Dyrektywa 2026/1194 ustanawiająca szczegółowe warunki korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii mających miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, którego nie są obywatelami (wersja przekształcona)
DYREKTYWA RADY (UE) 2026/1194z dnia 26 maja 2026 r.ustanawiająca szczegółowe warunki korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii mających miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, którego nie są obywatelami (wersja przekształcona)
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 22 ust. 1,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,
uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego 1 ,
stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą,
(1) Do dyrektywy Rady 94/80/WE 2 należy wprowadzić szereg zmian. W celu zapewnienia jasności dyrektywa ta powinna zostać przekształcona.
(2) Art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. b) i art. 22 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przyznaje obywatelom Unii mającym miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, którego nie są obywatelami, prawo głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych w państwie członkowskim miejsca zamieszkania na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa członkowskiego. Prawo to, potwierdzone również w art. 40 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej "Kartą"), stanowi szczególny wyraz zasady równości i niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową ustanowionej w art. 21 Karty. Wynika ono również z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu przewidzianego w art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) i art. 21 TFUE oraz art. 45 Karty.
(3) Szczegółowe warunki korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych określono w dyrektywie 94/80/WE.
(4) W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE z 2020 r. Komisja podkreśliła potrzebę aktualizacji, doprecyzowania i wzmocnienia przepisów dotyczących korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych w celu zapewnienia, by wspierały one szeroki i pluralistyczny udział przemieszczających się obywateli Unii w tych wyborach. W świetle powyższego, biorąc pod uwagę doświadczenie zdobyte w związku ze stosowaniem dyrektywy 94/80/WE w odniesieniu do kolejnych wyborów oraz potrzebę uwzględnienia zmian wprowadzonych w Traktatach, należy dokonać aktualizacji szeregu przepisów tej dyrektywy.
(5) Procedura wyborcza stosowana w wyborach lokalnych jest objęta zakresem kompetencji państw członkowskich, które organizują je zgodnie ze swoimi tradycjami oraz standardami międzynarodowymi i europejskimi. Zgodnie z Międzynarodowym paktem praw obywatelskich i politycznych oraz z postanowieniami europejskiej konwencji praw człowieka państwa członkowskie powinny nie tylko uznawać i szanować prawo obywateli Unii do głosowania i kandydowania, ale także zapewniać im łatwy dostęp do praw wyborczych poprzez usunięcie jak największej liczby przeszkód utrudniających im udział w wyborach.
(6) Aby zapewnić obywatelom Unii mieszkającym w państwach członkowskich, których nie są obywatelami (zwanych dalej "obywatelami Unii będącymi obywatelami innego państwa członkowskiego"), możliwość korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych na takich samych warunkach jak obywatele państwa członkowskiego ich miejsca zamieszkania, należy doprecyzować warunki rejestracji i uczestnictwa w takich wyborach, aby zapewnić równe traktowanie obywateli danego państwa członkowskiego i obywateli Unii będących obywatelami innego państwa członkowskiego. W szczególności obywatele Unii chcący głosować i kandydować w wyborach lokalnych w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, powinni być traktowani jednakowo w odniesieniu do warunku dotyczącego okresu pobytu, który muszą spełniać, aby móc korzystać z tego prawa, a także dowodu wymaganego do potwierdzenia spełnianie takiego warunku.
(7) Ponadto od obywateli Unii będących obywatelami innego państwa członkowskiego nie należy wymagać spełnienia dodatkowych specjalnych warunków w celu korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych, chyba że w wyjątkowych sytuacjach odmienne traktowanie obywateli danego państwa i obywateli innego państwa członkowskiego jest uzasadnione szczególnymi okolicznościami.
(8) Aby ułatwić obywatelom Unii korzystanie z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach w państwie miejsca zamieszkania, powinni być oni wpisywani do rejestru wyborców z odpowiednim wyprzedzeniem przed dniem wyborów. Formalności związane z taką rejestracją powinny być możliwie jak najprostsze. Do rejestracji wystarczające powinno być przedstawienie przez zainteresowanych obywateli Unii tych samych dokumentów, jakie muszą przedstawić wyborcy będący obywatelami danego państwa członkowskiego. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość wprowadzenia wymogu przedstawienia przez wyborców, którzy nie są ich obywatelami, ważnego dokumentu tożsamości i formalnego oświadczenia zawierającego elementy świadczące o ich uprawnieniu do udziału w wyborach. Po zarejestrowaniu obywatele Unii będący obywatelami innego państwa członkowskiego powinni pozostawać w rejestrze wyborców na takich samych warunkach jak obywatele Unii będący obywatelami danego państwa członkowskiego, dopóki spełniają warunki korzystania z prawa do głosowania. W stosownych przypadkach obywatele Unii powinni mieć możliwość przekazania właściwym organom danych kontaktowych, aby organy te mogły regularnie przekazywać im informacje.
