Rozporządzenie 2026/1395 w sprawie stosowania ogólnego systemu preferencji taryfowych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 978/2012
ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2026/1395z dnia 17 czerwca 2026 r.w sprawie stosowania ogólnego systemu preferencji taryfowych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 978/2012
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 207 ust. 2,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą 1 ,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1) Od 1971 r. Unia przyznaje preferencje handlowe krajom rozwijającym się w ramach swojego ogólnego systemu preferencji taryfowych (zwanego dalej "GSP").
(2) Wspólna polityka handlowa Unii kieruje się zasadami i realizuje cele działań zewnętrznych Unii określonych w art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej.
(3) Ponieważ polityka Unii w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju ma być również realizowana w ramach zasad i celów działań zewnętrznych Unii, wspólna polityka handlowa Unii powinna być spójna z podstawowymi celami polityki Unii w dziedzinie współpracy na rzecz rozwoju, określonymi w art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności z celem zmniejszenia i likwidacji ubóstwa, oraz powinna przyczyniać się do ich realizacji, a także promować zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i środowiskowy oraz dobre rządy w krajach rozwijających się. Wspólna polityka handlowa Unii powinna być również zgodna z wymogami Światowej Organizacji Handlu (WTO), w szczególności z decyzją w sprawie zróżnicowanego i bardziej uprzywilejowanego wzajemnego traktowania oraz pełniejszego uczestnictwa krajów rozwijających się (zwaną dalej "klauzulą dopuszczającą") przyjętą na mocy Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT) w 1979 r., zgodnie z którą członkowie WTO mogą przyznać zróżnicowane i korzystniejsze traktowanie krajom rozwijającym się.
(4) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 978/2012 2 , zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2663 3 przewiduje stosowanie GSP do dnia 31 grudnia 2027 r., z wyjątkiem szczególnych ustaleń dotyczących krajów najsłabiej rozwiniętych, w przypadku których podana data wygaśnięcia nie ma zastosowania. Po tym czasie GSP powinien obowiązywać przez kolejny okres 10 lat od daty zastosowania preferencji taryfowych określonych w niniejszym rozporządzeniu z wyjątkiem szczególnego rozwiązania dotyczącego krajów najsłabiej rozwiniętych, które powinno być dalej stosowane i nie powinno wygasnąć.
(5) Ogólne cele GSP obejmują wspieranie eliminacji ubóstwa we wszystkich jego formach, zgodnie z rezolucją Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) A/RES/70/1 pt. "Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030" (zwaną dalej "Agendą ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030"), w szczególności związany z handlem cel zrównoważonego rozwoju nr 17.12, a także promowanie Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 przy jednoczesnym unikaniu szkód dla interesów sektora przemysłu UE. W przeglądzie śródokresowym ogólnego systemu preferencji taryfowych dokonanym w 2018 r. oraz w badaniu z 2021 r. przeprowadzonym na potrzeby oceny skutków w celu przygotowania przeglądu rozporządzenia (UE) nr 978/2012 w sprawie GSP, stwierdzono, że ramy GSP na mocy rozporządzenia (UE) nr 978/2012 przyczyniły się do realizacji tych ogólnych celów, które stanowiły istotę przeprowadzonej w 2012 r. reformy systemu GSP.
(6) Ze względu na obecną sytuację na świecie ogólne cele GSP pozostają istotne i są zgodne z analizą i perspektywą przedstawioną w komunikacie Komisji z dnia 18 lutego 2021 r. pt. "Przegląd polityki handlowej - otwarta, zrównoważona i asertywna polityka handlowa". Zgodnie z tym komunikatem "[w] strategicznym interesie UE leży bowiem wspieranie zwiększonej integracji z gospodarką światową podatnych na zagrożenia krajów rozwijających się" oraz "UE musi w pełni wykorzystać siłę, jaką daje jej otwartość i atrakcyjność jej jednolitego rynku", aby wspierać multilateralizm i zapewnić przestrzeganie uniwersalnych wartości. W odniesieniu do GSP, w komunikacie odnotowano jego istotną rolę "w promowaniu poszanowania podstawowych praw człowieka i praw pracowniczych" oraz wyznaczono cel, jakim jest "dalsze zwiększenie możliwości handlowych dla krajów rozwijających się, aby ograniczyć ubóstwo i stworzyć miejsca pracy zgodne z międzynarodowymi wartościami i zasadami". GSP powinien ponadto pomagać krajom korzystającym w wzmacnianiu ich gospodarek w sposób zrównoważony, w tym z poszanowaniem dla międzynarodowych praw człowieka, oraz norm w zakresie praw pracowniczych, klimatu i ochrony środowiska a także związanych z dobrymi rządami. Należy zapewnić spójność między celami GSP a pomocą udzielaną krajom korzystającym zgodnie z art. 208 TFUE i unijną spójnością polityki na rzecz rozwoju, która stanowi kluczowy filar starań Unii na rzecz wzmocnienia pozytywnego wpływu współpracy na rzecz rozwoju i zwiększenia jej skuteczności. Unijna pomoc rozwojowa regulowana rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/947 4 oraz GSP mają wspólny cel, jakim jest zrównoważony rozwój. Wykorzystanie przez kraje korzystające preferencji taryfowych przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu oraz ratyfikacja i skuteczne wdrożenie międzynarodowych konwencji i umów dotyczących praw człowieka, praw pracowniczych, klimatu i ochrony środowiska, oraz związanych z dobrymi rządami może przyczynić się do osiągnięcia tego celu. W związku z tym przy wdrażaniu niniejszego rozporządzenia należy zapewnić synergię i komplementarność z działaniami podejmowanymi w ramach rozporządzenia (UE) 2021/947.
