KOMUNIKAT KOMISJI - Wytyczne w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do porozumień o transferze technologii

KOMUNIKAT KOMISJI

Wytyczne w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do porozumień o transferze technologii

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(C/2026/2323)

SPIS TREŚCI

1. WPROWADZENIE

2. ZASADY OGÓLNE

2.1. Art. 101 Traktatu a prawa własności intelektualnej

2.2. Pojęcia mające znaczenie dla stosowania art. 101 Traktatu do porozumień o transferze technologii

2.2.1. Pojęcie przedsiębiorstwa

2.2.2. Ograniczenie konkurencji i rozróżnienie między ograniczeniami ze względu na cel a ograniczeniami ze względu na skutek

2.2.3. Skutki porozumień o transferze technologii

2.2.3.1. Skutki pozytywne

2.2.3.2. Negatywne skutki

2.2.4. Definicja rynku

2.2.5. Różnice między konkurentami a podmiotami niebędącymi konkurentami

2.3. Porozumienia, które zasadniczo nie wchodzą w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu

3. STOSOWANIE ROZPORZĄDZENIA W SPRAWIE WYŁĄCZEŃ GRUPOWYCH W ZAKRESIE TRANSFERU TECHNOLOGII ("TTBER")

3.1. Skutki prawne TTBER

3.2. Zakres TTBER i okres jego obowiązywania

3.2.1. Idea porozumień o transferze technologii

3.2.1.1. Postanowienia zawarte w porozumieniach o transferze technologii dotyczące nabywania produktów i udzielania licencji na inne rodzaje praw własności intelektualnej

3.2.1.2. Udzielanie licencji na prawa własności intelektualnej nieobjęte zakresem TTBER

3.2.1.3. Udzielanie licencji na niektóre rodzaje danych

3.2.2. Pojęcie "transferu"

3.2.3. Porozumienia między dwiema stronami

3.2.4. Porozumienia dotyczące wytwarzania produktów objętych umową

3.2.5. Okres obowiązywania

3.2.6. Związki z innymi rozporządzeniami o wyłączeniach grupowych

3.2.6.1. Rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień

specjalizacyjnych oraz porozumień badawczo-rozwojowych

3.2.6.2. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień

wertykalnych

3.3. Progi udziału w rynku określone w TTBER

3.3.1. Progi udziału w rynku

3.3.2. Obliczanie udziałów w rynkach technologicznych na podstawie TTBER

3.4. Najpoważniejsze ograniczenia konkurencji na podstawie rozporządzenia TTBER

3.4.1. Zasady ogólne

3.4.2. Porozumienia między konkurentami

3.4.3. Porozumienia między podmiotami niebędącymi konkurentami

3.5. Wykluczone ograniczenia

3.6. Cofnięcie i zaprzestanie stosowania wyłączenia grupowego

3.6.1. Cofnięcie przywileju wyłączenia grupowego

3.6.2. Zaprzestanie stosowania TTBER

4. STOSOWANIE ART. 101 UST. 1 I UST. 3 TRAKTATU POZA ZAKRESEM STOSOWANIA TTBER

4.1. Ogólne ramy analizy

4.1.1. Czynniki istotne dla oceny na podstawie art. 101 ust. 1 Traktatu

4.1.2. Czynniki istotne dla oceny na podstawie art. 101 ust. 3 Traktatu

4.2. Stosowanie art. 101 Traktatu do różnego rodzaju ograniczeń licencyjnych

4.2.1. Opłaty licencyjne

4.2.2. Licencje wyłączne i ograniczenia sprzedaży

4.2.2.1. Licencje wyłączne i licencje jedyne

4.2.2.2. Ograniczenia sprzedaży

4.2.3. Ograniczenia produkcji

4.2.4. Ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań

4.2.5. Ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek

4.2.6. Wiązanie i łączenie

4.2.7. Zakaz konkurowania

4.3. Porozumienia w sprawie ugody

4.4. Grupy technologii

4.4.1. Ocena utworzenia i funkcjonowania grup technologii

4.4.2. Ocena ograniczeń w porozumieniach między grupami a ich licencjobiorcami

4.5. Grupy prowadzące negocjacje licencyjne

4.5.1. Wprowadzenie

4.5.2. Ocena w świetle art. 101 ust. 1 Traktatu

4.5.3. Ocena na mocy art. 101 ust. 3 Traktatu

1. WPROWADZENIE

1. W niniejszych wytycznych określono zasady oceny porozumień o transferze technologii na podstawie art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ("Traktat") ¹ . Porozumienia o transferze technologii to porozumienia, na mocy których licencjodawca upoważnia licencjobiorcę do korzystania z niektórych praw do technologii wytwarzania produktów lub świadczenia usług zgodnie z definicją zawartą w art. 1 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Komisji (UE) 2026/877 w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień o transferze technologii ("TTBER") ² .

