Publikacja wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego zgodnie z art. 15 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143
Publikacja wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego zgodnie z art. 15 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143(C/2026/3349)
JEDNOLITY DOKUMENT
"Cepinski kupus"
Nr UE: PDO-HR-03372 - 13.11.2024
1. Nazwa lub nazwy
"Cepinski kupus"
2. Rodzaj oznaczenia geograficznego
ChNP X ChOG □
3. Państwo, do którego należy wyznaczony obszar geograficzny
Chorwacja
4. Opis produktu rolnego
4.1. Klasyfikacja produktu rolnego zgodnie z pozycją i kodem Nomenklatury scalonej, o której mowa w art. 6 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1143
07 - WARZYWA ORAZ NIEKTÓRE KORZENIE I BULWY, JADALNE
0704 - Kapusty, kalafiory, kalarepa, jarmuż i podobne jadalne kapusty, świeże lub schłodzone
4.2. Opis produktu rolnego, do którego odnosi się zarejestrowana nazwa
"Cepinski kupus" to roślina warzywna należąca do autochtonicznej chorwackiej odmiany uprawianej dla zachowania bioróżnorodności, kapusty głowiastej białej Cepinski (Brassica oleracea var. Capitata). W 2016 r. odmianę tę uznano za odmianę dla zachowania bioróżnorodności i wpisano do chorwackiego rejestru odmian.
Po osiągnięciu pełnej dojrzałości fizjologicznej "Cepinski kupus" ma kształt lekko zaokrąglonej lub wydłużonej główki kapusty. Liście wierzchnie okrywają połowę główki, ale ich krawędzie są lekko zawinięte i nie przylegają do reszty główki.
Główka jest zwarta, ma dobrze rozwiniętą, krótką i zaokrągloną łodygę (znaną potocznie jako "kocen"), jest średnio ciężka (1-3 kg) i ma 10-25 cm wysokości.
W przekroju główki widoczna jest stopniowa gradacja koloru liści. Pierwszych kilka liści ma barwę intensywnie zieloną. Wewnątrz liście mają barwę od lekko zielonkawożółtej do białej.
Liście są nieco kruche i mają jednakową grubość od czubka do podstawy, a w dotyku zwartą i chrupką konsystencję. Górna strona liścia (górna powierzchnia) jest bardziej pomarszczona niż strona spodnia (dolna powierzchnia). Zmarszczki mają kształt łuków, które rozciągają się równomiernie aż do krawędzi blaszki liściowej, co sprawia, że krawędź jest bardzo falista. Liście odznaczają się pierzasto-siatkowym użyłkowaniem.
Żyłka centralna jest bardziej wyeksponowana po stronie wierzchniej i zapadnięta po stronie spodniej liścia. Odgałęzienia boczne pierwszego rzędu są cieńsze niż żyłka główna. Rozsuwając odgałęzienia boczne pierwszego rzędu, można zaobserwować pozostałe, słabo rozwinięte odgałęzienia boczne. Blaszka liściowa jest cała, z głęboko ząbkowanymi krawędziami.
Dzięki swojemu składowi "Cepinski kupus" charakteryzuje się kwiatowo-zielonym, listnym zapachem i bardzo wyraźnym świeżym aromatem kapusty, lekko gorzko-słodkim smakiem oraz charakterystyczną subtelną, chrupką, ale delikatną konsystencją przy spożyciu.
Zawartość cukru w produkcie "Cepinski kupus" wynosi co najmniej 3 g/100 g, aktywność przeciwutleniająca przekracza 0,7 ^moL DPPH/g, a całkowita zawartość polifenoli wynosi powyżej 70 mg/kg.
"Cepinski kupus" wprowadza się do obrotu w stanie świeżym.
4.3. Odstępstwa dotyczące pozyskiwania paszy (wyłącznie w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego objętych chronioną nazwą pochodzenia) oraz ograniczenia dotyczące pozyskiwania surowców (wyłącznie w odniesieniu do produktów przetworzonych objętych chronionym oznaczeniem geograficznym)
-
4.4. Poszczególne etapy produkcji, które muszą odbywać się na wyznaczonym obszarze geograficznym
Wszystkie etapy uprawy produktu "Cepinski kupus" muszą odbywać się na wyznaczonym obszarze geograficznym.