(9) Państwa członkowskie są uprawnione do decydowania o prawie obywateli zamieszkujących poza ich terytorium do głosowania lub kandydowania w wyborach lokalnych, jednak fakt wpisania obywatela Unii będącego obywatelem innego państwa członkowskiego do rejestru wyborców w państwie członkowskim miejsca zamieszkania nie powinien sam w sobie stanowić podstawy do jego wykreślenia z rejestru wyborców w państwie członkowskim pochodzenia.
(10) Pozbawienie prawa do kandydowania w wyborach może wynikać z indywidualnej decyzji organu państwa członkowskiego miejsca zamieszkania albo państwa członkowskiego pochodzenia. Mając na uwadze polityczne znaczenie sprawowania mandatu przedstawicielskiego nadanego w wyborach lokalnych, państwa członkowskie powinny być uprawnione do uzyskania od państwa członkowskiego pochodzenia informacji dotyczących pozbawienia prawa do kandydowania w państwie członkowskim pochodzenia kandydata.
(11) Zadania organów wykonawczych wspólnoty lokalnej stopnia podstawowego mogą obejmować udział w wykonywaniu władzy publicznej oraz ochronę interesu powszechnego; z tego względu państwa członkowskie powinny mieć prawo do zastrzeżenia pełnienia tych urzędów tylko przez własnych obywateli z pełnym poszanowaniem zasady proporcjonalności.
(12) Możliwe powinno być również, aby udział członków lokalnego organu przedstawicielskiego w wyborach do organu parlamentarnego zastrzeżony był dla własnych obywateli państwa członkowskiego.
(13) Jeżeli przepisy państw członkowskich stanowią, że sprawowanie mandatu przedstawicielskiego nadanego w wyborach lokalnych nie może być łączone ze sprawowaniem innego urzędu, państwa członkowskie mogą rozszerzyć zakres stosowania takich przepisów na odpowiednie urzędy sprawowane w innych państwach członkowskich.
(14) Należy zapewnić poszanowanie prawa obywateli Unii do decydowania o tym, czy wezmą udział w wyborach lokalnych w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, oraz umożliwić tym obywatelom wyrażenie woli skorzystania z prawa do głosowania w państwie członkowskim miejsca zamieszkania. Państwa członkowskie, w których udział w wyborach nie jest obowiązkowy, powinny w związku z tym wprowadzić przepisy zapewniające wpisanie takich obywateli do rejestru wyborców z urzędu.
(15) Dostępność informacji na temat praw i procedur wyborczych jest kluczowym warunkiem zapewnienia możliwości skutecznego korzystania z prawa przewidzianego w art. 20 ust. 2 akapit drugi lit. b) i art. 22 ust. 1 TFUE.
(16) Brak odpowiednich informacji dotyczących procedur wyborczych wpływa na korzystanie przez obywateli z przysługujących im praw wyborczych w ramach ich praw jako obywateli Unii. Ma on również wpływ na zdolność właściwych organów do wykonywania ich praw i wywiązywania się z obowiązków. Państwa członkowskie powinny zapewnić, by właściwe organy udzielały obywatelom Unii stosownych informacji na temat ich praw określonych w art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. b) i art. 22 ust. 1 TFUE oraz odpowiednich przepisów i procedur dotyczących udziału w wyborach lokalnych i organizacji tych wyborów. Za właściwe organy należy uznawać także organy wyznaczone na szczeblu niższym niż krajowy, jeżeli zgodnie z krajowym porządkiem konstytucyjnym za organizację wyborów lokalnych są zwykle odpowiedzialne organy tego szczebla. W celu zapewnienia skuteczności komunikacji informacje powinny być przekazywane w jasny i zrozumiały sposób. Oznacza to, że informacje powinny być przekazywane w taki sposób, aby można było racjonalnie oczekiwać, że zrozumie je osoba, do której są one skierowane. Wymóg posługiwania się jasnym i prostym językiem należy postrzegać w kontekście formalnych wymogów dotyczących procedur administracyjnych w danym państwie członkowskim. Informując daną osobę o decyzji w sprawie wniosku o rejestrację jako kandydata lub wyborcy w rozumieniu niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie powinny mieć możliwość przywołania przepisów krajowych. Właściwe organy powinny mieć możliwość powiadomienia o takiej decyzji upoważnionego przedstawiciela.
