Ustanowienie "Krzyża Zasługi".

USTAWA
z dnia 23 czerwca 1923 r.
o ustanowieniu "Krzyża Zasługi".

Na mocy art. 44 Konstytucji ogłaszam ustawę następującej treści:
Art.  1. 1

Ustanawia się "Krzyż Zasługi" celem odznaczania osób, które od chwili wskrzeszenia Państwa Polskiego położyły względem niego lub jego obywateli zasługi, spełniając czyny, nie leżące w zakresie ich zwyczajnych obowiązków, a przynoszących znaczną korzyść Państwu lub poszczególnym obywatelom.

W czasie wojny, celem nagrodzenia czynów męstwa i odwagi dokonanych nie bezpośrednio w walce z nieprzyjacielem oraz zasług położonych względem Państwa lub jego obywateli w warunkach szczególnie niebezpiecznych, może być nadany "Krzyż Zasługi z Mieczami", którego odznaki nosi się przed odpowiadającymi mu odznakami "Krzyża Zasługi

Art.  2. 2

Zasadniczą odznaką "Krzyża Zasługi" jest krzyż czteroramienny o średnicy 40 mm., zawieszony na wieńcu z wytłoczonemi liśćmi laurowemi; między ramionami pęki promieni, w środku tarcza z literami R. P., otoczona wiankiem z ornamentacją. Odwrotna strona gładka, w środku wytłoczony Nr. porządkowy. "Krzyż Zasługi" nosi się na wstążce amarantowej z niebieskiemi prążkami wzdłuż brzegów, na lewej piersi po krajowych orderach i odznakach, otrzymanych za czyny bojowe.

Stopnie oraz odznaki "Krzyża Zasługi z Mieczami" są takie same, jak "Krzyża Zasługi" z tą zmianą, że między krzyżem a wstążką, umieszczone są dwa skrzyżowane miecze złote, srebrne lub bronzowe, zależnie od stopnia.

Art.  3.

"Krzyż Zasługi" dzieli się na trzy stopnie. Odznaki tegoż w poszczególnych stopniach są:

a)
krzyż złoty, średnicy 40 mm., zawieszony na złotym wieńcu z wytłoczonemi liśćmi laurowemi, średnicy 20 mm. czerwono emaljowany, ze złotami krawędziami; w środku w otoku z czerwonej emalji i złotego wianka z ornamentacją, biała tarcza ze złotemi literami R. P. Między ramionami złota promienie. Odwrotna strona gładka, złota; w środku wytłoczony Na porządkowy;
b)
krzyż srebrny, średnicy 40 mm., zawieszony na srebrnym wieńcu z wytłoczonemi liśćmi laurowemi średnicy 20 mm., czerwono emaljowany, ze srebrnemi krawędziami; w środku w otoku z czerwonej emalji i srebrnego wianka z ornamentacją, biała tarcza ze srebrnemi literami R. P. Między ramionami srebrne promienie. Odwrotna strona gładka, srebrna; w środku wytłoczony № porządkowy;
c)
krzyż bronzowy, średnicy 40 mm., matowy, zawieszony na bronzowem kółku średnicy 20 mm.; w środku bronzowa tarcza z literami R. P., otoczona bronzowym wieńcom laurowym. Między ramionami promienie z bronzu. Kanty krzyża, wieniec, promienie, kulki i litery polerowane. Odwrotna strona gładka, w środku wytłoczony № porządkowy.

Szerokość wstążki przy wszystkich stopniach wynosi 40 mm.

Art.  4. 3

Odznaczenie "Krzyżem Zasługi" może być udzielone tej samej osobie w każdym stopniu czterokrotnie w niemniejszych, jak roczne odstępach czasu.

Nadanie po raz drugi, trzeci i czwarty zaznacza się nałożeniem na wstążkę posiadanego już "Krzyża Zasługi" jednego, dwuch, względnie trzech okuć w kształcie gładkim, matowej listewki ze złota, srebra, względnie bronzu, z polerowanemi krawędziami, szerokości 5 mm.

Wzór rysunkowy "Krzyża Zasługi", "Krzyża Zasługi z Mieczami", okuć, mieczy na baretce i wstążki - ustala się jak w załączniku.

Art.  5.

Złoty "Krzyż Zasługi" nadaje Prezydent Rzeczypospolitej. Nadanie następuje na przedstawienie Prezesa Rady Ministrów, na podstawie wniosków poszczególnych Ministrów, każdego w zakresie jego działania.

Srebrny oraz bronzowy "Krzyż Zasługi" nadaje Prezes Rady Ministrów na wniosek poszczególnych Ministrów, każdego w zakresie jego działania. Cudzoziemcom "Krzyż Zasługi" nadaje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych, przedstawiony przez Prezesa Rady Ministrów.

