Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Unijna strategia odporności wodnej oraz zintegrowane ramy europejskiej odporności na zmianę klimatu i zarządzania ryzykiem (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji cypryjskiej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoUnijna strategia odporności wodnej oraz zintegrowane ramy europejskiej odporności na zmianę klimatu i zarządzania ryzykiem (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji cypryjskiej)(C/2026/3223)
| Doradczynie i doradcy | Mihai IVASCU (z ramienia sprawozdawcy) |
| Wniosek o konsultację | Pismo przyszłej cypryjskiej prezydencji Rady UE, 14.10.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 26.2.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.3.2026 |
| Sesja plenarna nr Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 604 216/1/1 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Odporność wodna stała się strategicznym priorytetem dla Unii Europejskiej, ponieważ zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej, niezrównoważone wykorzystywanie wody przez różne grupy społeczne oraz zanieczyszczenia w coraz większym stopniu zagrażają dostępności, jakości i bezpieczeństwu zasobów wodnych. Zapewnienie powszechnego dostępu do bezpiecznej i przystępnej cenowo wody oraz urządzeń sanitarnych musi pozostać jednym z podstawowych zobowiązań UE.
1.2. EKES podkreśla, że odporność gospodarki wodnej i przystosowanie się do zmiany klimatu wzajemnie się wzmacniają i muszą być traktowane łącznie w ramach specjalnego, spójnego podejścia politycznego, które odzwierciedla długoterminowe tendencje związane z klimatem i granice ekosystemów. EKES ponawia swój apel o Niebieski Ład UE, kompleksową strategię wodną dla Europy jako priorytet strategiczny, w celu włączenia wody do wszystkich odpowiednich strategii politycznych UE.
1.3. Zdolność Europy do zarządzania ryzykiem związanym z wodą i klimatem nadal podważają utrzymujące się słabości w zakresie zarządzania, dostępności danych, poziomu inwestycji oraz egzekwowania przepisów. Należy zdecydowanie wyeliminować fragmentację między sektorami i szczeblami sprawowania rządów.
1.4. Komitet wzywa do przyjęcia wzmocnionych ram odporności na zmianę klimatu, które będą w pełni wspierały i uzupełniały strategię odporności gospodarki wodnej oraz pozostaną spójne z międzynarodowymi zobowiązaniami, w tym z porozumieniem paryskim, globalnymi ramami różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu oraz traktatem ONZ o morzu pełnym.
1.5. Zasadami porządkującymi unijną politykę wodną i klimatyczną powinny stać się zapobieganie i gotowość. Zasady te powinny być wspierane przez zharmonizowane systemy monitorowania, interoperacyjne platformy wczesnego ostrzegania oraz oceny ryzyka uwzględniające uwarunkowania klimatyczne, a także przez odpowiednie finansowanie we wszystkich państwach członkowskich.
1.6. Infrastruktura krytyczna, w tym systemy wodne, energetyczne, transportowe i cyfrowe, powinna być systematycznie poddawana testom odporności na susze, powodzie i ekstremalne zjawiska pogodowe w celu zapewnienia ciągłości świadczenia usług kluczowych.
1.7. EKES wzywa do systematycznego stosowania "testu wodnego" w procesach legislacyjnych UE, tak aby wnioski w kluczowych sektorach były oceniane pod kątem ich oddziaływania na zasoby wodne oraz były zgodne z celami Europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej.
1.8. Ze względu na transgraniczny charakter europejskich dorzeczy EKES apeluje o wzmocnienie współpracy transgranicznej opartej na wspólnych danych, jednolitych protokołach i mechanizmach solidarnościowych, włączając w to współpracę z sąsiednimi państwami nienależącymi do UE.
1.9. Pełnoprawnymi partnerami w budowaniu odporności wodnej muszą stać się rolnictwo i przemysł. Polityka rolna powinna priorytetowo traktować zrównoważone praktyki gospodarki wodnej, w tym efektywność gospodarowania wodą i jej retencję, wykorzystanie na dużą skalę odzyskanej wody, uprawy o niskim zapotrzebowaniu na wodę na obszarach dotkniętych niedoborem wody i dywersyfikację upraw mającą na celu poprawę stanu gleby i zdolności retencji. Jednocześnie polityki przemysłowe powinny promować przyjęcie efektywnych systemów wodnych i procesów przemysłowych przyczyniających się do zrównoważonego wykorzystania wody i do realizacji celów w zakresie regionalnego bilansu wodnego, przy jednoczesnym wspieraniu konkurencyjności i odporności.
