Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych (COM(2025) 374 - final)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoKomunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu Regionów "Plan działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych"
(C/2026/2548)
(Dz.U.UE C z dnia 22 maja 2026 r.)
Sprawozdawca: Arnaud SCHWARTZ
Współsprawozdawca: Teppo SÄKKINEN
| Doradczyni i doradcy | Athenais GEORGES (z ramienia sprawozdawcy) Juha TURKKI (z ramienia współsprawozdawcy) |
| Procedura ustawodawcza | EU Law Tracker |
| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 29.8.2025 |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Dokumenty Komisji Europejskiej | COM(2025) 374 - final Streszczenie COM(2025) 374 final |
| Odpowiednie cele zrównoważonego rozwoju | CEL 1 - Koniec z ubóstwem CEL 2 - Zero głodu CEL 8 - Promować stabilny, zrównoważony i inkluzywny wzrost gospodarczy, pełne i produktywne zatrudnienie oraz godną pracę dla wszystkich ludzi CEL 10 - Zmniejszyć nierówności w krajach i między krajami CEL 11 - Zrównoważone miasta i społeczności CEL 12 - Zapewnić wzorce zrównoważonej konsumpcji i produkcji CEL 13 - Działania w dziedzinie klimatu CEL 14 - Życie pod wodą CEL 15 - Życie na lądzie |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 28.1.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 19.2.2026 |
| Sesja plenarna nr | 603 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/3/2 |
1. ZALECENIA
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa Komisję Europejską do:
1.1. Zapewnienia osiągnięcia celów finansowania różnorodności biologicznej ustanowionych w globalnych ramach różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu. Wymaga to wystarczającego, stabilnego i terminowego finansowania publicznego, w tym z budżetu UE, oraz stopniowego wycofywania dotacji o skutkach szkodliwych dla środowiska takich jak dopłaty do paliw kopalnych. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze mogą być narzędziem pomagającym zlikwidować lukę w finansowaniu i zmobilizować finansowanie prywatne, uzupełniając fundusze publiczne, ale ich nie zastępując.
1.2. Utrzymania i egzekwowania przepisów i podstawowych zasad w zakresie ochrony środowiska jako skutecznego narzędzia zapewniającego ochronę przyrody i osiągnięcie celów w zakresie różnorodności biologicznej oraz wypełniającego lukę w finansowaniu, a także jako podstawy wiarygodnych ram rozliczeniowych jednostek przyrodniczych.
1.3. Zadbania o to, aby ramy rozliczeniowych jednostek przyrodniczych i rynków opierały się na rygorystycznych zasadach wysokiej integralności wraz z hierarchią łagodzenia oraz innymi zabezpieczeniami środowiskowymi, klimatycznymi i społecznymi, a także by regularnie oceniano zgodność projektów z tymi zasadami. Stosowane metody powinny być całościowe i naukowe oraz powinny bazować na zintegrowanym ekologicznie podejściu opartym na wynikach.
1.4. Dopilnowania, aby ramy zarządzania rynkiem rozliczeniowych jednostek przyrodniczych opierały się na podstawach naukowych, były inkluzywne, przejrzyste i partycypacyjne oraz kładły duży nacisk na zaangażowanie rolników, leśników, właścicieli gruntów, działaczy na rzecz ochrony przyrody, ogółu pracownic i pracowników oraz innych podmiotów mogących przyczynić się do odbudowy, ochrony i poprawy stanu przyrody, a także słabszych i zmarginalizowanych grup takich jak młodzież, kobiety, społeczności wiejskie i ludność rdzenna. Ramy powinny dotyczyć przejrzystego i sprawiedliwego zarządzania danymi oraz przejrzystej i sprawiedliwej własności danych.
1.5. Należy ostrożnie podejść do potrzeby przyjęcia dyrektywy lub rozporządzenia, ponieważ ustanowienie rozliczeniowych jednostek przyrodniczych i rynków powinno pozostać dobrowolne przy jednoczesnym przestrzeganiu rygorystycznych zasad i kryteriów. Ramy powinny koncentrować się przede wszystkim na pozytywnym wkładzie, a stosowanie kompensacji należy pozostawić w gestii państw członkowskich, tak aby nie podważać istniejących ambitnych inicjatyw na szczeblu krajowym.
