KOMUNIKAT KOMISJI - Tymczasowe ramy pomocy państwa w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie
KOMUNIKAT KOMISJITymczasowe ramy pomocy państwa w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie(C/2026/2593)
1.1. Kontekst geopolityczny
1) Od lutego 2026 r. sytuacja w Iranie i w całym regionie znacznie się pogarsza. Faktyczne zamknięcie cieśniny Ormuz doprowadziło już do znacznego wzrostu cen ropy naftowej, gazu i nawozów na całym świecie. Globalny charakter rynków tych produktów powoduje, że wzrost cen jest bardzo odczuwalny i odbija się na wielu sektorach unijnej gospodarki we wszystkich państwach członkowskich. Ze względu na ścisłą korelację między cenami gazu a cenami energii elektrycznej, one również są tym problemem dotknięte.
2) Europa jest narażona na gospodarcze skutki kryzysu. W przyjętych na posiedzeniu 19 marca 2026 r. konkluzjach 1 Rada Europejska potwierdziła, że Unia Europejska będzie nadal chronić swoje bezpieczeństwo i interesy, współpracując z partnerami regionalnymi i globalnymi w celu przeciwdziałania skutkom trwających działań wojennych. Tego samego dnia Europejski Bank Centralny wydał oświadczenie w sprawie polityki pieniężnej 2 , w którym potwierdził, że kryzys na Bliskim Wschodzie znacznie zwiększył niepewność perspektyw i jest źródłem ryzyka wzrostu inflacji spowodowanego wyższymi cenami energii, a także ryzyka spadku wzrostu gospodarczego.
3) Wpływ ostatnich wydarzeń na Unię, jeśli chodzi o jej bezpieczeństwo energetyczne, ceny energii, łańcuchy dostaw i bezpieczeństwo obywateli, zagraża stabilności rynku wewnętrznego.
4) Ceny energii w Unii rosną, a zakłócenia handlu spowalniają łańcuchy dostaw. Od 27 lutego 2026 r. ceny surowej ropy naftowej i gazu ziemnego charakteryzują się dużą niestabilnością: najpierw odnotowano wzrosty - o 50 % w przypadku ropy i o 85 % w przypadku gazu, a następnie - nieznaczne spadki; tymczasem ataki na infrastrukturę energetyczną, w szczególności na katarski zakład Ras Laffan (największy na świecie terminal skroplonego gazu ziemnego (LNG)), doprowadziły do długotrwałej utraty zdolności Kataru do eksportu LNG 3 . Ogólnie rzecz biorąc, zmienność cen energii jest bardzo wysoka, a prognozy rynkowe pozostają bardzo niepewne, co wiąże się ze znacznym ryzykiem dalszego wzrostu cen.
5) Wzrost cen szczególnie dotyka te gospodarstwa domowe, których dochody plasują się w najniższej grupie decylowej. Odsetek dochodów, które rodziny te muszą przeznaczyć na zakup paliwa, aby utrzymać poziom zużycia sprzed konfliktu, jest ponad dwukrotnie wyższy niż w przypadku gospodarstw domowych w najwyższej grupie decylowej 4 . W tym kontekście Komisja zaznacza, że wspieranie gospodarstw domowych zasadniczo nie wchodzi w zakres pojęcia pomocy państwa, a zatem państwa członkowskie mogą dowolnie udzielać pomocy m.in. gospodarstwom domowym znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji.
1.2. Potrzeba tymczasowych środków wsparcia w ramach pomocy państwa
6) Dotychczasowe kryzysy pokazały, że szybkość działania i ukierunkowana elastyczność są kluczowe, aby ograniczyć geoekonomiczne skutki dla Unii. Tak jak w przypadku poprzednich kryzysów, Komisja uważa, że konieczna jest szybka reakcja w celu złagodzenia zagrożeń dla gospodarki, przy jednoczesnej ochronie konkurencyjności i równych warunków działania na jednolitym rynku.
7) Reakcja na poważne zakłócenia gospodarki państw członkowskich spowodowane pandemią COVID-19 5 i rosyjską agresją na Ukrainę 6 okazała się kluczowa, aby złagodzić skutki kryzysu dla unijnych przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Niniejszy komunikat opiera się na powodzeniu ówczesnej reakcji Komisji i wnioskach wyciągniętych z tych kryzysów.
8) W miarę narastania nowego kryzysu Komisja zamierza wspierać wysiłki państw członkowskich, aby stawić czoła niepewności gospodarczej, jeszcze zanim wystąpią poważne zakłócenia krajowych gospodarek, koncentrując się na sektorach szczególnie narażonych na skutki skoków cen energii i potencjalnych międzynarodowych zakłóceń w łańcuchach dostaw. Chcemy wesprzeć reakcję najbardziej narażonych sektorów gospodarki poprzez wspieranie odporności przedsiębiorstw na obecny kryzys w ukierunkowany i tymczasowy sposób. Podstawą prawną, która to umożliwi, jest art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), czyli przepis umożliwiający udzielanie pomocy przeznaczonej na rozwój określonych sektorów gospodarki przy jednoczesnej ochronie tych sektorów przed pogorszeniem koniunktury gospodarczej, spowodowanym np. obecną sytuacją. Wspieranie konkretnych sektorów, bezpośrednio dotkniętych problemem, przyczyni się do ciągłego rozwoju ich działalności gospodarczej i uniknięcia znaczących zakłóceń, do których prawdopodobnie doszłoby, gdyby tego wsparcia nie udzielono.
9) Jednocześnie jakiekolwiek formy tymczasowego wsparcia przedsiębiorstw najbardziej narażonych na obecny kryzys powinny utrzymywać zachęty do redukcji zapotrzebowania na energię. Takie wsparcie przede wszystkim nie powinno utrudniać działań wspierających przechodzenie na czystą energię. Szybsze wprowadzanie i integracja odnawialnych i niskoemisyjnych źródeł energii oraz magazynowania energii zwiększa odporność, zmniejsza zależność od importowanych paliw kopalnych oraz chroni przed podwyżkami cen wywołanymi czynnikami zewnętrznymi. Jak stwierdzono w komunikacie AccelerateEU 7 , krótkoterminowe środki wspierające nie mogą osłabiać realizacji długoterminowych celów: zwiększenia wewnętrznej produkcji czystej energii, stworzenia zdekarbonizowanego i odpornego systemu energetycznego w Unii oraz wzmocnienia europejskich zdolności produkcyjnych, a tym samym unikania nowych zależności strategicznych. Środków do osiągnięcia tych celów mogą dostarczyć istniejące już narzędzia pomocy państwa, takie jak ramy pomocy państwa na potrzeby Paktu dla czystego przemysłu (CISAF) 8 .
Rolnictwo
10) Nawozy pełnią ważną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa żywnościowego. Koszt ich zakupu stanowi jeden z największych kosztów produkcji rolniczej. Zależność od przywozu w zakupie nawozów oraz wahania cen na rynkach w szczególny sposób narażają unijnych rolników.
11) Już w lutym 2026 r. na rynku nawozów odczuwalna była presja w związku ze zwiększonym popytem wynikającym z rozpoczęcia wiosennego sezonu nawożenia na półkuli północnej. Po kilku kolejnych miesiącach podwyżek ceny nawozów azotowych w Unii były już ogółem o około 29 % wyższe od średniej z 2024 r. W marcu 2026 r. w kontekście wydarzeń na Bliskim Wschodzie ceny nawozów azotowych w Unii gwałtownie wzrosły i są obecnie o około 61 % wyższe od średnich z 2024 r. Wzrost ten jest ściśle powiązany z wyższymi kosztami źródeł energii, głównie gazu, i niepewnością co do przyszłych dostaw, ze względu na ważną rolę gazu ziemnego w produkcji nawozów azotowych.
12) W komunikacie dotyczącym RESourceEU 9 Komisja zapowiedziała, że w drugim kwartale 2026 r. przedstawi plan działania w sprawie nawozów. Dostępność nawozów i ich przystępne ceny mają kluczowe znaczenie dla rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego, zaś wspieranie przemysłu produkcji nawozów w Unii jest niezbędne do zapobiegania powstawaniu szkodliwych strategicznych zależności. Plan działania w sprawie nawozów będzie zawierał zbilansowany zestaw środków strukturalnych - krótkoterminowych i długoterminowych, wraz z ewentualnymi korektami regulacyjnymi - służących wsparciu europejskich rolników, jak również przemysłu nawozowego oraz przyspieszeniu dekarbonizacji sektora nawozów.
