Prowadzenie ksiąg obrotu.

ROZPORZĄDZENIE III
MINISTRA SKARBU WYDANE W POROZUMIENIU Z MINISTREM PRZEMYSŁU I HANDLU
z dnia 18 lipca 1923 r.
w przedmiocie prowadzenia ksiąg obrotu.

Na mocy art. 50 i 126 ustawy z dnia 14 maja 1923 r. w przedmiocie państwowego podatku przemysłowego (Dz. U. R. P. № 58 poz. 412) zarządza się co następuje:
§  1.
Przedsiębiorstwa handlowe, wykonywające handel towarowy, winny prowadzić księgi obrotu według załączonych wzorów (№ 1 i 2).

Do ksiąg tych należy każdodziennie zapisywać:

1)
po stronie przychodu: pełną wartość nabytego towaru, uwidaczniając datę nabycia, nazwisko względnie firmę dostawcy, numer rachunku (faktury), otrzymanego od dostawcy, rodzaj, ilość lub wagę i cenę nabytego towaru; wszelkiego rodzaju rzeczywiste wydatki związane z zakupem towarów, a zwiększające ich kalkulacyjną wartość (koszty przewozu, opakowania, przechowania, zabezpieczenia, koszta wynagrodzenia pracowników i inne temu podobne wydatki handlowe i koszty ogólne).
2)
Po stronie rozchodu:
a)
w przedsiębiorstwach handlu hurtowego-poszczególne rozchody towarów, sprzedanych za gotówkę, wymienionych lub wydanych na kredyt, sprzedanych w handlu jarmarcznym lub w wykonaniu dostaw oraz według cen hurtowych wartość towarów, oddanych do sprzedaży komisowej lub do sprzedaży zakładom handlu detalicznego lub drobnego, należącym do tego właściciela; przyczem księgowanie winno uwidocznić: datę dokonania tranzakcji, nazwisko względnie firmę odbiorcy, numer wystawionego rachunku (faktury), rodzaj, ilość lub wagę, cenę jednostkową i ogólną sumę otrzymaną za każdą sprzedaną względnie wydaną partję towaru.

Nadwyżki, osiągnięte ze sprzedaży towarów oddanych do sprzedaży komisowej ponad wartość zaksięgowaną według cen hurtowych winny być dodatkowo zapisane do ksiąg. obrotu;

b)
w przedsiębiorstwach- handlu detalicznego i drobnego tylko ogólną sumę każdodziennego utargu.

Księga obrotu winna być otwarta po stronie przychodu wartością remanentu początkowego, a zamknięta po stronie rozchodu wartością remanentu końcowego. Przy księdze obrotu winny być przechowywane następujące dowody:

1)
ponumerowane kolejno rachunki (faktury) dostawców oraz wszelkie rachunki poniesionych wydatków, związanych z nabyciem, przechowaniem i zabezpieczeniem towaru, listy płacy pracowników oraz wszelkie inne posiadane dowody, dotyczące wpisów do księgi obrotu tak po stronie przychodu, jakoteż rozchodu.
2)
nadto:
a)
w przedsiębiorstwach handlu hurtowego-kopjał wystawionych rachunków (faktur) i
b)
w przedsiębiorstwach handlu detalicznego i drobnego-dowody obrotu kasowego (bloczki kasowe, kontrola kasy i t. p. zapiski kasowe).
§  2.
Samodzielne przedsiębiorstwa wykonywania robót (antrepryz) i dostaw winny dla każdej roboty (antrepryzy) lub dostawy prowadzić oddzielne konto w księdze obrotu według załączonego wzoru (№ 3).

Do konta należy zapisywać w chronologicznym porządku:

1)
po stronie winien: wszelkie sumy wydatkowane w związku z wykonywaną robotą (antrepryzą) lub dostawą (koszt nabycia materjałów i towarów, koszt najmu robotników, pensji dozorców, personelu technicznego i handlowego oraz wszelkie inne koszty administracyjne i handlowe). Księgowanie winno uwidocznić: datę uskutecznienia wydatku, bliższe określenie tegoż (np. rodzaj, ilość i cena nabywanych materjałów) ewentualnie ze wskazaniem dostawcy zakupionych materjałów i towarów.
2)
Po stronie ma: sumy otrzymane lub przypadające za już wykonaną robotę (antrepryzę) lub dostawę, ze wskazaniem: daty otrzymania należności lub obciążenia dłużnika i numeru wystawionego rachunku.