1.10. EKES wzywa Komisję do pilnego zaproponowania kompleksowego rozporządzenia ustanawiającego jasną hierarchię wykorzystania wody, w którym priorytetowo potraktowane zostaną podstawowe potrzeby ludzkie (woda pitna, bezpieczeństwo żywnościowe, warunki sanitarne), dobrostan zwierząt, ochrona ekosystemów i zrównoważona działalność gospodarcza. Takie ramy należy uzupełnić konkretnymi parametrami i zharmonizowanymi normami dotyczącymi ponownego wykorzystania wody we wszystkich sektorach, w tym w rolnictwie, przemyśle i zastosowaniach miejskich.
1.11. Jako centralny filar odporności wodnej oraz przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków należy na szeroką skalę wdrażać rozwiązania oparte na zasobach przyrody. Przyniesie to wiele korzyści w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, łagodzenia skutków suszy, odtwarzania różnorodności biologicznej, zasilania wód podziemnych oraz jakości wody.
1.12. Planowanie przestrzenne na szczeblu miejskim i regionalnym musi uwzględniać projektowanie wrażliwe na kwestie związane z wodą, ograniczać zasklepienie gleby oraz wspierać transformację w kierunku miast i krajobrazów zdolnych do zapewnienia lepszego oddzielenia ścieków już w punkcie odpływu z mieszkań, a także do zapewnienia retencji, magazynowania i ponownego wykorzystywania wody w zmieniających się warunkach klimatycznych, w tym dzięki zrównoważonym, energooszczędnym i zasobooszczędnym budynkom i praktykom budowlanym.
1.13. Niezbędne jest zapewnienie odpowiedniego, przewidywalnego i spójnego finansowania. EKES podkreśla, że w kolejnych wieloletnich ramach finansowych należy wyraźnie nadać priorytet adaptacji do zmiany klimatu i odporności wodnej - zwłaszcza w regionach borykających się z poważnym niedoborem wody, takich jak Cypr - wspieranej przez specjalne fundusze UE, warunkowość powiązaną ze zrównoważonym wykorzystaniem wody, mechanizmy finansowania mieszanego i silną rolę banków publicznych. Jednocześnie należy zapewnić przystępność cenową i sprawiedliwość społeczną poprzez przejrzyste zarządzanie i ukierunkowane wsparcie.
1.14. Należy wzmocnić rozwiązania w zakresie zarządzania poprzez jasne mechanizmy koordynacji, w tym spójne krajowe strategie dotyczące odporności wodnej i plany w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, a także poprzez wyznaczonych koordynatorów krajowych oraz ustrukturyzowane zaangażowanie władz lokalnych, operatorów gospodarki wodnej, partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego.
1.15. Komitet podkreśla ponadto, że odporność wodna i przystosowanie się do zmiany klimatu zależą od wykwalifikowanej siły roboczej. Konieczne są trwałe inwestycje w kształcenie i szkolenie w celu zaradzenia niedoborom kwalifikacji w zakresie gospodarki wodnej, przystosowania się do zmiany klimatu, monitorowania cyfrowego oraz rozwiązań opartych na przyrodzie, tak aby zapewnić skuteczne wdrażanie strategii UE.