2. Niniejsze wytyczne zawierają wskazówki dotyczące stosowania TTBER oraz stosowania art. 101 Traktatu do porozumień o transferze technologii, które wykraczają poza zakres TTBER. Wydając niniejsze wytyczne, Komisja zamierza pomóc przedsiębiorstwom w ocenie zawieranych przez nie porozumień o transferze technologii z punktu widzenia unijnych zasad konkurencji, a tym samym ułatwić korzystanie z takich porozumień. Porozumienia o transferze technologii umożliwiają rozpowszechnianie technologii i zachęcają do podejmowania nowych prac badawczo-rozwojowych, a tym samym promują innowacje ³ . Rozpowszechnianie technologii i innowacyjności są kluczowymi czynnikami napędzającymi konkurencyjną, odporną i zrównoważoną gospodarkę Unii ⁴ .

3. Zasady określone w niniejszych wytycznych należy stosować z uwzględnieniem specyfiki każdego przypadku. Wyklucza to ich mechaniczne stosowanie. Przykłady przedstawione w niniejszych wytycznych służą jedynie celom ilustracyjnym i nie są wyczerpujące.

4. Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla wykładni art. 101 Traktatu i TTBER dokonanej przez Sąd i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwane dalej łącznie "Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej").

5. TTBER oraz niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla stosowania art. 102 Traktatu do porozumień o transferze technologii.

6. Struktura niniejszych wytycznych jest następująca:

a) W części 2.1 przedstawiono ogólne zasady stosowania art. 101 Traktatu do porozumień o transferze technologii. W części 2.2 omówiono pojęcia istotne dla oceny tych porozumień na podstawie art. 101, w tym pozytywne i negatywne skutki udzielania licencji na własność intelektualną dla konkurencji, definicję rynku właściwego oraz rozróżnienie między konkurentami a podmiotami niebędącymi konkurentami; w części 2.3 omówiono porozumienia, które zasadniczo nie wchodzą w zakres stosowania art. 101.

b) Część 3 zawiera wytyczne dotyczące zakresu TTBER. Wyjaśniono w niej definicję porozumień o transferze technologii w odniesieniu do wytwarzania produktów objętych umową, związek między TTBER a innymi rozporządzeniami w sprawie wyłączeń grupowych, progi udziału w rynku określone w art. 3 TTBER oraz najpoważniejsze i wykluczone ograniczenia określone w art. 4 i 5 TTBER.

c) W części 4 wyjaśniono, w jaki sposób porozumienia o transferze technologii, które nie są objęte TTBER, ocenia się na podstawie art. 101 ust. 1 i 3 Traktatu, oraz przedstawiono wskazówki dotyczące różnych rodzajów ograniczeń powszechnie występujących w porozumieniach o transferze technologii, a także wskazówki dotyczące innych rodzajów porozumień dotyczących praw do technologii.

2. ZASADY OGÓLNE

2.1. Art. 101 Traktatu a prawa własności intelektualnej

7. Celem art. 101 Traktatu jest zapewnienie, aby przedsiębiorstwa nie wykorzystywały porozumień, decyzji związków przedsiębiorstw ani praktyk uzgodnionych ⁵  do uniemożliwiania, ograniczania lub zakłócania konkurencji na rynku, ze szkodą dla konsumentów. Art. 101 jest również ukierunkowany na realizację celu polegającego na osiągnięciu zintegrowanego rynku wewnętrznego, który przyczynia się do zwiększenia konkurencji w Unii.

8. Art. 101 Traktatu ma zastosowanie do porozumień między przedsiębiorstwami, które mogą wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi ⁶  i które uniemożliwiają, ograniczają lub zakłócają konkurencję ⁷ . Artykuł ten ustanawia ramy umożliwiające ocenę pozytywnego i negatywnego wpływu na konkurencję.

