Przechowywanie i brakowanie akt b. niemieckich organów sądowych i prokuratorskich.

ZARZĄDZENIE
MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI I PROKURATORA GENERALNEGO POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ
z dnia 24 lutego 1961 r.
w sprawie przechowywania i brakowania akt b. niemieckich organów sądowych i prokuratorskich.

Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. z 1957 r. Nr 12, poz. 66 i z 1959 r. Nr 2, poz. 12) zarządza się, co następuje:
§  1.
Za akta byłych niemieckich organów sądowych i prokuratorskich w rozumieniu zarządzenia uważa się akta i księgi wszystkich byłych niemieckich sądów, prokuratur, komorników i notariuszy czynnych:
1)
na terenach Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska,
2)
na terenach włączonych do byłej Rzeszy Niemieckiej i na terenach tzw. Generalnej Guberni w okresie okupacji 1939-1945 r.
§  2.
1.
Z akt byłych niemieckich organów sądowych i prokuratorskich podlegają przechowaniu w sądzie bądź prokuraturze:
1)
akta zawierające dokumentację prawną lub techniczną budynków, znajdujących się w użytkowaniu sądu lub prokuratury,
2)
księgi gruntowe wraz z odnoszącymi się do nich tabelami i aktami, z wyjątkiem wskazanym w ust. 2.
2.
Wykazy ksiąg gruntowych zamknięte przed 1 stycznia 1901 r. oraz te, które utraciły moc prawną na zasadzie dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 66, poz. 410), o ile nie zostały trwale oprawione z innymi wykazami, podlegają przekazaniu właściwemu archiwum państwowemu wraz z odnoszącymi się do nich tabelami i aktami.
§  3.
1.
Akta i księgi byłych niemieckich organów sądowych i prokuratorskich, z wyjątkiem wymienionych w § 2, należy posegregować według nazw i siedzib poszczególnych byłych niemieckich organów sądowych i prokuratorskich, tworząc dla każdego z nich odrębny zespół.
2.
W obrębie każdego zespołu należy akta i księgi podzielić na grupy:

grupa I - obejmuje materiały mające w całości historyczne znaczenie i podlega przekazaniu właściwemu archiwum państwowemu,

grupa II - obejmuje materiały mające częściowo historyczne znaczenie i podlega przekazaniu właściwemu archiwum państwowemu,

grupa III - obejmuje materiały przeznaczone do wymiany z zagranicą i podlega przekazaniu Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Gdańsku,

grupa IV - obejmuje materiały nie posiadające historycznego znaczenia i podlega przekazaniu na makulaturę.

3.
Szczegółowy wykaz akt i ksiąg, zaliczonych do poszczególnych grup, zawiera załącznik do zarządzenia.
§  4.
1.
Przekazanie akt i ksiąg grupy I i II następuje w trybie określonym w §§ 3 i 5 zarządzenia Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 13 sierpnia 1958 r. w sprawie zasad przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych (Monitor Polski Nr 73, poz. 432).
2.
Przekazanie Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Gdańsku akt i ksiąg grupy III następuje w terminie uzgodnionym z tym archiwum. W zgłoszeniu materiałów należy wskazać liczbę akt i ksiąg w poszczególnych zespołach oraz przybliżoną ogólną objętość bądź wagę akt i ksiąg.
3.
Przekazanie na makulaturę akt i ksiąg grupy IV może nastąpić po:
1)
zgłoszeniu właściwym archiwom akt grupy I, II i III,
2)
uzyskaniu na piśmie zezwolenia właściwego archiwum państwowego,
3)
doprowadzeniu akt i ksiąg do stanu nieużywalności przez ich rozprucie i przemieszanie.

W zgłoszeniu o zezwolenie na przekazanie akt na makulaturę należy wskazać przybliżoną objętość akt bądź wagę akt i ksiąg w każdym zespole akt i ksiąg.

4.
Przekazanie akt i ksiąg następuje na koszt przekazującego.
§  5.
Traci moc zarządzenie nr 58/54/Or Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 1954 r. w sprawie niszczenia i przekazywania niektórych kategorii akt byłych sądów niemieckich (Dziennik Urzędowy Wymiaru Sprawiedliwości nr 6, poz. 31).
§  6.
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

ZAŁĄCZNIK 

WYKAZ AKT I KSIĄG BYŁYCH NIEMIECKICH ORGANÓW SĄDOWYCH I PROKURATORSKICH ZALICZONYCH DO POSZCZEGÓLNYCH GRUP MATERIAŁÓW ARCHIWALNYCH

Grupa I.
1)
akta sprzed roku 1849,
2)
akta fundacyjne, lenne, fideikomisowe i ordynacji,
3)
akta dziedzicznych gospodarstw chłopskich (Erbhofakten) o sygnaturze EhR,
4)
rejestry:

handlowy o sygnaturze HR

spółdzielni o sygnaturze Gn R, WR

zastawu o sygnaturze PfRS

statków morskich o sygnaturze SSR

statków rzecznych o sygnaturze BSR

stowarzyszeń o sygnaturze VR

praw majątkowych o sygnaturze GR

giełdy o sygnaturze BRA

wzorów o sygnaturze MR

"Bergwerkakten" o sygnaturze BgW

5)
akta osobowe sędziów i prokuratorów II i III instancji,
6)
akta tajne i poufne treści ogólnej,
7)
akta notarialne z wyjątkiem protestów wekslowych,
8)
repertoria sądów, prokuratur, notariuszy i komorników sądowych,
9)
wykazy ksiąg gruntowych, zamknięte przed 1 stycznia 1901 r., oraz te, które utraciły moc prawną na zasadzie dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 66, poz. 410), o ile nie zostały trwale oprawione z innymi wykazami, podlegającymi przechowaniu w sądach,
10)
tabele i akta do wykazów ksiąg gruntowych wymienionych w pkt 9.