Przy księdze obrotu winny być przechowywane następujące dowody: do każdego poszczególnego konta kolejno ponumerowane rachunki (faktury) na zakupione materjały i towary, listy płacy pracowników, kopjał wystawionych rachunków oraz wszelkie inne posiadane dowody, dotyczące wpisów tak po stronie winien jakoteż po stronie ma; nadto winny być również przechowywane umowy, dotyczące zaksięgowanych robót względnie dostaw.

§  3.
Przedsiębiorstwa pośrednictwa handlowego, przedsiębiorstwa ekspedycyjne, przewozowe i komunikacyjne winny prowadzić księgę obrotu według załączonego wzoru (№ 4).

Do księgi tej należy każdodziennie zapisywać:

1)
po stronie winien: wszelkie wydatki, ponoszone w związku z wykonywanem przedsiębiorstwem, uwidaczniając: kiedy za co i komu księgowana suma wypłaconą została;
2)
po stronie ma: sumy pobranych i należnych prowizji, komisowego i wszelkich innych wynagrodzeń za wykonane świadczenia lub usługi, przyczem należy uwidocznić: datę otrzymania należności względnie datą obciążenia dłużnika i wskazać, za jakie świadczenie i od kogo wynagrodzenie otrzymano lub od kogo ono przypada, numer ew. wystawionego rachunku oraz numer ew. zawartej umowy.

W przedsiębiorstwach komisowej sprzedaży towarów winien być nadto prowadzony w księdze obrotu oddzielny rachunek (wzór № 5), na którem księgować należy: po stronie winien wartość poszczególnych partji otrzymanych w komis towarów, a po stronie ma sumy osiągnięte z poszczególnych sprzedaży, uwidaczniając rodzaj, ilość lub wagę otrzymanego towaru, nazwisko lub firmę komisanta oraz rodzaj, ilość lub wagą sprzedanego towaru, nazwisko lub firmą odbiorcy.

Przy księdze obrotu winny być przechowywane następujące dowody:

Rachunki względnie pokwitowania odbioru sum wypłaconych za ponoszone koszty i wydatki, listy płacy pracowników, kopjał wystawionych rachunków za wykonane świadczenie, w kolejno ponumerowane umowy, listy przewozowe i wszelkie inne dowody, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa, a dotyczące wpisów do ksiąg obrotu tak po stronie winien jakoteż po stronie ma.

§  4.
Wszelkie inne przedsiębiorstwa handlowe winny prowadzić księgę obrotu według przepisów wskazanych w § 1 (dla handlu towarowego) niniejszego rozporządzenia.
§  5.
Przedsiębiorstwa przemysłowe winny prowadzić księgi obrotu według załączonego wzoru (№ 6). Do ksiąg tych należy każdodziennie zapisywać:
1)
po stronie winien rzeczywiste koszty produkcji lub fabrykacji łącznie z ogólnemi kosztami administracji i wydatkami handlowemi (koszty nabycia surowców, materiałów do fabrykacji i półfabrykatów, koszty robocizny, płac personelu technicznego f administracyjnego, koszty ogólne i t. p.) przyczem należy uwidocznić: datę; uskutecznienia wydatku, bliższe jego określenie, nazwisko, wzgl. firmą dostawcy i numer otrzymanego rachunku (faktury), rodzaj, ilość lub wagą i ceną zakupionych surowców, półfabrykatów lub materjałów.
2)
po stronie ma - poszczególne sumy osiągnięte za surowce, półfabrykaty i wyroby gotowe, sprzedane za gotówką, wymienione, wydane na kredyt, użyte do wykonania umów o roboty (antrepryzy) i dostawy, wzgl. obliczoną w cenach hurtowych wartość surowców, półfabrykatów i towarów oddanych do sprzedaży komisowej lub wydanych innym przedsiębiorstwom, przyczem należy uwidocznić: datę dokonanania sprzedaży, numer wystawionego rachunku (faktury), nazwisko wzgl. firmę odbiorcy, rodzaj, ilość lub wagę i cenę sprzedanych względnie wydanych surowców, półfabrykatów lub towarów. Nadwyżki, osiągnięte ze sprzedaży towarów oddanych do sprzedaży komisowej ponad wartość zaksięgowaną według cen hurtowych winny być dodatkowo zapisane do ksiąg obrotu.

Księga obrotu winna być otwarta początkowym remanentem surowców, półfabrykatów lub towarów, zamknięta zaś remanentem korkowym.