(17) W celu zwiększenia dostępności informacji o wyborach ogólne informacje o organizacji wyborów, warunkach rejestracji wyborców i kandydatów, dacie wyborów oraz sposobie i miejscu głosowania powinny być udostępniane w co najmniej jednym języku urzędowym Unii, na przykład na ogólnodostępnej stronie internetowej, którą można przetłumaczyć maszynowo. Tłumaczenia na inne języki powinny mieć charakter wyłącznie informacyjny i nie wywoływać skutków prawnych. Jeżeli powstaną wątpliwości co do poprawności informacji zawartych w tych tłumaczeniach, za wiążącą prawnie powinna być uważana jedynie wersja w oficjalnym języku lub językach danego państwa członkowskiego.
(18) Zgodnie z art. 22 ust. 1 TFUE wszelkie odstępstwa od przepisów ogólnych niniejszej dyrektywy muszą być uzasadnione szczególnymi problemami danego państwa członkowskiego oraz muszą być zgodne z wymogami określonymi w art. 52 Karty, w tym z wymogiem określającym, że wszelkie ograniczenia w korzystaniu z prawa głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych muszą być przewidziane ustawą i być zgodne z zasadami proporcjonalności i konieczności. Ponadto każde takie odstępstwo musi być zgodne z art. 47 Karty.
(19) Szczególne problemy mogą powstawać w państwie członkowskim, w którym odsetek obywateli Unii w wieku uprawniającym do głosowania, mających miejsce zamieszkania w tym państwie, lecz niebędących jego obywatelami, znacznie przekracza średnią. Odstępstwa dotyczące prawa do głosowania są uzasadnione w przypadku gdy tacy obywatele stanowią ponad 20 % ogółu wyborców. Odstępstwa takie powinny opierać się na kryterium okresu zamieszkania.
(20) Państwo członkowskie, w którym odsetek obywateli Unii w wieku uprawniającym do głosowania będących obywatelami innego państwa członkowskiego, przekracza 20 % ogólnej liczby mających tam miejsce zamieszkania obywateli Unii w wieku uprawniającym do głosowania, powinno mieć możliwość ustanowienia, zgodnie z art. 22 ust. 1 TFUE, szczególnych przepisów dotyczących składu list kandydatów.
(21) W niektórych państwach członkowskich mający tam miejsce zamieszkania obywatele innych państw członkowskich mają prawo głosowania w wyborach do parlamentów narodowych. W związku z tym niektóre przepisy niniejszej dyrektywy nie muszą być stosowane w takich państwach członkowskich.
(22) Królestwo Belgii charakteryzuje się szczególnymi cechami i relacjami równowagi, ponieważ belgijska konstytucja w art. 1-4 przewiduje trzy języki urzędowe oraz podział na regiony i wspólnoty. W związku z tym nieograniczone stosowanie niniejszej dyrektywy mogłoby w pewnych gminach wywoływać skutki, które uzasadniają wprowadzenie możliwości odstępstw od niniejszej dyrektywy w celu uwzględnienia tych szczególnych cech i relacji równowagi.
(23) Komisja powinna dokonywać regularnej oceny stosowania niniejszej dyrektywy i w przedstawiać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie stosowne sprawozdanie. Sprawozdanie to powinno zawierać informacje o środkach podjętych przez państwa członkowskie w celu wspierania udziału w wyborach obywateli Unii będących obywatelami innego państwa członkowskiego oraz dane statystyczne dotyczące korzystania przez nich praw wyborczych, jeżeli dane takie są dostępne. Takie dane statystyczne mogłyby zawierać dane dotyczące rejestracji wyborców i kandydatów oraz frekwencji wyborczej, a także zagregowane zanonimizowane dane na temat obywatelstwa, wieku, języka i lokalizacji. Biorąc pod uwagę swoje zdolności administracyjne oraz brak obowiązku gromadzenia lub tworzenia nowych danych, państwa członkowskie powinny dołożyć wszelkich starań, by wspierać te działania poprzez dostarczanie na czas dostępnych informacji na podstawie kwestionariusza rozsyłanego przez Komisję.