4.5. Szczegółowe zasady dotyczące pakowania, krojenia, tarcia itp. produktu rolnego, do którego odnosi się zarejestrowana nazwa
Po zbiorze "Cepinski kupus" pakuje się do siatek mieszczących 15-30 kg kapusty lub przechowuje się go i dostarcza luzem.
Aby zapobiec uszkodzeniu główek ze względu na ich delikatną konsystencję, a także aby zachować ich świeżość i zapewnić wyjątkową jakość produktu "Cepinski kupus", pakowanie musi odbywać się na wyznaczonym obszarze geograficznym.
4.6. Szczegółowe zasady dotyczące etykietowania produktu rolnego, do którego odnosi się zarejestrowana nazwa
Na każdym opakowaniu w tym samym polu widzenia znajduje się etykieta z logo "Cepinski kupus", nazwą producenta, rokiem zbioru, nazwą produktu i znakiem ChNP.
Logo składa się z dwóch elementów: pokazanej od góry stylizowanej "główki" kapusty oraz nazwy tekstowej. Nazwę tekstową zapisuje się czcionką Museo 900. Wartości kolorów użytych w logo to PANTONE P 155-15 C (CMYK 55 0 90 35; RGB 101 142 57) oraz PANTONE P 154-7 C (CMYK 55 0 100 0; RGB 162 195 64). Logo musi znajdować się na wszystkich opakowaniach kapusty.
5. Zwięzłe określenie obszaru geograficznego
Obszar geograficzny produkcji kapusty "Cepinski kupus" obejmuje cały obszar administracyjny żupanii osijecko- barańskiej. Żupania osijecko-barańska graniczy z Węgrami na północy, Serbią na wschodzie, żupanią vukowarsko- srijemską na południowym wschodzie, żupanią brodsko-posawską na południu oraz żupanią virowiticko- podrawską i żupanią pożedzko-slawońską na zachodzie.
6. Związek z obszarem geograficznym
Specyfika obszaru geograficznego
Czynniki naturalne
Na obszarze, na którym uprawia się kapustę "Cepinski kupus", panuje umiarkowany klimat kontynentalny, który charakteryzuje się głównie brakiem bardzo suchych miesięcy i większymi opadami w ciepłej części roku, co jest bardzo korzystne dla uprawy tych roślin warzywnych. Klimat odznacza się również stosunkowo długimi, mroźnymi zimami i ciepłymi, a nawet gorącymi latami.
Zgodnie z klasyfikacją Koppena klimat regionu należy do kategorii Cfwbx, co oznacza, że jest to umiarkowanie ciepły, deszczowy klimat, o równomiernym rozkładzie opadów w ciągu roku.
Średnia temperatura roczna wynosi 10 °C. Średnia temperatura miesięczna wynosi od -1 °C do 21 °C. Najzimniejszy okres przypada w styczniu, kiedy temperatury minimalne mogą spadać poniżej -25 °C. Najcieplejszy okres przypada w lipcu i sierpniu.
Średnia miesięczna wilgotność względna waha się od 73 % do 90 %, przy czym wartości maksymalne odnotowuje się w styczniu, a wartości minimalne - w lipcu. Średnia roczna suma opadów w żupanii osijecko-barańskiej jest zmienna i wynosi od 609 mm do 792 mm. W ciągu roku największe opady występują w czerwcu, a drugi co do wysokości poziom opadów odnotowuje się w listopadzie; nie ma miesięcy wyjątkowo suchych. Dla tej żupanii - i dla całej Chorwacji - rozkład opadów w okresie wegetacji ma podstawowe znaczenie, ponieważ jest on niemal optymalny, z typowymi odchyleniami. W żupanii osijecko-barańskiej i na szerszym obszarze wschodniej Slawonii w ciągu roku można spodziewać się średnio 1 800-1 900 godzin nasłonecznienia, w tym 1 290-1 350 godzin w okresie wegetacji, co ma znaczny wpływ m.in. na zawartość cukru w produkcie.