9. Ocena porozumień na podstawie art. 101 Traktatu składa się z dwóch etapów. Pierwszym etapem, zgodnie z art. 101 ust. 1, jest ocena, czy porozumienie ma cel ograniczający konkurencję lub rzeczywiste bądź potencjalne skutki ograniczające konkurencję. Drugim etapem, który staje się konieczny dopiero w przypadku stwierdzenia, że porozumienie ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1, jest ocena, czy porozumienie generuje przyrost efektywności spełniający cztery warunki wyjątku przewidzianego w art. 101 ust. 3. Warunki te polegają na tym, że porozumienie (i) musi przyczyniać się do usprawnienia produkcji lub dystrybucji produktów bądź do wspierania postępu technicznego lub gospodarczego, przy (ii) zastrzeżeniu dla konsumentów słusznej części zysku, który z tego wynika, bez (iii) nakładania ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów, oraz bez (iv) dawania uczestniczącym przedsiębiorstwom możliwości eliminowania konkurencji w stosunku do znacznej części danych produktów ⁸ . Zgodnie z art. 2 rozporządzenia 1/2003 ciężar udowodnienia, że porozumienie ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1, spoczywa na organie ochrony konkurencji lub na skarżącym zarzucającym naruszenie art. 101, podczas gdy ciężar udowodnienia, że cztery przesłanki określone w wyjątku przewidzianym w art. 101 ust. 3 zostały spełnione, spoczywa na przedsiębiorstwach ubiegających się o skorzystanie z tego wyjątku.

10. Przepisy dotyczące praw własności intelektualnej przyznają wyłączne prawa do dysponowania nimi właścicielom patentów, praw autorskich, praw ze wzorów, znaków towarowych i innych praw chronionych. Zgodnie z tymi przepisami właściciel praw własności intelektualnej jest uprawniony do ochrony swojej własności intelektualnej przed jej bezprawnym użytkowaniem oraz do korzystania z niej, na przykład poprzez udzielanie licencji osobom trzecim. Z wyjątkiem prawa do publicznego odtwarzania ⁹ , z chwilą wprowadzenia, przez właściciela lub za jego zgodą, do obrotu na rynku na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego produktu, w którym wykorzystano prawo własności intelektualnej, prawo własności intelektualnej zostaje wyczerpane, co oznacza, że właściciel traci możliwość powoływania się na nie w celu kontrolowania sprzedaży produktu (zasada wyczerpania prawa na

terenie Unii) ¹⁰  Posiadacz praw nie ma - na mocy przepisów dotyczących praw własności intelektualnej - prawa uniemożliwiać sprzedaży przez licencjobiorców lub nabywców produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia. Zasada wyczerpania prawa na terenie Unii jest spójna z podstawową funkcją, jaką pełnić mają prawa własności intelektualnej, polegającą na przyznaniu posiadaczowi prawa do pozbawienia innych podmiotów możliwości korzystania bez jego zgody z należących do niego praw własności intelektualnej.

11. Fakt, że przepisy dotyczące własności intelektualnej przyznają wyłączne prawa korzystania z tej własności, nie oznacza, że prawa własności intelektualnej nie podlegają stosowaniu prawa konkurencji. Art. 101 Traktatu ma zastosowanie zwłaszcza do porozumień, w których właściciel udziela innemu przedsiębiorstwu licencji na korzystanie z należących do niego praw własności intelektualnej ¹¹ . Nie oznacza on także konfliktu między prawami własności intelektualnej a unijnymi regułami konkurencji. Prawa własności intelektualnej promują innowacyjność, zachęcając przedsiębiorstwa do inwestowania w opracowywanie nowych lub udoskonalonych produktów i procesów. Podobną rolę pełni konkurencja, wywierając na przedsiębiorstwa nacisk w zakresie podejmowania działań innowacyjnych. Innowacyjność stanowi istotny i dynamiczny element otwartej i konkurencyjnej gospodarki rynkowej. Zarówno prawa własności intelektualnej, jak i konkurencja są zatem niezbędne do promowania innowacyjności i zapewnienia jej wykorzystania zgodnie z ideą konkurencyjności.