(24) W stosownych przypadkach przetwarzanie danych osobowych w celu przekazywania Komisji danych statystycznych dotyczących udziału w wyborach obywateli Unii będących obywatelami innego państwa członkowskiego należy przeprowadzać przy zachowaniu wymogów rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 3 i (UE) 2018/1725 4 , w tym z zgodnie zasadami celowości, minimalizacji danych, ograniczenia przechowywania, integralności i poufności. Przetwarzanie danych osobowych w celach statystycznych powinno podlegać w szczególności odpowiednim zabezpieczeniom zgodnie z art. 89 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2016/679 i art. 13 rozporządzenia (UE) 2018/1725. W tym kontekście dane powinny być udostępniane z wykorzystaniem technologii służących wzmocnieniu ochrony prywatności, które zaprojektowano specjalnie w celu realizacji tych zasad. Dane statystyczne przetwarzane na potrzeby niniejszej dyrektywy powinny być zagregowane w stopniu uniemożliwiającym identyfikację osób.
(25) Konieczne jest, aby Komisja przeprowadziła ocenę stosowania niniejszej dyrektywy w rozsądnym terminie od jej wejścia w życie, w powiązaniu z oceną stosowania dyrektywy Rady (UE) 2025/1788 5 .
(26) W celu zapewnienia, aby wykaz wspólnot lokalnych stopnia podstawowego w państwach członkowskich pozostawał aktualny, należy przekazać Komisji, zgodnie z art. 290 TFUE, uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych w sprawie zmiany wykazu wspólnot lokalnych stopnia podstawowego. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa 6 . W szczególności, aby zapewnić Radzie dostęp w odpowiednim terminie do wszelkich informacji dotyczących przygotowania aktów delegowanych, powinna ona otrzymywać wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a jej eksperci powinni systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.
(27) Państwa członkowskie, poprzez ratyfikację Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, oraz Unia, poprzez zawarcie tej konwencji w drodze decyzji Rady 2010/48/WE 7 , zobowiązały się do zapewnienia przestrzegania tej konwencji, w tym jej art. 29 dotyczącego uczestnictwa w życiu politycznym i publicznym. Aby wspierać pluralistyczny i równy udział w wyborach osób z niepełnosprawnościami, należy zapewnić, aby warunki dotyczące korzystania przez obywateli Unii będących obywatelami innego państwa członkowskiego, z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych należycie uwzględniały potrzeby obywateli z niepełnosprawnościami i osób starszych.
(28) Rozporządzenia (UE) 2016/679 i (UE) 2018/1725 mają zastosowanie w odniesieniu do danych osobowych przetwarzanych w związku z wdrażaniem niniejszej dyrektywy.
(29) Zgodnie z art. 42 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1725 skonsultowano się z Europejskim Inspektorem Ochrony Danych, który przedłożył uwagi formalne w dniu 17 stycznia 2022 r.
(30) Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i zasad uznanych w szczególności w Karcie, w szczególności w jej art. 21 i 40. W związku z tym kluczowe jest, aby niniejsza dyrektywa wykonywana była zgodnie z tymi prawami i zasadami poprzez zapewnienie pełnego poszanowania, między innymi, prawa do ochrony danych osobowych, prawa do niedyskryminacji, prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych, swobody przemieszczania się i pobytu oraz prawa do skutecznego środka prawnego.
(31) Zobowiązanie do transpozycji niniejszej dyrektywy do prawa krajowego powinno być ograniczone do tych przepisów, które stanowią merytoryczną zmianę w porównaniu z wcześniejszymi dyrektywami. Zobowiązanie do transpozycji przepisów, które nie uległy zmianie, wynika z wcześniejszych dyrektyw.
(32) Niniejsza dyrektywa powinna pozostawać bez uszczerbku dla zobowiązań państw członkowskich odnoszących się do terminów transpozycji do prawa krajowego dyrektyw określonych w załączniku II część B,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2026.1194 |
| Rodzaj: | dyrektywa |
| Tytuł: | Dyrektywa 2026/1194 ustanawiająca szczegółowe warunki korzystania z prawa do głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii mających miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, którego nie są obywatelami (wersja przekształcona) |
| Data aktu: | 2026-05-26 |
| Data ogłoszenia: | 2026-06-04 |
| Data wejścia w życie: | 2028-06-26, 2026-06-24 |