13) Oczekuje się, że inicjatywy przewidziane w planie działania w sprawie nawozów będą służyły w szczególności następującym celom: poprawie dostępności i przystępności cenowej nawozów dla rolników i sektora produkcji żywności; wzmocnieniu strategicznej autonomii i odporności Unii przez zwiększenie produkcji krajowej, zmniejszenie zależności i przyspieszenie przejścia na zdekarbonizowane nawozy o niskiej zawartości paliw kopalnych i o obiegu zamkniętym; a także wzmocnieniu dialogu i opartej na dowodach polityki dotyczącej całego łańcucha dostaw nawozów.
14) Oprócz przyszłego planu działania w sprawie nawozów do złagodzenia skutków kryzysu może być potrzebne wsparcie państwa, tak aby możliwy był dalszy rozwój sektora rolnego.
15) Gwałtownie wzrosły też ceny paliw rolniczych. Wewnętrzne szacunki służb Komisji pokazują, że kryzys prawdopodobnie odbije się szczególnie na produkcji podstawowej produktów rolnych 10 w związku z oczekiwanym wzrostem kosztów nawozów i paliw.
16) Aby zaradzić skutkom kryzysu na Bliskim Wschodzie, państwa członkowskie mogą nadal stosować zasady pomocy państwa mające zastosowanie do sektora rolnego i korzystać z istniejących możliwości - albo przez wyłączenie grupowe takiej pomocy zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2022/2472 (rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze rolnym) 11 , albo przez zgłaszanie pomocy Komisji zgodnie z mającymi zastosowanie wytycznymi 12 . Państwa członkowskie mogą ponadto przyznawać wsparcie de minimis zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1408/2013 13 (rozporządzenie w sprawie pomocy de minimis w sektorze rolnym).
17) Z uwagi jednak na gwałtowny wzrost cen nawozów i paliw, spowodowany kryzysem na Bliskim Wschodzie, należy tymczasowo uzupełnić możliwości przyznawania pomocy przewidziane w obowiązujących przepisach sektorowych dodatkowymi możliwościami, pozwalającymi państwom członkowskim reagować na konkretne, nieoczekiwane, nagłe i znaczące wzrosty kosztów, których skutkiem może być zaprzestanie działalności gospodarczej w całym sektorze produkcji podstawowej produktów rolnych. Sektor ten jest bardzo podatny na skutki gwałtownego wzrostu cen nakładów ze względu na sezonowość cykli produkcyjnych, ograniczone krótkoterminowe zdolności dostosowawcze oraz wysokie początkowe koszty nakładów w połączeniu z opóźnionym uzyskaniem przychodów (w momencie zbiorów). Trudności w zakupie nawozów lub paliw mogą mieć zatem daleko idący wpływ na całą roczną produkcję, co zagraża funkcjonowaniu przedsiębiorstw działających w tym sektorze. Z upływem czasu skutki te mogą się rozprzestrzeniać, ponieważ ograniczony przepływ środków pieniężnych zmniejsza zdolność producentów do finansowania kolejnych cykli produkcyjnych, a tym bardziej zdolność do inwestowania w energooszczędne środki produkcji, co w efekcie hamuje tendencje wzrostowe w całym sektorze. W związku z tym, oprócz kategorii pomocy dostępnych dla tego sektora, Komisja może także zatwierdzać programy pomocy państwa na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w ramach których państwa członkowskie udzielają wsparcia przedsiębiorstwom zajmującym się produkcją podstawową produktów rolnych na pokonanie tymczasowych trudności spowodowanych zakłóceniami działalności gospodarczej związanymi z kryzysem na Bliskim Wschodzie. W niniejszym komunikacie określono, w jaki sposób Komisja będzie oceniać takie systemy wsparcia, aby mieć pewność, że przyczynią się one do rozwoju gospodarczego sektora rolnego pomimo wstrząsu gospodarczego wywołanego gwałtownym wzrostem cen energii i nawozów wskutek kryzysu.
Rybołówstwo i akwakultura
18) W ostatnich tygodniach ceny paliwa żeglugowego w portach rybackich w Unii były bardzo niestabilne i wahały się na poziomie około 1,0-1,3 EUR za litr, co oznacza gwałtowny wzrost - o ponad 0,4 EUR/l - od początku kryzysu na Bliskim Wschodzie.
19) Poziom ten przekracza już długoterminową cenę paliwa gwarantującą osiągnięcie progu rentowności przez flotę rybacką w Unii, w ujęciu łącznym. Jeżeli wysokie ceny paliwa utrzymają się w dłuższym okresie i jeżeli związane z tym koszty nie zostaną przeniesione dalej w łańcuchu dostaw poprzez wyższe ceny wyładunku, w 2026 r. rentowność unijnej branży rybackiej znacznie spadnie. Przy tym poziomie cen paliwa wpływ na rozwój floty wszystkich kategorii jest znaczny i należy oczekiwać, że duża część unijnej floty zaprzestanie działalności, jeżeli ceny paliwa utrzymają się na obecnym poziomie lub jeszcze bardziej wzrosną.
20) Aby zaradzić skutkom kryzysu na Bliskim Wschodzie, państwa członkowskie mogą nadal stosować zasady pomocy państwa mające zastosowanie do sektorów rybołówstwa i akwakultury i korzystać z istniejących możliwości - albo przez wyłączenie grupowe takiej pomocy zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2022/2473 (rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze rybołówstwa) 14 , albo przez zgłaszanie pomocy Komisji zgodnie z mającymi zastosowanie wytycznymi 15 . Państwa członkowskie mogą ponadto przyznawać wsparcie de minimis zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 717/2014 16 (rozporządzenie w sprawie pomocy de minimis w sektorze rybołówstwa).
21) Z uwagi jednak na gwałtowny wzrost ceny paliwa żeglugowego, spowodowany kryzysem na Bliskim Wschodzie, należy tymczasowo uzupełnić możliwości przyznawania pomocy przewidziane w obowiązujących przepisach sektorowych dodatkowymi możliwościami, pozwalającymi wspierać przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją podstawową produktów rybołówstwa i akwakultury 17 w reagowaniu na konkretne, nieoczekiwane, nagłe i znaczące wzrosty kosztów, które mogą doprowadzić do zaprzestania działalności gospodarczej w całym sektorze. W celu zapewnienia zrównoważonego zarządzania stadami ryb i ochrony ekosystemów morskich unijne floty rybackie są zobowiązane do przestrzegania kwot połowowych oraz innych ograniczeń i zakazów dotyczących działalności połowowej na niektórych obszarach lub w niektórych okresach. Sektor ten jest przez to szczególnie podatny na szoki cenowe w zakresie środków produkcji. Trudności w zakupie paliwa mogą spowodować zatrzymanie statków w odnośnych okresach połowowych, co wpłynie na rentowność działalności za cały rok. Rybacy mogą być zmuszeni do ograniczenia swojej działalności i odroczenia lub zaniechania inwestycji zwiększających efektywność energetyczną, co w przyszłości spowoduje pogorszenie się sytuacji całego sektora. Gwałtowne wzrosty cen paliwa odbijają się także na akwakulturze. Ze względu na wykorzystanie statków pomocniczych lub usługowych wiele segmentów akwakultury morskiej w Unii jest zależnych od paliwa żeglugowego, którego koszt stanowi znaczną część całkowitych wydatków - do 20 %, a w niektórych przypadkach nawet 30 %. Z powodu intensywnego wykorzystania hydraulicznych urządzeń dźwigowych do codziennych czynności, takich jak konserwacja, zarybianie, karmienie i odławianie, zużycie paliwa związane z segmentami akwakultury morskiej, zbiornikami na morzu i zbiornikami przybrzeżnymi, produkcją omułków i intensywnymi systemami akwakultury słodkowodnej jest zasadniczo podobne do zużycia paliwa przez średniej wielkości statki rybackie. W związku z tym, oprócz kategorii pomocy dostępnych dla tego sektora, Komisja może także zatwierdzać programy pomocy państwa na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w ramach których państwa członkowskie mogą udzielać wsparcia dla przedsiębiorstw zajmujących się produkcją podstawową produktów rybołówstwa i akwakultury w obliczu tymczasowych trudności spowodowanych zakłóceniami rynku związanymi z kryzysem na Bliskim Wschodzie. W niniejszym komunikacie określono, w jaki sposób Komisja będzie oceniać takie systemy wsparcia, aby mieć pewność, że przyczynią się one do rozwoju gospodarczego sektorów rybołówstwa i akwakultury pomimo wstrząsu gospodarczego w tych sektorach wywołanego skokami cen energii wskutek kryzysu.