1.6. Wyjaśnienia dostosowania rozliczeniowych jednostek przyrodniczych i rynków do innych polityk, takich jak środki rolnośrodowiskowe w ramach WPR w odniesieniu do rolnictwa. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze i rynki muszą być tworzone w sposób umożliwiający prężny rozwój biogospodarki, gospodarki o obiegu zamkniętym, produkcji zrównoważonej żywności oraz leśnictwa w UE. W obrębie tych ram należy wystrzegać się nakładania zbędnych obciążeń administracyjnych na podmioty, zwłaszcza małe, a także dbać o to, by rozliczeniowe jednostki przyrodnicze charakteryzowały się wysokim stopniem integracji i podejściem opartym na podstawach naukowych.
1.7. Zapewnienia, aby ewentualna zbywalność rozliczeniowych jednostek nie prowadziła do utowarowienia lub finansjalizacji elementów naturalnych. Należy za wszelką cenę zapobiegać masowemu wykupowi i dzierżawie ziemi oraz spekulacji gruntami. Komisja Europejska musi ocenić przykłady z całego świata i wyciągnąć z nich wnioski. Projektując ekonomiczną strukturę rozliczeniowych jednostek przyrodniczych i rynków, należy zawsze przedkładać integralność nad krótkoterminową rentowność oraz sprzyjać sprawiedliwemu podziałowi korzyści, a także rozwiązywać problemy związane z zarządzaniem i mechanizmami manipulacji na rynku. Rynki rozliczeniowych jednostek przyrodniczych powinny nie tylko finansować działania na rzecz różnorodności biologicznej, lecz również - zgodnie z zamysłem - pomagać w zmniejszaniu nierówności oraz przyczyniać się do wysokiej jakości miejsc pracy poprzez zapewnienie dodatkowych możliwości uzyskiwania dochodów.
1.8. Ostrożnego angażowania się w projekty poza UE, mając na uwadze, że metodologie i ramy zarządzania opracowane w Europie mogą nie pasować do kontekstu społecznego, kulturowego, prawnego, politycznego i ekologicznego za granicą, a jednocześnie wzywa Komisję do zapewniania podmiotom gospodarczym z UE ciągłych wytycznych dotyczących wykorzystywania jednostek o wysokim stopniu integracji do generowania pozytywnego wpływu na przyrodę w ich łańcuchach wartości poza UE.
2. NOTY WYJAŚNIAJĄCE
Kontekst
2.1. Globalne ramy różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu wyznaczają cel odwrócenia procesu utraty różnorodności biologicznej do 2030 r. Aby ten cel osiągnąć, konieczne jest pozyskanie co najmniej 200 mld USD rocznie, w tym poprzez innowacyjne programy takie jak działania wyrównujące utratę bioróżnorodności i jednostki różnorodności biologicznej z gwarancjami środowiskowymi i społecznymi. Na szczeblu UE lukę w finansowaniu realizacji celów w zakresie różnorodności biologicznej szacuje się na około 200 mld EUR do 2030 r. Jak podkreślono we wpływowym przeglądzie Dasgupty 1 , znaczenie różnorodności biologicznej można również rozpatrywać pod względem gospodarczym, aby uchwycić to, że jest ona niezbędna dla naszych gospodarek, i zarazem uniknąć umniejszenia rzeczywistej wartości przyrody.
2.2. W zaprezentowanych podczas COP16 ramach Międzynarodowego Panelu Doradczego ds. Jednostek Różnorodności Biologicznej (IAPB) dotyczących rynków jednostek różnorodności biologicznej o wysokim stopniu integracji (2024 r.) 2 zdefiniowano jednostkę różnorodności biologicznej jako "certyfikat odpowiadający jednostce zmierzonego i opartego na dowodach pozytywnego wyniku w zakresie różnorodności biologicznej, który jest trwały i nie powstałby w razie braku danych działań".
2.3. W opublikowanym przez Komisję Europejską planie działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych jest jednak mowa o jednostkach i rynkach. Punktem wyjścia powinna być jasna definicja rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, w tym określenie konkretnych obszarów związanych z przyrodą, takich jak różnorodność biologiczna lub usługi ekosystemowe, dostosowanych do podejścia opartego na jednostkach oraz szczególnych warunków, które miałyby zastosowanie. W unijnej strategii odporności gospodarki wodnej wspomniano o planie działania jako potencjalnym narzędziu finansowania gospodarki wodnej. Woda jest nie tylko dobrem wspólnym, ale ma zasadnicze znaczenie dla wszystkich organizmów. Stanowi podstawowe prawo człowieka, ekosystem, część naszego dziedzictwa kulturowego, element regulujący klimat i podstawę funkcjonującej gospodarki. Niezwykle ważne jest, aby ramy te uwzględniały bardzo specyficzną istotę każdego z elementów przyrodniczych, które zostaną uwzględnione.