Odnośnie do każdego nadania Prezes Rady Ministrów zarządza przygotowanie dyplomu, wydanie odznak i ogłoszenie w gazecie urzędowej.

Art.  6.

Odznaczeni "Krzyżem Zasługi" otrzymują oprócz Krzyża dyplom, stwierdzający jego nadanie z wyszczególnieniem czynu, za jaki został nadany.

Art.  7.

Odznaczony "Krzyżem Zasługi" winien zwrócić do Skarbu rzeczywiste koszty wykonania odznak. Przepis ten nie dotyczy cudzoziemców.

Rada Ministrów może na wniosek Prezesa Rady Ministrów zwalniać od obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części także i obywateli polskich.

Wysokość kosztów nadania "Krzyża Zasługi" ustanawia Rada Ministrów na wniosę!-; Prezesa Rady Ministrów.

Wszystkie wydatki, związane z nadawaniem "Krzyża Zasługi", przewyższające wpływy za odznaki, pokrywa Skarb.

Wszelkie pisma i dokumenty, w sprawach "Krzyża Zasługi" nie podlegają obowiązkowi opłaty skarbowej.

Art.  8. 4

Przepisy dotyczące "Krzyża Zasługi" stosuje się do "Krzyża. Zasługi z Mieczami" z następującymi zmianami:

a)
prawo nadawania "Krzyża Zasługi z Mieczami" żołnierzom Polskich Sił Zbrojnych i armii sprzymierzonych, przysługuje Naczelnemu Wodzowi.;
b)
odznaczenie "Krzyżem Zasługi z Mieczami" może być udzielone tej samej osobie w każdym stopniu czterokrotnie bez żadnych ograniczeń co do czasu.;
c)
koszty wykonania odznaki "Krzyża Zasługi z Mieczami" ponosi Skarb Państwa, a odznaczeni otrzymują ją bezpłatnie.
Art.  9. 5

Wykonanie niniejszej ustawy poleca się Prezesowi Rady Ministrów.

Art.  10. 6

Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

ZAŁĄCZNIK 

do ustawy z dnia 23 czerwca 1923 r. o ustanowieniu "Krzyża Zasługi" - (Dz. U. R. P. № 62 poz. 458).
..................................................

Notka Redakcji Systemu Informacji Prawnej LEX

Niniejsza treść dostępna jest wyłącznie w wersji pierwotnej treści w formacie PDF.

..................................................

1 Art. 1 zmieniony przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 19 października 1942 r. (Dz.U.42.9.19) zmieniającego nin. ustawę z dniem 20 listopada 1942 r.
2 Art. 2 zmieniony przez art. 1 pkt 2 dekretu z dnia 19 października 1942 r. (Dz.U.42.9.19) zmieniającego nin. ustawę z dniem 20 listopada 1942 r.
3 Art. 4 zmieniony przez art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 19 października 1942 r. (Dz.U.42.9.19) zmieniającego nin. ustawę z dniem 20 listopada 1942 r.
4 Art. 8 zmieniony przez art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 19 października 1942 r. (Dz.U.42.9.19) zmieniającego nin. ustawę z dniem 20 listopada 1942 r.
5 Art. 9 według numeracji ustalonej przez art. 1 pkt 5 dekretu z dnia 19 października 1942 r. (Dz.U.42.9.19) zmieniającego nin. ustawę z dniem 20 listopada 1942 r.
6 Art. 10 według numeracji ustalonej przez art. 1 pkt 5 dekretu z dnia 19 października 1942 r. (Dz.U.42.9.19) zmieniającego nin. ustawę z dniem 20 listopada 1942 r.

Zmiany w prawie

Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Prezydent podpisał ustawę doprecyzowującą termin wypłaty ekwiwalentu za urlop

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje podpisana przez prezydenta nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Od 7 stycznia mniej formalności budowlanych, więcej budowli bez zgłoszenia i bez pozwolenia

W dniu 7 stycznia wchodzi w życie nowelizacja Prawa budowlanego, która ma przyspieszyć proces budowlany i uprościć go. W wielu przypadkach zamiast pozwolenia na budowę wystarczające będzie jedynie zgłoszenie robót. Nowe przepisy wprowadzają też ułatwienia dla rolników oraz impuls dla rozwoju energetyki rozproszonej. Zmiany przewidują także większą elastyczność w przypadku nieprawidłowości po stronie inwestora.

Agnieszka Matłacz 06.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1923.62.458

Rodzaj: Ustawa
Tytuł: Ustanowienie "Krzyża Zasługi".
Data aktu: 23/06/1923
Data ogłoszenia: 23/06/1923
Data wejścia w życie: 23/06/1923