(7) Zapewniając preferencyjny dostęp do rynku Unii, w ramach GSP należy wspierać kraje rozwijające się w ich wysiłkach na rzecz zmniejszania ubóstwa oraz osiągnięcia i promowania dobrych rządów i zrównoważonego rozwoju, poprzez udzielanie tym krajom pomocy w zakresie wytwarzania dodatkowych przychodów z handlu międzynarodowego, które kraje te mogą następnie ponownie zainwestować z myślą o własnym rozwoju oraz, dodatkowo, w celu dywersyfikowania swoich gospodarek. Preferencje taryfowe przyznawane w ramach GSP należy ukierunkować na te kraje rozwijające się, które mają większe potrzeby rozwojowe, handlowe i finansowe.
(8) Równouprawnienie płci we wszystkich obszarach polityki Unii jest mocno ugruntowane w art. 8 TFUE i stanowi również kluczowy element Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, zgodnie z jej celem zrównoważonego rozwoju nr 5. Umowy handlowo-inwestycyjne mają jednak zazwyczaj inny wpływ na kobiety i na mężczyzn ze względu na strukturalny brak równouprawnienia płci. GSP może w pozytywny sposób przyczynić się do zatrudnienia kobiet i wzmocnienia ich pozycji.
(9) GSP powinien obejmować podstawowe rozwiązanie (zwane danej "standardowym GSP") oraz dwa szczególne rozwiązania, tj. szczególne rozwiązanie motywacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów (GSP +) oraz szczególne rozwiązanie dotyczące krajów najsłabiej rozwiniętych, "wszystko oprócz broni" (EBA). Utrzymuje się zatem strukturę systemu obowiązującą przez ostatni okres, jako że kładzie się w niej nacisk na kraje najbardziej potrzebujące i uwzględnia zróżnicowane potrzeby krajów korzystających w zakresie rozwoju. GSP powinien sprzyjać integracji regionalnej między krajami rozwijającymi się i mieć zastosowanie do całego terytorium kraju korzystającego, w tym do specjalnych stref ekonomicznych i stref przetwórstwa eksportowego.
(10) Standardowy GSP powinien być przyznawany wszystkim krajom rozwijającym się, które mają wspólne potrzeby rozwojowe i znajdują się na podobnym etapie rozwoju gospodarczego. Na szczeblu Światowej Organizacji Handlu nie sformułowano definicji "krajów rozwijających się", a sporządzenie wykazu krajów rozwijających się kwalifikujących się do systemu GSP pozostawia się krajom przyznającym preferencje. Kraje, które pomyślne przeszły transformację z gospodarki scentralizowanej na rynkową i stały się prężnymi gospodarkami o silnej pozycji w handlu międzynarodowym, nie powinny być uznawane za kraje rozwijające się w kontekście GSP, a zatem należy wykreślić je z wykazu krajów kwalifikujących się do uzyskania pomocy. Kraje, które zostały sklasyfikowane przez Bank Światowy jako kraje o wysokim dochodzie lub o wyższym średnim dochodzie, mają poziom dochodu na mieszkańca umożliwiający im osiągnięcie wyższych poziomów dywersyfikacji bez preferencji taryfowych przyznawanych w ramach GSP. Kraje te znajdują się na różnych poziomach rozwoju gospodarczego i w związku z tym nie mają takich samych potrzeb w zakresie rozwoju, handlu i finansów jak kraje o niskim dochodzie lub podatne na zagrożenia kraje rozwijające się. Aby zapobiec nieuzasadnionej dyskryminacji, nie powinny one zatem korzystać z rozwiązania w ramach standardowego GSP. Ponadto kraje o wysokim lub wyższym średnim dochodzie nie powinny korzystać z preferencji taryfowych przyznawanych w ramach GSP, ponieważ zwiększyłoby to presję konkurencyjną na wywóz z biedniejszych, bardziej podatnych na zagrożenia krajów, a zatem mogłoby spowodować nałożenie nieuzasadnionego obciążenia na te kraje rozwijające się, które są bardziej podatne na zagrożenia. Stosując standardowy GSP, należy uwzględnić fakt, że potrzeby rozwojowe, handlowe i finansowe danego kraju podlegają zmianom. Należy zatem zapewnić możliwość dostosowania standardowego GSP.
(11) Przez wzgląd na spójność nie należy rozszerzać preferencji taryfowych przyznawanych w ramach standardowego GSP na kraje rozwijające się, które korzystają z zawartej z Unią umowy o preferencyjnym dostępie do rynku, zapewniającej zasadniczo w zakresie całego handlu co najmniej taki sam poziom preferencji taryfowych jak standardowy GSP. Aby jednak zapewnić krajowi korzystającemu i podmiotom gospodarczym czas na dokładne przystosowanie się, rozwiązanie w ramach standardowego GSP należy w dalszym ciągu stosować przez dwa lata od daty rozpoczęcia stosowania rozwiązania zakładającego preferencyjny dostęp do rynku w odniesieniu do tego kraju korzystającego.