Cechy agroekologiczne obszaru, na którym uprawia się kapustę "Cepinski kupus", mają związek głównie z glebami autogenicznymi (gleby wyługowane, regosole) i hydrogenicznymi (gleby glejowe, czarne gleby bagienne) oraz, w mniejszym stopniu, z gleb halogenicznymi, które poddano częściowej lub całkowitej agromelioracji lub hydromelioracji. Ponadto badania wykazały, że ponad połowa gleb, których próbki pobrano na tym obszarze, miała odczyn od lekko kwaśnego do obojętnego, co jest bardzo korzystne dla uprawy produktu "Cepinski kupus" i oznacza, że można go przechowywać przez długi czas.
Na znacznej części wyznaczonego obszaru geograficznego, na którym uprawia się "Cepinski kupus", występują gleby drobnoziarniste i o średniej grubości ziarna.
Czynniki ludzkie
Dzięki korzystnemu klimatowi i dogodnym glebom żupania osijecko-barańska od dawna znana jest z produkcji kapusty "Cepinski kupus", która jest uprawiana bez istotnego wykorzystania mechanizacji.
Produkcja kapusty "Cepinski kupus", począwszy od przygotowania nasion i sadzonek, a skończywszy na zbiorach, odbywa się wyłącznie ręcznie, co wymaga znacznego wysiłku. Bardzo ważny jest wybór optymalnego terminu każdego etapu produkcji (siew, przesadzanie, zbiory) kapusty "Cepinski kupus" - pod tym względem zasadnicze znaczenie ma doświadczenie przekazywane na tym obszarze z pokolenia na pokolenie. Podczas zbiorów każdą główkę kapusty zbiera się ręcznie i poddaje oględzinom, dzięki czemu wybiera się wyłącznie dojrzałe technologicznie główki najwyższej jakości o charakterystycznych właściwościach organoleptycznych i chemicznych. Producenci usuwają nadmiar liści i uważnie obchodzą się z główką po jej odcięciu z zachowaniem szczególnej ostrożności, aby zapewnić jednolitą jakość produktu. Do określenia terminu zbiorów i wyboru najlepszych główek na podstawie koloru, wyglądu, jędrności i braku niepożądanych uszkodzeń wykorzystuje się doświadczenie. Tę wiedzę fachową i doświadczenie przekazuje się z pokolenia na pokolenie, w związku z czym cały łańcuch produkcji kapusty "Cepinski kupus" pozostaje niezmieniony od pokoleń.
Specyfika produktu
Liczne wzmianki świadczą o tym, że "Cepinski kupus" jest ważnym produktem spożywczym w tej części Chorwacji od wieków. Jako że "Cepinski kupus" jest dostępny w miesiącach jesiennych i zimowych, stanowi główne źródło substancji bioaktywnych, niezależnie od tego, czy jest spożywany w postaci świeżej, czy fermentowanej.
W badaniu opublikowanym w 2020 r. (Loncarić i in.: "Comparative Evaluation of Bioactive Compounds and Volatile Profile of White Cabbages" [Ocena porównawcza związków bioaktywnych i profilu substancji lotnych kapusty białej], Molecules, 25 (16) 3696) wykazano, że spośród czterech różnych badanych kultywarów kapusty "Cepinski kupus" wykazywał najwyższy poziom aktywności przeciwutleniającej. Wynika to w dużej mierze z zawartości związków fenolowych i kwasu askorbinowego (które łącznie odpowiadają za około 80 % zdolności przeciwutle- niającej). Stwierdzono, że "Cepinski kupus" charakteryzuje się wysokim poziomem związków fenolowych (powyżej 70 mg/kg). To samo badanie wykazało, że dzięki swojemu składowi chemicznemu "Cepinski kupus" w porównaniu z innymi kultywarami ma charakterystyczny, wyraźniejszy aromat świeżej kapusty. W połączeniu z lekko słodko- gorzkim smakiem czyni go to rozpoznawalnym i pożądanym produktem, spożywanym w stanie świeżym lub w postaci różnych potraw. Aromat kapusty tworzą liczne substancje lotne, z przewagą aldehydów i ketonów, terpenów, alkoholi, estrów, kwasów i innych związków. Stwierdzono, że "Cepinski kupus" charakteryzuje się najbardziej wyraźnym "zielonym", świeżym zapachem, z nutami kwiatowymi i listnymi oraz najbardziej wyraźnym aromatem świeżej kapusty. Wszystkie te właściwości chemiczne i organoleptyczne wynikają z uwarunkowań genetycznych autochtonicznej odmiany kapusty Cepinski, a także z warunków glebowych i klimatycznych, które w połączeniu z doświadczeniem lokalnych mieszkańców pozwalają uzyskać rozpoznawalny produkt.
