5 nie mają zastosowania i właściciel może każdej chwili żądać zwrotu wydzierżawionego gruntu:

a) jeżeli dzierżawca z własnej winy nie zapłacił należnego czynszu dzierżawnego w ciągu 30 dni po terminie (art. 6);

b) jeżeli dzierżawca bez zgody właściciela poddzierżawił grunt, ale tylko odnośnie do poddzierżawionej działki;

c) jeżeli dzierżawca bez zgody właściciela eksploatuje na dzierżawionym gruncie bogactwa kopalniane lub kamieniołomy;

d) jeżeli dzierżawca dobrowolnie zgadza się na opuszczenie gruntu dzierżawionego.

Art.  8.

Postanowienia art. 1 do 5 nie mają zastosowania i dzierżawa może być wypowiedziana conajmniej na 6 miesięcy przed upływem roku gospodarczego (art. 1):

a) jeżeli wydzierżawiony teren uległ lub ma ulec parcelacji, przez Rząd wykonywanej, lub jeżeli wydzierżawiony teren jest własnością gmin miejskich i wiejskich;

b) jeżeli dzierżawca posiada więcej, lub taką sarną ilość, gruntu co właściciel;

c) w wypadkach, gdy właściciel sam wydzierżawił grunt i skutkiem tego nie posiada we własnem użytkowaniu 45 ha gruntu ornego, może wypowiedzieć dzierżawę na takim obszarze dzierżawnym wedle swego wyboru, aby doszedł do użytkowania 45 ha gruntu ornego;

d) jeżeli wydzierżawiony grunt przeszedł na własność na cele użyteczności publicznej bez warunków, któreby odnośny obszar pozostawiły w faktycznem posiadaniu, lub użytkowaniu zbywającego;

e) jeżeli grunt wypuszczony w dzierżawę stanowi jedyny majątek właściciela, nie przekrarczający 45 ha, i jeżeli z powodu nieobecności właściciela w kraju albo też z powodu, że właściciel był małoletni, grunt ten został wydzierżawiony;

f) jeżeli dzierżawca głównie się utrzymuje z dochodów, płynących z nieruchomości miejskich (kamienice, wille i t. p.) lub z zakładów przemysłowych czy handlowych, położonych w obrębie miast;.

g) jeżeli dzierżawca z pogwałceniem prawa zajął samowolnie cudzy grunt w użytkowanie;

h) w wypadkach, dotyczących parceli do ¹/₂ ha obszaru na rodzinę, jeżeli właściciel potrzebuje jej do celów budowlanych i bezzwłocznie przystępuje do budowy;

i) w wypadkach przeniesienia własności działek do 45 ha, których przeniesienia własności dokonano przed 1 stycznia 1924 r.

Art.  8a. ²

1) Postanowienia art. 8 mają zastosowanie w przypadku, gdy grunty wydzierżawione stanowią własność Państwa i są niezbędne dla celów wojskowych lub dla eksploatacji przedsiębiorstw państwowych, przemysłowych, handlowych i górniczych wydzielonych z administracji państwowej na zasadzie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 marca 1927 r. (Dz. U. R. P. Nr. 25, poz. 195) przyczem usuwanym drobnym dzierżawcom należy możliwie w tym samym okręgu ziemskim przyznać działki z majątków parcelowanych przez urzędy ziemskie lub Państwowy Bank Rolny.

2) Okręgowy urząd ziemski w drodze orzeczeń ostatecznych decyduje o przyznaniu działek usuwanym drobnym dzierżawcom, przyczem dzierżawcy ci winni w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o przyznanej działce, jednak nie wcześniej, niż w ciągu miesiąca po upływie terminu wypowiedzenia (art. 8), opuścić grunt dzierżawiony. Orzeczenia okręgowego urzędu ziemskiego w tych sprawach stanowią tytuł wykonawczy dla sądów (ulegają wykonaniu w drodze sądowej w trybie przymusowego wykonania aktów).

3) O ile drobni dzierżawcy zrzekną się nabycia przyznanych im działek, urzędy ziemskie wypłacą im jednorazowe odszkodowanie z funduszów Skarbu Państwa po 500 złotych oprócz należności, które mogłyby wyniknąć z tytułu rozwiązanie stosunku dzierżawnego, przyczem dzierżawcy, którzy w terminie wskazanym w cz. 2 niniejszego artykułu nie przeniosą się na przyznane im działki uważani będą za zrzekających się nabycia tych działek. Przepis niniejszy ma zastosowanie, jeżeli wobec zastosowania cz. 1 artykułu niniejszego dzierżawca traci całkowicie warsztat pracy rolnej. Jeżeli po zastosowaniu cz. 1 w użytkowaniu dzierżawcy pozostaną jakiekolwiek grunty (własne lub z innego tytułu użytkowane), wówczas tytułem odszkodowania wypłacona będzie taka część 500 złotych, jaka wypadnie ze stosunku całego użytkowanego przez dzierżawcę obszaru do obszaru pozostałego po zastosowaniu cz. 1.