(12) GSP+ opiera się na całościowej koncepcji zrównoważonego rozwoju uznanej przez międzynarodowe konwencje i instrumenty, takie jak Deklaracja Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawie do rozwoju z 1986 r., Deklaracja z Rio w sprawie środowiska i rozwoju z 1992 r., Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotycząca podstawowych zasad i praw w pracy z 1998 r., Deklaracja milenijna Organizacji Narodów Zjednoczonych z 2000 r. i Deklaracja z Johannesburga w sprawie zrównoważonego rozwoju z 2002 r., Deklaracja na rzecz przyszłości pracy z okazji stulecia MOP z 2019 r., Agenda ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka z 2011 r. oraz porozumienie klimatyczne z Paryża przyjęte 12 grudnia 2015 r. w ramach Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu ("porozumienie paryskie"). W związku z tym należy przyznać dodatkowe preferencje taryfowe przewidziane w ramach GSP+ tym krajom rozwijającym się, które ze względu na brak dywersyfikacji są podatne na zagrożenia pod względem gospodarczym, ratyfikowały międzynarodowe konwencje i umowy dotyczące praw człowieka i praw pracowniczych, ochrony klimatu i środowiska oraz dobrych rządów, a także zobowiązują się do ich skutecznego wdrożenia. GSP+ powinien pomóc tym krajom w podjęciu dodatkowych zobowiązań wynikających z ratyfikacji i skutecznego wdrożenia tych międzynarodowych konwencji i umów. Unia powinna podejmować regularne misje monitorujące i wizyty konsultacyjne z krajami korzystającymi z GSP+ w celu propagowania uniwersalnych wartości w zakresie praw człowieka, w tym postępów w kierunku zniesienia kary śmierci, pociągnięcia do odpowiedzialności za zbrodnie wojenne i inne poważne przestępstwa oraz egzekwowania istniejących praw człowieka. Ponadto dialog z krajami korzystającymi z systemu GSP+ powinien promować podstawowe zasady i prawa w miejscu pracy, ochronę środowiska i dobre rządy.
(13) Należy zaktualizować wykaz konwencji międzynarodowych istotnych z perspektywy GSP, określony w załączniku VIII do rozporządzenia (UE) nr 978/2012, aby lepiej odzwierciedlić rozwój tych instrumentów i norm międzynarodowych oraz przyjąć proaktywne podejście do zrównoważonego rozwoju zgodne z Agendą ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i jej celami. W związku z tym należy dodać następujące konwencje: porozumienie paryskie - zastępujące Protokół z Kioto z 1997 r. do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu; Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych z 2006 r.; Protokół fakultatywny z 2000 r. do Konwencji o prawach dziecka w sprawie angażowania dzieci w konflikty zbrojne; Konwencję MOP dotyczącą inspekcji pracy w przemyśle i handlu z 1947 r. (nr 81); Konwencję MOP dotyczącą trójstronnych konsultacji w zakresie wprowadzenia w życie międzynarodowych norm w sprawie pracy z 1976 r. (nr 144); Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej z 2000 r. Komisja, w stosownych przypadkach wraz z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ), powinna, w ramach istniejącego dialogu z krajami korzystającymi objętymi standardowym GSP lub EBA, dokonać przeglądu postępów tych krajów w zakresie ratyfikacji międzynarodowych konwencji i umów dotyczących praw człowieka, praw pracowniczych, ochrony klimatu i środowiska oraz dobrych rządów mających znaczenie z perspektywy GSP i wymienionych w załączniku VI do niniejszego rozporządzenia (zwanych dalej "odpowiednimi konwencjami") oraz wspierać dalsze postępy w tym zakresie, aby osiągnąć cel, jakim jest zrównoważony rozwój.
(14) Należy zachęcać kraje opuszczające kategorię krajów najsłabiej rozwiniętych wyznaczonej przez ONZ, do dalszego podążania drogą zrównoważonego rozwoju. W tym celu należy złagodzić - w porównaniu z rozporządzeniem (UE) nr 978/2012 - kryteria dotyczące podatności na zagrożenia gospodarcze, które musi spełnić kraj, aby zakwalifikować się do GSP+, tak aby ułatwić dostęp do tego rozwiązania większej liczbie krajów opuszczających kategorię krajów najsłabiej rozwiniętych.
(15) Preferencje taryfowe powinny mieć na celu wspieranie dalszego zrównoważonego wzrostu gospodarczego krajów korzystających, a tym samym wychodzić naprzeciw potrzebie zrównoważonego rozwoju. W ramach GSP+, cła ad valorem dla danych krajów korzystających powinny zatem zostać zawieszone. Cła specyficzne, o ile nie są połączone z cłem ad valorem, powinny także zostać zawieszone.
(16) Kraje, które spełniają kryteria kwalifikowalności w zakresie korzystania z GSP+, powinny móc korzystać z dodatkowych preferencji taryfowych, jeżeli po złożeniu przez nie wniosku Komisja ustali, że spełnione są odpowiednie warunki.