Warunki wstępne
2.4. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze mogą być narzędziem pozyskiwania środków finansowych na działania przyjazne dla przyrody. Nie powinny jednak zastępować innych sposobów finansowania i ochrony różnorodności biologicznej. UE musi przede wszystkim zadbać o przeznaczenie w odpowiednim czasie wystarczających środków budżetowych na odbudowę i ochronę przyrody, wraz ze stabilnymi instrumentami, o szybkie wycofanie dotacji szkodliwych dla środowiska, zwłaszcza dopłat do paliw kopalnych, które w Europie pochłaniają rocznie 112 mld EUR (według EEA, 2023), oraz o wdrożenie i egzekwowanie przepisów dotyczących ochrony przyrody, przy należytym poszanowaniu praworządności. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze muszą być dostosowane do różnych polityk środowiskowych UE i pomagać w osiągnięciu celów tych polityk. Powinny również przyczyniać się do wdrożenia ram zrównoważonego rozwoju, takich jak cele zrównoważonego rozwoju.
2.5. EKES podkreślał już znaczenie mobilizacji inwestycji sektora prywatnego. Ostrzegł jednak również, że należy w rygorystyczny sposób zadbać o integralność instrumentów finansowych zachęcających do inwestycji prywatnych oraz że w szczególności należy zachować ostrożność przy przedstawianiu propozycji dotyczących "rynków różnorodności biologicznej" 3 . Plan działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych stanowi punkt wyjścia do debaty na temat sposobów rozwijania wysoce integralnych jednostek i rynków, tak by wspierać realizację celów w zakresie różnorodności biologicznej. Potrzeba czasu - a nie tylko 2 lat przewidzianych w planie - aby ostrożnie wprowadzić w życie rozliczeniowe jednostki przyrodnicze i rynki.
2.6. Podejścia rynkowe mogą przynieść rozwiązania w zakresie finansowania różnorodności biologicznej oraz ochrony i odbudowy zasobów przyrodniczych. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze, jeżeli zostaną wdrożone prawidłowo, mogą uwypuklić wartość różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych oraz zarówno ustanowić zachęty do działań przyjaznych dla przyrody, jak i określić koszty szkodliwych działań. Same rynki nie są jednak w stanie wyeliminować luki w finansowaniu przyrody, a przepisy rynkowe dające zbyt dużą swobodę mogą jednak prowadzić do zagrożeń, takich jak pseudoekologiczny marketing czy spekulacje, i szkodzić społecznościom lokalnym. Chociaż z doświadczeń z rynkami uprawnień do emisji dwutlenku węgla można wyciągnąć wnioski co do tego, co robić i czego nie robić w odniesieniu do rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, należy wziąć pod uwagę nieodłączną lokalizację i złożoność elementów przyrody oraz ich interakcje.
2.7. W planie działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych odniesiono się do unijnych ram certyfikacji pochłaniania dwutlenku węgla i technik węglochłonnych (CRCF), na podstawie których opracowywane są metody certyfikacji sekwestracji dwutlenku węgla. Metody te, choć nie są ostateczne, ilustrują wyzwania związane z integralnością jednostek rozliczeniowych, takie jak poziomy bazowe i dodatkowość, potencjalne niewłaściwe wykorzystywanie powstałych jednostek oraz brak uwzględnienia istotnych zabezpieczeń, mierników i wskaźników w celu zapewnienia integralności środowiskowej i korzyści dla różnorodności biologicznej. Te pułapki muszą być brane pod uwagę, gdy rozważa się opracowanie rozliczeniowych jednostek przyrodniczych.
2.8. Ponadto należy przeprowadzić dogłębną i ostrożną refleksję nad legislacyjnym charakterem ram rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, aby uniknąć podważania ambitnych i skutecznych inicjatyw w zakresie ochrony i odbudowy przyrody na szczeblu krajowym. Jednostki muszą wprawdzie być zgodne z rygorystycznymi zasadami i kryteriami, niemniej ich ustanawianie musi mieć charakter dobrowolny. W związku z tym należy ostrożnie podejść do potrzeby przyjęcia dyrektywy lub rozporządzenia.
