Sejm przyjął kolejną nowelizację ustawy, która ma uszczelnić system pomocy uchodźcom wojennym z Ukrainy. Nowe przepisy likwidują luki, które pozwalają na legalizację pobytu w Polsce tych osób, które niekoniecznie są dotknięte wojną. Z końcem października, co do zasady, zniknie możliwość przyjmowania uchodźców do ośrodków zbiorowego zakwaterowania. Przepisy budzą zastrzeżenia, zwłaszcza wśród organizacji pomocowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu unieważnił, z korzyścią dla Mariana W., zarządzenie wójta w sprawie sprzedaży gminnej nieruchomości w drodze przetargu. Chodziło o nieruchomość, na której znajdował się ten sam staw, co na działce Mariana W. Wójt wybrał drogę przetargu, bo mógł więcej uzyskać ze sprzedaży. Ale, jak stwierdził sąd, to kryterium nie mogło być decydujące.

Ograniczenie liczby zadań, zmniejszenie budżetu do ok. 5 mln zł oraz zawężenie grona realizatorów do Narodowego Instytutu Dziedzictwa i wojewódzkich konserwatorów zabytków - zakłada projekt zmiany Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami (KPOZ) na lata 2023–2026. Program skoncentruje się teraz na pięciu zadaniach.

Uszczelnienie przepisów dotyczących procedury repatriacyjnej, aby mogły z niej skorzystać wyłącznie osoby mające polskie korzenie - przewiduje nowelizacja ustawy o repatriacji oraz innych ustaw, która od 1 sierpnia 2025 r. weszła w życie. Nowela zmienia m.in. organizację przyznawania i wypłat jednorazowej pomocy finansowej repatriantom po przesiedleniu do Polski. A także zwiększa o 35 mln zł do ponad 80,7 mln zł rocznie limit wydatków związanych z repatriacją.

Za wnioskiem o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania burmistrza organizatorzy muszą zebrać odpowiednią liczbę głosów. Chodzi wyłącznie o głosy osób uprawnionych do głosowania w wyborach lokalnych, zgodnie ze spisem wyborców. Poparcia nie może jednak udzielić osoba zameldowana w gminie, ale nie figurująca w rejestrze. Przekonali się o tym inicjatorzy referendum w sprawie odwołania burmistrza Skaryszewa (woj. pomorskie).

Utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Administratorem rowów melioracyjnych są ich użytkownicy, czyli najczęściej właściciele działki, przez którą rów przebiega.

Od lat nie mamy obowiązującej koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju. Zamiast planowania regionalnego mamy specustawy oraz wuzetki w miejsce planów miejscowych. Wszystko to tylko pogłębia chaos przestrzenny. Nie dziwi więc zapowiedź kolejnej reformy planowania przestrzennego, obejmującej w znacznej mierze plany regionalne.

Wójt, burmistrz i prezydent może skrócić minimalny staż pracy swojego zastępcy z sześciu lat, wymaganych rządowym rozporządzeniem, do choćby jednego dnia, jeśli uzna to za uzasadnione. Pozwala na to furtka w obowiązujących przepisach. Prawnicy wskazują, że nie wiadomo, czy te odejścia od przewidzianych prawem minimalnych wymagań kwalifikacyjnych podlegają kontroli.

W tych przypadkach samorządy nie mówią jednym głosem. Miasta potrzebują nowych terenów, aby się rozwijać, otaczające je gminy nie chcą natomiast z nich rezygnować. Co roku w Polsce wybucha co najmniej kilkadziesiąt konfliktów granicznych. Samorządowcy są zgodni co do jednego: pora na systemową zmianę przepisów. Tego jednak nie udało się zrobić od 20 lat.

Organizacja konkursu na urzędnika w gminie nie może być fikcją. Uczestników nie można eliminować poprzez niejasne lub zbyt wąskie warunki udziału. Sugeruje to bowiem próbę ustawienia konkursu pod wybranego kandydata. Organ musi sobie zdawać sprawę, że taki konkurs łatwo unieważnić, co prowadzi do konieczności jego powtórzenia, ale też podważa zaufanie do niego.

