Niektóre uprawnienia nauczycieli wstępujących do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego albo budujących domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych na terenie wszystkich wsi oraz na terenie osiedli i miast nie liczących więcej niż 2.000 mieszkańców.

UCHWAŁA Nr 72
RADY MINISTRÓW
z dnia 12 marca 1968 r.
w sprawie niektórych uprawnień nauczycieli wstępujących do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego albo budujących domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych na terenie wszystkich wsi oraz na terenie osiedli i miast nie liczących więcej niż 2.000 mieszkańców.

W celu rekompensaty za przysługujące nauczycielom z mocy ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. z 1956 r. Nr 12, poz. 63 i z 1958 r. Nr 21, poz. 93) prawo do bezpłatnych mieszkań oraz dla stabilizacji kadry nauczycielskiej na terenie wszystkich wsi oraz na terenie osiedli i miast nie liczących więcej niż 2.000 mieszkańców - Rada Ministrów, po zasięgnięciu opinii Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego i Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego, w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych, uchwala, co następuje:
§  1.
Przepisy niniejszej uchwały dotyczą nauczycieli oraz innych pracowników pedagogicznych, wymienionych w art. 1 i art. 25 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli, zwanych dalej nauczycielami, zatrudnionych na terenie wszystkich wsi oraz na terenie osiedli i miast nie liczących więcej niż 2.000 mieszkańców.
§  2.
1.
Nauczyciele, którzy po dniu 1 stycznia 1968 r.:
1)
uzyskają mieszkania wybudowane przez spółdzielnie mieszkaniowe lub spółdzielnie budowlano-mieszkaniowe,
2)
wybudują, w ramach spółdzielczych zrzeszeń budowy domów jednorodzinnych lub indywidualnego budownictwa mieszkaniowego, domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych, odpowiadające przepisom ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228),

mają prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu zrzeczenia się prawa do bezpłatnego mieszkania.

2.
Ekwiwalent (ust. 1) ustala się w stosunku miesięcznym:
1)
dla członków spółdzielni mieszkaniowych - w wysokości obciążeń nauczyciela z tytułu czynszu, z wyłączeniem opłat za ciepłą wodę, centralne ogrzewanie i dźwigi,
2)
dla członków spółdzielni budowlano-mieszkaniowych i spółdzielczych zrzeszeń budowy domów jednorodzinnych oraz właścicieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych - w wysokości obciążeń nauczyciela w okresie spłaty średnioterminowego i długoterminowego kredytu bankowego.
3.
Wysokość miesięcznego ekwiwalentu, o którym mowa w ust. 2, nie może przekraczać, w zależności od stanu rodzinnego nauczyciela, jeżeli chodzi o:

1) nauczyciela samotnego - 200 zł,

2) rodzinę dwuosobową - 270 zł,

3) rodzinę trzyosobową - 340 zł,

4) rodzinę czteroosobową i większą - 400 zł.

Do stanu rodzinnego nauczyciela zalicza się współmałżonka, dzieci oraz rodziców wspólnie zamieszkałych i pozostających na jego wyłącznym utrzymaniu.

