Bankowa kontrola niektórych rozliczeń pieniężnych.

UCHWAŁA NR 555
PREZYDIUM RZĄDU
z dnia 11 sierpnia 1954 r.
w sprawie bankowej kontroli niektórych rozliczeń pieniężnych.

W celu dalszego pogłębienia bankowej kontroli obrotu pieniężnego Prezydium Rządu uchwala, co następuje:
§  1.
1.
Rozliczenia pieniężne uczestników obrotu bezgotówkowego grupy uspołecznionej, wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o obowiązku uczestniczenia w obrocie bezgotówkowym (Dz. U. z 1949 r. Nr 41, poz. 294 oraz z 1950 r. Nr 44, poz. 402), z jednostkami gospodarki nie uspołecznionej, nie będącymi uczestnikami obrotu bezgotówkowego oraz osobami fizycznymi, powinny być przeprowadzane w formie gotówkowej.
2.
Rozliczenia, o których mowa w ust. 1, mogą być przeprowadzane w formie bezgotówkowej wyłącznie w przypadkach uzasadnionych okolicznościami rozrachunku, które określi Prezes Narodowego Banku Polskiego.
3.
Zobowiązuje się Ministra Finansów do wydania, w oparciu o art. 9 powołanej w ust. 1 ustawy, zarządzenia zwalniającego uczestników obrotu bezgotówkowego grupy uspołecznionej od obowiązku regulowania w formie bezgotówkowej rozrachunków z jednostkami gospodarki nie uspołecznionej, nie będącymi uczestnikami obrotu bezgotówkowego i osobami fizycznymi.
§  2.
Gotówkowe środki pieniężne na pokrycie zobowiązań z tytułu:
1)
delegacji służbowych,
2)
zapłaty za usługi,
3)
zakupu towarów i materiałów

wypłacane będą przez banki i gminne kasy spółdzielcze wyłącznie w granicach ustalonych przez Prezydium Rządu w planie kasowym Narodowego Banku Polskiego.

§  3.
1.
Dyspozycje pieniężne uczestników obrotu bezgotówkowego grupy uspołecznionej z tytułu rozliczeń z jednostkami gospodarki nie uspołecznionej i osobami fizycznymi oraz z jednostkami uspołecznionego handlu komisowego na sumy przekraczające 900 zł będą przez banki wykonywane po złożeniu w banku przez jednostkę dysponującą dwóch egzemplarzy oświadczenia zawierającego:
1)
określenie tytułu i wysokości należności oraz ceny jednostkowej i podstawy jej ustalenia,
2)
określenie odbiorcy należności,
3)
uzasadnienie potrzeby dokonania zamówienia w jednostkach gospodarki nie uspołecznionej, u osób fizycznych lub w jednostkach uspołecznionego handlu komisowego oraz stwierdzenie, że transakcja zgodna jest z przepisami o dostawach, usługach i robotach.
2.
Oświadczenie powinno opierać się o dokumentację przewidzianą obowiązującymi w tym zakresie przepisami, którą jednostki dysponujące obowiązane są przedstawić na żądanie banku, oraz powinno być zaopatrzone podpisami kierownika i głównego (starszego) księgowego jednostki dysponującej.
3.
Przy rozliczeniach z tytułu dostaw dokonywanych przez osoby nie podlegające obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatków obrotowego i dochodowego oświadczenie powinno być uzupełnione dokumentem, na podstawie którego ustalono cenę jednostkową (cennik, szacunek komisji lub rzeczoznawcy).
§  4.
1.
Przy rozliczeniach na kwoty:
1)
od 3.000 zł do 15.000 zł - w zakresie dostaw,
2)
od 15.000 zł do 60.000 zł - w zakresie usług i robót

oświadczenia składane w banku przez jednostki budżetowe, przedsiębiorstwa państwowe i inne państwowe jednostki gospodarcze oraz spółdzielnie powinny być potwierdzone przez ich bezpośrednie jednostki nadrzędne.