2. Wprowadzenie i uwagi ogólne
2.1. Odporność wodna stała się jednym z najpilniejszych wyzwań strategicznych dla całej Europy, ściśle powiązanym z przystosowaniem się do zmiany klimatu. W odpowiedzi na te wyzwania EKES wezwał do ustanowienia Niebieskiego Ładu UE - kompleksowejstrategii wodnej mającej na celu włączenie kwestii wodnych do wszystkich odpowiednich polityk UE. Komitet wskazuje, że "dostęp do wysokiej jakości wody i urządzeń sanitarnych po przystępnej cenie stanowi prawo podstawowe i niedopuszczalne jest, że w UE nadal są ludzie niemający do nich dostępu" 1 . Potrójny kryzys planetarny (zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej i zanieczyszczenie) w coraz większym stopniu napędza i pogłębia wyzwania związane z wodą, w tym susze, ekstremalne opady, spadek zasobów wód podziemnych, intruzję wody morskiej, degradację ekosystemów oraz presję na infrastrukturę krytyczną, które obecnie dotykają niemal wszystkie państwa członkowskie. Europejska strategia odporności gospodarki wodnej 2 , wraz ze strategią UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu 3 , stanowi istotny krok w kierunku przeciwdziałania tym presjom za pomocą długoterminowego i systemowego planowania. Odporność wodna i odporność na zmianę klimatu wzajemnie się wzmacniają i należy zajmować się nimi jednocześnie.
2.2. EKES zauważa, że Europa nadal boryka się z utrzymującymi się słabościami. Zarządzanie pozostaje rozdrobnione, a koordynacja między polityką wodną, przystosowaniem się do zmiany klimatu i jej łagodzeniem, planowaniem przestrzennym, rolnictwem, przemysłem i energetyką jest ograniczona. Inwestycje w infrastrukturę wodną i odbudowę środowiska są nadal niewystarczające, podobnie jak wykorzystanie potencjału energii wodnej. Systemy wczesnego ostrzegania są wdrażane w sposób nierównomierny w poszczególnych regionach, a wiele terytoriów nadal boryka się z problemem niekompletnych danych hydrologicznych lub słabego egzekwowania obowiązujących przepisów. EKES podkreśla, że budowanie odporności wodnej oraz odporności na zmianę klimatu wymaga podejścia zintegrowanego i międzysektorowego, łączącego odbudowę ekosystemów, modernizację infrastruktury, modelowanie ryzyka klimatycznego oraz spójność społeczną. Odporność nie może być osiągnięta przez rozproszone działania, lecz wymaga skoordynowanej wizji, która łączy strategie krajowe i lokalne z potrzebami ekosystemów oraz długoterminowymi tendencjami związanymi z klimatem.
2.3. Zmiana klimatu przyspiesza niedobory wody, powodzie oraz degradację ekosystemów w całej Europie, co wymaga ściślejszej koordynacji między strategiami politycznymi w zakresie odporności gospodarki wodnej i przystosowania się do zmiany klimatu. Kluczowe znaczenie ma planowanie wyprzedzające, oparte na wiarygodnych prognozach klimatycznych oraz koordynacji międzysektorowej. Odporność wodna stanowi zarówno priorytet środowiskowy, jak i społeczno- gospodarczy, wymagający silnego wielopoziomowego zarządzania oraz systematycznego zaangażowania pracodawców, związków zawodowych, społeczeństwa obywatelskiego, operatorów gospodarki wodnej oraz sieci badawczych w celu zapewnienia sprawiedliwych i inkluzywnych ścieżek przystosowania się do zmiany klimatu.
2.4. W związku z tym Komitet wzywa do wzmocnienia ram odporności na zmianę klimatu, które w pełni wspierałyby i uzupełniały strategię UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu oraz opierały się na solidnym finansowaniu, jasnych zasadach zarządzania, dowodach naukowych i inkluzywnym podejściu społecznym, tak aby transformacja ekologiczna i odporność wodna rozwijały się równolegle 4 . Podejście to powinno być również spójne z kluczowymi ramami międzynarodowymi, w tym z Ramową konwencją Narodów Zjednoczonych w sprawie zmiany klimatu, porozumieniem paryskim, globalnymi ramami różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu oraz traktatem ONZ o morzu pełnym.