Podstawowe zasady 2.9. Przepisy krajowe i unijne ramy regulacyjne już teraz zawierają bardzo silne i skuteczne podstawowe zasady środowiskowe, takie jak zasada ostrożności, zasada usuwania szkód u źródła i zasada "zanieczyszczający płaci" 4 , a także zasada "nie czyń poważnych szkód". Praworządność musi być zagwarantowana poprzez poszanowanie tych zasad. O ile nie zostaną złagodzone, krajowe i unijne przepisy dotyczące ochrony środowiska będą wspierać wysoką integralność potencjalnych rozliczeniowych jednostek przyrodniczych przez gwarantowanie trwałości ochrony i odbudowy przyrody. Ze społecznego punktu widzenia rynki rozliczeniowych jednostek przyrodniczych nie powinny przynosić negatywnych skutków społecznych, lecz powinny sprzyjać zrównoważonym miejscom pracy wysokiej jakości.
2.10. Chociaż jednostki rozliczeniowe mogą stanowić dodatkowe źródła finansowania, opracowane przez byłego dyrektora MFW Michela Camdessusa podejście "3T" (taxes, tariffs, transfers - podatki, cła, transfery) oferuje różne solidne narzędzia wdrażania zasady "zanieczyszczający płaci", a przy tym finansuje ochronę i odbudowę różnorodności biologicznej. Narzędzia takie jak podatki i transfery mają szczególne znaczenie dla sprostania wyzwaniom związanym z monetyzacją i określaniem usług ekosystemowych oraz szkód w środowisku.
2.11. Hierarchia łagodzenia - unikanie, minimalizowanie i kompensowanie - zapewnia wystarczającą elastyczność w przypadku "nieuniknionych" szkód w środowisku. Z naukowego punktu widzenia osiągnięcie absolutnej równoważności ekologicznej jest niemożliwe, a zatem kompensowanie powinno zawsze być mechanizmem stosowanym w ostateczności. Nie należy wykorzystywać jednostek rozliczeniowych do kompensowania skutków, których należało uniknąć lub które należało zminimalizować, i nie należy dopuszczać w ich przypadku do podwójnego liczenia.
2.12. Zgodnie z ramami IAPB wykorzystywanie rozliczeniowych jednostek przyrodniczych można zasadniczo podzielić na:
1) wkład w różnorodność biologiczną oparty na dowodach;
2) kompensowanie szkód co najmniej na tym samym poziomie;
3) elementy łańcucha wartości. W Finlandii stosowanie kompensacji odbywa się w ramach hierarchii łagodzenia oraz przy zastosowaniu zasady "zanieczyszczający płaci" i ma silne poparcie naukowe. W niektórych państwach członkowskich (np. we Francji) wykorzystanie rozliczeniowych jednostek przyrodniczych do zrównoważenia degradacji może jednak mieć skutki przeciwne do zamierzonych, umożliwiając podmiotom zanieczyszczającym czerpanie korzyści z obowiązkowej kompensacji w ramach hierarchii łagodzenia poprzez przyznanie jednostki rozliczeniowej, co potencjalnie doprowadziłoby do większych szkód. W związku z tym ramy UE powinny koncentrować się przede wszystkim na wykorzystywaniu rozliczeniowych jednostek przyrodniczych wyłącznie w przypadku pozytywnego wkładu, ale mogłyby uwzględniać wytyczne dotyczące zasad wysokiej integralności w odniesieniu do kompensacji, aby zniechęcić do ich zbyt swobodnego wykorzystywania.
2.13. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze muszą być zgodne z minimalnymi zasadami dotyczącymi wysokiej integralności. Te zasady to między innymi: dodatkowość; brak podwójnego liczenia; trwałość odbudowy; związek przyczynowy między miernikami a pożądanymi wynikami; zapobieganie wyciekom; niezależna, zewnętrzna i publiczna weryfikacja wyników, której koszty są ponoszone przez podmioty prywatne zamierzające nabyć jednostki; systematyczne wykrywanie i karanie nieprzestrzegania przepisów; pełna i terminowa przejrzystość oraz otwarty dostęp do metod, projektów, wyników i wszelkich informacji związanych z rozliczeniowymi jednostkami przyrodniczymi. Każdy z tych elementów musi zostać dokładnie zdefiniowany i trzeba określić metodykę oceny i monitorowania zgodności projektów z nimi.
