Tryb zawierania umów ze zwerbowanymi robotnikami.

ZARZĄDZENIE
MINISTRA PRACY I OPIEKI SPOŁECZNEJ
z dnia 2 października 1953 r.
w sprawie trybu zawierania umów ze zwerbowanymi robotnikami.

Na podstawie § 27 pkt 4 i 5 uchwały nr 679 Prezydium Rządu z dnia 29 września 1951 r. w sprawie werbunku niewykwalifikowanej siły roboczej (Monitor Polski z 1951 r. Nr A-88, poz. 1214 oraz z 1953 r. Nr A-36, poz. 457) ustala się, co następuje:
§  1.
Wprowadza się obowiązek zawierania na piśmie umów o pracę z robotnikami zwerbowanymi do pracy.
§  2.
1.
Umowy o pracę z robotnikami, zwerbowanymi do pracy w przemyśle, budownictwie, komunikacji i innych gałęziach gospodarki narodowej, można zawierać na czas nieokreślony bądź na czas określony (okres sezonu).
2.
Umowa zawarta na czas określony ulega rozwiązaniu po upływie okresu, na który została zawarta, przy czym może być przedłużona na dalszy okres za zgodą obu stron (pracownika i pracodawcy).
3.
Umowa zawarta na czas nieokreślony może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim dwutygodniowym wypowiedzeniem.
§  3.
Umowy o pracę zawierane są na formularzach według wzorów ramowych, stanowiących załączniki do niniejszego zarządzenia (wzór nr 1 i 2).
§  4.
1.
Umowy o pracę zawiera się z mężczyznami w wieku od 16 do 55 lat i kobietami w wieku od 16 do 50 lat, o ile zarządzenie dla danej akcji werbunkowej nie stanowi inaczej.
2.
Zabrania się zawierania umów o pracę z osobami:
1)
niezdolnymi do danego rodzaju pracy,
2)
o niepełnej zdolności do pracy wskutek kalectwa oraz
3)
z osobami, dla których dany rodzaj pracy jest zakazany odrębnymi przepisami ustawodawstwa pracy (np. prace wzbronione dla kobiet i młodocianych).
§  5.
Umowy o pracę zawierane są:
1)
w miejscu werbunku (powiat, gmina, gromada) w imieniu zakładu pracy, dla którego prowadzi się werbunek, przez pracowników organów zatrudnienia prezydiów rad narodowych lub przedstawicieli zakładów pracy bądź
2)
w zakładzie pracy, bezpośrednio po przybyciu zamiejscowych robotników - przez upoważnionego przedstawiciela administracji zakładu pracy.
§  6.
Robotnicy, którzy zostali zwerbowani do pracy według zasad określonych w uchwale nr 679 Prezydium Rządu z dnia 29 września 1951 r. (Monitor Polski z 1951 r. Nr A-88, poz. 1214 oraz z 1953 r. Nr A-36, poz. 457) i zawarli umowy o pracę w miejscu werbunku, uprawnieni są do bezpłatnych przejazdów z miejsca zamieszkania do miejsca pracy.
§  7.
Powiatowy (miejski) organ zatrudnienia - na podstawie umowy o pracę, zawartej w miejscu werbunku (powiat, gmina, gromada) - wydaje zwerbowanemu robotnikowi kolejowy bilet kredytowany do miejsca pracy oraz zwraca koszty dojazdu z miejsca zamieszkania do siedziby organu zatrudnienia.
§  8.
Osoby zawierające umowy w imieniu zakładu pracy powinny przed podpisaniem umowy stwierdzić tożsamość zwerbowanych robotników na podstawie dokumentów, tj. dowodu osobistego lub karty meldunkowej, książeczki wojskowej, zaświadczenia o zwolnieniu z ostatniego miejsca pracy.
§  9.
Umowę o pracę zawiera się w miejscu werbunku w 3 egzemplarzach, z których jeden wręcza się zwerbowanemu i po jednym doręcza zakładowi pracy oraz powiatowemu (miejskiemu) organowi zatrudnienia, właściwemu dla miejsca stałego zamieszkania zwerbowanego.
§  10.
Egzemplarze umów ze zwerbowanymi, przeznaczone dla zakładu pracy, pracownik powiatowego (miejskiego) organu zatrudnienia wręcza za pokwitowaniem przewodnikowi transportu grupy zwerbowanych, jeżeli przewodnikiem jest pracownik prezydium rady narodowej lub zakładu pracy. W innych przypadkach powiatowy organ zatrudnienia przesyła egzemplarz umowy o pracę zakładowi pracy listem poleconym.
§  11.
Powiatowy (miejski) organ zatrudnienia przechowuje umowy ze zwerbowanym, w porządku chronologicznym, w osobnych dla każdego werbunku teczkach, odnotowując na umowie datę wyjazdu zwerbowanego i wydanie kolejowego biletu kredytowanego na przejazd do miejsca pracy.
§  12.
Zakład pracy prowadzący werbunek zaopatruje werbowników oraz organy zatrudnienia prezydiów rad narodowych, prowadzące werbunek, w dostateczną ilość wypełnionych i podpisanych formularzy umów o pracę.
§  13.
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
ZAŁĄCZNIKI