3. Opracowanie wspólnych mechanizmów zapobiegania, wczesnego ostrzegania i zarządzania ryzykiem
3.1. Zapobieganie i gotowość stanowią fundament odporności wodnej i odporności na zmianę klimatu. Europa nadal nie dysponuje w pełni zintegrowanym i zharmonizowanym systemem umożliwiającym monitorowanie w czasie rzeczywistym wykorzystania wody, jej jakości oraz presji hydrologicznej. EKES zdecydowanie popiera stworzenie unijnej tabeli wskaźników odporności wodnej, która integrowałaby dane z programu Copernicus, Europejskiej Agencji Środowiska, krajowych służb hydrologicznych, lokalnych sieci monitorujących oraz partnerstw badawczych. Takie ponadnarodowe narzędzie ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia spójności, porównywalności i koordynacji między państwami członkowskimi, zwłaszcza w odniesieniu do wspólnych dorzeczy i zagrożeń transgranicznych, którym nie można skutecznie zaradzić wyłącznie na szczeblu krajowym. Wiarygodne informacje dotyczące przepływów rzecznych, poziomów zbiorników retencyjnych, stanu wody podziemnej, wilgotności gleby oraz poboru wody są niezbędne do przewidywania niedoborów, zapobiegania zanieczyszczeniom oraz koordynowania działań w sytuacjach wyjątkowych, a jednocześnie umożliwiają ściślejsze monitorowanie, wczesne wykrywanie awarii infrastruktury oraz oparte na dowodach ustalanie priorytetów w zakresie modernizacji infrastruktury i inwestycji w utrzymanie.
3.2. Komitet uznaje również za konieczne wzmocnienie ocen ryzyka związanego z klimatem i zasobami wodnymi we wszystkich państwach członkowskich przez kompleksowe krajowe strategie wodne spójne z Europejską strategią odporności gospodarki wodnej. Krajowe strategie w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu powinny być obowiązkowe i systematycznie wspierane przez prognozy klimatyczne, modelowanie susz i powodzi oraz planowanie oparte na scenariuszach dotyczących zdarzeń ekstremalnych. Powinny także systematycznie uwzględniać oceny cyberzagrożeń i zagrożeń hybrydowych, które wpływają na systemy gospodarki wodnej. Infrastruktura krytyczna, jak np. elektrownie, węzły transportowe, obiekty cyfrowe oraz przedsiębiorstwa wodociągowe i kanalizacyjne, powinna być regularnie poddawana testom odporności w celu oceny skutków ekstremalnych zjawisk hydrologicznych i klimatycznych. Należy przy tym również brać pod uwagę cyberataki na cyfrowe systemy kontroli, integralność danych i ciągłość operacyjną.
3.3. UE powinna przyspieszyć wdrażanie cyfrowych technologii wodnych, w tym inteligentnych systemów opomiarowania, modelu predykcyjnego opartego na sztucznej inteligencji, cyfrowych bliźniaków dorzeczy i systemów infrastruktury oraz zaawansowanych sieci czujników. Wzmocnienie wiodącej pozycji Europy w dziedzinie technologii wodnych może jednocześnie zwiększyć odporność i stworzyć globalne możliwości eksportowe.
3.4. Biorąc pod uwagę, że ponad połowa europejskich dorzeczy ma charakter transgraniczny, współpraca między państwami musi zostać znacząco wzmocniona przez stosowanie wspólnych protokołów, porozumień w zakresie wczesnego ostrzegania oraz mechanizmów solidarnościowych opartych na realiach hydrologicznych i zdolności ekologicznej. Obejmuje to również współpracę wykraczającą poza granice UE, w szczególności ze Szwajcarią, państwami Bałkanów Zachodnich i regionu śródziemnomorskiego oraz innymi regionami współdzielącymi zasoby wodne z Unią.
3.5. Zapobieganie musi być także integralnym elementem polityki rolnej, polityki przemysłowej oraz planowania regionalnego. Środki wsparcia powinny obejmować nie tylko niedobory wody, lecz także powodzie, wzrost temperatury wód oraz zanieczyszczenia, zwłaszcza te związane z mikrodrobinami plastiku. EKES ponownie wzywa do uczynienia wody jednym z kluczowych filarów Paktu dla czystego przemysłu i ścieżek transformacji przemysłowej. Kontrole zrównoważonej gospodarki wodnej powinny stać się standardową praktyką przy wydawaniu pozwoleń dla działalności wodochłonnej, przyznawaniu dotacji i rozwijaniu nowych rodzajów działalności gospodarczej. Zakłady przemysłowe należy zachęcać do wdrażania obiegów zamkniętych w gospodarowaniu wodą, natomiast rolnicy powinni być wspierani poprzez ukierunkowane instrumenty finansowe, szkolenia, usługi doradcze i transfer wiedzy. Powinni również otrzymywać wsparcie w stosowaniu efektywnych praktyk, takich jak poprawa różnorodności upraw, dywersyfikacja upraw oraz zrównoważone gospodarowanie glebą z myślą o poprawie zdrowia gleb i zdolności retencyjnych. Aby zbudować gospodarkę inteligentnie wykorzystującą zasoby wodne, należy zatem włączyć gospodarkę wodną do unijnych strategii bezpieczeństwa przemysłowego i gospodarczego.
