Organizacja finansowa i system finansowy Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.

ZARZĄDZENIE
MINISTRA FINANSÓW
z dnia 1 kwietnia 1953 r.
w sprawie organizacji finansowej i systemu finansowego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.

Na podstawie art. 15 ustawy z dnia 28 marca 1952 r. o ubezpieczeniach państwowych (Dz. U. Nr 20, poz. 130) zarządza się, co następuje:

I.

Przepisy ogólne.

§  1.
Ilekroć w zarządzeniu jest mowa o ustawie bez bliższego określenia, rozumieć przez to należy ustawę z dnia 28 marca 1952 r. o ubezpieczeniach państwowych (Dz. U. Nr 20, poz. 130), ilekroć zaś jest mowa o Zakładzie, należy przez to rozumieć Państwowy Zakład Ubezpieczeń.
§  2.
Zakład wykonuje swoje zadania, wynikające z ustawy, w oparciu o narodowe plany gospodarcze oraz zgodnie z planem działalności gospodarczej (§ 5).
§  3.
1.
Zakład działa według zasad rozrachunku gospodarczego.
2.
Organy terenowe Zakładu, tj. dyrekcje wojewódzkie i inspektoraty powiatowe (miejskie), działają według zasad wewnętrznego ograniczonego rozrachunku gospodarczego.

II.

Plan działalności gospodarczej, księgowość i roczne zamknięcia rachunkowe.

§  4.
Plan działalności gospodarczej Zakładu obejmuje plan operacyjny i plan finansowy. Budżet administracyjny wchodzi do planu działalności gospodarczej jedną pozycją wydatków i stanowi załącznik do tego planu.
§  5.
1.
Zakład sporządza plan działalności gospodarczej na każdy rok kalendarzowy w myśl wytycznych ustalonych przez Ministra Finansów w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego.
2.
Zakład sporządza plan działalności gospodarczej i budżet administracyjny według wzorów ustalonych przez Ministra Finansów.
3.
Zakład przedkłada plan działalności gospodarczej do zatwierdzenia Ministrowi Finansów w październiku każdego roku na rok następny.
4.
Zakład przedkłada Ministrowi Finansów kwartalne plany finansowe w drugiej dekadzie ostatniego miesiąca każdego kwartału na kwartał następny.
§  6.
1.
Plan działalności gospodarczej Zakładu i kwartalne plany finansowe są planami zbiorczymi wszystkich szczebli organizacyjnych Zakładu.
2.
Poszczególne jednostki organizacyjne opracowują plan działalności gospodarczej i kwartalne plany finansowe w terminie i w myśl wytycznych ustalonych przez Dyrektora Zakładu.
§  7.
1.
Zakład prowadzi księgowość według planu kont, zatwierdzonego przez Ministra Finansów.
2.
Zarząd Centralny, dyrekcje wojewódzkie i inspektoraty powiatowe (miejskie) prowadzą samodzielną księgowość.
3.
Dyrekcje wojewódzkie sporządzają zbiorcze miesięczne bilanse brutto swych inspektoratów w terminie najpóźniej do dnia 15 następnego miesiąca, a Zarząd Centralny sporządza zbiorcze miesięczne bilanse brutto wszystkich inspektoratów obok zbiorczych miesięcznych bilansów brutto dyrekcji wojewódzkich najpóźniej do dnia 30 następnego miesiąca. Zarząd Centralny sporządza własne miesięczne bilanse brutto w terminie do dnia 15 następnego miesiąca.
4.
Roczne zamknięcia rachunkowe Zakładu wynikają ze zbiorczych zestawień rocznych zamknięć rachunkowych wszystkich szczebli organizacyjnych.
5.
Zakład przedkłada Ministrowi Finansów do zatwierdzenia roczne zamknięcia rachunkowe w terminie najpóźniej do końca kwietnia roku następnego.
§  8.
Zasady i wzory zamknięć rachunkowych oraz sprawozdawczości finansowej Zakładu ustali Minister Finansów.

III.

Fundusze, rezerwy techniczne i lokaty.