Transport lądowy
22) W marcu 2026 r. ceny oleju napędowego w Unii były o około 21 % wyższe niż w tym samym miesiącu roku 2025. Jeżeli tak wysokie ceny paliwa utrzymają się w dłuższym okresie, a związane z tym koszty nie zostaną przeniesione dalej w łańcuchu dostaw, rentowność zależnych od paliwa przewoźników kolejowych i drogowych oraz operatorów żeglugi śródlądowej znacznie spadnie.
23) Obecny kryzys uwypukla potrzebę szybszego przesunięcia międzygałęziowego w kierunku bardziej zrównoważonych rodzajów transportu. Państwa członkowskie mogą wspierać to przesunięcie międzygałęziowe na podstawie niedawno przyjętego rozporządzenia Komisji (UE) 2026/562 (rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze transportu (TBER)) 18 oraz wytycznych w sprawie transportu lądowego i multimodalnego (LMTG) 19 . Dla uściślenia, zgodnie z TBER państwa członkowskie mogą przyznawać pomoc bezpośrednio przewoźnikom kolejowym i operatorom śródlądowych dróg wodnych, bez uprzedniego zgłoszenia jej Komisji, na pokrycie do 60 % kosztów zewnętrznych, których uniknięto w porównaniu z transportem drogowym, a które obliczono zgodnie z opracowanym przez Komisję podręcznikiem dotyczącym zewnętrznych kosztów transportu 20 . LMTG dodatkowo rozszerza tę możliwość, dopuszczając pomoc w wysokości do 90 % kosztów zewnętrznych, których uniknięto w porównaniu z transportem drogowym.
24) Chociaż transport kolejowy - dzięki swojej efektywności energetycznej i powszechnej elektryfikacji (80 % ruchu kolejowego w Unii odbywa się na liniach zelektryfikowanych) - jest mniej narażony na wstrząsy wywołane wzrostem cen ropy naftowej i gazu, to obecne skoki cen energii mogą również dotknąć przewoźników kolejowych 21 , zwłaszcza w segmencie przewozów towarowych, w którym poziom elektryfikacji nie jest jednakowy we wszystkich państwach członkowskich.
25) Usługi żeglugi śródlądowej są niezbędne do zmniejszenia zagęszczenia ruchu drogowego, obniżenia emisji z transportu i zapewnienia przesunięcia międzygałęziowego. Nagły wzrost cen paliwa wynikający z kryzysu na Bliskim Wschodzie spowodował wyjątkowe, nagłe i nieoczekiwane obciążenie dla operatorów śródlądowych dróg wodnych, z których większość to małe i średnie przedsiębiorstwa 22 .
26) Marża przewoźników drogowych wynosi często około 2-3 %, a według szacunków w niektórych państwach członkowskich wzrost cen paliwa może podwyższać koszty operacyjne o ponad 7 %, ponieważ paliwo stanowi około 30 % kosztów operacyjnych w transporcie towarowym i 20 % w transporcie drogowym osób.
27) Przy takim poziomie cen paliw wielu operatorów zaczęłoby odnotowywać straty, co mogłoby spowodować zakłócenia w łańcuchach dostaw i połączeniach transportowych w całej Unii.
28) Aby złagodzić negatywne skutki kryzysu na Bliskim Wschodzie, państwa członkowskie mogą nadal stosować zasady pomocy państwa dotyczące usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG), określone w rozporządzeniu (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady 23 - w odniesieniu do kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego - oraz w LMTG - w odniesieniu do kolejowego transportu towarowego, w celu zabezpieczenia podstawowych usług, zwłaszcza na trasach mniej znaczących z ekonomicznego punktu widzenia. Jeśli chodzi o transport drogowy, wspomniane usługi publiczne mogłyby obejmować usługi służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb w zakresie połączeń transportowych zarówno na poziomie lokalnym, jak i regionalnym, a także zapewnienie bezpieczeństwa dostaw towarów podstawowych (takich jak żywność, leki czy sprzęt medyczny). Państwa członkowskie mogą ponadto przyznawać wsparcie de minimis zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2831 24 (ogólne rozporządzenie w sprawie pomocy de minimis).
29) Z uwagi jednak na gwałtowny wzrost ceny paliwa, spowodowany kryzysem na Bliskim Wschodzie, należy tymczasowo uzupełnić możliwości przyznawania pomocy przewidziane w obowiązujących przepisach sektorowych dodatkowymi możliwościami, pozwalającymi państwom członkowskim reagować na konkretne, nieoczekiwane, nagłe i znaczące wzrosty kosztów, których skutkiem może być zaprzestanie działalności gospodarczej w całym sektorze transportu drogowego, a także chronić i przywracać połączenia transportowe dla europejskich obywateli i przedsiębiorstw oraz zachowywać ciągłość i sprawne funkcjonowanie łańcuchów dostaw. Skoki cen paliwa mają negatywny wpływ na transport kolejowy, transport drogowy i żeglugę śródlądową, gdyż ujawniają i pogłębiają ich słabości, a mianowicie zależność od oleju napędowego i niskie marże. Gwałtowny i trwały wzrost kosztów paliwa nie tylko wywołuje krótkoterminowo trudną sytuację finansową, ale również może prowadzić do trwałego zmniejszenia zdolności produkcyjnych, wychodzenia przedsiębiorstw z rynku i ich konsolidacji, co zmniejszy konkurencję i odporność sektora. Jednocześnie ograniczone przenoszenie kosztów i zmniejszony popyt dodatkowo obniżają rentowność, co może spowodować korektę w dół, jeśli chodzi o wielkość i dynamikę sektora oraz niezbędne inwestycje w efektywność energetyczną. W związku z tym, oprócz kategorii pomocy dostępnych dla tego sektora na podstawie art. 93 TFUE, Komisja może także zatwierdzać programy pomocy państwa na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w ramach których państwa członkowskie mogą udzielać tymczasowego wsparcia przedsiębiorstwom zajmującym się transportem kolejowym, transportem drogowym lub żeglugą śródlądową w obliczu zakłóceń rynku związanych z kryzysem na Bliskim Wschodzie. W niniejszym komunikacie określono, w jaki sposób Komisja będzie oceniać takie systemy wsparcia, aby mieć pewność, że przyczynią się one do rozwoju gospodarczego tych sektorów pomimo wstrząsu gospodarczego wywołanego skokami cen energii wskutek kryzysu, a przy tym nie wpłyną niekorzystnie na warunki handlowe w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem.
Transport morski
30) Usługi transportu morskiego są niezbędne dla ciągłości terytorialnej niektórych państw członkowskich, w szczególności do zapewnienia dostaw towarów i mobilności obywateli. Żegluga morska bliskiego zasięgu wewnątrz UE 25 jest szczególnie istotna dla zmniejszenia zagęszczenia ruchu drogowego, obniżenia emisji z transportu oraz zapewnienia skutecznych i odpornych połączeń transportowych w państwach członkowskich i między regionami Unii Europejskiej.
31) Nagły wzrost cen paliw, wynikający z kryzysu na Bliskim Wschodzie, spowodował wyjątkowe, nagłe i nieoczekiwane obciążenie dla działalności w tym sektorze, zagrażając w ten sposób ciągłości i rentowności tych podstawowych usług łączności morskiej.
32) Skutki kryzysu są szczególnie dotkliwe na trasach, które są niezbędne dla spójności terytorialnej i dostępności, czyli tych, które łączą terytoria kontynentalne i niekontynentalne, a także w usługach połączeń między wyspami, wyraźnie określonych jako strategiczne lub leżące w interesie publicznym. Zakłócenia na tych trasach wiązałyby się z ryzykiem utraty połączeń transportowych, w tym dla ruchu pasażerskiego, transportu ładunków tocznych i gospodarek wyspiarskich.
33) Aby ograniczyć negatywne skutki kryzysu na Bliskim Wschodzie, państwa członkowskie mogą nadal stosować zasady pomocy państwa mające zastosowanie do gospodarki morskiej i korzystać z istniejących możliwości dostępnych na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych (GBER)) 26 albo zgłosić pomoc Komisji zgodnie z mającymi zastosowanie wytycznymi 27 . Państwa członkowskie mogą ponadto przyznawać wsparcie de minimis zgodnie z ogólnym rozporządzeniem w sprawie pomocy de minimis i w stosownych przypadkach korzystać z dostępnych narzędzi dotyczących UOIG.