Wzór nr 1

(umowa na czas nieokreślony)

UMOWA O PRACĘ

zawarta dnia ................. 195 ... r. w .................

pomiędzy ....................., reprezentowanym przez ..........

(nazwa zakładu pracy)

.....................................,

(nazwisko, imię i stanowisko służbowe)

a Obywatelem ...............................,

zamieszkałym w .....................,

(gromada, gmina, powiat)

zwanym w dalszym ciągu "pracownikiem".

I.

Pracownik zobowiązuje się pracować w ...................

w charakterze ..........................

od dnia .......... 195 ... r. oraz uczciwie i dobrze wykonywać powierzoną mu pracę.

II.

..................................

(nazwa zakładu pracy)

zobowiązuje się do następujących świadczeń na rzecz pracownika:

1)
do wypłacania wynagrodzenia za wykonaną pracę według postanowień układu zbiorowego, a w szczególności:
a)
zaszeregowania do grupy uposażenia w zależności od stwierdzonych kwalifikacji zawodowych pracownika,
b)
umożliwienia pracy w systemie akordowym dla osiągnięcia wyższej wydajności i zarobku odpowiadającego wysiłkowi osobistemu pracownika;
2)
do wypłacania wynagrodzenia w terminach: ....................

.................................

3)
do wypłacenia w dniu rozpoczęcia pracy zaliczki w wysokości określonej obowiązującymi przepisami i potrącanej w 3 ratach miesięcznych z bieżących zarobków pracownika;
4)
do niezwłocznego przydzielenia kwatery w hotelu robotniczym, wyposażonej w niezbędny sprzęt i zaopatrzonej w czystą bieliznę pościelową;
5)
do umożliwienia niezwłocznie po przybyciu do zakładu pracy odpłatnego korzystania ze stołówki;
6)
do przydzielenia stanowiska roboczego nie później niż w 24 godziny od przybycia do zakładu pracy;
7)
do udzielania co miesiąc 1-dniowego bezpłatnego zwolnienia z pracy w soboty lub poniedziałki dla odwiedzenia rodziny (o ile pracownik nie ma możności codziennego powrotu do miejsca zamieszkania);
8)
do udzielania pracownikowi będącemu użytkownikiem gospodarstwa mało- i średniorolnego nie zatrudniającemu sił najemnych, bezpłatnego zwolnienia z pracy do prac na roli na okres pilnych robót w gospodarstwie przez siebie użytkowanym; okres zwolnienia z pracy nie może wynosić więcej niż 3 dni robocze za każdy przepracowany w przedsiębiorstwie miesiąc, a łącznie nie więcej niż 20 dni roboczych w roku kalendarzowym;
9)
do innych świadczeń: ........................

................................

................................

................................

................................

................................

................................

................................

................................

................................

................................

III.

Umowa o pracę może być rozwiązana przez każdą ze stron (pracownika bądź zakład pracy) za uprzednim 2-tygodniowym wypowiedzeniem.

IV.

W kwestiach nie unormowanych niniejszą umową obowiązują ogólne przepisy ustawodawstwa pracy oraz postanowienia układu zbiorowego.

V.

Umowa niniejsza spisana została w 3 jednobrzmiących egzemplarzach, z których po jednym otrzymują: zakład pracy, Samodzielny Oddział (Referat) Zatrudnienia Prezydium Powiatowej (Miejskiej) Rady Narodowej w ....................... i pracownik.

VI.

Uwagi: ................................

..................................................

..................................................

..................................................

..................................................

.................................

(miejscowość i data)

.................................

(podpis pracownika)

(pieczęć zakładu pracy)

................................

(podpis przedstawiciela zakładu pracy)

Wypełnia organ zatrudnienia

prezydium rady narodowej

Wydano bilet kredytowany nr .............

w dniu ........................