2.14. Stosowanie zasad dotyczących wysokiej integralności musi być warunkiem wstępnym wprowadzenia rozliczeniowych jednostek przyrodniczych. Obejmuje to dodatkowe zabezpieczenia środowiskowe i społeczne, takie jak:
- zabezpieczenia środowiskowe przed pseudoekologicznym marketingiem, inżynierią genetyczną/biologiczną, handlem dziką fauną i florą itp.,
- zabezpieczenia z zakresu zarządzania i zabezpieczenia społeczne przed: masowym wykupem i dzierżawą ziemi, spekulacją gruntami, nadmiernymi podwyżkami cen gruntów i nieruchomości (zwłaszcza w rolnictwie) oraz prywatyzacją obszarów naturalnych; nieuczciwą dystrybucją korzyści, aby zapobiec czerpaniu nieproporcjonalnych zysków przez właścicieli dużych powierzchni gruntów i wpływowe podmioty, co może prowadzić do wyparcia rolników z działalności lub zubożenia i wywłaszczenia słabszych grup społecznych; a także zapewnienie, aby zakres geograficzny projektów był ograniczony do istotnych obszarów ekosystemów i jurysdykcji oraz by procesy zarządzania i regulacji były spójne i odbywały się ze stałym udziałem zainteresowanych stron, naukowców i całego społeczeństwa obywatelskiego.
Zarządzanie 2.15. Nie ma rynku bez dostaw i nie ma dostaw bez osób posiadających możliwości odbudowy, ochrony i poprawy stanu przyrody, takich jak rolnicy i właściciele lasów. W rozwój rynku wartości przyrodniczej i rozliczeniowych jednostek przyrodniczych trzeba ściśle włączyć praktyków na wszystkich etapach procesu, w tym w fazie pilotażowej i testowej. W rolnictwie już teraz stosuje się różne koncepcje zrównoważonego rozwoju, w tym metody rolnictwa ekologicznego i środki rolnośrodowiskowe w ramach drugiego filaru obecnej WPR. Ważne jest, aby rozliczeniowe jednostki przyrodnicze nie wypierały innych istniejących płatności takich jak płatności w ramach WPR. EKES podkreśla potrzebę jasności co do tego, w jaki sposób jednostki będą wpisywać się w inne ramy polityki. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze i rynki muszą być opracowywane w sposób umożliwiający rozwój biogospodarki, gospodarki o obiegu zamkniętym, produkcji żywności i leśnictwa w UE.
2.16. Aby rozliczeniowe jednostki przyrodnicze przynosiły wymierne korzyści społecznościom lokalnym, rolnikom, rybakom, leśnikom, właścicielom gruntów i ludności rdzennej, zapewniały zdolność do odbudowy, ochrony, poprawy i zachowania ekosystemów i różnorodności biologicznej, a także aby zachęcały do stosowania praktyk regeneracyjnych, należy ustanowić solidne, przejrzyste i partycypacyjne ramy zarządzania obejmujące systematyczny udział bezpośrednio zainteresowanych społeczności. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na grupy wrażliwe i zmarginalizowane, takie jak młodzież, kobiety, społeczności wiejskie i ludność rdzenna. Dla ludności rdzennej kluczowe znaczenie ma Deklaracja ONZ o prawach ludności rdzennej, w której uznano jej prawo do samostanowienia w drodze wcześniejszej, dobrowolnej i świadomej zgody, oraz uwzględnienie jej tradycyjnej wiedzy. Należy ustanowić specjalne organy ds. budowania zdolności i uczestnictwa dla tych grup. Społeczeństwo obywatelskie powinno systematycznie uczestniczyć w światowych negocjacjach.
2.17. Warunki rynkowe, struktury własności gruntów, przepisy dotyczące ochrony środowiska, praktyki rolnicze i leśne oraz sama przyroda różnią się w państwach członkowskich UE. W związku z tym na każdym etapie opracowywania polityki UE należy uwzględniać wyjątkowe cechy każdego państwa, respektować ugruntowany i ciągły rozwój rozliczeniowych jednostek przyrodniczych i rynków o wysokiej integralności oraz zapewniać możliwość dostosowania ewentualnych wspólnych ram jednostek rozliczeniowych w poszczególnych państwach członkowskich bez uszczerbku dla zasad integralności.