3.6. Zagrożenia hydrologiczne związane z klimatem wymagają wzmocnienia systemów wczesnego ostrzegania oraz bardziej spójnego zarządzania ryzykiem. EKES podkreśla potrzebę interoperacyjnych, ogólnounijnych platform danych zapewniających dostęp w czasie rzeczywistym do informacji hydrologicznych i klimatycznych, a także wprowadzenia obowiązkowych ocen ryzyka uwzględniających uwarunkowania klimatyczne w odniesieniu do sektorów krytycznych. Niezbędne są również lepsza koordynacja transgraniczna oraz ukierunkowane wsparcie dla regionów szczególnie narażonych i władz lokalnych w celu przewidywania narastających skutków tych zagrożeń i zapobiegania im. Na obszarach zagrożonych należy w miarę możliwości ustanowić solidarny system ubezpieczeń.
3.7. EKES zaleca ponadto systematyczne stosowanie "testu wodnego" przy opracowywaniu nowych lub zmienianych aktów prawnych UE, w szczególności w przypadkach gdy wnioski dotyczą środowiska, rolnictwa, energii, przemysłu lub rozwoju obszarów miejskich. Test ten zapewniłby właściwą ocenę aspektu wodnego oraz zajęcie się nim, a także zgodność prawodawstwa UE z celami Europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej 5 .
4. Wzmocnienie wdrażania rozwiązań opartych na przyrodzie o wielorakich korzyściach
4.1. Rozwiązania oparte na przyrodzie odgrywają kluczową rolę w odbudowie europejskiego cyklu hydrologicznego. Zmiana klimatu powoduje coraz większą zmienność reżimów hydrologicznych, co sprawia, że regiony są narażone zarówno na intensywne susze, jak i poważne powodzie. Odbudowa terenów podmokłych, ponowne zalesianie, przywracanie naturalnych terenów zalewowych, zregenerowane gleby, nawierzchnie przepuszczalne oraz zrównoważone miejskie systemy odwodnienia mogą zwiększać retencję wody, przywracać funkcje ekologiczne oraz wzmacniać odporność na zmianę klimatu. Rozwiązania te przynoszą jednocześnie liczne korzyści: ograniczenie ryzyka powodziowego, zwiększenie zasilania wód podziemnych, odbudowę różnorodności biologicznej, sekwestrację dwutlenku węgla, poprawę jakości wody oraz obniżenie kosztów jej uzdatniania ponoszonych przez operatorów gospodarki wodnej.
4.2. EKES podkreśla, że odporność wodna wymaga planowania przestrzennego dostosowanego do potrzeb hydrologicznych. Rozwój obszarów miejskich i wiejskich musi ograniczać uszczelnianie gleb, chronić strategiczne obszary zasilania oraz uwzględniać kryteria hydrologiczne w decyzjach dotyczących zagospodarowania przestrzennego i budownictwa, w tym poprzez zrównoważone, energooszczędne i zasobooszczędne projektowanie budynków. W szczególności miasta muszą przekształcać się w "środowiska gąbczaste", zdolne do pochłaniania i zatrzymywania wody, zamiast jej szybkiego odprowadzania do przeciążonych systemów kanalizacyjnych.