§  9.
1.
Fundusz podstawowy (art. 27 ustawy) odpowiada wartości środków trwałych Zakładu po potrąceniu amortyzacji.
2.
Środki trwałe Zakładu obejmują: przydzielone Zakładowi dla wykonania zadań planowych lub uzyskane w wyniku działalności inwestycyjnej nieruchomości oraz te urządzenia i ruchomości, które stosownie do ogólnie obowiązujących zasad (przepisów szczegółowych) podlegają wpisaniu do majątku Zakładu.
§  10.
Fundusz rezerwowy (art. 28 ustawy) jest pokrywany lokatami w budżecie Państwa w ramach planu finansowego (§ 14).
§  11.
1.
Tworzy się rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe, na które składają się:
a)
rezerwy techniczne ubezpieczeń osobowych (§ 12),
b)
przeniesienie składek na udział własny na rok następny z ubezpieczeń majątkowych i osobowych z wyłączeniem ubezpieczeń na życie,
c)
rezerwy na nie uregulowane szkody z ubezpieczeń majątkowych i świadczenia z ubezpieczeń osobowych na udział własny,
d)
inne rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe przewidziane w technicznych planach działalności.
2.
Sposób obliczania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych ustalają techniczne plany działalności, zatwierdzone przez Ministra Finansów.
§  12.
1.
Do rezerw technicznych ubezpieczeń osobowych wchodzą:
a)
matematyczna rezerwa składek,
b)
przeniesienie składek z ubezpieczeń na życie,
c)
skapitalizowana wartość zapadłych świadczeń rentowych.
2.
Rezerwy techniczne ubezpieczeń osobowych po odliczeniu pożyczek udzielonych zgodnie z warunkami ubezpieczeń pod zastaw polis ubezpieczeń na życie - Zakład lokuje w budżecie Państwa.
3.
Oprocentowanie lokat rezerw technicznych ubezpieczeń osobowych wynosi 5%.
4.
Zakład uzupełnia lokatę rezerw technicznych ubezpieczeń osobowych w 6 tygodni po upływie każdego kwartału sumą równą 70% nadwyżki dochodów nad wydatkami na świadczenia z ubezpieczeń na życie, dla których tworzy się matematyczną rezerwę składek.
5.
W terminie przedłożenia rocznych zamknięć rachunkowych Zakład jest obowiązany lokatę rezerw technicznych ubezpieczeń osobowych uzupełnić do wysokości rezerwy określonej bilansem rocznym, po odliczeniu pożyczek pod zastaw polis ubezpieczeń na życie. Jeżeli z bilansu wynika, że lokata rezerwy technicznej ubezpieczeń osobowych jest wyższa od rezerwy ustalonej bilansem rocznym, różnica zostaje zarachowana na poczet bieżących wpłat do budżetu Państwa z tytułu lokat rezerwy technicznej ubezpieczeń osobowych.
§  13.
Przeniesienie składek na udział własny na rok następny (§ 11 ust. 1 lit. b) rezerwa na nie uregulowane szkody z ubezpieczeń majątkowych i świadczeń z ubezpieczeń osobowych na udział własny (§ 11 ust. 1 lit. c) oraz inne rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (§ 11 ust. 1 lit. d) pokrywane są lokatami w budżecie Państwa w ramach planu finansowego.
§  14.
Nadwyżkę wynikającą z rocznego planu finansowego po uwzględnieniu kwoty rezerwy technicznej ubezpieczeń osobowych (§ 12 ust. 2, 4 i 5) Zakład wnosi na podstawie planów kwartalnych na lokaty do budżetu Państwa w terminach wskazanych przez Ministra Finansów.
§  15.
1.
Na wniesione lokaty do budżetu Państwa na podstawie § 12 ust. 2 i § 14 Minister Finansów wydaje Zakładowi potwierdzenia lokat.
2.
W przypadkach, gdy zajdzie potrzeba:
a)
pokrywania straty bilansowej z funduszu rezerwowego (art. 28 ust. 2 ustawy) lub
b)
naruszenia rezerwy technicznej ubezpieczeń osobowych,

Minister Finansów na wniosek dyrektora Zakładu zwalnia w całości lub w części lokaty wymienione w ust. 1.