4) O tem czy dane grunty są niezbędne dla celów wskazanych w cz. 1 niniejszego artykułu każdorazowo decyduje według swobodnego uznania właściwa terytorjalnie wojewódzka władza administracji ogólnej, względnie dowódca okręgu korpusu - po uprzedniem porozumieniu się z Prezesem właściwego okręgowego urzędu ziemskiego.

Art.  9.

Poddzierżawcy gruntów, wziętych w użytkowanie przed wejściem w życie niniejszej ustawy, korzystają z ochrony, każdy do 5 ha obszaru dzierżawionego, obowiązani są jednak czynsz w art. 6 przewidziany płacić właścicielowi, natomiast nie mają obowiązku uiszczać dzierżawcy jakiejkolwiek zapłaty.

Art.  10.

W razie śmierci dzierżawcy w czasie trwania dzierżawy wstępują w jego prawa małżonek i spadkobiercy w linji prostej, którzy pozostawali ze zmarłym we wspólnem gospodarstwie, względnie przez tegoż byli utrzymywani.

Art.  11.

Przez ustawę niniejszą tracą moc prawną sprzeczne z nią postanowienia ustaw: z 8 marca 1919 r. (Dz. P. P. P. № 23, poz. 235), z 28 lipca 1919 r. (Dz. P. P. P. № 65, poz. 387), z 18 marca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 28, poz. 165), z 3 lipca 1919 r. (Dz. P. P. P. № 57, poz. 345) i z dnia 2 lipca 1920 r. (Dz. U. R. P. № 56, poz. 346).

Art.  12. ³

Moc działania niniejszej ustawy rozciąga się na cały teren Rzeczypospolitej łącznie z województwem śląskiem przyczem przepisy powyższej ustawy na terenie b. dzielnicy pruskiej dotyczą także tych wszystkich gruntów o obszarze do 5 hektarów ziemi, które były wydzierżawione przed 28 sierpnia 1924 r. i są jeszcze obecnie we władaniu drobnych dzierżawców, o ile eksmisja nie została w chwili wejścia w życie tej ustawy orzeczona prawomocnym wyrokiem sądowym.

Przepisy ustawy niniejszej nie mają zastosowania do dóbr kościelnych, fundacyjnych i samorządowych.

Art.  13.

Wykonanie niniejszej ustawy porucza się Ministrowi Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości.

Art.  14.

Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1 Art. 1:

- zmieniony przez art. 1 rozp. z mocą ustawy z dnia 12 września 1930 r. o przedłużeniu mocy obowiązującej ustawy z dnia 31 lipca 1924 r. w sprawie ochrony drobnych dzierżawców rolnych. (Dz.U.30.64.507) z dniem 16 września 1930 r.

- zmieniony przez art. 1 rozp. z mocą ustawy z dnia 12 września 1930 r. o przedłużeniu mocy obowiązującej ustawy z dnia 31 lipca 1924 r. w sprawie ochrony drobnych dzierżawców rolnych. (Dz.U.30.64.507) z dniem 26 października 1932 r.

2 Art. 8a:

- dodany przez art. 1 rozp. z mocą ustawy z dnia 24 lutego 1928 r. (Dz.U.28.22.195) zmieniającej nin. ustawę z dniem 3 marca 1928 r.

- zmieniony przez art. 27 rozp. z mocą ustawy z dnia 11 lipca 1932 r. o unormowaniu właściwości władz i trybu postępowania w zakresie administracji rolnictwa i reform rolnych (Dz.U.32.67.622) z dniem 20 sierpnia 1932 r.

3 Art. 12 zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 19 lutego 1929 r. (Dz.U.29.16.134) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 marca 1929 r.

• Identyfikator: Dz.U.1924.75.741
• Rodzaj: Ustawa
• Tytuł: Ochrona drobnych dzierżawców rolnych, a w szczególności zmiana niektórych przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1920 r. oraz ustawy z dnia 18 marca 1920 r.
• Data aktu: 31/07/1924
• Data ogłoszenia: 28/08/1924
• Data wejścia w życie: 28/08/1924