4.3. Aby umożliwić wdrażanie rozwiązań opartych na przyrodzie na szeroką skalę, Europa potrzebuje jasnych i spójnych ram zarządzania. EKES "apeluje o czujność, by zapewnić rzeczywiste zaangażowanie społeczności lokalnych w opracowywanie i wdrażanie tych rozwiązań" 6 , oraz popiera opracowanie norm, kryteriów jakości i wytycznych technicznych, które pomogą gminom, rolnikom, podmiotom komunalnym oraz przedsiębiorstwom wdrażać rozwiązania efektywne kosztowo i oparte na solidnych podstawach naukowych. Aktywne zaangażowanie pracodawców, pracowników oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest niezbędne dla zapewnienia akceptacji społecznej, długoterminowego utrzymania oraz poczucia współodpowiedzialności. Płatności za usługi ekosystemowe mogą zachęcać rolników i właścicieli gruntów do wdrażania zrównoważonych praktyk, w tym ochrony gleb oraz odbudowy naturalnych obszarów retencji wody. Projekty oparte na procesach ekologicznych wymagających czasu muszą być wspierane przez długoterminowe, wieloletnie finansowanie.
5. Zapewnienie spójnych ram finansowania i zarządzania
5.1. Finansowanie pozostaje jedną z głównych barier w budowaniu odporności wodnej oraz przystosowywaniu się do zmiany klimatu. Infrastruktura wodna w Europie starzeje się, presja klimatyczna rośnie, a nowe akty prawne i wytyczne polityczne, takie jak znowelizowana dyrektywa w sprawie wody pitnej, dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych, Europejska strategia odporności gospodarki wodnej oraz spodziewane wkrótce ramy odporności na zmianę klimatu, generują dodatkowe potrzeby inwestycyjne. Z dostępnych szacunków wynika, że UE musi zainwestować około 255 mld EUR do 2030 r. 7 w celu modernizacji sieci, ograniczenia strat wody, wsparcia cyfryzacji, zwiększenia zdolności oczyszczania oraz odbudowy ekosystemów, przy jednoczesnym zapewnieniu niezawodnego, bezpiecznego i przystępnego cenowo dostępu do wody dla wszystkich użytkowników, w tym gospodarstw domowych, rolnictwa i przemysłu.
5.2. Kolejne wieloletnie ramy finansowe muszą obejmować specjalne i wyodrębnione środki na odporność wodną i przystosowanie się do zmiany klimatu jako priorytet strategiczny, ze szczególnym uwzględnieniem państw członkowskich borykających się z dotkliwym i strukturalnym niedoborem wody, takich jak Cypr. EKES zaapelował o ustanowienie Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji jako pojedynczego unijnego punktu dostępu do inwestycji w wodę, łączącego finansowanie publiczne z innowacyjnymi instrumentami finansowymi. Europejski Instrument na rzecz Odporności Gospodarki Wodnej powinien wspierać strategiczne projekty transgraniczne, modernizację infrastruktury krytycznej, rozwiązania oparte na przyrodzie wdrażane na dużą skalę oraz cyfrowe systemy monitorowania i zarządzania ryzykiem, w tym w regionach wyspiarskich i śródziemnomorskich o znacznym deficycie wody. Niezbędne jest również silniejsze powiązanie polityki spójności, WPR, programu "Horyzont Europa", InvestEU oraz programu LIFE, w tym Funduszu Konkurencyjności, w celu zapewnienia spójności i uniknięcia fragmentacji. Zrównoważone wykorzystanie wody i warunkowość powiązana z wodą powinny być kryteriami we wszystkich funduszach UE.
5.3. Kluczową rolę w tym procesie odegrają banki publiczne, jak np. Europejski Bank Inwestycyjny, oraz krajowe banki posiadające doświadczenie w długoterminowym finansowaniu. W pozyskaniu potrzebnego kapitału mogą pomóc rozwiązania z zakresu finansowania mieszanego, łączące środki UE, wkłady krajowe, inwestycje prywatne oraz taryfy wodne. Stabilność finansowania musi opierać się na sprawiedliwym podziale kosztów. Należy konsekwentnie stosować zasady "zanieczyszczający płaci" oraz "korzystający płaci", a użytkownicy powinni wnosić wkład w działania na rzecz odporności i odbudowy zasobów wodnych. Jednocześnie przystępność cenowa dla gospodarstw domowych, zwłaszcza grup znajdujących się w trudnej sytuacji, musi pozostać priorytetem dzięki taryfom socjalnym, ukierunkowanym programom wsparcia i przejrzystemu zarządzaniu. Ponadto "[s]zczególną uwagę powinno się zwrócić na wyzwania, jakie zmiana klimatu stwarza dla wysp i regionów najbardziej oddalonych, regionów górskich i rejonu Morza Śródziemnego" 8 .