2.
Przy rozliczeniach przekraczających kwoty wymienione w ust. 1 oświadczenia powinny być potwierdzone przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych lub centralne organy spółdzielczości.
3.
Właściwi ministrowie i kierownicy urzędów centralnych mogą ustanawiać dla kontrolowanych i nadzorowanych jednostek wymaganie zyskiwania potwierdzeń władz nadrzędnych w przypadkach rozliczeń na kwoty niższe od wymienionych w ust. 1.
4.
Potwierdzenie oświadczenia przez jednostkę nadrzędną nie jest wymagane, jeżeli jednostka dysponująca przedstawi w banku dokument stwierdzający zgodę odpowiedniej jednostki nadrzędnej (ust. 1, 2 i 3) na dokonanie zamówienia będącego podstawą rozliczeń z jednostkami gospodarki nie uspołecznionej, osobami fizycznymi i jednostkami uspołecznionego handlu komisowego.
§  5.
1.
Bank może żądać od jednostek wymienionych w § 1 ust. 1 wszelkich wyjaśnień, uzasadniających wysokość ceny i konieczność udzielenia zamówienia jednostce gospodarki nie uspołecznionej lub osobie fizycznej albo jednostce uspołecznionego handlu komisowego, jak również przedstawiać swe uwagi jednostkom zainteresowanym i ich jednostkom nadrzędnym. Jednostki te obowiązane są zawiadomić bank o zajętym stanowisku w ciągu dwóch tygodni od dnia otrzymania uwag.
2.
W przypadkach zasadniczych zastrzeżeń ze strony banku co do legalności i słuszności gospodarczej wypłaty - o ile podstawą dokonania wypłaty nie jest oświadczenie potwierdzone przez właściwego ministra lub kierownika urzędu centralnego (§ 4 ust. 2 i 3) - bank ma prawo wstrzymania wypłaty do czasu uzyskania dostatecznych wyjaśnień ze strony jednostek nadrzędnych.
§  6.
1.
Oświadczenia, o których mowa w § 3 ust. 1, nie są wymagane w przypadkach rozliczeń z tytułu:
1)
wszelkich należności wynikających z umowy o pracę bądź stosunku służbowego i to zarówno objętych, jak i nie objętych planami funduszu płac (np. koszty przejazdów i przeniesień, diety) oraz wynikających z umowy o dzieło i umowy zlecenia, jeżeli jako kontrahent występuje osoba fizyczna niepodlegająca obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatków obrotowego i dochodowego, jak również wszelkich należności wynikających z umów o przeniesienie prawa autorskiego,
2)
ubezpieczeń społecznych, stypendiów oraz umów ubezpieczeniowych i odszkodowań z tytułu poniesionych strat,
3)
wylosowanych obligacji pożyczek państwowych oraz wygranych krajowej loterii pieniężnej,
4)
wypłaty oszczędności oraz pożyczek udzielanych drobno- i średniorolnym chłopom i innym osobom fizycznym oraz rzemieślnikom,
5)
wszelkich należności zasądzonych wyrokiem sądowym, zwrotu kaucji i wadiów, należności za przymusowe świadczenia na cele ogólnogospodarcze,
6)
zobowiązań rzemieślniczych spółdzielni pomocniczych wobec ich członków, wynikających ze statutowej działalności spółdzielni,
7)
podziału czystej nadwyżki i zwrotu udziałów członkowskich w spółdzielniach,
8)
zakupu od gospodarstw rolnych, rybnych i hodowlanych artykułów wytworzonych w tych gospodarstwach oraz skupu artykułów i przedmiotów wszelkiego rodzaju, prowadzonego przez jednostki posiadające odpowiednie upoważnienia właściwych organów nadrzędnych,
9)
należności za usługi transportowe świadczone przez przewoźników nie uspołecznionych,
10)
zobowiązań jednostek uspołecznionego handlu komisowego wobec komitentów,
11)
odszkodowań za przejmowane na własność Państwa gospodarstwa rolne niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowane,
12)
odszkodowań za przymusowo wykupione nieczynne maszyny przemysłowe,
13)
innych rozliczeń określonych przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego.
2.
W przypadkach wymienionych w ust. 1 dyspozycje pieniężne będą wykonywane przez banki z zachowaniem szczególnych przepisów o bankowej kontroli jednostek gospodarczych.
§  7.
Prezes Narodowego Banku Polskiego wyda szczegółową instrukcję regulującą tryb bankowej kontroli rozliczeń pieniężnych objętych niniejszą uchwałą.
§  8.
1.
Zobowiązuje się wszystkich ministrów i kierowników urzędów centralnych do wydania zarządzeń mających na celu:
1)
ograniczenie do wyjątkowych przypadków udzielania przez podległe im jednostki zamówień na dostawy, usługi i roboty jednostkom gospodarki nie uspołecznionej i osobom fizycznym oraz dokonywanych przez te jednostki zakupów w jednostkach uspołecznionego handlu komisowego,
2)
wprowadzenie ścisłej kontroli legalności i celowości zamówień, o których mowa w pkt 1.
2.
Zobowiązuje się Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła do wydania zarządzeń zabezpieczających należytą kontrolę legalności prowadzonego przez spółdzielnie pracy skupu przedmiotów używanych oraz odprzedaży tych przedmiotów jednostkom gospodarki uspołecznionej.
§  9.
Postanowienia niniejszej uchwały nie dotyczą rolniczych spółdzielni produkcyjnych.
§  10.
Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1954.83.961

Rodzaj: Uchwała
Tytuł: Bankowa kontrola niektórych rozliczeń pieniężnych.
Data aktu: 11/08/1954
Data ogłoszenia: 08/09/1954
Data wejścia w życie: 08/09/1954