2.18. Ramy zarządzania muszą być oparte na podstawach naukowych, demokratyczne, przejrzyste i inkluzywne, a także uwzględniać przejrzyste i sprawiedliwe zarządzanie danymi oraz własność danych. Niezbędne są stały i konstruktywny nadzór publiczny oraz udział społeczeństwa. Zarządzanie ogólnie musi być zadaniem organów publicznych, które powinny inwestować w budowanie zdolności i tworzenie miejsc pracy (np. w szkoły wyższe itp.), przy wsparciu ze strony zaufanych stron trzecich. Dostęp do informacji i do wymiaru sprawiedliwości oraz udział społeczeństwa są przewidziane w konwencji z Aarhus, której sygnatariuszami są Unia Europejska i jej państwa członkowskie.
2.19. Gdy tworzy się rynki rozliczeniowych jednostek przyrodniczych poprzez umożliwienie transferu jednostek lub handlu nimi, trzeba koniecznie zapewnić silne zabezpieczenia przed manipulacją na rynku (spekulacją, akumulacją czy sztucznym obrotem), które oddzielają zachęty finansowe od wyników ekologicznych, co może prowadzić do finansjalizacji przyrody. Inicjatywy przekształcające wodę w aktywa finansowe, takie jak ustanowienie rynków wody i jednostek rozliczeniowych w Kalifornii i Australii, uczyniły niedobór wody opłacalnym oraz negatywnie wpłynęły na zrównoważone zużycie i osłabiły pozycję drobnych rolników i społeczności, co otworzyło drogę do spekulacji. Nieprzejrzyste ustalanie cen, słaby nadzór i priorytetowe traktowanie zysków finansowych w stosunku do potrzeb społecznych i ekologicznych jeszcze bardziej osłabiły przejrzystość, sprawiedliwość i gospodarkę wodną jako dobro wspólne.
2.20. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze muszą zachowywać wymiar lokalny i być powiązane z konkretnymi ekosystemami i społecznościami oraz nie mogą być przedmiotem obrotu ponad granicami jurysdykcji krajowych. Takie podejście jest spójne z metodami naukowymi w tej dziedzinie.
2.21. Instytucje UE powinny zachować szczególną ostrożność w odniesieniu do projektów związanych z rozliczeniowymi jednostkami przyrodniczymi w innych częściach świata, ponieważ aspekty kulturowe, prawne i ekologiczne znacznie się różnią w poszczególnych krajach, a także ponieważ wiąże się to z ryzykiem powstania problemów związanych z zarządzaniem, które mogłyby prowadzić do neokolonializmu i utrudniać realizację samego celu tych jednostek zarówno ze społecznego, jak i środowiskowego punktu widzenia, a tym samym spowodować niestabilność rynku ze względu na brak zaufania. Na przykład dobrze udokumentowane i historyczne nielegalne przejmowanie i zawłaszczanie gruntów należących do ludności rdzennej i wiejskiej w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji doprowadziło do ich monopolizacji przez niektóre potężne grupy. UE nie może ryzykować wspierania rozwoju projektów na zawłaszczonych gruntach. Metody opracowane w UE mogą nie być adekwatne do zakładanych celów w innych częściach świata.
2.22. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze mogłyby być instrumentem dla unijnych podmiotów gospodarczych, szczególnie przedsiębiorstw, których części łańcucha wartości znajdują się poza UE i które są skłonne ograniczyć swój wpływ na miejscu, ale nie dysponują specjalnymi mechanizmami. W tym względzie jeszcze ważniejsze jest przestrzeganie zasad dotyczących wysokiej integralności, w tym przejrzystych, inkluzywnych i partycypacyjnych ram zarządzania i podejmowania decyzji dostosowanych do lokalnego kontekstu społecznokulturowego, prawnego, politycznego i gospodarczego. Na szczeblu UE musi to być zgodne z dyrektywą w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD) i dyrektywą w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD).
