Brak zaangażowania w wychowanie dziecka to jeszcze za mało

Okoliczność, że biologiczny ojciec syna nie płaci alimentów, nie uczestniczy w jego wychowaniu i utrzymuje z nim sporadyczne kontakty, potwierdza, że ciężar opieki oraz utrzymania dziecka spoczywa na matce. Nie usuwa to jednak przeszkody wynikającej z pozostawania w nowym związku małżeńskim. O prawie do ulgi podatkowej decyduje nie tylko sposób faktycznego wykonywania obowiązków wobec dziecka, ale również formalny stan cywilny rodzica.

W 2026 r. pozostaję w związku małżeńskim zawartym 13 maja 2023 r. Mój obecny mąż nie jest biologicznym ojcem moich dzieci i nie dokonał ich przysposobienia. Nie mieszkamy razem – ja zamieszkuję z pełnoletnim synem w wynajętym mieszkaniu, natomiast mój mąż mieszka osobno, w innej części tego samego miasta. Pomiędzy mną a mężem obowiązuje rozdzielność majątkowa. W 2026 r. będę osiągała wyłącznie dochody z umowy o pracę, opodatkowane według skali podatkowej. Ani ja, ani mój syn nie będziemy uzyskiwali dochodów z działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym, ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, podatkiem tonażowym ani na zasadach określonych w ustawie o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych. Czy pomimo pozostawania w związku małżeńskim będę mogła rozliczyć podatek dochodowy za 2026 r. w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej pełnoletnie, uczące się dziecko? - pyta Czytelniczka. Na pytanie odpowiada Rafał Styczyński, doradca podatkowy. 

Warunki zastosowania preferencji

Nie, w przedstawionej sytuacji nie będzie Pani mogła rozliczyć podatku dochodowego za 2026 r. w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Pomimo że faktycznie samodzielnie wychowuje i utrzymuje Pani syna, pozostawanie przez cały 2026 r. w związku małżeńskim wyłącza tę preferencję, jeżeli nie orzeczono separacji, a Pani małżonek nie odbywa kary pozbawienia wolności ani nie został pozbawiony praw rodzicielskich.

Zasady preferencyjnego opodatkowania dochodów osób samotnie wychowujących dzieci określa art. 6 ust. 4c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten wymienia zamknięty katalog osób, które mogą skorzystać z tego sposobu rozliczenia. Są to: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, rozwódka, rozwodnik, osoba, w stosunku do której orzeczono separację, a także osoba pozostająca w małżeństwie, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Osoba taka musi ponadto w roku podatkowym faktycznie samotnie wychowywać dziecko należące do jednej z kategorii wskazanych w tym przepisie.

Preferencja może dotyczyć m.in. pełnoletniego dziecka, które otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną, a także pełnoletniego dziecka do ukończenia 25. roku życia, które kontynuuje naukę. W przypadku pełnoletniego uczącego się dziecka trzeba dodatkowo zweryfikować wysokość jego dochodów i przychodów wskazanych w art. 6 ust. 4e ustawy o PIT. Spełnienie warunków dotyczących wieku, nauki oraz dochodów dziecka nie jest jednak wystarczające, jeżeli rodzic nie posiada odpowiedniego stanu cywilnego wymienionego w art. 6 ust. 4c ustawy.

W przedstawionym przypadku przez cały 2026 r. pozostaje Pani w związku małżeńskim zawartym 13 maja 2023 r. Nie jest więc Pani panną, wdową ani rozwódką. Nie została również orzeczona separacja pomiędzy Panią a obecnym mężem. Z opisu nie wynika także, aby Pani małżonek odbywał karę pozbawienia wolności. Tym samym nie należy Pani do żadnej z kategorii osób, którym ustawodawca przyznał prawo do rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

Nie zmienia tego fakt, że Pani i mąż mieszkają osobno oraz że pomiędzy Państwem obowiązuje rozdzielność majątkowa. Rozdzielność majątkowa dotyczy stosunków majątkowych między małżonkami, ale nie powoduje ustania małżeństwa ani uzyskania przez małżonka statusu osoby rozwiedzionej lub pozostającej w separacji. Podobnie faktyczne prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych nie jest równoznaczne z separacją orzeczoną przez sąd, do której odwołuje się art. 6 ust. 4c ustawy o PIT.