4.
Wysokość ekwiwalentu określa organ do spraw oświaty prezydium powiatowej rady narodowej, właściwej dla miejsca zatrudnienia nauczyciela, po przedstawieniu:
1)
zaświadczenia o stanie rodzinnym nauczyciela, wydanego przez właściwy organ prezydium gromadzkiej (miejskiej, osiedla) rady narodowej, właściwej dla miejsca zamieszkania nauczyciela;
2)
jeżeli chodzi o nauczycieli-członków spółdzielni budownictwa mieszkaniowego - zaświadczenia wystawionego przez spółdzielnię o wysokości czynszu lub raty spłaty kredytu;
3)
jeżeli chodzi o nauczycieli-właścicieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych - dowodu spłaty kredytu wystawionego przez bank.
5.
Nauczyciel obowiązany jest zawiadomić organ do spraw oświaty prezydium powiatowej rady narodowej (ust. 4) o każdej okoliczności mającej wpływ na ustalenie wysokości ekwiwalentu.
§  3.
1.
Prawo do ekwiwalentu powstaje z dniem zrzeczenia się przez nauczyciela prawa do bezpłatnego mieszkania.
2.
W razie zajmowania przez nauczyciela, jako najemcy, mieszkania w budynku państwowym prawo do ekwiwalentu powstaje z dniem opróżnienia i oddania mieszkania do dyspozycji właściwego organu prezydium rady narodowej lub innej właściwej jednostki oraz zrzeczenia się prawa do bezpłatnego mieszkania.
3.
Zmiana wysokości ekwiwalentu, wynikająca ze zmiany stanu rodzinnego nauczyciela, następuje z pierwszym dniem następnego miesiąca po zmianie stanu rodzinnego przy zastosowaniu trybu określonego w § 2 ust. 4. Jednakże podwyższony ekwiwalent nie może być wypłacony za okres dłuższy niż trzy miesiące wstecz od dnia złożenia w tej sprawie wniosku przez nauczyciela.
4.
Podstawą wypłaty ekwiwalentu jest decyzja, określająca wysokość ekwiwalentu, wydana w trybie ustalonym w § 2 ust. 4.
5.
Wypłaty ekwiwalentu dokonuje organ do spraw oświaty prezydium powiatowej rady narodowej lub zakład pracy zatrudniający nauczyciela (ust. 6).
6.
Wypłata ekwiwalentu jest dokonywana, w ciężar kredytów, przewidzianych na czynsze, prezydium powiatowej rady narodowej, właściwej dla miejsca zatrudnienia nauczyciela, jeżeli szkoła lub inna placówka oświatowo-wychowawcza finansowana jest z budżetu Państwa. Jeżeli szkoła lub inna placówka oświatowo-wychowawcza finansowana jest przez organizacje spółdzielcze, wypłata ekwiwalentu dokonywana jest w ciężar środków finansowych tej organizacji spółdzielczej.
§  4.
1.
Nauczyciele, którzy wstąpili do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego lub podjęli budowę domu (mieszkania) zgodnie z przepisami niniejszej uchwały co najmniej na 10 lat przed nabyciem prawa do uzyskania emerytury, po przejściu na emeryturę zachowują prawo do korzystania z ekwiwalentu. Ograniczenia dotyczącego okresu 10-letniego nie stosuje się do nauczycieli zwalniających mieszkania służbowe.
2.
Nauczyciele po przejściu na rentę inwalidzką zachowują prawo do korzystania z ekwiwalentu w razie powstania warunków, o których mowa w ust. 1.
3.
Nauczyciele tracą prawo do ekwiwalentu w razie:
1)
utraty prawa do bezpłatnego mieszkania,
2)
zbycia domu jednorodzinnego lub lokalu w małym domu mieszkalnym,
3)
ustania spółdzielczego prawa do lokalu w domu spółdzielni budownictwa mieszkaniowego,
4)
rozwiązania umowy o pracę z organem do spraw oświaty prezydium rady narodowej, właściwej dla miejsca zatrudnienia nauczyciela, lub z zakładem pracy zatrudniającym nauczyciela.
§  5. 1
1.
Nauczyciele, którzy po wejściu w życie niniejszej uchwały przystąpią do budowy mieszkania w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego lub indywidualnego budownictwa mieszkaniowego, mają prawo do uzyskania średnioterminowego kredytu bankowego na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego lub budowlanego do wysokości 2/3 wkładu.
2.
Kredyt bankowy, o którym mowa w ust. 1, spłacany jest w równych ratach miesięcznych w okresie do 5 lat, a rozpoczęcie spłaty następuje z dniem nabycia prawa do ekwiwalentu na skutek zrzeczenia się prawa do bezpłatnego mieszkania, nie później jednak niż po upływie trzech lat od przyznania tego kredytu.
3.
Na okres spłaty kredytu średnioterminowego odracza się termin rozpoczęcia spłaty kredytu długoterminowego zaciągniętego na budowę mieszkania.
§  6. 2
1.
Nauczyciele, którzy po wejściu w życie niniejszej uchwały przystąpią do budowy domu jednorodzinnego (lokalu w małym domu mieszkalnym) w ramach indywidualnego budownictwa mieszkaniowego, mają prawo do uzyskania długoterminowego kredytu bankowego w wysokości do 120.000 zł.
2.
W razie budowy przez nauczyciela domu jednorodzinnego (lokalu w małym domu mieszkalnym) na terenie wsi oraz na terenie osiedli i miast nie liczących więcej niż 2.000 mieszkańców, nie objętych działalnością inwestycyjną spółdzielni budownictwa mieszkaniowego w zakresie budowy domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych, okres spłaty kredytu bankowego, o którym mowa w ust. 1, wynosi 45 lat.
§  7. 3
1.
Niezależnie od kredytu bankowego długoterminowego, przyznanego na budowę domu (lokalu), nauczyciele mają prawo do uzyskania kredytu przeznaczonego na kupno działki budowlanej.
2.
Wysokość kredytu, o którym mowa w ust. 1, nie może przekraczać obliczonej przy zastosowaniu cen obowiązujących przy sprzedaży gruntów z Państwowego Funduszu Ziemi ceny kupna działki budowlanej o wielkości:
1)
na terenie miast i osiedli - w granicach obowiązującego normatywu zabudowy;
2)
na terenie wsi - do 1.500 m2 powierzchni.
3.
Przy spłacie kredytu, o którym mowa w ust. 1, obowiązują przepisy dotyczące kredytu długoterminowego przyznanego nauczycielowi na budowę domu (lokalu).
§  8.
Przy przyznawaniu nauczycielowi średnioterminowego i długoterminowego kredytu bankowego, w sprawach nie uregulowanych w §§ 5, 6 i 7 mają zastosowanie przepisy:
1)
uchwały nr 122 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. w sprawie zapewnienia warunków dalszego rozwoju spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego (Monitor Polski Nr 27, poz. 133),
2) 4
uchwały nr 129 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. w sprawie pomocy Państwa przy budowie przez osoby fizyczne domów jednorodzinnych i lokali w małych domach mieszkalnych (Monitor Polski Nr 27, poz. 140), z wyjątkiem przepisu § 7 dotyczącego umarzania 20% każdej terminowo spłacanej raty kredytu,