Stempel samodzielnego oddziału (referatu) zatrudnienia prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej.

...............................................

(nazwisko i imię pracownika wydającego bilet)

Bilet otrzymałem:

.................................

(podpis pracownika)

Wzór nr 2

(umowa na czas określony)

UMOWA O PRACĘ

zawarta dnia ........................ 195 ... r. w .......................

pomiędzy ......................., reprezentowanym przez ....................

(nazwa zakładu pracy)

........................................................,

(nazwisko, imię i stanowisko służbowe)

a Obywatelem ................................,

zamieszkałym w .............................,

(gromada, gmina, powiat)

zwanym w dalszym ciągu "pracownikiem".

I.

Pracownik zobowiązuje się pracować w .............................

w charakterze ....................................

od dnia ................ do dnia .....................

oraz uczciwie i dobrze wykonywać powierzoną mu pracę.

II.

.........................................

(nazwa zakładu pracy)

zobowiązuje się do następujących świadczeń na rzecz pracownika:

1)
do wypłacania wynagrodzenia za wykonaną pracę według postanowień układu zbiorowego, a w szczególności:
a)
zaszeregowania do grupy uposażenia w zależności od stwierdzonych kwalifikacji zawodowych pracownika,
b)
umożliwienia pracy w systemie akordowym dla osiągnięcia wyższej wydajności i zarobku odpowiadającego wysiłkowi osobistemu pracownika;
2)
do wypłacania wynagrodzenia w terminach ...............................

............................................

3)
do wypłacenia w dniu rozpoczęcia pracy zaliczki w wysokości określonej obowiązującymi przepisami i potrącanej w 3 ratach miesięcznych z bieżących zarobków pracownika;
4)
do niezwłocznego przydzielenia kwatery w hotelu robotniczym, wyposażonej w niezbędny sprzęt i zaopatrzonej w czystą bieliznę pościelową;
5)
do umożliwienia niezwłocznie po przybyciu do zakładu pracy odpłatnego korzystania ze stołówki;
6)
do przydzielenia stanowiska roboczego nie później niż w 24 godziny od przybycia do zakładu pracy;
7)
do udzielania co miesiąc 1-dniowego bezpłatnego zwolnienia z pracy w soboty lub poniedziałki dla odwiedzenia rodziny (o ile pracownik nie ma możności codziennego powrotu do miejsca zamieszkania);
8)
do udzielenia pracownikowi będącemu użytkownikiem gospodarstwa mało- i średniorolnego, nie zatrudniającemu sił najemnych, bezpłatnego zwolnienia z pracy do prac na roli na okres pilnych robót w gospodarstwie przez siebie użytkowanym; okres zwolnienia z pracy nie może wynosić więcej niż 3 dni robocze za każdy przepracowany w przedsiębiorstwie miesiąc, a łącznie nie więcej niż 20 dni roboczych w roku kalendarzowym;
9)
do innych świadczeń: ......................................

.....................................

.....................................

.....................................

.....................................

.....................................

.....................................

.....................................

.....................................

III.

Po upływie terminu, na który została zawarta, umowa może być przedłużona za zgodą obu stron (pracownika i zakładu pracy) na dalszy okres.

IV.

W kwestiach nie unormowanych niniejszą umową obowiązują ogólne przepisy ustawodawstwa pracy oraz postanowienia układu zbiorowego.

V.

Umowa niniejsza spisana została w 3 jednobrzmiących egzemplarzach, z których po jednym otrzymują: zakład pracy, Samodzielny Oddział (Referat) Zatrudnienia Prezydium Powiatowej (Miejskiej) Rady Narodowej w ........................ i pracownik.

VI.

Uwagi: ............................

.............................................

.............................................

.............................................

.............................................

.................................

(miejscowość i data)

.................................

(podpis pracownika)

(pieczęć zakładu pracy)

................................

(podpis przedstawiciela zakładu pracy)

Wypełnia organ zatrudnienia prezydium rady narodowej

Wydano bilet kredytowany nr ............................

w dniu ..................................

Stempel samodzielnego oddziału (referatu) zatrudnienia prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej

................................................

(nazwisko i imię pracownika wydającego bilet)

Bilet otrzymałem:

...............................

(podpis pracownika)

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1953.A-112.1470

Rodzaj: Zarządzenie
Tytuł: Tryb zawierania umów ze zwerbowanymi robotnikami.
Data aktu: 02/10/1953
Data ogłoszenia: 17/12/1953
Data wejścia w życie: 17/12/1953