Grupa II.

1)
akta generalne z sygnaturą "Gen",
2)
z akt sądów zwanych "Amtsgericht" akta o sygnaturach:
a)
I - dotyczące ważnych dokumentów,
b)
IV, V - dotyczące testamentów,
c)
F.VI-X - dotyczące spraw spadkowych, darowizn, uznania ojcostwa, uznania prawnego pochodzenia, uznania pełnoletności, uznania za zmarłego itp.,
3)
akta sądów właściwych do spraw dziedziczenia gospodarstw chłopskich, mianowicie:
a)
sądów zwanych "Anerbengericht" z sygnaturami Ce, He, We,
b)
sądów zwanych "Erbhofgericht" z sygnaturą We,
4)
z akt sądów okręgowych zwanych "Landgericht" akta o sygnaturach:
a)
O - dotyczące spraw cywilnych,
b)
S. T. - dotyczące odwołań i zażaleń w procesach cywilnych,
c)
R - dotyczące spraw małżeńskich i rodzinnych,
d)
Q. Qs - dotyczące zażaleń w sprawach karnych,
5)
z akt okręgowych sądów pracy zwanych "Landesarbeitsgericht" akta o sygnaturach:

Sa. Ta. - dotyczące zażaleń i odwołań w sprawach pracy,

6)
z akt sądów apelacyjnych zwanych "Oberlandesgericht" akta o sygnaturach:
a)
U. W. - dotyczące zażaleń i odwołań w sprawach cywilnych,
b)
W. Ws - dotyczące zażaleń i odwołań w sprawach karnych,
c)
X. Y - dotyczące postępowania dyscyplinarnego przeciwko urzędnikom sądowym,
7)
z akt prokuratury sądu okręgowego zwanej "Staatsanwaltschaft beim Landgericht" akta o sygnaturach:
a)
H. Hs - dotyczące ważnych spraw cywilnych,
b)
K. Ks. Kl. KLS. L. Ls - dotyczące spraw karnych,
c)
GnR. Gns - dotyczące spraw łaski,
d)
O. Os - dotyczące zażaleń na rzeczników oskarżenia,
8)
z akt prokuratury sądu apelacyjnego zwanej "Staatsanwaltschaft beim Oberlandesgericht" akta o sygnaturach:
a)
R. Rs - dotyczące spraw cywilnych,
b)
S. Ss - dotyczące rewizji w sprawach karnych,
c)
T. Oj. Ojs - dotyczące spraw karnych,
d)
Ausl. - dotyczące ekstradycji,
e)
Z. Zs - dotyczące zażaleń na urzędników prokuratury,
f)
U. EV - dotyczące spraw honorowych adwokatów i notariuszy,
9)
wszystkie akta spraw rozstrzyganych przez trybunał specjalny, zwany "Sondergericht".

Grupa III.

1)
z akt sądów zwanych "Amtsgericht" akta o sygnaturach:
a)
XI, XII, XIII, XIV, XV, XVII - dotyczące spraw opiekuńczych,
b)
Kb - dotyczące oddłużenia nieruchomości,
2)
z akt sądów do spraw dziedziczności zdrowia, zwanych "Erbgesundheitsgericht" i "Erbgesundheitsobergericht", akta o sygnaturach: XIII, XIV, Wg,
3)
akta osobowe personelu sędziowskiego i prokuratorskiego I instancji oraz personelu pomocniczego i kancelaryjnego.

Grupa IV.

Akta nie zaliczone do grupy I, II i III, a w szczególności:

1)
z akt sądów zwanych "Amtsgericht" akta o sygnaturach:
a)
w sprawach cywilnych: A. B. C. D. E. G. H. J. K. L. M. N. VN. MK,
b)
w sprawach karnych: A. B. Bs. C. Cs. D. Ds. DL. DLs. E. Es. F. Fs. G. Gs,
c)
w innych sprawach: ER. AR. RH,
2)
z akt sądów pracy zwanych "Arbeitsgericht" akta o sygnaturach: AC. Ca. Ar. B. Ba,
3)
z akt sądów okręgowych zwanych "Landgericht" akta o sygnaturach:
a)
w sprawach cywilnych: P. AR. AS. OH. Sa. SH,
b)
w sprawach karnych: P. Ps,
4)
z akt okręgowych sądów pracy zwanych "Landesarbeitsgericht" akta o sygnaturach: SHa,
5)
z akt sądów apelacyjnych zwanych "Oberlandesgericht" akta o sygnaturach: UA. MH. Wx. V. Vs,
6)
z akt rzecznika oskarżenia zwanego "Anwaltschaft" akta o sygnaturach: PrL. PLs,
7)
z akt prokuratur przy sądach okręgowych zwanych "Staatsanwaltschaft beim Landgericht" akta o sygnaturach: M. Ms. O. Ns. RH. I. Is,
8)
akta protestów wekslowych,
9)
akta komorników sądowych,
10)
kalendarze, terminarze, księgi pomocnicze itp.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1961.33.155

Rodzaj: Zarządzenie
Tytuł: Przechowywanie i brakowanie akt b. niemieckich organów sądowych i prokuratorskich.
Data aktu: 24/02/1961
Data ogłoszenia: 02/05/1961
Data wejścia w życie: 02/05/1961