oraz zarządzeń wykonawczych do wymienionych uchwał.

§  9.
1. 5
Jeżeli wybudowane przez nauczyciela (będące w trakcie budowy) domy (lokale) zostaną sprzedane osobie nie będącej nauczycielem, nie spłacona część średnioterminowego i długoterminowego kredytu bankowego, przyznanego na budowę tego mieszkania, staje się natychmiast wymagalna.
2.
W razie śmierci nauczyciela uprawnienia nabyte przez nauczyciela na podstawie niniejszej uchwały, z wyjątkiem prawa do ekwiwalentu, przechodzą na małżonka lub powołanych do spadku wstępnych lub zstępnych spadkodawcy.
§  10.
Prezydia wojewódzkich rad narodowych zapewnią nauczycielom budującym domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych przydział materiałów budowlanych w ramach posiadanych materiałów budowlanych, przewidzianych na zaopatrzenie rynku.
§  11.
Wykonanie uchwały porucza się Przewodniczącemu Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, Ministrom: Finansów, Gospodarki Komunalnej, Handlu Wewnętrznego, Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, Centralnemu Związkowi Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego oraz prezydiom wojewódzkich rad narodowych.
§  12.
Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
1 Z dniem 1 stycznia 1972 r. § 5 traci moc w zakresie dotyczącym pomocy na uzupełnienienie wymaganych wkładów własnych udzielanej nauczycielom przystępującym do budowy mieszkań (domów jednorodzinnych) w ramach budownictwa spółdzielczego, zgodnie z § 27 pkt 5 uchwały nr 281 z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie zasad realizacji i finansowania uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego (M.P.71.60.398).

Z dniem 1 stycznia 1972 r. § 5 traci moc w zakresie dotyczącym udzielania pomocy kredytowej Państwa przy budowie przez nauczycieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych we własnym zakresie, zgodnie z § 11 pkt 2 uchwały nr 282 z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie pomocy kredytowej Państwa dla budownictwa mieszkaniowego osób fizycznych (M.P.71.60.399).

2 Z dniem 1 stycznia 1972 r. § 6 traci moc w zakresie dotyczącym udzielania pomocy kredytowej Państwa przy budowie przez nauczycieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych we własnym zakresie, zgodnie z § 11 pkt 2 uchwały nr 282 z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie pomocy kredytowej Państwa dla budownictwa mieszkaniowego osób fizycznych (M.P.71.60.399).
3 Z dniem 1 stycznia 1972 r. § 7 traci moc w zakresie dotyczącym udzielania pomocy kredytowej Państwa przy budowie przez nauczycieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych we własnym zakresie, zgodnie z § 11 pkt 2 uchwały nr 282 z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie pomocy kredytowej Państwa dla budownictwa mieszkaniowego osób fizycznych (M.P.71.60.399).
4 Z dniem 1 stycznia 1972 r. § 8 pkt 2 traci moc w zakresie dotyczącym udzielania pomocy kredytowej Państwa przy budowie przez nauczycieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych we własnym zakresie, zgodnie z § 11 pkt 2 uchwały nr 282 z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie pomocy kredytowej Państwa dla budownictwa mieszkaniowego osób fizycznych (M.P.71.60.399).
5 Z dniem 1 stycznia 1972 r. § 9 ust. 1 traci moc w zakresie dotyczącym udzielania pomocy kredytowej Państwa przy budowie przez nauczycieli domów jednorodzinnych lub lokali w małych domach mieszkalnych we własnym zakresie, zgodnie z § 11 pkt 2 uchwały nr 282 z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie pomocy kredytowej Państwa dla budownictwa mieszkaniowego osób fizycznych (M.P.71.60.399).

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1968.14.88

Rodzaj: Uchwała
Tytuł: Niektóre uprawnienia nauczycieli wstępujących do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego albo budujących domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych na terenie wszystkich wsi oraz na terenie osiedli i miast nie liczących więcej niż 2.000 mieszkańców.
Data aktu: 12/03/1968
Data ogłoszenia: 06/04/1968
Data wejścia w życie: 06/04/1968