(17) Kraje, które na dzień 31 grudnia 2026 r. są krajami korzystającymi z GSP+ na mocy rozporządzenia (UE) nr 978/2012, jak określono w załączniku III do tego rozporządzenia, i które chcą nadal korzystać z GSP+, powinny złożyć nowy wniosek do dnia 31 grudnia 2028 r., zgodnie z kryteriami kwalifikowalności określonymi w niniejszym rozporządzeniu. Aby jednak zapewnić ciągłość i pewność prawa podmiotom gospodarczym, należy utrzymać preferencje taryfowe w ramach GSP+ przewidziane w rozporządzeniu (UE) nr 978/2012 dla tych krajów w okresie, w którym przeprowadza się ocenę złożonych wniosków. Okres przejściowy ma zapewnić krajom korzystającym z GSP+ wystarczająco dużo czasu na przygotowanie wniosku w celu spełnienia wymogów warunkowości zmienionych na mocy niniejszego rozporządzenia, a jednocześnie utrzymać preferencyjny dostęp do GSP+ przewidziany w rozporządzeniu (UE) nr 978/2012. Wnioski ze strony krajów składających wniosek o pomoc o charakterze technicznym lub finansowym związaną z ratyfikacją i wdrażaniem odpowiednich konwencji mogą być rozpatrywane przychylnie.
(18) Komisja, a w stosownych przypadkach ESDZ, powinna monitorować stan ratyfikacji odpowiednich konwencji i ich skutecznego wykonywania, analizując stosowne informacje, a w szczególności wnioski i zalecenia właściwych organów monitorujących ustanowionych na mocy tych konwencji, o ile są one dostępne, a także analizując wdrażanie proponowanego perspektywicznego i ukierunkowanego na priorytety planu działania i regularnych misji w terenie, jak również wkład odpowiednich zainteresowanych stron, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka, w krajach korzystających. Co trzy lata Komisja powinna przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące stanu ratyfikacji odpowiednich konwencji, wypełniania przez kraje korzystające wszelkich zobowiązań w zakresie sprawozdawczości przewidzianych w odpowiednich konwencjach oraz wykonania odpowiednich konwencji w praktyce. Sprawozdanie to powinno zawierać zalecenia i priorytety w przypadku konkretnych obaw dotyczących skutecznego wdrożenia odpowiednich konwencji.
(19) W całym cyklu monitorowania należy prowadzić konsultacje ze społeczeństwem obywatelskim i innymi zainteresowanymi stronami, a przekazywane przez nie informacje powinny być w stosownych przypadkach należycie uwzględniane.
(20) W lipcu 2020 r. Komisja powołała głównego urzędnika ds. egzekwowania przepisów handlowych, do zadań którego należy egzekwowanie przepisów handlowych w UE i wobec jej partnerów handlowych. W związku z tym powołaniem w listopadzie 2020 r. Komisja uruchomiła nowy mechanizm rozpatrywania skarg - punkt kompleksowej obsługi - jako część wzmożonych starań na rzecz wzmocnienia wdrażania i egzekwowania zobowiązań w dziedzinie handlu. Komisja otrzymuje skargi dotyczące różnych kwestii związanych z polityką handlową, w tym naruszeń zobowiązań w ramach systemu GSP, za pośrednictwem punktu kompleksowej obsługi. Punkt kompleksowej obsługi zapewnia odpowiednie wytyczne dotyczące składania skarg i gwarantuje ich poufność. Należy zintegrować ten nowy system rozpatrywania skarg z ramami niniejszego rozporządzenia.
(21) Do celów monitorowania wdrożenia, a w stosownych przypadkach także wycofywania preferencji taryfowych niezbędne są sprawozdania właściwych organów monitorujących. Sprawozdania te mogą jednak być uzupełniane innymi informacjami dostępnymi Komisji, w tym informacjami uzyskanymi na drodze dwustronnych lub wielostronnych programów pomocy technicznej lub za pośrednictwem innych źródeł informacji, pod warunkiem że są one dokładne i wiarygodne. Może to obejmować informacje od unijnych instytucji, organów, jednostek organizacyjnych lub agencji, rządów, organizacji międzynarodowych, społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych i reprezentantów interesów gospodarczych lub skargi otrzymane za pośrednictwem punktu kompleksowej obsługi, pod warunkiem że spełniają one odpowiednie wymogi. Niedociągnięcia zidentyfikowane podczas procesu monitorowania mogą dostarczyć informacji przy planowaniu przez Komisję w przyszłości pomocy rozwojowej w bardziej ukierunkowany sposób.
(22) Biorąc pod uwagę znaczenie wkładu społeczeństwa obywatelskiego, Komisja powinna zasięgać opinii społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności podczas rozpatrywania wniosku o GSP+, podczas monitorowania i oceny realizacji wiążącego zobowiązania przez kraje korzystające objęte GSP+, w tym w połączeniu z misjami monitorującymi, podczas zwiększonego zaangażowania oraz podczas przygotowywania sprawozdania z wykonania niniejszego rozporządzenia.
(23) W ramach EBA należy nadal przyznawać bezcłowy dostęp do rynku Unii w odniesieniu do produktów pochodzących z krajów wskazanych przez ONZ jako najsłabiej rozwinięte, z wyłączeniem handlu bronią. Dla krajów usuniętych przez ONZ z wykazu krajów najsłabiej rozwiniętych należy ustalić okres przejściowy, aby złagodzić ewentualne negatywne skutki spowodowane zniesieniem preferencji taryfowych przyznanych w ramach EBA. Preferencje taryfowe przewidziane w ramach EBA należy nadal przyznawać tym najsłabiej rozwiniętym krajom, które korzystają z innej zawartej z Unią umowy o preferencyjnym dostępie do rynku.
(24) W przypadku standardowego GSP należy zachować rozróżnienie między preferencjami taryfowymi dla produktów niewrażliwych a preferencjami taryfowymi dla produktów wrażliwych w celu uwzględnienia sytuacji sektorów wytwarzających te same produkty w Unii.