Bez znaczenia dla zastosowania preferencji pozostaje także to, że obecny mąż nie jest biologicznym ojcem Pani syna, nie przysposobił go, nie uczestniczy w jego utrzymaniu i nie ma wobec niego władzy rodzicielskiej. Przepis dotyczący osoby, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich, odnosi się do sytuacji, w której małżonek takie prawa wcześniej posiadał, a następnie został ich pozbawiony odpowiednim orzeczeniem. Skoro obecny mąż nigdy nie był rodzicem ani rodzicem adopcyjnym Pani syna, to nie posiadał wobec niego praw rodzicielskich, a w konsekwencji nie mógł zostać ich pozbawiony.

Takie stanowisko zostało bezpośrednio przedstawione przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 18 lipca 2025 r., sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.530.2025.1.EC. Interpretacja dotyczyła niemal identycznej sytuacji: podatniczka zawarła powtórny związek małżeński, mieszkała osobno od obecnego męża, miała z nim rozdzielność majątkową, a mąż nie był biologicznym ojcem jej pełnoletniego syna i nie uczestniczył w jego wychowywaniu. Dyrektor KIS uznał jednak, że podatniczka nie może rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dziecko, ponieważ pozostawała w związku małżeńskim i nie spełniała żadnego z wyjątków przewidzianych dla osób zamężnych.

Organ podkreślił w tej interpretacji, że faktyczne samotne ponoszenie kosztów utrzymania dziecka oraz brak zaangażowania obecnego małżonka nie zastępują warunku odnoszącego się do stanu cywilnego. Warunki wynikające z art. 6 ust. 4c ustawy o PIT muszą być spełnione łącznie. Podatnik musi więc zarówno należeć do jednej z wymienionych w przepisie kategorii osób, jak i rzeczywiście samotnie wychowywać dziecko.

Istotny stan cywilny

Okoliczność, że biologiczny ojciec syna nie płaci alimentów, nie uczestniczy w jego wychowaniu i utrzymuje z nim sporadyczne kontakty, potwierdza, że ciężar opieki oraz utrzymania dziecka spoczywa na Pani. Nie usuwa jednak przeszkody wynikającej z pozostawania w nowym związku małżeńskim. Dla prawa do omawianej preferencji istotny jest bowiem nie tylko sposób faktycznego wykonywania obowiązków wobec dziecka, ale również formalny stan cywilny rodzica.

Taką wykładnię potwierdza także orzecznictwo sądów administracyjnych. W prawomocnym wyroku WSA w Krakowie z 25 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 289/24, wskazano, że preferencja jest uzależniona również od stanu cywilnego rodzica, a skorzystać z niej mogą wyłącznie osoby wyraźnie wymienione w przepisie. Samo faktyczne samotne wychowywanie dziecka przez osobę pozostającą w małżeństwie nie daje więc prawa do preferencyjnego rozliczenia.

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II FSK 775/19, zwrócił uwagę, że dla zastosowania preferencji trzeba spełnić dwa rodzaje warunków: dotyczące faktycznego samotnego wychowywania dziecka oraz odnoszące się do stanu cywilnego rodzica. Sama okoliczność, że drugi rodzic albo obecny małżonek nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie wystarcza do zastosowania art. 6 ust. 4c ustawy o PIT.

W konsekwencji za 2026 r. powinna Pani rozliczyć swoje dochody indywidualnie, bez zastosowania sposobu przewidzianego dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Wynik mógłby być inny, gdyby jeszcze w 2026 r. uprawomocnił się wyrok rozwodowy albo zostało prawomocnie orzeczone między małżonkami pozostawanie w separacji. Przepisy nie wymagają bowiem, aby odpowiedni stan cywilny trwał przez cały rok podatkowy, ale musi on wystąpić w danym roku, a pozostałe warunki preferencji również muszą zostać spełnione.

Podsumowując, pomimo faktycznego samodzielnego wychowywania i utrzymywania pełnoletniego syna nie będzie Pani mogła rozliczyć PIT za 2026 r. jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Decydujące znaczenie ma pozostawanie w związku małżeńskim, przy jednoczesnym braku sądowej separacji oraz pozostałych wyjątków wskazanych w art. 6 ust. 4c ustawy o PIT.

Autor: Rafał Styczyński, doradca podatkowy