12. Oceniając porozumienia o transferze technologii na podstawie art. 101 Traktatu, należy pamiętać, że tworzenie praw własności intelektualnej często wiąże się z poważną inwestycją, która nierzadko jest przedsięwzięciem ryzykownym. Aby uniknąć ograniczania dynamicznej konkurencji oraz zachęcać do wprowadzania innowacji, nie należy nadmiernie ograniczać innowacyjnych podmiotów w korzystaniu z praw własności intelektualnej, które okazują się wartościowe. Dlatego też innowacyjne podmioty winny dysponować swobodą w zakresie żądania stosownego wynagrodzenia za udane projekty, które - uwzględniając nieudane projekty - będzie wystarczające do utrzymania zachęt inwestycyjnych. Licencjonowanie technologii może również wymagać od licencjobiorcy dokonania znacznych inwestycji utopionych (to znaczy, że po wycofaniu się przez licencjobiorcę z konkretnego sektora działalności nie może on wykorzystać takich inwestycji na potrzeby innej działalności, nie może też ich sprzedać, chyba że ze znaczną stratą) w licencjonowaną technologię oraz w aktywa produkcyjne niezbędne do korzystania z tej technologii. Przy stosowaniu art. 101 należy uwzględnić takie inwestycje wstępne oraz związane z nimi ryzyko. Ryzyko, które ponoszą strony, oraz wartość inwestycji utopionych, której muszą dokonać, mogą zatem stać się podstawą wyłączenia porozumienia z zakresu art. 101 ust. 1 lub zwolnienia go z obowiązku spełnienia warunków określonych w art. 101 ust. 3 w okresie potrzebnym do odzyskania poniesionych nakładów inwestycyjnych.

13. Ramy prawne przewidziane w art. 101 Traktatu są wystarczająco elastyczne, aby uwzględnić dynamiczne aspekty udzielania licencji na technologie. Nie istnieje domniemanie, że prawa własności intelektualnej oraz porozumienia licencyjne jako takie wywołują problemy w zakresie konkurencji. Większość porozumień licencyjnych dotyczących technologii nie ogranicza konkurencji. Udzielanie licencji na technologie na ogół wywiera pozytywny wpływ na konkurencję, ponieważ prowadzi do rozpowszechnienia technologii i promuje innowacyjność licencjodawców i licencjobiorców. Nawet jeśli porozumienia licencyjne dotyczące technologii ograniczają konkurencję, często generują one przyrost efektywności sprzyjający konkurencji, który spełnia warunki określone w art. 101 ust. 3 ¹² . Ogromna większość porozumień licencyjnych dotyczących technologii jest zatem zgodna z art. 101.

2.2. Pojęcia mające znaczenie dla stosowania art. 101 Traktatu do porozumień o transferze technologii

2.2.1. Pojęcie przedsiębiorstwa

14. Art. 101 ust. 1 Traktatu ma zastosowanie do przedsiębiorstw i związków przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwo oznacza każdą jednostkę złożoną z elementów osobowych, materialnych i niematerialnych, wykonującą działalność gospodarczą, niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania.

2.2.2. Ograniczenie konkurencji i rozróżnienie między ograniczeniami ze względu na cel a ograniczeniami ze względu na skutek

15. Art. 101 ust. 1 Traktatu zakazuje wszelkich porozumień, których celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji. Art. 101 ust. 1 stosuje się do przypadków ograniczania konkurencji między stronami porozumienia i do przypadków ograniczania konkurencji między jedną z tych stron a osobą trzecią.

16. Aby ocenić, czy porozumienie o transferze technologii ogranicza konkurencję, należy uwzględnić rzeczywistą sytuację, w której konkurencja wystąpiłaby przy braku porozumienia, a także ewentualne ograniczenia zawarte w porozumieniu. W ramach takiej oceny konieczne jest uwzględnienie prawdopodobnego wpływu porozumienia na konkurencję "międzytechnologiczną" (konkurencję między przedsiębiorstwami korzystającymi z konkurencyjnych technologii) i "wewnątrztechnologiczną" (konkurencję między przedsiębiorstwami korzystającymi z tej samej technologii) ¹³ . Art. 101 ust. 1 Traktatu zakazuje ograniczania konkurencji "międzytechnologicznej" oraz "wewnątrztechnologicznej". Konieczna jest zatem ocena, jaki wpływ porozumienie wywiera bądź może wywierać na oba wyżej wymienione aspekty konkurencji na rynku.

