WSA: Zamknięty żłobek nie może pozbawić rodziców wsparcia
W przypadku czasowego zamknięcia żłobka w okresie wakacyjnym rodzice aktywni zawodowo mają prawo do świadczenia "Aktywni rodzice w pracy". Zdaniem WSA w Krakowie, brak faktycznego objęcia dziecka opieką z powodu przerwy urlopowej placówki żłobkowej nie może pozbawić rodziców wsparcia, jeżeli nadal spełniają wszystkie materialne przesłanki aktywności zawodowej.
Odmowa przyznania świadczenia oparta wyłącznie na formalnym wpisie dziecka w rejestrze żłobków stanowi istotne naruszenie przepisów. Znaczenie ma fakt, czy dziecko jest objęte opieką żłobka, a nie wykazanie danych w stosownym rejestrze – podkreślił sąd.
Sprawa dotyczyła sytuacji, w której ZUS przyznał wnioskodawczyni – matce świadczenie "Aktywnie w żłobku" do dnia, w którym córka wnioskodawczyni miała zakończyć uczęszczanie do wskazanego żłobka. W lipcu ubiegłego roku kobieta domagała się przyznania świadczenia „Aktywni rodzice w pracy” za cały miesiąc. Wskazała, że żłobek państwowy, do którego uczęszcza córka pozostaje corocznie zamknięty na cały lipiec, tym samym nie będzie wnioskował i pobierał wskazanego świadczenia, a córka ma w tym czasie przebywać w domu. Organ odmówił jednak przyznania wnioskowanego świadczenia, argumentując, że zgodnie z jego ustaleniami dziecko było objęte opieką w żłobku do 31 sierpnia 2025 r., a później uczęszczało do przedszkola.
Żłobek był zamknięty więc opieki nie było
W odwołaniu od decyzji wnioskodawczyni podkreśliła lekceważące podejście organu do przedstawionych przez nią faktów. – Organ nie wziął pod uwagę, że dane zawarte w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych (w wykazie dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów) wskazują jedynie, że istniała umowa pomiędzy żłobkiem a rodzicem, pomimo tego, że oficjalnie żłobek decyzją gminy jest corocznie zamknięty na cały lipiec. W tej sytuacji nie może być mowy o objęciu dziecka opieką w żłobku – wyjaśniła. Ponadto zwróciła uwagę, że ZUS wezwał ją do aktualizacji danych zawartych w rejestrze żłobków, czyli nakazał jej zmianę danych, do których nie ma dostępu i żadnej możliwości osobistej ingerencji jako rodzic i zwykły obywatel.
ZUS miał również zignorować informację właściwego zakładu obsługi samorządowych szkół i przedszkoli, zgodnie z którą w okresie od 1 do 31 lipca 2025 r. opłata za pobyt każdego dziecka wyniosła 0 zł w związku z tym, że fizycznie żłobek był zamknięty i nie naliczył za ten czas opłat. - Sam fakt posiadania umowy ze żłobkiem, który w rzeczywistości nie wywiązał się w lipcu ze swojej podstawowej funkcji, jakim jest sprawowanie opieki, nie powinien decydować o tym, że rodzic zostanie wykluczony z możliwości skorzystania z innej formy wsparcia i krótkookresowej zmiany wybranego świadczenia – podsumowała wnioskodawczyni.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia. Stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem nadzorującym działalność żłobka, nie ma też możliwości oraz podstaw prawnych do wglądu i weryfikacji przerw wakacyjnych. Wskazał, że na dzień wydania decyzji ponownie dokonał odczytu w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych, w którym figuruje córka wnioskodawczyni. Zdaniem organu, sam fakt nieuczęszczania do żłobka dziecka wraz z informacją o zamknięciu placówki z powodu przerwy urlopowej opiekunów nie jest jednoznaczny, że dziecko zostało wykreślone z listy dzieci uczęszczających do placówki. Fakt zamknięcia placówki z powodu urlopu opiekunów w lipcu 2025 r. gwarantuje możliwość ponownego uczęszczania dziecka do placówki od sierpnia 2025 r.