(25) Cła wspólnej taryfy celnej na produkty niewrażliwe nadal powinny być zawieszone, natomiast cła na produkty wrażliwe powinny zostać objęte stawkami obniżonymi, aby zapewnić zadowalający poziom wykorzystania, a jednocześnie uwzględnić sytuację w odnośnych sektorach przemysłu Unii.
(26) Takie obniżenie stawki powinno być wystarczająco atrakcyjne, aby zachęcać przedsiębiorstwa handlowe do korzystania z możliwości oferowanych przez GSP. Cła ad valorem należy zatem zasadniczo obniżyć o stawkę zryczałtowaną wynoszącą 3,5 punktu procentowego w stosunku do stawki celnej dla krajów objętych klauzulą najwyższego uprzywilejowania, natomiast takie cła na materiały i wyroby włókiennicze należy obniżyć o 20 %. Cła specyficzne należy obniżyć o 30 %. Jeżeli określone zostało cło minimalne, takie minimalne cło nie powinno być stosowane.
(27) Cła powinny być całkowicie zawieszone, jeżeli preferencyjne traktowanie w odniesieniu do indywidualnej deklaracji przywozowej skutkuje cłem ad valorem w wysokości nieprzekraczającej 1 % lub cłem specyficznym w wysokości nieprzekraczającej 2 EUR, ponieważ koszt pobrania takiego cła może być wyższy od uzyskanego dochodu.
(28) Znoszenie preferencji dla określonych produktów powinno opierać się na kryteriach odnoszących się do sekcji i działów wspólnej taryfy celnej. Znoszenie preferencji dla określonych produktów powinno mieć zastosowanie w odniesieniu do sekcji lub podsekcji, aby zmniejszyć liczbę przypadków, w których znoszeniu preferencji podlegają produkty heterogeniczne. Znoszenie preferencji w odniesieniu do sekcji lub podsekcji, składających się z działów, dla danego kraju korzystającego powinno mieć miejsce wtedy, gdy sekcja ta spełnia kryteria znoszenia preferencji przez trzy kolejne lata, tak by zwiększyć przewidywalność i sprawiedliwość znoszenia preferencji przez wyeliminowanie skutków znacznych i nadzwyczajnych zmian w danych statystycznych dotyczących przywozu. Znoszenie preferencji dla określonych produktów nie powinno mieć zastosowania do krajów korzystających objętych GSP+ ani krajów korzystających objętych EBA, ponieważ mają one bardzo podobny profil gospodarczy, co sprawia, że są podatne na zagrożenia ze względu na niską, niezróżnicowaną bazę wywozową.
(29) Preferencje taryfowe przewidziane w niniejszym rozporządzeniu powinny mieć zastosowanie do produktów pochodzących z krajów korzystających zgodnie z regułami pochodzenia określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 5 oraz aktach prawnych przyjętych zgodnie z uprawnieniami przyznanymi na mocy tego rozporządzenia, w szczególności rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2015/2446 6 i rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2015/2447 7 . Kumulację między krajami z różnych grup regionalnych oraz kumulację rozszerzoną na mocy rozporządzenia delegowanego (UE) 2015/2446 należy przyznawać pod warunkiem, że wnioskujący kraj korzystający przedstawi wystarczające dowody na to, że kumulacja ta odpowiada na jego potrzeby w zakresie rozwoju, finansowania i handlu, doprowadzi tym samym, między innymi, do wzrostu gospodarczego, eliminacji ubóstwa, dywersyfikacji wywozu i industrializacji, a także pod warunkiem, że nie wpłynie ona negatywnie na sytuację innych krajów, w szczególności krajów korzystających z EBA. Podczas oceny, czy przyznanie kumulacji odpowiada na potrzeby państwa wnioskującego w zakresie rozwoju, finansowania i handlu, Komisja powinna wziąć pod uwagę zależność kraju korzystającego od kraju dostarczającego oraz perspektywy na przyszłość w odniesieniu do danych produktów.
(30) W przypadku niedociągnięć we wdrażaniu zasad określonych w odpowiednich konwencjach, w tym niektórych zasad międzynarodowego prawa humanitarnego, tak aby wspierać cele takich odpowiednich konwencji, oraz jeżeli byłoby to korzystne, Komisja powinna podjąć działania w zakresie zwiększonego zaangażowania z krajem korzystającym w celu rozwiązania tej sytuacji. W przypadku poważnych i systematycznych naruszeń zasad określonych w odpowiednich konwencjach oraz, w stosownych przypadkach, gdy dialog z krajem korzystającym nie prowadzi do poprawy sytuacji, Komisja powinna być uprawniona do wycofania preferencji taryfowych dla kraju korzystającego. Preferencje taryfowe wynikające z GSP+ należy czasowo wycofać, jeżeli kraj korzystający nie wywiązuje się z podjętego przez siebie zobowiązania do utrzymania ratyfikacji i skutecznego wykonania odpowiednich konwencji lub do spełnienia wymogów w zakresie sprawozdawczości nałożonych przez odpowiednie konwencje lub jeżeli kraj korzystający nie współpracuje z Unią w ramach jej procedur monitorowania określonych w niniejszym rozporządzeniu. Czasowe wycofanie powinno obowiązywać do czasu ustania uzasadniających je przyczyn. W przypadku naruszeń wyjątkowej powagi Komisja powinna posiadać uprawnienia do natychmiastowej reakcji poprzez przyjęcie środków w krótszym czasie. Zgodnie z unijnym podejściem "zero tolerancji" dla pracy dzieci powody czasowego wycofania powinny obejmować wywóz towarów pochodzących z pracy dzieci zakazanej na szczeblu międzynarodowym, a także pracy przymusowej, w tym niewolnictwa i pracy w więzieniach, jak określono w odpowiednich konwencjach. Eliminacja pracy dzieci jest jednak procesem długofalowym, szczególnie w krajach, w których nie ma godnych warunków pracy, bezpłatnego szkolnictwa ani siatki bezpieczeństwa socjalnego. W tym kontekście Komisja powinna mieć możliwość uwzględnienia, czy kraj korzystający przyjął politykę mającą na celu ograniczenie pracy dzieci oraz czy monitorowanie tej polityki wskazuje na konkretne postępy i działania na rzecz pełnej zgodności z odpowiednimi konwencjami. Czasowe wycofanie rozwiązań preferencyjnych przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu należy traktować jako ostateczność.