17. Pojęcie ograniczeń ze względu na cel odnosi się do niektórych rodzajów koordynacji między przedsiębiorstwami, które są szkodliwe dla konkurencji w stopniu wystarczającym do sformułowania wniosku, że nie zachodzi potrzeba badania ich skutków ¹⁴ .

18. Pojęcie ograniczeń ze względu na skutek odnosi się do porozumień, które nie mają celu ograniczającego konkurencję, w odniesieniu do których wykazano jednak, że wywołują odczuwalne rzeczywiste lub potencjalne skutki ograniczające konkurencję ¹⁵ . Aby można było uznać, że porozumienie ma skutki ograniczające konkurencję, musi ono mieć znaczący, faktyczny lub prawdopodobny, negatywny wpływ na co najmniej jeden z parametrów konkurencji na rynku, taki jak cena, produkcja, jakość produktu, różnorodność lub innowacyjność produktu. Dla ustalenia, że porozumienie ogranicza konkurencję ze względu na skutek, zasadniczo konieczne jest określenie rynku właściwego lub rynków właściwych oraz ocena wpływu porozumienia na dynamikę rynku w konkretnym przypadku. Na przykład istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia znaczących negatywnych skutków dla konkurencji, jeżeli przynajmniej jedna ze stron porozumienia ma lub uzyskuje określony poziom władzy rynkowej ¹⁶ .

19. W przypadku gdy przedsiębiorstwa podejmują współpracę, która nie jest objęta zakazem ustanowionym w art. 101 ust. 1 Traktatu, ponieważ ma neutralny lub pozytywny wpływ na konkurencję, zakazem tym nie jest objęte również ograniczenie autonomii handlowej jednej lub większej liczby stron, pod warunkiem że jest ono obiektywnie niezbędne do realizacji współpracy i jest proporcjonalne do celów współpracy ("ograniczenia dodatkowe") ¹⁷ . W celu ustalenia, czy ograniczenie stanowi ograniczenie dodatkowe, należy zbadać, czy w przypadku braku danego ograniczenia współpraca byłaby niemożliwa. Fakt, że w przypadku braku danego ograniczenia współpraca staje się trudniejsza do zrealizowania czy mniej korzystna, nie wystarcza, aby nadać ograniczeniu charakter obiektywnie konieczny, a zatem charakter ograniczenia dodatkowego ¹⁸ .

20. Jak wyjaśniono w pkt 9 niniejszych wytycznych, porozumienie, które ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, może nadal być zgodne z art. 101, jeżeli strony mogą wykazać, że porozumienie spełnia łącznie cztery przesłanki określone w art. 101 ust. 3.

2.2.3. Skutki porozumień o transferze technologii

21. W celu oceny porozumień o transferze technologii na podstawie art. 101 Traktatu należy uwzględnić wszystkie istotne parametry konkurencji, takie jak ceny, produkcja pod względem ilości, jakości i zróżnicowania produktów oraz innowacyjność. W poniższych częściach przedstawiono przykłady możliwego wpływu porozumień o transferze technologii na te parametry, z rozróżnieniem na skutki pozytywne i negatywne.

2.2.3.1. Skutki pozytywne

22. Porozumienia o transferze technologii mogą mieć dla konkurencji istotne skutki pozytywne. Zdecydowana większość takich porozumień sprzyja konkurencji. W szczególności porozumienia o transferze technologii mogą promować innowacyjność, umożliwiając innowacyjnym podmiotom uzyskanie zwrotu z inwestycji w prace badawczo-rozwojowe.

23. Porozumienia o transferze technologii przyczyniają się także do rozpowszechniania technologii, co może być cenne, ponieważ technologie mogą obniżać koszty produkcji licencjobiorcy lub umożliwiać mu wytwarzanie nowych lub ulepszonych produktów. Korzyści ekonomiczne dla licencjobiorcy często wynikają z połączenia technologii licencjodawcy z aktywami i technologiami licencjobiorcy. Udzielanie licencji często następuje dlatego, że z punktu widzenia licencjodawcy bardziej efektywne jest licencjonowanie technologii niż samodzielne jej wykorzystywanie, na przykład z uwagi na fakt, że licencjobiorca posiada już niezbędne aktywa produkcyjne. Porozumienie daje zatem licencjobiorcy dostęp do technologii, którą można połączyć z tymi aktywami. Na przykład uniwersytet lub instytut badawczy może udzielić licencji na korzystanie z technologii przedsiębiorstwu produkcyjnemu.