W ocenie organu, jeśli skarżąca była zainteresowana świadczeniem „Aktywni rodzice w pracy” w lipcu 2025 r., mogła wykreślić dziecko z rejestru żłobków i klubów dziecięcych na ten jeden miesiąc.
Cel ustawy jest inny, a rodzinę pozbawiono wsparcia
Wnioskodawczyni domagała się uchylenia decyzji wydanych w obu instancjach. W skardze podniosła zarzuty błędnego utożsamiania wpisu do rejestru z faktycznym objęciem opieką, pominięcia ustalonego stanu faktycznego, a przede wszystkim sprzeczność z prorodzinnym i socjalnym celem ustawy "Aktywny rodzic".
ZUS przyjął, że spełnienie warunku aktywności zawodowej rodziców przy jednoczesnym formalnym figurowaniu dziecka w rejestrze placówki skutkuje odmową świadczenia. Nie uwzględnił indywidualnych okoliczności sprawy ani rzeczywistego wpływu zamknięcia placówki na sytuację rodziny, doprowadzając do sytuacji, w której dziecko formalnie było "objęte opieką", opieka faktycznie nie była świadczona, a żadne świadczenie nie zostało wypłacone. Skarżąca zakwestionowała przypisywanie decydującej wagi wyłącznie formalnemu statusowi danych w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych, zamiast kierować się rzeczywistym stanem faktycznym, który jednoznacznie przemawia na jej korzyść.
Podobnego zdania był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uchylając obie zaskarżone decyzje. - Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ organ całkowicie dowolnie ustalił stan faktyczny dając prymat zapisom rejestru żłóbków, zamiast wziąć pod uwagę, że zgromadzone dokumenty, w tym potwierdzenie właściwego w sprawie organu samorządowego prowadzącego żłobek, potwierdzały brak objęcia w lipcu 2025 r. opieką żłobkową dziecka skarżącej z powodu całomiesięcznego okresu urlopowego tegoż żłobka – wskazał sąd.
Dane rejestru żłobków nie mają charakteru wyłącznego
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że ZUS nie jest organem nadzorującym działalność żłobków, ale jest uprawniony do weryfikowania danych podawanych przez wnioskodawców w rejestrze. Nie ma bowiem podstaw do bezrefleksyjnego opierania się na tych danych. Sąd przypomniał, że świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" przysługuje rodzicom aktywnym zawodowo na dziecko nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna. Istotne znaczenie ma fakt, czy dziecko jest objęte opieką żłobka, a nie wykazanie danych w stosownym rejestrze.
- Żłobek w czasie, kiedy nie prowadzi działalności opiekuńczej, nie jest w stanie objąć dziecka opieką, co nie jest w żadnym stopniu zależne od woli rodzica. Jeżeli dziecko wnioskujących o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" nie zostało objęte opieką z powodu przerwy urlopowej placówki żłobkowej, to ograniczenie czynności weryfikacyjnych przez ZUS wyłącznie do rejestrów żłobków i klubów dziecięcych stanowi o naruszeniu przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia – podsumował wojewódzki sąd administracyjny.
W ocenie sądu, organ nie przeprowadził postępowania mającego na celu weryfikację twierdzeń skarżącej, niejako przerzucając na nią ciężar zapoczątkowania zmian w rejestrze żłobków. Sąd przypomniał, że rejestr żłobków i klubów dziecięcych prowadzi organ samorządowy, który z urzędu prostuje wpis do rejestru zawierający oczywiste błędy. - Skarżąca nie dysponowała żadnymi prawnymi oraz faktycznymi możliwościami, mogącymi w sposób realny doprowadzić do skorygowania zapisów w rejestrze – dodał.
Na marginesie, WSA w Krakowie zwrócił uwagę, że w decyzji odwoławczej ZUS wskazywał na fakt zapewnienia opieki dla dziecka przez skarżącą, pomimo zamknięcia żłobka. W ocenie sądu, takie ustalenia organu stanowią o całkowitej dowolności oceny przedłożonych dokumentów, w których w żadnym miejscu nie wskazano o możliwości objęcia opieką żłobkową przez inny gminny żłobek.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 czerwca 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 438/26