(31) W Agendzie ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 w ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 10.7 wzywa się do ułatwienia uporządkowanej, bezpiecznej i odpowiedzialnej migracji oraz mobilności ludzi, w tym poprzez wdrażanie zaplanowanych i dobrze zarządzanych polityk migracyjnych. Polityki te mogą wnieść pozytywny wkład we wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i zrównoważony rozwój. W związku z tym konieczne jest, aby zarówno kraje pochodzenia, jak i kraje docelowe zajęły się wspólnymi wyzwaniami, takimi jak zacieśnienie współpracy w zakresie readmisji własnych obywateli i ich trwałej reintegracji w kraju pochodzenia, przy pełnym poszanowaniu międzynarodowych standardów praw człowieka.
(32) Unijna polityka w zakresie powrotów i readmisji w pełni przestrzega zasady non-refoulement i jest prowadzona zgodnie z podstawowymi międzynarodowymi zasadami praw człowieka. Dobrowolny powrót pozostaje kluczowym elementem wspólnego unijnego systemu powrotów, który zapewnia humanitarny, skuteczny i trwały powrót migrantów o nieuregulowanym statusie. Unijna polityka migracyjna wspiera również poprawę trwałej reintegracji i budowanie zdolności w krajach partnerskich, co z kolei może znacznie wzmocnić rozwój lokalny w tych krajach.
(33) Powroty, readmisja i reintegracja stanowią wspólne wyzwania dla Unii i jej partnerów. W szczególności każde państwo ma obowiązek, na podstawie międzynarodowego prawa zwyczajowego, readmisji własnych obywateli, którzy nielegalnie przebywają na terytorium innego państwa. Wielostronne konwencje międzynarodowe, takie jak Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym podpisana w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r., odnoszą się również do obowiązku państw do przyjmowania na swoje terytorium własnych obywateli, którzy zostali deportowani z terytorium innego państwa. Podejście to oraz odpowiednie działania powinny być wdrażane zgodnie z podstawowymi międzynarodowymi zasadami praw człowieka.
(34) Czasowe wycofanie rozwiązań preferencyjnych z powodu poważnych i systematycznych niedociągnięć kraju korzystającego w odniesieniu do obowiązku readmisji własnych obywateli powinno być rozważane wyłącznie w odniesieniu do krajów korzystających: które zdaniem Komisji, zgodnie z art. 25a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 8 ("kodeks wizowy"), nie współpracują w wystarczającym stopniu w zakresie readmisji; w odniesieniu do których zaproponowano środki w dziedzinie polityki wizowej zgodnie z art. 25a ust. 5 lit. a) kodeksu wizowego; oraz w odniesieniu do których, po okresie specjalnego zwiększonego zaangażowania, Komisja uważa, że nadal utrzymuje się niewystarczający poziom współpracy w zakresie readmisji.
(35) Ze względu na swoją szczególną sytuację społeczno-gospodarczą, poziom rozwoju i ograniczone zdolności kraje korzystające z EBA powinny skorzystać z dodatkowego okresu przejściowego wynoszącego 24 miesiące, zanim możliwość tymczasowego wycofania rozwiązań preferencyjnych w przypadku poważnych i systematycznych niedociągnięć w odniesieniu do obowiązku readmisji własnych obywateli będzie miała zastosowanie do tych krajów. Ponadto wycofanie rozwiązań preferencyjnych w ramach EBA powinno być możliwe wyłącznie w przypadku utrzymywania się niewystarczającej współpracy w zakresie readmisji po przyjęciu środków zgodnie z art. 25a ust. 5 lit. a) kodeksu wizowego.
(36) Aby ocenić istnienie poważnych i systematycznych niedociągnięć związanych z obowiązkiem readmisji obywateli kraju korzystającego, Komisja powinna opierać się na stosownych i obiektywnych elementach określonych w art. 25a ust. 2 kodeksu wizowego, w tym na wiarygodnych danych dostarczonych przez państwa członkowskie, a także przez instytucje, organy, jednostki organizacyjne i agencje Unii. Rozważając czasowe wycofanie rozwiązań preferencyjnych w związku z poważnymi i systematycznymi niedociągnięciami związanymi z obowiązkiem readmisji obywateli kraju korzystającego, Komisja powinna uwzględnić wszystkie środki podjęte w celu poprawy współpracy tego kraju korzystającego w zakresie readmisji.