34) Z uwagi jednak na gwałtowny wzrost ceny paliwa, spowodowany kryzysem na Bliskim Wschodzie, należy tymczasowo uzupełnić możliwości przyznawania pomocy przewidziane w obowiązujących przepisach sektorowych dodatkowymi możliwościami, pozwalającymi państwom członkowskim reagować na konkretne, nieoczekiwane, nagłe i znaczące wzrosty kosztów, których skutkiem może być zaprzestanie działalności gospodarczej prowadzonej przez podmioty żeglugi morskiej bliskiego zasięgu wewnątrz UE, a także chronić i przywracać połączenia transportowe dla europejskich obywateli i przedsiębiorstw oraz zachowywać ciągłość i sprawne funkcjonowanie łańcuchów dostaw. Skoki cen paliwa mają negatywny wpływ strukturalny na sektor
transportu morskiego. Utrzymujący się wzrost cen paliwa odbija się znacząco na kalkulacjach ekonomicznych podmiotów działających w tym sektorze. Wywiera to presję zwłaszcza na mniejszych operatorów żeglugi morskiej bliskiego zasięgu, co wiąże się z ryzykiem wychodzenia tych podmiotów z rynku i większej ich koncentracji. Jednocześnie wskutek wzrostu kosztów transportu mogą zmienić się wzorce popytu, a ruch na niektórych trasach może się zmniejszyć, co odbije się na innych podmiotach gospodarczych, zależnych od takich połączeń. Ogólnie rzecz biorąc, kryzys może doprowadzić do zmian strukturalnych, których skutkiem będą wyższe koszty i bariery wejścia na rynek, a w dłuższej perspektywie - mniejsza konkurencja i odporność w niektórych częściach sektora. W związku z tym, oprócz kategorii pomocy dostępnych dla tego sektora, Komisja może także zatwierdzać programy pomocy państwa na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w ramach których państwa członkowskie mogą zapewnić tymczasowe wsparcie dla przedsiębiorstw świadczących usługi żeglugi morskiej bliskiego zasięgu wewnątrz UE w obliczu tymczasowych trudności spowodowanych zakłóceniami rynku związanymi z kryzysem na Bliskim Wschodzie. W niniejszym komunikacie określono, w jaki sposób Komisja będzie oceniać takie systemy wsparcia, aby mieć pewność, że przyczynią się one do rozwoju gospodarczego usług wewnątrzunijnej żeglugi morskiej bliskiego zasięgu pomimo wstrząsu gospodarczego w tym sektorze wywołanego skokami cen energii wskutek kryzysu.
Lotnictwo
35) Koszty paliwa stanowią znaczną część kosztów operacyjnych linii lotniczych. Od początku kryzysu na Bliskim Wschodzie, czyli od końca lutego 2026 r., wzrosły ceny paliwa do silników odrzutowych, które jest produktem rafinacji surowej ropy naftowej.
36) Wiele europejskich linii lotniczych stosuje strategie zabezpieczenia paliwa, aby zmniejszyć swoje narażenie na krótkoterminowe wahania cen. Ochrona zapewniana przez takie mechanizmy jest jednak tymczasowa. Kontrakty zabezpieczające są z natury ograniczone pod względem czasu ich trwania i objętej nimi ilości, a wraz z ich wygasaniem linie lotnicze mogą stawać się coraz bardziej narażone na aktualne ceny rynkowe. W związku z tym utrzymujące się podwyżki cen paliwa do silników odrzutowych prawdopodobnie doprowadzą do wzrostu kosztów operacyjnych pomimo istniejących uzgodnień dotyczących zabezpieczenia.
37) Komisja uważa, że w przypadku gdy trasy lotnicze o kluczowym znaczeniu dla połączeń transportowych mogą być zagrożone ze względu na wyjątkową sytuację, państwa członkowskie mogą uruchomić nadzwyczajne usługi publiczne w celu utrzymania takich tras zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1008/2008 28 . Państwa członkowskie mogą - bez powiadamiania o tym Komisji - przyznawać przedsiębiorstwom lotniczym rekompensatę z tytułu świadczenia usług transportu lotniczego na połączeniach lotniczych, w przypadku których średnie roczne natężenie ruchu w ciągu dwóch lat obrotowych poprzedzających rok, w którym danemu przedsiębiorstwu powierzono świadczenie usługi publicznej, nie przekroczyło 300 000 pasażerów, o ile spełnione są warunki określone w decyzji Komisji (UE) 2025/2630 29 .
38) Państwa członkowskie mogą również zapewnić pomoc o charakterze społecznym na pokrycie wzrostu cen biletów dla osób, których potrzeby w zakresie połączeń transportowych obejmują trasy lotnicze. Pomocy o charakterze społecznym w zakresie transportu na rzecz mieszkańców regionów oddalonych nie trzeba zgłaszać Komisji, jeżeli spełnia ona warunki określone w art. 51 GBER. Pomoc przyznaje się bez dyskryminacji ze względu na tożsamość przewoźnika lotniczego lub rodzaj świadczonej usługi. Intensywność pomocy może wynieść maksymalnie 100 % ceny biletu w obie strony do lub z regionu oddalonego, włącznie ze wszystkimi podatkami i opłatami pobieranymi przez przewoźnika od konsumenta.
39) W świetle tych możliwości Komisja uważa, że przepisy obowiązujące w sektorze lotnictwa są wystarczające w obecnej sytuacji.
Wpływ na ceny energii
40) Komisja zwraca uwagę na to, że faktyczne zamknięcie przez Iran cieśniny Ormuz bezpośrednio odbija się na cenach energii. Gospodarka europejska jest wciąż podatna na zagrożenia ze względu na swoją zależność od importowanych paliw kopalnych.
41) Transformacja energetyczna pozostaje więc dla Europy najskuteczniejszym sposobem osiągnięcia strategicznej autonomii, wzmocnienia odporności, strukturalnego obniżenia cen energii oraz zapewnienia czystej, obfitej i rodzimej energii potrzebnej do zasilania gospodarki przyszłości. Niedawne skoki cen energii wymagają jednak ukierunkowanych rozwiązań, które pozwolą zapewnić przystępną cenowo i dostępną energię, przy uwzględnieniu neutralności technologicznej i sytuacji poszczególnych państw członkowskich.
42) Jeżeli chodzi o ceny energii elektrycznej, istnieją już odpowiednie możliwości wsparcia - określono je w CISAF. Znaczne skoki cen, powyżej poziomów odnotowanych, gdy przyjmowano CISAF, uzasadniają jednak wprowadzenie korekt w kalibracji. Komisja uważa zatem, że należy zapewnić większą elastyczność w związku ze znacznymi skokami hurtowych cen energii elektrycznej. W obecnej sytuacji, z uwagi na tymczasowy charakter dostosowań, zasadne jest umożliwienie wyższych poziomów wsparcia przy jednoczesnym zminimalizowaniu obciążeń administracyjnych.
43) Ponadto Komisja przypomina, że sektor lub podsektor nieujęty w wykazie, o którym mowa w pkt 116) CISAF, a który spełnia odpowiednie kryteria kwalifikacyjne, może kwalifikować się zgodnie z procedurą określoną w pkt 117) CISAF.
44) Państwa członkowskie mogą rozważyć wprowadzenie tymczasowych obniżek akcyzy na paliwo, zgodnie z dyrektywą Rady 2003/96/WE (dyrektywa w sprawie opodatkowania energii) 30 . Komisja przypomina, że programy pomocy w formie ulg podatkowych na podstawie dyrektywy w sprawie opodatkowania energii są co do zasady wyłączone z wymogu zgłoszenia na podstawie art. 44 GBER. W art. 19 dyrektywy w sprawie opodatkowania energii przewidziano ponadto możliwość ustalania - na podstawie szczególnych rozważań politycznych - stawek podatku akcyzowego poniżej określonych w dyrektywie ogólnych stawek minimalnych.