Przy księdze obrotu winny być przechowywane następujące dowody: ponumerowane kolejno rachunki (faktury) dostawców, listy płacy pracowników, wszelkie inne istniejące dowody wydatków, kosztów poniesionych w związku z produkcją, fabrykacją lub administracją przedsiębiorstwa, oraz kopjał rachunków wystawionych na uskutecznione sprzedaże, tudzież wszystkie inne dowody, dotyczące wpisów do ksiąg obrotu tak po stronie ma jakoteż winien.

§  6.
W księgach obrotu przedsiębiorstw przemysłowych, wytwarzających wy i oby z cudzych materiałów (wzór № 1) należy każdodziennie zapisywać:
1)
po stronie -winien rzeczywiste koszty przeróbki lub fabrykacji, płace urzędników i robotników, oraz wszelkie inne wydatki związane z przerobem, przechowaniem i zabezpieczeniem towaru, jak również wydatki administracyjne i ogólne przedsiębiorstwa. Księgowanie winno uwidocznić: datę zapisu, numer rachunku (faktury) na zakupione materjały pomocnicze, nazwisko względnie firmę dostawcy oraz rodzaj, wagę lub ilość i cenę tych materjałów,
2)
po stronie ma - sumy wynagrodzeń pobranych za przerób z uwidocznieniem: daty zapisu, kolejnego numeru wystawionego rachunku (faktury) i zawartej umowy, na podstawie której robota została wykonaną, nazwiska lub firmy właściciela materjałów oddannych do przeroby, rodzaju wyprodukowanych fabrykatów lub półfabrykatów, oraz jednostkowej ceny osiągniętej za przerób.

Przy księdze obrotu winny być przechowywane następujące dowody: ponumerowane kolejno rachunki (faktury) dostawców, listy płacy pracowników, dowody usprawiedliwiające wszelkie inne wydatki, związane z przeróbką lub administracją, przedsiębiorstwa oraz kolejno ponumerowane umowy o wykonanie robót i kopjał rachunków, wystawionych właścicielom materjałów oddanych do przerobu.

§  7.
Księgi obrotu winny być prowadzone w języku polskim, starannie, bez poprawek, przekreśleń j podskrobań.

O ile przy zapisach zajdą pomyłki, należy zapis omyłkowy przekreślić atramentem kolorowym, a nad zakreślonym uskutecznić zapis prawidłowy i okoliczność tę stwierdzić datą i podpisem osoby, która poprawki dokonała.

§  8.
Osoby i urzędy, powołane w myśl części drugiej art. 50 ustawy z dnia 14 maja 1923 do parafowania ksiąg obrotu, winny poczynając od roku 1924 dokonywać parafowania nowych ksiąg obrotu li tylko po okazaniu poprzednio oparafowanych ksiąg i po stwierdzeniu, że te ostatnie zostały zapisane do końca. W razie nie zapisania do końca tych ksiąg, winny wspomniane osoby i urzędy przekreślać stronice wolne, czyniąc je niezdatnemi do użytku.
§  9.
Winni nieprowadzenia ksiąg obrotu stosownie do przepisów nin. rozporządzenia, albo nieokazania prowadzonych ksiąg obrotu na żądanie osób dokonywujących sprawdzanie przedsiębiorstw, ulegną karze grzywny na mocy art. 97 ustawy z dnia 14 maja 1923.
§  10.
Przy zaprowadzaniu po raz pierwszy

ksiąg obrotu w roku 1923 nie mają zastosowania przepisy nin. rozporządzenia, dotyczące otwierania ksiąg po stronie przychodu - wartością remanentu początkowego.

§  11.
Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem 1 września 1923 r.

Wzór № 1.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

dla przedsiębiorstwa handlu hurtowego.

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Wzór № 2.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

Przedsiębiorstwa handlu detalicznego.

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Wzór № 3.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

dla przedsiębiorstwa wykonywującego roboty (antepryzy).

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Wzór № 4.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

dla przedsiębiorstwa komisowej sprzedaży towarów.

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Wzór № 5.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

dla przedsiębiorstwa komisowej sprzedaży towarów.

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Wzór № 6.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

dla przedsiębiorstwa przemysłowego.

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Wzór № 7.

KSIĘGA OBROTU

(art. 50 ustawy)

dla przedsiębiorstwa przemysłowego wytwarzającego wyroby z cudzych materiałów.

..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1923.78.616

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Prowadzenie ksiąg obrotu.
Data aktu: 18/07/1923
Data ogłoszenia: 10/08/1923
Data wejścia w życie: 01/09/1923