(37) Na mocy rozporządzenia (UE) nr 978/2012 oraz poprzedzających je rozporządzeń wycofano rozwiązania preferencyjne w odniesieniu do przywozu produktów pochodzących z Białorusi (całkowite wycofanie) i z Kambodży (częściowe wycofanie) ze względu na poważne i systematyczne naruszenia zasad niektórych odpowiednich konwencji. Ponieważ powody uzasadniające wycofanie rozwiązań preferencyjnych taryfowych są nadal aktualne, czasowe wycofanie rozwiązań preferencyjnych w stosunku do Białorusi i Kambodży powinno zostać utrzymane na mocy niniejszego rozporządzenia.
(38) W przypadku gdy przywóz danego produktu w ramach któregokolwiek z rozwiązań preferencyjnych objętych niniejszym rozporządzeniem powoduje lub może powodować poważne trudności dla zainteresowanych producentów unijnych, powinno być możliwe całkowite lub częściowe przywrócenie zwykłych ceł określonych we wspólnej taryfie celnej na ten produkt. Przy ocenie istnienia poważnych trudności producentów unijnych objętych postępowaniem istotny może być również wpływ tego przywozu na cały sektor, w tym na produkcję produktów rynku wyższego lub niższego szczebla. Może to mieć szczególne znaczenie w sektorze rolnym lub w sektorach, w których działa wiele małych i średnich przedsiębiorstw. Zabezpieczenia przewidziane w niniejszym rozporządzeniu nie odbiegają od zwykłych ceł określonych we wspólnej taryfie celnej. Wręcz przeciwnie, niniejsze rozporządzenie tymczasowo przywraca stosowanie wspólnej taryfy celnej w stosunkach handlowych z danym krajem poprzez zniesienie specjalnych korzyści przyznanych jednostronnie przez Unię. Zabezpieczenia przewidziane w niniejszym rozporządzeniu nie stanowią instrumentu ochrony handlu ani środka ochronnego w rozumieniu rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/478 9 i (UE) 2015/755 10 , ani środka ochronnego w rozumieniu Porozumienia WTO w sprawie środków ochronnych, które określa zasady stosowania środków ochronnych na podstawie art. XIX GATT 1994. Dochodzenie w sprawie środków ochronnych powinno być wszczynane na wniosek państwa członkowskiego, dowolnej osoby prawnej lub stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej, działających w imieniu producentów unijnych, lub z własnej inicjatywy Komisji.
(39) Biorąc pod uwagę szczególne wyzwania stojące przed producentami ryżu w Unii, należy wprowadzić przewidywalny mechanizm prowadzący do automatycznego stosowania mechanizmu kontyngentów taryfowych. Automatyczny mechanizm powinien chronić rentowność unijnego sektora ryżu, a jednocześnie gwarantować znaczne korzyści krajom najsłabiej rozwiniętym na podstawie niniejszego rozporządzenia. Ten ukierunkowany mechanizm dotyczący ryżu uzupełnia inne instrumenty ochronne przewidziane w niniejszym rozporządzeniu, które pozostają w równym stopniu dostępne dla tego sektora. Mechanizm ten powinien być stosowany w sytuacjach wyjątkowej presji na rynek poprzez natychmiastowe przywrócenie stawek celnych stosowanych względem kraju najbardziej uprzywilejowanego i ograniczenie preferencyjnego przywozu za pomocą kontyngentu taryfowego w następnym roku, gdy tylko wielkość przywozu określonych produktów z ryżu przekroczy ustalone progi o ponad 45 %. Progi określa się dla poszczególnych krajów jako średnią arytmetyczną rocznej wielkości przywozu do Unii pochodzącego z kraju korzystającego w ciągu 10 lat kalendarzowych poprzedzających rok obliczeniowy. Do celów pewności i przewidywalności prawa wielkość mającą zastosowanie w pierwszym roku stosowania niniejszego rozporządzenia należy obliczać z uwzględnieniem okresu odniesienia od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2024 r. W 2027 r. określone progi wynoszą 216 047 ton dla Kambodży i 171 862 ton dla Mjanmy/Birmy. W danym okresie odniesienia przywóz odnośnych produktów z ryżu z innych krajów korzystających nie przekroczył progu 6 % całkowitego przywozu do Unii określonego w niniejszym rozporządzeniu. Po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia progi powinny być co roku korygowane na następny rok.
(40) Aby osiągnąć równowagę między potrzebą lepszego ukierunkowania, większej spójności i przejrzystości z jednej strony a skuteczniejszym promowaniem zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów poprzez jednostronny system preferencji taryfowych z drugiej strony, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w zakresie zmian do załączników do niniejszego rozporządzeni, czasowego wycofania preferencji taryfowych, podejmowania decyzji w sprawie czasowego wycofania preferencji taryfowych, uchylenia czasowego wycofania, odroczenia daty rozpoczęcia stosowania czasowego wycofania lub zmiany jego zakresu. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa 11 . W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.
(41) W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 12 .
(42) W przypadku przyjmowania aktów wykonawczych w sprawie cofnięcia lub zawieszenia preferencji taryfowych odnośnie do określonych sekcji GSP w stosunku do krajów korzystających oraz w sprawie rozpoczęcia procedury czasowego wycofania, należy stosować procedurę doradczą, biorąc pod uwagę charakter i oddziaływanie tych aktów. Biorąc pod uwagę poziom rozwoju krajów korzystających z EBA, należy stosować procedurę sprawdzającą w przypadku przyjmowania aktów wykonawczych w sprawie wszczęcia procedury czasowego wycofania w odniesieniu do tych krajów ze względu na poważne i systematyczne niedociągnięcia w zakresie ich obowiązku readmisji własnych obywateli.