45) Państwa członkowskie mogą również rozważyć zastosowanie środków przejściowych w celu zniwelowania wpływu wysokich cen gazu na produkcję energii elektrycznej. Jeżeli państwa członkowskie zdecydują się na subsydiowanie kosztów paliwa na potrzeby wytwarzania energii elektrycznej z gazu, ich plany będą oceniane indywidualnie. W ocenie takiej pomocy uwzględnione zostaną m.in. jej niewielki wpływ na efektywne koszty operacyjne i ryzyko ponoszone przez wytwórców oraz jej skuteczność w zapewnieniu ogólnego obniżenia cen energii elektrycznej dla wszystkich konsumentów. W takich okolicznościach i bez uszczerbku dla przywołanej podstawy prawnej Komisja rozważy w szczególności, czy środki wsparcia spełniają następujące warunki:
a) są jasno określone, a czas ich obowiązywania jest ograniczony;
b) są tak skonstruowane, aby zapobiegały zakłóceniom na rynku wewnętrznym, nie wpływały na kolejność uszeregowania ofert ani nie ograniczały handlu transgranicznego i przepływów energii elektrycznej;
c) podtrzymują długoterminowe zachęty do inwestycji w czystą energię;
d) rekompensują jedynie niektóre podwyżki kosztów gazu i nie pokrywają kosztów zapewnienia zgodności z unijnym systemem handlu emisjami (ETS) 31 ani nie traktują cen ETS jako wskaźnika zastępczego do celów ustalenia rekompensaty, a zatem utrzymują obowiązki i zachęty w ramach ETS;
e) dotacja na zakup gazu lub pułap cenowy stopniowo zbliżają się do cen rynkowych, aby uniknąć zjawiska nagłych spadków po wygaśnięciu środka;
f) obejmują zabezpieczenia zapewniające pełne przeniesienie korzyści na konsumentów końcowych i unikają nadmiernej regulacji cen hurtowych;
g) jeżeli państwo członkowskie postanowi obciążyć konsumentów kosztami środka (lub ich częścią), w jego finansowaniu powinni uczestniczyć tylko ci konsumenci, którzy z niego korzystają.
1.3. Ocena tymczasowego, ukierunkowanego wsparcia przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem
46) W niniejszym komunikacie określono kryteria, na podstawie których Komisja oceni nadzwyczajne wsparcie udzielane w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE. W oparciu o ten przepis Komisja może uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym pomoc państwa przeznaczoną na ułatwianie rozwoju niektórych rodzajów działalności gospodarczej lub niektórych regionów gospodarczych (przesłanka pozytywna), o ile taka pomoc nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem (przesłanka negatywna).
Przesłanka pozytywna
47) Pomoc przyznawana na podstawie sekcji 2 niniejszego komunikatu ułatwia rozwój działalności gospodarczej w dotkniętych sektorach: wzmacnia przedsiębiorstwa borykające się z gwałtownymi skokami cen głównych czynników kosztotwórczych, utrzymuje ciągłość ich działalności gospodarczej oraz umożliwia im dostosowanie się do nowej sytuacji na rynku, przy jednoczesnym kontynuowaniu wysiłków prowadzących do przejścia na czystą energię.
48) Pomoc państwa można przyznawać zgodnie z niniejszym komunikatem wyłącznie wówczas, gdy wywołuje ona efekt zachęty, czyli powoduje zmianę zachowania beneficjenta, umożliwiając mu utrzymanie ciągłości działalności gospodarczej, której by nie prowadził lub którą realizowałby w ograniczonym lub innym zakresie, gdyby tej pomocy nie otrzymał. Ponieważ pomoc przyznawana na podstawie niniejszego komunikatu ma stanowić tymczasowe wsparcie przedsiębiorstw w sektorach najbardziej narażonych, a więc szczególnie dotkniętych skokami cen, Komisja jest zdania, że pomoc ta wywołuje efekt zachęty, ponieważ można założyć, że bez tej pomocy wspierana działalność gospodarcza zostałaby natychmiast lub w rozsądnym terminie ograniczona (pod względem produkcji, mocy produkcyjnych, jakości, różnorodności itp.).
49) Nie można uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym środków pomocy, które same z siebie, z powodu określonych wobec nich warunków lub z powodu modelu ich finansowania nierozerwalnie wiążą się z naruszeniem istotnego prawa Unii, w tym jej zobowiązań międzynarodowych.
Przesłanka negatywna
50) Jeżeli chodzi o drugą (negatywną) przesłankę określoną w art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w celu zapewnienia, aby pomoc nie zmieniała warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, Komisja ocenia konieczność, adekwatność i proporcjonalność pomocy, weryfikuje, czy unika się nadmiernych negatywnych skutków dla konkurencji i wymiany handlowej oraz czy spełniono warunki dotyczące monitorowania i sprawozdawczości, określone w sekcji 4 niniejszego komunikatu.
51) Wszelka pomoc musi być konieczna, czyli ukierunkowana na sytuację, w której może przynieść istotną poprawę, niemożliwą do osiągnięcia na rynku bez tej pomocy. Nadzwyczajne środki przyznane na podstawie niniejszego komunikatu ułatwiają uporządkowane dostosowanie się do kryzysu w drodze wsparcia płynności dotkniętych przedsiębiorstw. To z kolei przyczynia się do zachowania ciągłości działalności gospodarczej i uniknięcia zakłóceń warunków dostaw, które w przeciwnym razie mogłyby negatywnie wpłynąć na rynki niższego szczebla, m.in. poprzez zwiększoną presję cenową na klientów.
52) Środki te są potrzebne i ukierunkowane na zaradzenie sytuacji, w której mogą przynieść istotną poprawę, jaka nie może nastąpić w wyniku niezależnego działania rynku. Należy zauważyć, że w wyniku kryzysu na Bliskim Wschodzie przedsiębiorstwa silnie uzależnione od dotkniętych tym kryzysem źródeł nakładów mogą ponosić pośrednie lub bezpośrednie straty gospodarcze, ponieważ zmuszone są płacić warunkowo wysokie ceny za odpowiednie nakłady, a nie mogą przenieść tych kosztów na klienta. Może to prowadzić do ograniczeń płynności i uzasadniać interwencję państwa. Pomoc służy zatem złagodzeniu takich ograniczeń płynności, które wpływają negatywnie na rozwój określonej działalności gospodarczej w związku z kryzysem.
53) Pomoc uważa się za odpowiednią, jeżeli stanowi ona stosowny do sytuacji instrument polityki ułatwiający rozwój określonej działalności gospodarczej w sytuacji pogłębiającego się kryzysu. Środki takiej pomocy, w formach wyszczególnionych w niniejszym komunikacie, są odpowiednim instrumentem polityki dla przedsiębiorstw potrzebujących wsparcia, ponieważ zapewniają je w sposób terminowy i umożliwiają przedsiębiorstwom przetrwanie okresu najwyższych cen energii bez zakłócania warunków dostaw.
54) Pomoc uważa się za proporcjonalną, jeżeli kwota pomocy przypadająca na beneficjenta jest ograniczona do minimum niezbędnego do przeprowadzenia działania objętego pomocą. Środki przyznane na podstawie niniejszego komunikatu są proporcjonalne i ograniczone w czasie oraz stanowią minimum niezbędne do osiągnięcia celu, jakim jest złagodzenie negatywnych skutków kryzysu na Bliskim Wschodzie i utrzymanie ciągłości działalności gospodarczej dotkniętych nim przedsiębiorstw. Komisja uważa, że pomoc ograniczona według kryteriów określonych w niniejszym komunikacie jest proporcjonalna, ponieważ nie stanowi nadmiernej rekompensaty wzrostu kosztów. W przypadku gdy państwa członkowskie przyznają pomoc w oparciu o uproszczone podejście, pewne elementy przewidziane w niniejszym komunikacie, np. możliwość określenia istotnych wskaźników zastępczych, zapewniają, aby pomoc pozostała proporcjonalna i odzwierciedlała daną działalność, przy jednoczesnym ograniczeniu obciążenia administracyjnego. Środki zgłaszane Komisji zgodnie z niniejszym komunikatem mają na celu zaspokojenie rzeczywistych potrzeb związanych z kryzysem na Bliskim Wschodzie i są ograniczone do sektorów najbardziej na niego narażonych.