24. Udzielanie licencji na technologie może również przynieść korzyści w postaci synergii, ponieważ umożliwia licencjobiorcy połączenie jego technologii z technologią licencjodawcy. Może to umożliwić licencjobiorcy osiągnięcie stosunku kosztów do wydajności, który w przeciwnym razie nie byłby możliwy.

25. Porozumienia licencyjne dotyczące technologii mogą też prowadzić do przyrostu efektywności na etapie dystrybucji tak samo, jak porozumienia wertykalne dotyczące dystrybucji towarów i usług. Korzyści takie mogą przyjąć postać oszczędności kosztów lub świadczenia wysokiej jakości usług na rzecz konsumentów. Pozytywne skutki porozumień wertykalnych opisano w wytycznych Komisji w sprawie ograniczeń wertykalnych ¹⁹  ("wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych").

26. Udzielanie licencji na technologie może także służyć usuwaniu przeszkód związanych z rozwojem własnej technologii licencjobiorcy oraz korzystaniem z niej, a tym samym wywierać pozytywny wpływ na konkurencję. W szczególności w sektorach, w których istnieje duża liczba patentów, udzielanie licencji jest często wykorzystywane do zapewnienia swobody projektowania, ponieważ likwiduje zagrożenie związane ze skargami o naruszenie patentu składanymi przez licencjodawcę ²⁰ .

2.2.3.2. Negatywne skutki

27. Porozumienia o transferze technologii na ogół sprzyjają konkurencji, jednak w niektórych przypadkach przedsiębiorstwa mogą wykorzystywać je do osiągania celów ograniczających konkurencję, które w efekcie szkodzą konsumentom.

28. Restrykcyjne porozumienia o transferze technologii mogą mieć negatywne skutki dla rynku, obejmujące:

a) ograniczenie konkurencji "międzytechnologicznej", w tym sprzyjanie zmowie zarówno jawnej, jak i milczącej;

b) zamknięcie dostępu do rynku konkurentom poprzez podniesienie kosztów, ograniczenie dostępu do czynników produkcji lub ustanowienie innego rodzaju barier wejścia na rynek oraz

c) ograniczenie konkurencji "wewnątrztechnologicznej".

29. Ryzyko zmniejszenia konkurencji "międzytechnologicznej" jest większe w przypadku zobowiązań wzajemnych ²¹ . Jeżeli konkurenci przykładowo przekazują sobie nawzajem konkurencyjne technologie i zobowiązują się wzajemnie do wymiany przyszłych usprawnień każdej z technologii oraz jeżeli porozumienie uniemożliwia każdemu z nich uzyskanie nad drugim przewagi technologicznej, ograniczona jest konkurencja w zakresie działalności innowacyjnej między stronami (zob. również pkt 264).

30. Koordynacji mogą sprzyjać również porozumienia o transferze technologii między konkurentami. Ryzyko powstania zmowy jest wyższe na skoncentrowanych rynkach ²² . Porozumienia o transferze technologii mogą sprzyjać koordynacji poprzez zwiększanie przejrzystości na rynku, kontrolowanie określonych zachowań i podwyższanie barier wejścia na rynek. Koordynację mogą również ułatwiać porozumienia, które prowadzą do wysokiego stopnia ujednolicenia kosztów (mianowicie części kosztów, które są wspólne dla obu stron), ponieważ może to zwiększyć zdolność stron do osiągnięcia zmowy cenowej ²³ .

31. Koordynację może również ułatwić wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych między konkurentami w trakcie wdrażania porozumienia o transferze technologii. Wymiana niektórych szczególnie chronionych informacji handlowych może być jednak obiektywnie konieczna do realizacji porozumienia ²⁴ . Jeżeli porozumienie samo w sobie nie jest objęte zakazem ustanowionym w art. 101 ust. 1 Traktatu, ponieważ ma neutralne lub pozytywne skutki dla konkurencji, zakazem tym nie jest objęta również wymiana informacji, która ma charakter pomocniczy w stosunku do tego porozumienia. Jest tak w przypadku, gdy wymiana informacji jest obiektywnie niezbędna do wykonania porozumienia licencyjnego i jest proporcjonalna do jego celów. Jeżeli wymiana informacji wykracza poza to, co jest obiektywnie konieczne do wykonania porozumienia, lub nie jest proporcjonalna do jego celów, należy ją ocenić na podstawie wytycznych zawartych w rozdziale 6 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych. Jeżeli wymiana informacji wchodzi w zakres stosowania art. 101 ust. 1, może nadal spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3.