§  16.
Dla zapewnienia operatywnej działalności Zakładu służą środki obrotowe w wysokości części funduszu rezerwowego nie ulokowanej w budżecie Państwa.
§  17.
Dyrektor Zakładu w porozumieniu z Narodowym Bankiem Polskim wyda zarządzenie regulujące wysokość limitów środków pieniężnych w kasach Zakładu i na rachunkach bankowych dyrekcji wojewódzkich i inspektoratów powiatowych (miejskich). Zarządzenie to ustali również system wewnętrznego obiegu środków pieniężnych w Zakładzie.

IV.

Amortyzacja i finansowanie robót kapitalnych.

§  18.
Zakład dokonuje amortyzacji środków trwałych przeznaczonej na finansowanie inwestycji i kapitalnych remontów.
§  19.
Inwestycje Zakładu przewidziane w planie inwestycyjnym będą finansowane:
a)
z części zakumulowanej amortyzacji środków trwałych, która po wyłączeniu kwot przeznaczonych na finansowanie kapitalnych remontów przeznaczona jest na finansowanie inwestycji,
b)
z przewidzianej w budżecie Państwa dotacji w wysokości różnicy między limitem planu inwestycyjnego Zakładu a kwotą akumulowanej amortyzacji wymienionej pod lit. a).
§  20.
Źródłem finansowania kapitalnych remontów Zakładu jest część amortyzacji środków trwałych, przeznaczona na kapitalne remonty w trybie przewidzianym w obowiązujących przepisach.
§  21.
1.
Akumulację amortyzacji w części przeznaczonej na finansowanie inwestycji przeprowadzać będzie Zarząd Centralny na rachunku w Banku Inwestycyjnym na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorstw państwowych.
2.
Akumulację amortyzacji w części przeznaczonej na finansowanie kapitalnych remontów przeprowadzać będzie Zarząd Centralny na rachunku w Narodowym Banku Polskim.
§  22.
1.
W terminie do dnia 22 każdego miesiąca Zakład obowiązany jest przelewać na rachunki wymienione w § 21 1/12 kwot tych części zaplanowanej rocznej amortyzacji, które przeznaczone zostały na finansowanie inwestycji oraz kapitalnych remontów.
2.
Przelewy powyższe mają charakter zaliczkowy i podlegają stosownemu rozliczeniu na podstawie rocznych zamknięć rachunkowych.

V.

Podział nadwyżki.

§  23.
Przeznaczenie i podział nadwyżki bilansowej określa art. 30 ustawy.
§  24.
1.
Wpłaty do budżetu Państwa z tytułu osiągniętej nadwyżki będą dokonywane:
a)
zaliczkowo - w wysokości 1/8 nadwyżki wynikającej z zatwierdzonego przez Ministra Finansów planu działalności gospodarczej Zakładu na dany rok w okresie, gdy fundusz rezerwowy nie osiągnął wysokości przewidzianej w art. 28 ust. 1 ustawy, lub 1/4 tej nadwyżki w okresie, gdy fundusz rezerwowy osiągnął tę wysokość - w terminie do dnia 30 ostatniego miesiąca każdego kwartału za dany kwartał,
b)
po upływie roku - w wysokości wynikającej z rozliczenia sporządzonego na podstawie zatwierdzonych przez Ministra Finansów zamknięć rocznych - w terminie dwutygodniowym po zatwierdzeniu tych zamknięć.
2.
Stwierdzona na podstawie zamknięć rocznych nadpłata z tytułu wpłat zaliczek podlega zwrotowi lub zostaje zarachowana na poczet zaliczek roku następnego.

VI.

Przepis końcowy.

§  25.
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 1953 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1953.A-33.425

Rodzaj: Zarządzenie
Tytuł: Organizacja finansowa i system finansowy Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.
Data aktu: 01/04/1953
Data ogłoszenia: 18/04/1953
Data wejścia w życie: 18/04/1953, 01/01/1953