55) W przypadku gdy państwa członkowskie podejmują decyzję o przyznaniu pomocy w formie gwarancji lub pożyczek udzielanych za pośrednictwem instytucji kredytowych i innych instytucji finansowych działających jako pośrednicy finansowi, w celu zapewnienia, aby przyznana pomoc była w możliwie największym stopniu 32 bezpośrednio przekazywana beneficjentom końcowym, muszą być spełnione następujące warunki:
a) jeżeli instytucjom kredytowym i innym instytucjom finansowym działającym jako pośrednicy finansowi udziela się gwarancji, ci pośrednicy finansowi powinni w możliwie największym stopniu przekazywać korzyści wynikające z gwarancji publicznych beneficjentom końcowym. Pośrednik finansowy musi być w stanie wykazać, iż posiada mechanizm gwarantujący, że korzyści będą w możliwie największym stopniu przekazywane beneficjentom końcowym w formie wyższego finansowania, bardziej ryzykownych portfeli, niższych wymogów dotyczących zabezpieczenia, niższych opłat prowizyjnych od gwarancji lub niższych stóp oprocentowania, niż byłyby im oferowane bez takich gwarancji publicznych;
b) jeżeli instytucjom kredytowym i innym instytucjom finansowym działającym jako pośrednicy finansowi udziela się pożyczek, ci pośrednicy finansowi powinni w możliwie największym stopniu przekazywać korzyści z subsydiowanych stóp oprocentowania pożyczek beneficjentom końcowym. Pośrednik finansowy musi być w stanie wykazać, iż posiada mechanizm gwarantujący, że korzyści będą w możliwie największym stopniu przekazywane beneficjentom końcowym bez uzależniania decyzji o udzieleniu pożyczek subsydiowanych na podstawie niniejszego komunikatu od refinansowania pożyczek już istniejących.
56) Przy ocenie pomocy udzielanej zgodnie z niniejszym komunikatem na rzecz beneficjenta, na którym ciąży obowiązek zwrotu pomocy wynikający z wcześniejszej decyzji Komisji uznającej pomoc za niezgodną z prawem i z rynkiem wewnętrznym, niedokonanie zwrotu pomocy niezgodnej z prawem stanowi istotny czynnik przy ocenie zgodności nowej pomocy 33 . Komisja nie może więc uznawać za zgodne programów pomocy, które nie wykluczają wyraźnie możliwości wypłacenia pomocy indywidualnej na rzecz przedsiębiorstwa, na którym ciąży dotąd niezrealizowany obowiązek zwrotu pomocy wynikający z wcześniejszej decyzji Komisji uznającej pomoc przyznaną przez to samo państwo członkowskie za niezgodną z prawem i z rynkiem wewnętrznym.
57) Aby ograniczyć negatywne skutki poprzez zapewnienie konkurentom dostępu do odpowiednich informacji o wspieranych działaniach, państwa członkowskie będą musiały zapewnić monitorowanie i sprawozdawczość zgodnie z sekcją 4.
58) Ostatnim elementem, który zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE Komisja musi ocenić, jest to, czy negatywny wpływ środka pomocy na konkurencję i warunki wymiany handlowej jest równoważony przez pozytywny wpływ planowanej pomocy na wspierane rodzaje działalności gospodarczej. Celem środków objętych niniejszym komunikatem jest zaradzenie bardzo wyjątkowej sytuacji spowodowanej kryzysem międzynarodowym. Środki te przyniosą pozytywne skutki beneficjentom objętym wsparciem i usprawnią prowadzoną przez nich działalność gospodarczą w odniesieniu do sytuacji, w której znaleźliby się, gdyby nie udzielono im pomocy. W szczególności środki te są potrzebne, aby umożliwić beneficjentom pokrycie kosztów energii w celu przetrwania obecnego okresu gwałtownych wzrostów cen i nie zakłócać rynków, na których działają, a tym samym zapewnić dalszy rozwój tych rynków. Negatywne skutki ograniczono do niezbędnego minimum. Środki opracowano tak, aby czas ich trwania oraz ich kwota były ograniczone, oraz przewidziano system zapewniający korelację między kwotą pomocy a wyjątkowymi poziomami cen. O ile środki objęte zakresem niniejszego komunikatu będą spełniać wszystkie warunki określone w odpowiednich sekcjach, Komisja uzna, że pozytywny wpływ planowanej pomocy przeważa nad jej negatywnym wpływem na konkurencję i warunki wymiany handlowej.
59) Środki pomocy państwa wchodzące w zakres niniejszego komunikatu mogą być kumulowane zgodnie z wymogami określonymi w poszczególnych sekcjach niniejszego komunikatu. Środki pomocy państwa wchodzące w zakres niniejszego komunikatu można kumulować z pomocą przyznaną na podstawie rozporządzeń de minimis 34 lub z pomocą przyznaną na podstawie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych 35 pod warunkiem przestrzegania przepisów i zasad dotyczących kumulacji określonych w tych rozporządzeniach.
2. TYMCZASOWE ŚRODKI POMOCY PAŃSTWA
2.1. Tymczasowe wsparcie cenowe przedsiębiorstw zajmujących się produkcją podstawową produktów rolnych lub produktów rybołówstwa i akwakultury
60) Z rozważań przedstawionych w sekcji 1 wynika, że tymczasowe ograniczone kwoty pomocy dla przedsiębiorstw zajmujących się produkcją podstawową produktów rolnych lub produktów rybołówstwa i akwakultury i dotkniętych bezpośrednimi lub pośrednimi skutkami kryzysu na Bliskim Wschodzie mogą być odpowiednim, koniecznym i ukierunkowanym rozwiązaniem na czas trwającego kryzysu. Komisja uważa, że przedsiębiorstwa z tych sektorów zostały dotknięte kryzysem na Bliskim Wschodzie, a tymczasowe wsparcie mogłoby złagodzić skutki spowodowanego nim wyjątkowo poważnego wzrostu cen paliwa i nawozów.
61) Komisja uzna tego rodzaju pomoc państwa za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE pod warunkiem spełnienia wszystkich poniższych warunków:
a) pomoc przyznaje się na podstawie programów pomocy posiadających szacowany budżet;
b) pomoc przyznaje się do dnia 31 grudnia 2026 r. 36 ;
c) pomoc można przyznawać w formie dotacji bezpośrednich, korzyści podatkowych 37 i korzystnych warunków płatności bądź w innych formach, takich jak gwarancje, pożyczki i kapitał, pod warunkiem że łączna wartość nominalna takich środków nie przekracza mających zastosowanie pułapów intensywności pomocy i kwot pomocy. Wszystkie dane liczbowe należy podawać jako kwoty brutto, tj. przed odliczeniem podatków lub innych opłat;
d) pomoc obejmuje maksymalnie 70 % dodatkowych kosztów spowodowanych rozwojem sytuacji rynkowej bezpośrednio wynikającym z kryzysu na Bliskim Wschodzie, w przypadku gdy ustalona dla danego rynku cena odniesienia paliwa lub nawozu, stosownie do przypadku, jest wyższa od mającej zastosowanie historycznej ceny odniesienia określonej przez państwo członkowskie na podstawie rozsądnych założeń i uznanych wskaźników. Pomoc przyznaje się na okres kwalifikowalności od dnia 1 marca 2026 r. najpóźniej do dnia 31 grudnia 2026 r. na podstawie aktualnego lub ostatniego przed kryzysem zużycia paliwa i nawozów przez beneficjenta 38 ;
e) pomocy dla przedsiębiorstw zajmujących się produkcją podstawową produktów rolnych nie ustala się na podstawie ceny ani ilości produktów;
f) pomoc dla przedsiębiorstw zajmujących się produkcją podstawową produktów rybołówstwa i akwakultury nie dotyczy żadnej z kategorii pomocy, o których mowa w art. 1 ust. 1 lit. a)-k) rozporządzenia (UE) nr 717/2014;
g) pomoc przyznaną w formie gwarancji, pożyczek lub innych instrumentów zwrotnych można przekształcić w inne formy pomocy, takie jak dotacje, pod warunkiem że przekształcenie nastąpi do dnia 30 czerwca 2027 r. i że kwota nominalna w żadnym momencie nie przekroczy limitu określonego w lit. d);
h) jeżeli w odniesieniu do pomocy nie zapewniono opcji zamiany, o której mowa w lit. g), państwa członkowskie mogą objąć pomocą, przyznawaną w formie instrumentów zwrotnych, maksymalnie 100 % dodatkowych kosztów paliwa lub nawozów określonych zgodnie z lit. d);
i) pomocy nie można przyznawać przedsiębiorstwom, które już znajdowały się w trudnej sytuacji (w rozumieniu GBER) w okresie obrachunkowym poprzedzającym dzień 28 lutego 2026 r.;
j) w drodze odstępstwa od lit. i) pomoc można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom (w rozumieniu załącznika I do GBER), które w okresie obrachunkowym poprzedzającym dzień 28 lutego 2026 r. znajdowały się już w trudnej sytuacji, pod warunkiem że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego i nie otrzymały one pomocy na ratowanie 39 ani pomocy na restrukturyzację 40 .