32. Porozumienia o transferze technologii mogą również ograniczać konkurencję "międzytechnologiczną" poprzez ustanowienie wobec konkurentów barier wejścia na rynek lub barier dla ich ekspansji. Dostawcy będący osobami trzecimi mogą przykładowo zostać wykluczeni z rynku, gdy licencjodawcy obecni na rynku nałożą na licencjobiorców zakaz konkurowania w stopniu powodującym, że liczba licencjobiorców dostępna na potrzeby zawierania licencji z dostawcami będącymi osobami trzecimi będzie niewystarczająca, i gdy wejście nowych licencjobiorców na rynek jest utrudnione ²⁵ .

33. Porozumienia o transferze technologii mogą również ograniczać konkurencję "wewnątrztechnologiczną". Może to wynikać na przykład z narzucenia na licencjobiorców cen odsprzedaży lub ograniczeń sprzedaży ze względu na zasięg terytorialny lub rodzaj klientów. Ograniczenia konkurencji "wewnątrztechnologicznej" mogą sprzyjać zmowie między licencjobiorcami. Mogą one również sprzyjać zmowie między posiadaczami konkurencyjnych technologii lub ograniczać konkurencję "międzytechnologiczną" poprzez tworzenie barier wejścia na rynek.

2.2.4. Definicja rynku

34. Podejście Komisji do zdefiniowania rynku właściwego jest określone w jej zawiadomieniu w sprawie definicji rynku właściwego do celów unijnego prawa konkurencji ²⁶  ("zawiadomienie w sprawie definicji rynku"). Niniejsze wytyczne odnoszą się jedynie do aspektów definicji rynku, które mają szczególne znaczenie w obszarze udzielania licencji na technologie.

35. Technologia stanowi nakład zintegrowany z produktem lub procesem produkcyjnym. Licencjonowanie technologii może zatem wpływać na konkurencję zarówno na rynkach czynników produkcji wyższego szczebla, jak i na rynkach produktów końcowych niższego szczebla. Przykładowo, porozumienie między dwoma przedsiębiorstwami sprzedającymi produkty konkurencyjne na rynku niższego szczebla oraz udzielającymi sobie licencji wzajemnych na prawa do technologii dotyczących wytwarzania tych produktów na rynku wyższego szczebla może ograniczać konkurencję na właściwym rynku niższego szczebla, na którym oferowane są produkty lub usługi. Udzielanie sobie licencji wzajemnych może również wpłynąć na ograniczenie konkurencji na danym rynku wyższego szczebla, na którym oferowane są technologie, a także na innych rynkach czynników produkcji wyższego szczebla. Do oceny wpływu porozumień licencyjnych dotyczących technologii na konkurencję może być zatem konieczne zdefiniowanie właściwych rynków produktowych oraz właściwych rynków technologicznych ²⁷ .

36. Właściwy rynek produktowy obejmuje produkty objęte umową (w których wykorzystywana jest licencjonowana technologia) oraz produkty uznawane przez nabywcę za takie, które z uwagi na ich właściwości, cenę i przeznaczenie można stosować wymiennie z produktami objętymi umową lub którymi można je zastąpić, z uwzględnieniem warunków konkurencji oraz struktury podaży i popytu na rynku. Produkty objęte umową mogą należeć do rynku produktów końcowych lub rynku produktów pośrednich.

37. Właściwy rynek technologiczny obejmuje prawa do licencjonowanej technologii oraz ich substytuty, to znaczy inne prawa do technologii uznawane przez licencjobiorców za zamienne lub zastępcze w stosunku do praw do licencjonowanej technologii ze względu na specyfikę praw do technologii, ich przeznaczenie i związane z nimi opłaty licencyjne, z uwzględnieniem warunków konkurencji oraz struktury podaży i popytu na rynku. Wychodząc od technologii wprowadzanej do obrotu przez licencjodawcę, należy ustalić inne technologie, na które przeszliby

licencjobiorcy w odpowiedzi na pogorszenie się warunków podaży technologii licencjodawcy w porównaniu z innymi technologiami (np. niewielki, ale stały wzrost pobieranych opłat licencyjnych). Innym podejściem jest przyjrzenie się rynkowi produktów, w których wykorzystane są prawa do licencjonowanej technologii (zob. pkt 40).