W innym badaniu dotyczącym kapusty należącej do czterech różnych kultywarów uprawianych w Chorwacji (kultywary Varazdinski, Ogulinski, Cepinski i Bravo) stwierdzono, że "Cepinski kupus" zajmuje drugie miejsce pod względem całkowitej zawartości polifenoli (Jakobek i in.: "Bioactive polyphenolic compounds from white cabbage cultivars" [Bioaktywne związki polifenolowe z kultywarów kapusty białej], Croatian Journal of Food Science and Technology, 10(2) 164 172 (2018), które wraz z innymi przeciwutleniaczami przyczyniają się do wysokiego poziomu aktywności przeciwutleniającej.
Dzięki znacznej zawartości cukru (ponad 3 g/100 g) "Cepinski kupus" stanowi dobry surowiec do produkcji kiszonej kapusty, natomiast elastyczne i cienkie liście, którymi się odznacza, to pożądane cechy kapusty do przyrządzania tradycyjnych potraw. "Cepinski kupus" charakteryzuje się rozpoznawalną subtelną, chrupką, ale delikatną konsystencją, którą można stwierdzić, gdy produkt spożywa się w stanie świeżym.
Oprócz tego, że produkt "Cepinski kupus" jest znany ze swoich szczególnych właściwości, dobrze nadaje się on do uprawy w różnych warunkach na obszarze geograficznym produkcji i ma większy potencjał produkcyjny. "Cepinski kupus" cechuje się wysoką odpornością na warunki klimatyczne. Rozwija się w stosunkowo suchych porach roku, ale dobrze znosi również warunki panujące jesienią. Zbiór może odbywać się stosunkowo późno, co ma pozytywny wpływ na skład chemiczny, ale pozwala również rozciągnąć zbiory na dłuższy okres.
Nazwa "Cepinski kupus" odnosi się do świeżej kapusty należącej do autochtonicznej chorwackiej odmiany kapusty białej uprawianej dla zachowania różnorodności o nazwie Cepinski. Nazwa jest używana w mowie potocznej i handlu, o czym świadczą m.in. opracowania kulinarne i artykuły naukowe. Autochtoniczna odmiana Cepinski jest uprawiana lokalnie i rzadko występuje poza granicami obszaru geograficznego produkcji kapusty "Cepinski kupus".
Związek przyczynowy
Związek między kapustą "Cepinski kupus" a obszarem geograficznym opiera się na jakości produktu wynikającej z jego właściwości fizycznych, chemicznych i organoleptycznych, które są efektem interakcji między korzystnym klimatem a dogodną glebą, oraz na wykorzystaniu doświadczenia lokalnych producentów w całym cyklu produkcyjnym, od nasion po dojrzałą główkę kapusty.
Dzięki swoim właściwościom fizycznym, chemicznym i odżywczym "Cepinski kupus" jest znany daleko poza obszarem, na którym jest uprawiany, a sam obszar uprawy często kojarzy się z tym warzywem. "Cepinski kupus" uprawia się na szerszym obszarze wokół miejscowości Cepin w żupanii osijecko-barańskiej, dzięki czemu kapusta ta jest znana jako "Cepinski kupus". Znane są liczne historie i anegdoty na temat Cepina i jego mieszkańców, które łączą miejscowość z produkcją kapusty, a także z korzyściami, jakie mieszkańcy czerpią z uprawy tego warzywa.