62) Na podstawie niniejszej sekcji organ przyznający pomoc może dokonać płatności zaliczkowej na rzecz beneficjenta, jeszcze zanim sprawdzi jego odpowiednie dokumenty potwierdzające. W tym celu organ przyznający pomoc może oprzeć się na własnych szacunkach istotnych do ustalenia, czy spełniono kryteria określone w niniejszej sekcji. Organ przyznający pomoc wprowadza procedurę weryfikacji ex post przestrzegania przez beneficjentów odpowiednich wymogów dokonywanej na podstawie faktycznych danych beneficjenta oraz wycofuje wszelkie kwoty pomocy, które nie spełniają kryteriów, nie później niż sześć miesięcy po zakończeniu okresu kwalifikowalności.
63) Jako rozwiązanie alternatywne wobec zastosowania pkt 61) lit. d), pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych warunków określonych w pkt 61), aby zapewnić proporcjonalność, państwa członkowskie mogą kalibrować kwoty pomocy indywidualnej w oparciu o takie wskaźniki, jak wielkość i rodzaj działalności beneficjentów, ogólne oszacowanie zużycia paliwa lub nawozów w tym sektorze lub inne odpowiednie wskaźniki zastępcze, takie jak liczba pojazdów lub segmentów floty bądź wielkość gruntów wykorzystywanych do produkcji podstawowej produktów rolnych, pod warunkiem że całkowita nominalna kwota pomocy przyznanej na podstawie niniejszej sekcji 2.1 nie przekracza 50 000 EUR na przedsiębiorstwo.
64) Objętą zakresem niniejszego komunikatu pomoc dla przedsiębiorstw zajmujących się produkcją podstawową produktów rybołówstwa i akwakultury można kumulować ze wsparciem przyznanym na podstawie art. 26 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/1139 41 pod warunkiem przestrzegania maksymalnych poziomów intensywności pomocy określonych w załączniku III do rozporządzenia (UE) 2021/1139.
2.2. Tymczasowe wsparcie w zakresie cen energii dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie transportu kolejowego, transportu drogowego i żeglugi śródlądowej
65) Z rozważań przedstawionych w sekcji 1 wynika, że odpowiednim, koniecznym i ukierunkowanym rozwiązaniem na czas trwającego kryzysu mogą być tymczasowe ograniczone kwoty pomocy dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie transportu kolejowego, transportu drogowego i żeglugi śródlądowej dotkniętych bezpośrednimi lub pośrednimi skutkami kryzysu na Bliskim Wschodzie. Komisja uważa, że przedsiębiorstwa z tego sektora zostały dotknięte kryzysem na Bliskim Wschodzie, a tymczasowe wsparcie mogłoby złagodzić skutki spowodowanego nim wyjątkowo poważnego wzrostu cen paliwa.
66) Komisja uzna tego rodzaju pomoc państwa za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE pod warunkiem spełnienia wszystkich poniższych warunków:
a) pomoc przyznaje się na podstawie programów pomocy posiadających szacowany budżet;
b) pomoc przyznaje się do dnia 31 grudnia 2026 r. 42 ;
c) pomoc można przyznawać w formie dotacji bezpośrednich, korzyści podatkowych 43 i korzystnych warunków płatności bądź w innych formach, takich jak gwarancje, pożyczki i kapitał, pod warunkiem że łączna wartość nominalna takich środków nie przekracza mających zastosowanie pułapów intensywności pomocy i kwot pomocy. Wszystkie dane liczbowe należy podawać jako kwoty brutto, tj. przed odliczeniem podatków lub innych opłat;
d) pomoc obejmuje maksymalnie 70 % dodatkowych kosztów paliwa spowodowanych kryzysem na Bliskim Wschodzie, w przypadku gdy ustalona dla danego rynku cena odniesienia paliwa jest wyższa od mającej zastosowanie historycznej ceny odniesienia określonej przez państwo członkowskie na podstawie rozsądnych założeń i uznanych wskaźników. Pomoc przyznaje się na okres kwalifikowalności od dnia 1 marca 2026 r. najpóźniej do dnia 31 grudnia 2026 r. na podstawie aktualnego lub ostatniego przed kryzysem zużycia paliwa przez beneficjenta;
e) pomoc przyznaną w formie gwarancji, pożyczek lub innych instrumentów zwrotnych można przekształcić w inne formy pomocy, takie jak dotacje, pod warunkiem że przekształcenie nastąpi do dnia 30 czerwca 2027 r. i że kwota nominalna w żadnym momencie nie przekroczy limitu określonego w lit. d);
f) jeżeli w odniesieniu do pomocy nie zapewniono opcji zamiany, o której mowa w lit. e), państwa członkowskie mogą objąć pomocą przyznawaną w formie instrumentów zwrotnych maksymalnie 100 % dodatkowych kosztów paliwa określonych zgodnie z lit. d);
g) pomocy nie można przyznawać przedsiębiorstwom, które już znajdowały się w trudnej sytuacji (w rozumieniu GBER) w okresie obrachunkowym poprzedzającym dzień 28 lutego 2026 r.;
h) w drodze odstępstwa od lit. g) pomoc można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom (w rozumieniu załącznika I do GBER), które w okresie obrachunkowym poprzedzającym dzień 28 lutego 2026 r. znajdowały się już w trudnej sytuacji, pod warunkiem że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego i nie otrzymały one pomocy na ratowanie 44 ani pomocy na restrukturyzację 45 .
67) Na podstawie niniejszej sekcji organ przyznający pomoc może dokonać płatności zaliczkowej na rzecz beneficjenta, jeszcze zanim sprawdzi jego odpowiednie dokumenty potwierdzające. W tym celu organ przyznający pomoc może oprzeć się na własnych szacunkach istotnych do ustalenia, czy spełniono kryteria określone w niniejszej sekcji. Organ przyznający pomoc wprowadza procedurę weryfikacji ex post przestrzegania przez beneficjentów odpowiednich wymogów, dokonywanej na podstawie faktycznych danych, oraz wycofuje wszelkie kwoty pomocy, które nie spełniają kryteriów, najpóźniej sześć miesięcy po zakończeniu okresu kwalifikowalności.
68) Jako rozwiązanie alternatywne wobec zastosowania pkt 66) lit. d), pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych warunków określonych w pkt 66), aby zapewnić proporcjonalność, państwa członkowskie mogą kalibrować kwoty pomocy indywidualnej w oparciu o takie wskaźniki, jak wielkość i rodzaj działalności beneficjentów, ogólne oszacowanie zużycia paliwa w tym sektorze lub inne odpowiednie wskaźniki zastępcze, takie jak liczba wykorzystywanych pojazdów, pod warunkiem że całkowita nominalna kwota pomocy przyznanej na podstawie niniejszej sekcji 2.2 nie przekracza 50 000 EUR na przedsiębiorstwo.
2.3. Tymczasowe wsparcie w zakresie cen energii dla przedsiębiorstw świadczących wewnątrzunijne usługi transportu morskiego bliskiego zasięgu
69) Z rozważań przedstawionych w sekcji 1 wynika, że tymczasowe ograniczone kwoty pomocy dla przedsiębiorstw świadczących wewnątrzunijne usługi transportu morskiego bliskiego zasięgu i dotkniętych bezpośrednimi lub pośrednimi skutkami kryzysu na Bliskim Wschodzie mogą być odpowiednim, koniecznym i ukierunkowanym rozwiązaniem na czas trwającego kryzysu. Komisja uważa, że przedsiębiorstwa z tego sektora zostały dotknięte kryzysem na Bliskim Wschodzie, a tymczasowe wsparcie mogłoby złagodzić skutki spowodowanego nim wyjątkowo poważnego wzrostu cen paliwa.