Metody naukowe
2.23. Ustanowienie ekosystemowych punktów odniesienia z solidnymi wskaźnikami i kryteriami, a także określenie i monetyzacja usług ekosystemowych to duże wyzwania naukowe i epistemologiczne. Wskaźniki zastępcze należy stosować ostrożnie, dążąc jednocześnie do wyższych predyktorów. Każda rzetelna metodyka musi uwzględniać złożoność ekologiczną, wielowymiarowy charakter funkcji, zastosowań i użytkowników ekosystemów oraz ich potencjalny transgraniczny charakter, a także kontekst społeczny i niepewność, zwłaszcza w związku z ryzykiem klimatycznym. Naukowczynie i naukowcy, w tym z dziedziny nauk przyrodniczych i społecznych, odgrywają kluczową rolę w opracowywaniu metodyk i powinni być w stanie przedstawiać uczciwe informacje zwrotne na temat wykonalności tych metodyk. Zainteresowane strony zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego wyraziły obawy dotyczące większej biurokracji, podkreślając jednocześnie potrzebę wprowadzenia rygorystycznych kryteriów wysokiej jakości w celu zapewnienia uczciwości, zaufania i wyników. Wskaźniki zastępcze nie są wystarczające dla solidnych metod.
2.24. Najbardziej solidnym i odpowiednim podejściem jest podejście oparte na wynikach, w ramach którego jednostki rozliczeniowe są wydawane wyłącznie w odniesieniu do zweryfikowanych korzyści ekologicznych, dotyczących na przykład odbudowy gatunków, integralności siedlisk czy funkcji ekosystemowych. Jednostki powinny uwzględniać szeroki zakres działań, w tym ochronę, odbudowę, aktywne utrzymanie, takie jak oczyszczanie łąk, oraz wielorakie sposoby wykorzystania obszarów. W przypadku projektów, których realizacja zajmuje dużo czasu, można ustanowić cele pośrednie takie jak powrót lub zwiększenie liczby gatunków wskaźnikowych. Rolnicy, właściciele lasów lub działacze na rzecz ochrony przyrody, których wkład w zwiększanie różnorodności biologicznej wymagałby ciągłych działań, być może będą musieli otrzymywać regularną kompensację, ponieważ nie mogą czekać na zakończenie całego cyklu życia projektu odbudowy ekosystemów.
2.25. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze - jeżeli zostaną opracowane - muszą być zgodne co najmniej ze wszystkimi wyżej wymienionymi zasadami i nie powinny prowadzić do utowarowienia czy finansjalizacji.
2.26. Aby uniknąć, po pierwsze, wzrostu kosztów funkcjonowania tych jednostek i ich łańcucha wartości oraz zarządzania nimi, a po drugie, tworzenia problemów związanych z zarządzaniem, należy w jak największym stopniu unikać pośredników, jeśli nie jest to konieczne do rozwoju rynku.
Względy ekonomiczne
2.27. W ramach ekonomicznej struktury systemu rozliczeniowych jednostek przyrodniczych integralność i długoterminowa stabilność muszą być ważniejsze niż krótkoterminowa rentowność. Zmienność jest nieodłączną cechą rynków finansowych, ale ochrona różnorodności biologicznej wymaga stabilności i przewidywalności. Dobrowolne rynki mogą je zapewnić tylko wtedy, gdy są związane przejrzystymi, solidnymi i rygorystycznymi zasadami i regulacjami.
2.28. W przypadku utworzenia rynku wtórnego Komisja musi zbadać różne scenariusze sprawiedliwego podziału korzyści, w tym między praktyków, społeczności lokalne, organy i inne projekty odbudowy, a także opracować środki zapobiegające spekulacjom i czerpaniu zysków z cen jednostek przez odsprzedawców.
2.29. Działania na rzecz bioróżnorodności i odbudowy ekosystemów obejmują okresy różnej długości. Chociaż w niektórych przypadkach odbudowa określonych elementów może nastąpić bardzo szybko (przykładowo przywrócenie naturalnego stanu rzeki i szybki powrót migrujących gatunków ryb), kompleksowa odbudowa funkcjonalnych ekosystemów wymaga dziesięcioleci (przykładowo gdy chodzi o przywrócenie pełnej łączności zlewni rzeki). Przy projektowaniu rozliczeniowych jednostek przyrodniczych należy mieć na uwadze fakt, że wyniki ekologiczne prawdopodobnie nie zmaterializują się w ramach krótkich cykli inwestycyjnych.
Bruksela, dnia 19 lutego 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.2548 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych (COM(2025) 374 - final) |
| Data aktu: | 2026-05-22 |
| Data ogłoszenia: | 2026-05-22 |