(43) W przypadku przyjmowania aktów wykonawczych dotyczących dochodzeń w sprawie środków ochronnych i dotyczących zawieszenia preferencji taryfowych, jeżeli przywóz może powodować zakłócenia lub poważne zakłócenia na rynkach Unii, należy stosować procedurę sprawdzającą.
(44) Aby zapewnić integralność oraz prawidłowe funkcjonowanie GSP, jeżeli w należycie uzasadnionych przypadkach dotyczących czasowych wycofań, wynikających z nieprzestrzegania procedur celnych i niedotrzymania zobowiązań związanych z cłami, jest to szczególnie pilnie wymagane, Komisja powinna przyjmować akty wykonawcze mające natychmiastowe zastosowanie.
(45) Aby zapewnić podmiotom gospodarczym stabilne ramy działalności, przed upływem okresu nieprzekraczającego sześciu miesięcy Komisja powinna przyjmować akty wykonawcze mające natychmiastowe zastosowanie, jeżeli w należycie uzasadnionych przypadkach dotyczących zakończenia lub przedłużenia czasowych wycofań, wynikających z nieprzestrzegania procedur celnych i niedotrzymania zobowiązań związanych z cłami, jest to szczególnie pilnie wymagane.
(46) Komisja powinna także przyjmować akty wykonawcze mające natychmiastowe zastosowanie, jeżeli - w należycie uzasadnionych przypadkach dotyczących dochodzeń w sprawie środków ochronnych - jest to szczególnie pilnie wymagane w związku z trudnym do naprawienia pogorszeniem się sytuacji gospodarczej lub finansowej producentów z Unii.
(47) Komisja powinna składać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, za pośrednictwem odnośnych komitetów instytucjonalnych, regularne sprawozdania dotyczące wyników GSP.
(48) Wdrażając niniejsze rozporządzenie, Komisja powinna terminowo przekazywać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacje na temat istotnych etapów procedury, takich jak przystąpienie do GSP+, wpływ na kraje najsłabiej rozwinięte, które przestają korzystać z EBA, wszczęcie procedury czasowego wycofania, dochodzenie w sprawie środków ochronnych lub zmiana kodów Nomenklatury scalonej określonych w niniejszym rozporządzeniu oraz określenie, które produkty mogłyby podlegać specjalnym środkom ochronnym. Komisja powinna również na bieżąco informować Parlament Europejski i Radę o działaniach w ramach zwiększonego zaangażowania, w tym o wynikach wizyt monitorujących w krajach korzystających z GSP+, oraz o zainicjowaniu i wynikach specjalnego zwiększonego zaangażowania w kontaktach z danym krajem korzystającym z myślą o poprawie poziomu współpracy tego kraju korzystającego w odniesieniu do spoczywającego na nim międzynarodowego obowiązku readmisji jego obywateli. Aby zapewnić spójność między odnośnymi celami polityki, Komisja powinna informować Parlament Europejski i Radę o podjęciu decyzji o tymczasowym wycofaniu rozwiązań preferencyjnych dla kraju korzystającego w przypadku poważnych i systematycznych niedociągnięć związanych ze spoczywającym na tym kraju międzynarodowym obowiązku readmisji jego obywateli. Komisja powinna w szczególności przekazywać odpowiednie informacje zawarte w sprawozdaniach i ocenach przeprowadzonych w kontekście stosowania art. 25a kodeksu wizowego w odniesieniu do danego kraju korzystającego. Aby uzasadnić stosowanie warunkowości dotyczącej readmisji, Komisja powinna przedstawić dotyczące danego kraju korzystającego odpowiednie dane na temat obserwowanych w nim tendencji w zakresie readmisji. W razie potrzeby należy stosować procedury przekazywania informacji poufnych.
(49) Do dnia 1 stycznia 2033 r. Komisja powinna złożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące stosowania niniejszego rozporządzenia oraz ocenić, czy trzeba przeprowadzić przegląd GSP. Sprawozdanie to jest niezbędne, by przeanalizować wpływ GSP na potrzeby krajów korzystających w zakresie rozwoju, handlu i finansów, a także na handel dwustronny i dochody taryfowe Unii, ze szczególnym uwzględnieniem oenzetowskiej Agendy 2030. Szczególną uwagę należy zwrócić na kraje najsłabiej rozwinięte, które przestają korzystać z EBA, oraz na wszelkie odpowiednie zmiany dotyczące warunkowości, w szczególności jeśli chodzi o prawa podstawowe w pracy i wykaz odpowiednich konwencji. Można również rozważyć odpowiednie zmiany, w szczególności w ramach WTO, w zakresie ułatwiania i promowania handlu towarami i usługami, pomagające osiągnąć cele środowiskowe i klimatyczne.
(50) Należy zatem uchylić rozporządzenie (UE) nr 978/2012,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2026.1395 |
| Rodzaj: | rozporządzenie |
| Tytuł: | Rozporządzenie 2026/1395 w sprawie stosowania ogólnego systemu preferencji taryfowych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 978/2012 |
| Data aktu: | 2026-06-17 |
| Data ogłoszenia: | 2026-06-22 |
| Data wejścia w życie: | 2027-01-12, 2027-01-01, 2026-07-12 |