5.4. W celu zwiększenia przejrzystości i skuteczności konieczne jest spójne ujęcie kwestii zarządzania. Prawodawstwo dotyczące wody, przystosowanie się do zmiany klimatu, odbudowa zasobów przyrodniczych, strategia przemysłowa oraz polityka rolna często pozostają rozdzielone, co ogranicza skuteczność działań na rzecz odporności. EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie europejskiej platformy zainteresowanych stron ds. odporności wodnej, do której ustanowienia nawoływał wcześniej, jako szansy na wzmocnienie współpracy między instytucjami Unii, państwami członkowskimi, operatorami gospodarki wodnej, przemysłem, partnerami społecznymi oraz społeczeństwem obywatelskim. Oprócz przyjmowania spójnych krajowych strategii odporności gospodarki wodnej państwa członkowskie powinny wyznaczyć krajowych koordynatorów ds. odporności wodnej w celu zapewnienia spójności międzyresortowej oraz skutecznego wdrażania na poziomie lokalnym.
6. Wzmacnianie odporności i infrastruktury społeczności
6.1. Odporne społeczności wymagają odpornej infrastruktury. Przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w całej Europie stoją w obliczu rosnących zagrożeń związanych z suszami, starzeniem się systemów, cyberatakami, incydentami zanieczyszczeń oraz ekstremalnymi opadami. EKES opowiada się za uruchomieniem szeroko zakrojonego programu modernizacji, obejmującego ograniczanie strat wody, rehabilitację sieci, zwiększenie zdolności oczyszczania, rozwój monitorowania cyfrowego oraz wzmocnienie cyberbezpieczeństwa. Systemy kanalizacji ściekowej i deszczowej muszą zostać dostosowane do coraz częstszych i intensywniejszych opadów, natomiast nowe obiekty magazynowania oraz połączenia międzysystemowe są niezbędne do dywersyfikacji źródeł zaopatrzenia w wodę i zwiększenia elastyczności operacyjnej. Aby zapewnić zaopatrzenie w wodę obszarów Morza Śródziemnego, na których występuje jej niedobór, odporne społeczności muszą zapewnić adekwatność dostaw poprzez włączenie niekonwencjonalnych zasobów wodnych do swojego bilansu wodnego, takich jak odzyskana woda i zrównoważone odsalanie.
6.2. EKES wzywa Komisję do pilnego zaproponowania kompleksowego rozporządzenia ustanawiającego jasną hierarchię wykorzystania wody, w którym priorytetowo potraktowane zostaną podstawowe potrzeby ludzkie, ochrona ekosystemów i zrównoważona działalność gospodarcza. Takie ramy należy uzupełnić konkretnymi parametrami i zharmonizowanymi normami dotyczącymi ponownego wykorzystania wody we wszystkich sektorach, w tym w rolnictwie, przemyśle i zastosowaniach miejskich. Określenie solidnych kryteriów jakości, wymogów dotyczących monitorowania i zachęt do ponownego wykorzystania wody nie tylko zwiększy zasobooszczędność i odporność na niedobór wody, ale przyczyni się również do osiągnięcia celów UE w zakresie neutralności klimatycznej i gospodarki o obiegu zamkniętym. EKES podkreśla potrzebę pluralistycznych konsultacji z zainteresowanymi stronami i zarządzania adaptacyjnego, aby zapewnić skuteczność rozporządzenia i jego zgodność z lokalnymi realiami.
6.3. Kluczową rolę w przystosowywaniu się do zmiany klimatu odgrywają władze lokalne, jednak wiele z nich nie dysponuje wystarczającym zapleczem technicznym ani środkami finansowymi, aby podjąć niezbędne działania. Konieczne są uproszczone procedury administracyjne, platformy wsparcia technicznego oraz ukierunkowane finansowanie dla gmin, w szczególności na obszarach wiejskich i w regionach znajdujących się w trudniejszej sytuacji gospodarczej. Odporność wodna musi zostać włączona do polityk zdrowia publicznego oraz lokalnych planów przystosowania się do zmiany klimatu, tak by zapewnić sprawiedliwość i uniknąć nowych nierówności regionalnych. Niezbędne jest także zaangażowanie obywateli w celu budowania świadomości w dziedzinie gospodarki wodnej i klimatu oraz promowania odpowiedzialnego korzystania z zasobów wodnych.