W przepisach budowlanych nie będzie już ustawowego limitu 1,5 miejsca parkingowego na każde nowe mieszkanie. Każda gmina będzie jednak mogła samodzielnie ustalić limit miejsc postojowych dla lokalnych inwestycji – tak stanowi jedyna poprawka senacka, której nie udało się odrzucić posłom w głosowaniach nad pakietem ustaw o budownictwie społecznym.

Sejm przyjął nowelizację ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. Po poprawkach wniesionych przez posłów w trakcie prac sejmowych, ustawa nie zakłada już zniesienia oświadczeń o sytuacji finansowej przy udzielaniu pomocy prawnej. Pozostała natomiast możliwość świadczenia takiej pomocy przy użyciu środków komunikacji na odległość.

Z 300 zł do 600 zł ma zwiększyć się opłata od skargi na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego. Drożej będzie też kosztowała skarga na bezczynność urzędu i skarga na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym – wynika z projektu rozporządzenia przedstawionego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Nowe stawki mogą wpłynąć na budżety samorządów.

Sejmowa Komisja Edukacji i Nauki wprowadziła poprawkę do projektu nowelizacji Prawa oświatowego umożliwiającego prowadzenie zajęć w przedszkolach przez osoby niebędące nauczycielami. W wersji zaakceptowanej przez członków komisji możliwe będzie to tylko przez dwa lata - od 1 września 2025 r. do 31 sierpnia 2027 r.

Najwyższa Izba Kontroli krytykuje działania administracji publicznej, która radzi sobie z poprawą stanu wód, ale również nie potrafi skutecznie zarządzać tym obszarem. Choć od wdrożenia unijnych przepisów mija 20 lat, aż 99,5 proc. rzek, zbiorników wodnych wód przybrzeżnych w Polsce nie osiągnęło wymaganego stanu. Według NIK istnieje poważne ryzyko, że do końca 2027 roku — ostatecznego terminu wyznaczonego przez UE — Polska nadal nie wypełni obowiązków wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej.

W odpowiedzi na manifestacje Ruchu Obrony Granic, część rad gmin i powiatów rozważa przyjęcie uchwał deklarujących niechęć wobec imigrantów lub ogłaszających dany samorząd jako „wolny od imigracji”. W niektórych jednostkach prace legislacyjne już trwają. Pojawia się jednak zasadnicze pytanie: czy organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mają prawo podejmować takie uchwały, skoro przepisy prawa tego nie przewidują?

Pyskowice na Górnym Śląsku to pierwsza gmina, w której wejdzie w życie plan ogólny, co ma ułatwić życie właścicielom nieruchomości, jak i potencjalnym inwestorom. Niestety, ponad 300 innych samorządów jeszcze w ogóle nie ruszyło z procedurami uchwalania tego dokumentu. Eksperci sugerują zaś, aby rząd powołał specjalny fundusz rekompensat, gdyż inaczej gminy będą wyznaczać mnóstwo kolejnych terenów pod niekontrolowaną zabudowę.

Decyzja o zwolnieniu radnej powiatowej z pracy w KRUS poróżniła Radę Powiatu Łęczyckiego i organ nadzoru. Spór rozstrzygnął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Wyjaśnił, że nie można schować się za mandatem, gdy przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę nie są związane z wykonywaniem mandatu. Mandat nie może uprzywilejowywać radnego.

Nie mamy nic przeciwko ustalaniu taryf na wodę przez gminy - zapewnia Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich. I przypomina, że przygotowywany przez Ministerstwo Infrastruktury projekt nowelizacji ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków zakłada, że ceny za wodę będą ustalały gminy, a Wody Polskie będą ingerowały, jeśli średnioroczna podwyżka przekroczy 15 proc.

Miliony środków na ochotnicze straże pożarne marnotrawi się na poziomie samorządów lokalnych. Państwo, samorządy terytorialne i branżowe, podmioty systemu ochrony przeciwpożarowej w ostatnich dwóch latach nie podejmują praktycznie żadnych działań systemowych w kierunku zapobieżenia temu zjawisku. Jednocześnie państwo nie znajduje pieniędzy na zwolnienie dodatku emerytalnego OSP z podatku, który stanowi iluzoryczne zasilenie kasy państwa - pisze dr Dariusz Kała.