Autochtoniczna odmiana Cepinski powstała i zachowała się dzięki interakcji między wiedzą i doświadczeniem lokalnych rolników a klimatem i glebą odpowiednimi do uprawy tej konkretnej rośliny. "Cepinski kupus" to jesienna odmiana kapusty, której okres wegetacji trwa 105-115 dni, co sprawia, że jest ona odpowiednia dla gleb charakterystycznych dla obszaru uprawy (o których wiadomo, że sprzyjają uprawie warzyw, w tym kapusty). Badania żyzności na tym obszarze wykazały, że ponad połowa gleb, z których pobrano próbki, odznacza się odczynem od lekko kwaśnego do obojętnego, co jest bardzo korzystne dla uprawy produktu "Cepinski kupus" ze względu na brak chorób powodowanych przez glebę kwaśną. To m.in. z tego powodu na tamtejszych glebach uzyskuje się bardzo trwałe produkty o dobrych właściwościach organoleptycznych.
Obszar produkcji kapusty "Cepinski kupus" charakteryzuje się umiarkowanym klimatem kontynentalnym, równomiernym rozkładem opadów w ciągu roku i dużym nasłonecznieniem. Ma to korzystny wpływ na skład chemiczny kapusty "Cepinski kupus", nadając jej charakterystyczny aromat i smak. Ponieważ na tym obszarze w atmosferze występuje wystarczająca wilgotność we wrześniu i październiku - kiedy jest ona potrzebna do rozwoju późnej kapusty - żupania osijecko-barańska jest znana jako obszar uprawy autochtonicznej odmiany Cepinski, ponieważ na tym obszarze roślina ta osiąga rozpoznawalne cechy jakościowe produktu "Cepinski kupus".
Doświadczenia lokalnych mieszkańców związane z uprawą kapusty "Cepinski kupus" odgrywają istotną rolę, począwszy od produkcji sadzonek i uprawy samego materiału siewnego, a skończywszy na zbiorach i identyfikacji dojrzałych technologicznie owoców, które to działania są niezbędne do uzyskania wysokiej jakości produktu końcowego, jakim jest posiadająca wymagane cechy szczególne kapusta "Cepinski kupus". Wszystkie te czynności wykonuje się ręcznie, na podstawie doświadczenia, co gwarantuje, że zebrana kapusta będzie odznaczać się jednolitą wysoką jakością i właściwymi jej cechami szczególnymi.
Parametry jakościowe kapusty "Cepinski kupus" są wynikiem interakcji między odmianą, warunkami glebowymi i klimatycznymi oraz wpływem czynników ludzkich, co ostatecznie prowadzi do powstania produktu o bogatym składzie chemicznym i pożądanych właściwościach organoleptycznych.
Dzięki pożądanym właściwościom fizycznym, chemicznym i organoleptycznym kapusty "Cepinski kupus" powszechnie używa się jej jako surowca do gotowania i jest ona znana jako jeden z najbardziej odpowiednich składników do przygotowywania tradycyjnych potraw z kapustą.
Obszar, na którym uprawia się kapustę "Cepinski kupus", jest od dawna synonimem tego produktu, a w ostatnich latach zyskał na znaczeniu wraz z rozwojem turystyki w tej części kontynentalnej Chorwacji. Wiele źródeł wskazuje na znaczenie tego produktu spożywczego jako najlepszego surowca, z którego można przygotowywać różne potrawy, od przystawek przez dania główne po desery (strona internetowa "Moja zimnica, priprema i konzerviranje hrane" [Moje przepisy zimowe - przygotowanie i konserwacja żywności], www.mojazimnica.hr/kiseli-kupus/ (14.10.2021)).
Odesłanie do publikacji specyfikacji oznaczenia geograficznego
https://poljoprivreda.gov.hr/UserDocsImages/dokumenti/hrana/zoi-zozp-zts/dokumenti-zoi-zozp-zts/031225%20Cepinski_specifikacija.pdf
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3349 |
| Rodzaj: | ogłoszenie |
| Tytuł: | Publikacja wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego zgodnie z art. 15 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143 |
| Data aktu: | 2026-06-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-06-24 |