6.4. Aktywnymi partnerami w budowaniu odporności wodnej muszą stać się rolnictwo i przemysł. Rolnictwo odpowiada za znaczną część zużycia wody w kilku państwach członkowskich i jest coraz bardziej narażone na ekstremalne zjawiska klimatyczne. Rolnicy powinni otrzymać lepsze wytyczne i wsparcie w zakresie praktyk wodooszczędnych i poprawy zdrowia gleby, takich jak precyzyjne nawadnianie, uprawy o niskim zapotrzebowaniu na wodę i dywersyfikacja upraw. Należy również zachęcać do retencji wody na gruntach rolnych, aby zmniejszyć presję na miasta i infrastrukturę oraz zachować wodę do późniejszego wykorzystania w nawadnianiu. Powszechne stosowanie odzyskanej wody powinno stać się integralnym elementem planowania rolniczego. Należy wspierać wysiłki podejmowane w ramach różnych gałęzi przemysłu na rzecz wykazywania odporności na niedobory wody i powodzie, integrowania wydajnych procesów przemysłowych i obiegów zamkniętych w gospodarowaniu wodą oraz przyczyniania się do realizacji regionalnych celów dotyczących bilansu wodnego, przy jednoczesnym promowaniu zrównoważonego wykorzystania wody, konkurencyjności i odporności.
6.5. Miasta muszą szybko dostosować się do fal upałów, intensywnych opadów oraz niedoborów wody. Planowanie przestrzeni miejskiej powinno obejmować niebieskie i zielone korytarze, zielone dachy, zbiorniki retencyjne oraz nawierzchnie przepuszczalne, aby zmniejszyć stres cieplny dzięki projektom uwzględniającym gospodarowanie wodą. Należy zarazem promować zrównoważone i zasobooszczędne praktyki budowlane. Odporne miasta opierają się na skutecznej koordynacji między planowaniem przestrzennym, przedsiębiorstwami wodociągowymi i kanalizacyjnymi, służbami ratunkowymi oraz społecznościami lokalnymi. Przepisy budowlane powinny również uwzględniać odporność wodną i zachęcać do renowacji systemów wodnych równolegle z poprawą efektywności energetycznej.
6.6. Aby osiągnąć odporność wodną i odporność na zmianę klimatu oraz zapewnić powodzenie dwojakiej transformacji, konieczne jest dostosowanie i podnoszenie kwalifikacji siły roboczej. Rosnące zapotrzebowanie na wiedzę fachową i umiejętności w zakresie gospodarki wodnej, technologii przystosowania się do zmiany klimatu, monitorowania cyfrowego, rozwiązań opartych na przyrodzie oraz zdolności reagowania kryzysowego ujawnia istotne niedobory kwalifikacji w państwach członkowskich. EKES wezwał do opracowania "międzysektorowego planu działania na rzecz wody oraz do zapewnienia inwestycji w warunki pracy, wysokiej jakości miejsca pracy i szkolenia, skierowane zwłaszcza do młodszego pokolenia" 9 . Komitet zachęca państwa członkowskie do rozszerzenia ukierunkowanych szkoleń - zwłaszcza w szkolnictwie wyższym oraz w kształceniu i szkoleniu zawodowym - w zakresie zrównoważonej gospodarki wodnej i zrównoważonego wykorzystywania wody oraz zarządzania ryzykiem powodzi i susz. Bez wykwalifikowanej siły roboczej nawet najbardziej zaawansowane strategie narażone są na opóźnienia lub nieskuteczne wdrażanie.
Bruksela, dnia 19 marca 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3223 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Unijna strategia odporności wodnej oraz zintegrowane ramy europejskiej odporności na zmianę klimatu i zarządzania ryzykiem (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji cypryjskiej) |
| Data aktu: | 2026-07-02 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-02 |