70) Komisja uzna tego rodzaju pomoc państwa za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE pod warunkiem spełnienia wszystkich poniższych warunków:
a) pomoc przyznaje się na podstawie programów pomocy posiadających szacowany budżet;
b) pomoc przyznaje się do dnia 31 grudnia 2026 r. 46 ;
c) pomoc można przyznawać w formie dotacji bezpośrednich, korzyści podatkowych 47 i korzystnych warunków płatności bądź w innych formach, takich jak gwarancje, pożyczki i kapitał, pod warunkiem że łączna wartość nominalna takich środków nie przekracza mających zastosowanie pułapów intensywności pomocy i kwot pomocy. Wszystkie dane liczbowe należy podawać jako kwoty brutto, tj. przed odliczeniem podatków lub innych opłat;
d) pomoc obejmuje maksymalnie 70 % dodatkowych kosztów paliwa spowodowanych kryzysem na Bliskim Wschodzie, w przypadku gdy ustalona dla danego rynku cena odniesienia paliwa jest wyższa od mającej zastosowanie historycznej ceny odniesienia określonej przez państwo członkowskie na podstawie rozsądnych założeń i uznanych wskaźników. Pomoc przyznaje się na okres kwalifikowalności od dnia 1 marca 2026 r. najpóźniej do dnia 31 grudnia 2026 r. na podstawie aktualnego lub ostatniego przed kryzysem zużycia paliwa przez beneficjenta;
e) w ramach pomocy nie pokrywa się bezpośrednio kosztów ETS ani nie traktuje się cen ETS jako wskaźnika zastępczego do celów ustalenia rekompensaty, a zatem utrzymuje się obowiązki i zachęty w ramach ETS;
f) pomoc przyznaną w formie gwarancji, pożyczek lub innych instrumentów zwrotnych można przekształcić w inne formy pomocy, takie jak dotacje, pod warunkiem że przekształcenie nastąpi do dnia 30 czerwca 2027 r. i że kwota nominalna w żadnym momencie nie przekroczy limitu określonego w lit. d);
g) jeżeli w odniesieniu do pomocy nie zapewniono opcji zamiany, o której mowa w lit. f), państwa członkowskie mogą objąć pomocą przyznawaną w formie instrumentów zwrotnych maksymalnie 100 % dodatkowych kosztów paliwa określonych zgodnie z lit. d);
h) pomocy nie można przyznawać przedsiębiorstwom, które już znajdowały się w trudnej sytuacji (w rozumieniu GBER) w okresie obrachunkowym poprzedzającym dzień 28 lutego 2026 r.;
i) w drodze odstępstwa od lit. h) pomoc można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom (w rozumieniu załącznika I do GBER), które w okresie obrachunkowym poprzedzającym dzień 28 lutego 2026 r. znajdowały się już w trudnej sytuacji, pod warunkiem że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego i nie otrzymały one pomocy na ratowanie 48 ani pomocy na restrukturyzację 49 .
71) Na podstawie niniejszej sekcji organ przyznający pomoc może dokonać płatności zaliczkowej na rzecz beneficjenta, jeszcze zanim sprawdzi jego odpowiednie dokumenty potwierdzające. W tym celu organ przyznający pomoc może oprzeć się na własnych szacunkach istotnych do ustalenia, czy spełniono kryteria określone w niniejszej sekcji. Organ przyznający pomoc wprowadza procedurę weryfikacji ex post przestrzegania odpowiednich wymogów, dokonywanej na podstawie faktycznych danych, oraz wycofuje wszelkie kwoty pomocy, które nie spełniają kryteriów, najpóźniej sześć miesięcy po zakończeniu okresu kwalifikowalności.
72) Jako rozwiązanie alternatywne wobec zastosowania pkt 70) lit. d), pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych warunków określonych w pkt 70), aby zapewnić proporcjonalność, państwa członkowskie mogą kalibrować kwoty pomocy indywidualnej w oparciu o takie wskaźniki, jak wielkość i rodzaj działalności beneficjentów, ogólne oszacowanie zużycia paliwa w tym sektorze lub inne odpowiednie wskaźniki zastępcze, takie jak liczba wykorzystywanych pojazdów, pod warunkiem że całkowita nominalna kwota pomocy przyznanej na podstawie niniejszej sekcji 2.3 nie przekracza 50 000 EUR na przedsiębiorstwo.
3. TYMCZASOWE ZMIANY CISAF
73) Zdaniem Komisji istniejące możliwości przewidziane w sekcji 4.5 CISAF nie są wystarczające w sytuacji wyjątkowych skoków cen, które mogą wystąpić w kontekście obecnego kryzysu związanego z sytuacją na Bliskim Wschodzie i jego skutkami gospodarczymi. Dotyczy to wszystkich przedsiębiorstw kwalifikujących się na podstawie CISAF, a zwłaszcza przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wysokimi kosztami energii, a zatem kwalifikujących się do rekompensaty kosztów emisji pośrednich na podstawie wytycznych w sprawie ETS 50 . W związku z tym, w obecnych, nieoczekiwanych okolicznościach Komisja uważa następujące zmiany CISAF za uzasadnione i konieczne.
74) Do dnia 31 grudnia 2026 r. stosuje się następujące odstępstwa od pkt 120) i 125) CISAF. Elastyczność przewidziana w niniejszym punkcie umożliwiająca przekroczenie maksymalnych kwot pomocy dozwolonych na podstawie sekcji 4.5 CISAF nie wymaga dodatkowych inwestycji na podstawie pkt 121) CISAF w przypadku dodatkowej pomocy udzielanej zgodnie z następującymi zasadami:
a) w drodze tymczasowego odstępstwa od pkt
120) CISAF Komisja uzna za proporcjonalną pomoc obejmującą obniżenie o co najwyżej 70 % średniej rocznej hurtowej ceny rynkowej na obszarze rynkowym, na którym beneficjent jest podłączony, pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych warunków określonych w pkt
120) CISAF;
b) w drodze tymczasowego odstępstwa od pkt 125) CISAF pomoc przyznaną zgodnie z sekcją 4.5 CISAF można kumulować z pomocą przyznaną na podstawie sekcji 3.1 wytycznych w sprawie ETS, pod warunkiem że całkowita kwota pomocy dotyczącej tego samego kwalifikującego się zużycia nie przekracza sumy maksymalnej kwoty pomocy dozwolonej na podstawie sekcji 3.1 wytycznych w sprawie ETS i 50 % maksymalnej kwoty pomocy dozwolonej na podstawie pkt 120) CISAF, przy uwzględnieniu wszelkich odstępstw na podstawie lit. a) powyżej.
4. MONITOROWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ
75) Państwa członkowskie mają obowiązek publikować istotne informacje 51 o każdej pomocy indywidualnej powyżej 100 000 EUR przyznanej na podstawie niniejszego komunikatu i powyżej 10 000 EUR w sektorze produkcji podstawowej produktów rolnych i sektorze rybołówstwa na kompleksowej stronie internetowej dotyczącej pomocy państwa lub w narzędziu informatycznym Komisji w terminie 6 miesięcy od daty przyznania pomocy, a w przypadku pomocy w formie korzyści podatkowej - w terminie jednego roku od daty wymagalności deklaracji podatkowej 52 .
76) Państwa członkowskie muszą przedkładać Komisji sprawozdania roczne.
77) Państwa członkowskie muszą zapewnić prowadzenie szczegółowych rejestrów dotyczących pomocy udzielanej na podstawie niniejszego komunikatu. Rejestry te muszą zawierać wszelkie informacje konieczne do stwierdzenia, że niezbędne warunki zostały spełnione; rejestry te należy przechowywać przez okres 10 lat od udzielenia pomocy i przekazać Komisji na żądanie.
78) Komisja może wystąpić o dodatkowe informacje dotyczące udzielonej pomocy, w szczególności aby sprawdzić, czy spełniono warunki określone w decyzji Komisji zatwierdzającej środek pomocy.
79) W celu monitorowania wdrażania niniejszego komunikatu Komisja może zwrócić się do państw członkowskich o dostarczenie jej zagregowanych danych na temat wykorzystania środków określonych w niniejszym komunikacie.
5. PRZEPISY KOŃCOWE
80) Komisja stosuje niniejszy komunikat od daty jego przyjęcia, także w odniesieniu do środków zgłoszonych przed tą datą. Komisja będzie stosować niniejszy komunikat do dnia 31 grudnia 2026 r.
81) Zgodnie z zawiadomieniem Komisji w sprawie ustalania zasad stosowanych do oceny pomocy państwa niezgodnej z prawem 53 Komisja stosuje niniejszy komunikat w odniesieniu do pomocy przyznanej między dniem 1 marca 2026 r. a dniem 31 grudnia 2026 r.
82) Po wyraźnym i kompletnym zgłoszeniu środków objętych niniejszym komunikatem Komisja - w ścisłej współpracy z zainteresowanymi państwami członkowskimi - zapewnia szybką ocenę tych środków. Państwa członkowskie powinny jak najszybciej i jak najbardziej szczegółowo poinformować Komisję o swoich zamiarach i zgłosić jej plany zastosowania opisanych środków. Komisja będzie zapewniać państwom członkowskim wytyczne i pomoc w trakcie tego procesu.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.2593 |
| Rodzaj: | komunikat |
| Tytuł: | KOMUNIKAT KOMISJI - Tymczasowe ramy pomocy państwa w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie |
| Data aktu: | 2026-05-05 |
| Data ogłoszenia: | 2026-05-05 |