38. Pojęcie "rynku właściwego" zastosowane w art. 3 TTBER oraz zdefiniowane tamże w art. 1 ust. 1 lit. m) odnosi się do właściwego rynku produktowego oraz właściwego rynku technologicznego, zarówno w wymiarze produktowym, jak i geograficznym.

39. "Właściwy rynek geograficzny" jest zdefiniowany w art. 1 ust. 1 lit. l) TTBER i obejmuje obszar, na którym przedmiotowe przedsiębiorstwa prowadzą działalność w zakresie dostawy produktów lub udzielania licencji na korzystanie z praw do technologii oraz popytu na produkty lub udzielanie licencji na korzystanie z technologii, na którym warunki konkurencji są w dostatecznym stopniu jednolite, oraz który może zostać wyodrębniony od obszarów sąsiadujących, ponieważ warunki konkurencji różnią się na tych obszarach w sposób odczuwalny. Wymiar geograficzny właściwego rynku lub rynków technologicznych może różnić się od wymiaru geograficznego właściwego rynku lub rynków produktowych.

40. Z chwilą zdefiniowania rynków właściwych udziały w rynku można przyporządkować do poszczególnych źródeł konkurencji na rynku i wykorzystać jako wskaźnik względnej siły uczestników rynku. W przypadku rynków technologicznych jedną z możliwości postępowania jest obliczenie udziałów w rynku na podstawie udziału każdej technologii w całkowitych wpływach z tytułu opłat licencyjnych, reprezentującego udział technologii w rynku, na którym licencjonowane są konkurencyjne technologie. Często jest to jednak niepraktyczna metoda postępowania ze względu na brak dostępnych informacji o wpływach z tytułu opłat licencyjnych. Inna możliwość jest wykorzystywana na potrzeby stosowania TTBER i polega na obliczeniu udziałów w rynku technologicznym w oparciu o sprzedaż produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, na rynkach produktowych niższego szczebla (więcejszczegółów w pkt 112-117 niniejszych wytycznych). Na potrzeby indywidualnej oceny porozumień o transferze technologii, które nie są objęte wyłączeniem grupowym przewidzianym w TTBER, konieczne może okazać się - tam, gdzie jest to możliwe w praktyce - zastosowanie obu przytoczonych podejść w celu dokładniejszej oceny pozycji rynkowej licencjodawcy oraz uwzględnienie innych czynników, które są miarodajnym wskaźnikiem względnej siły dostępnych technologii (bardziej szczegółowe informacje na temat tych czynników zamieszczono w pkt 187-196 niniejszych wytycznych) ²⁸ .

41. Porozumienia licencyjne dotyczące technologii mogą wpływać na konkurencję w obszarze innowacyjności ²⁹ . Dokonując analizy takich skutków, Komisja zasadniczo będzie się jednak ograniczać do zbadania wpływu porozumienia na konkurencję w zakresie istniejących rynków produktowych i technologicznych. Na wspomnianych rynkach wpływ na konkurencję mogą wywierać porozumienia opóźniające wprowadzenie ulepszonych lub nowych produktów, które z czasem zastąpią istniejące. W takich przypadkach działalność innowacyjna jest źródłem potencjalnej konkurencji, co należy uwzględniać przy ocenie wpływu porozumienia na istniejące rynki produktowe i technologiczne. W ograniczonej liczbie przypadków pożyteczne i konieczne może być jednak także oddzielne przeanalizowanie wpływu na konkurencję w obszarze innowacyjności. Dotyczy to w szczególności wysoce innowacyjnych rynków charakteryzujących się częstymi i znaczącymi pracami badawczo- rozwojowymi oraz przypadków, gdy porozumienie wpływa na innowacje mające na celu tworzenie nowych produktów lub technologii ³⁰ . W takich przypadkach właściwe może być ustalenie, czy po zawarciu porozumienia pozostanie wystarczająca liczba konkurencyjnych projektów badawczo-rozwojowych, aby zapewnić utrzymanie efektywnej konkurencji w zakresie innowacji ³¹ .

2.2.5. Różnice między konkurentami a podmiotami niebędącymi konkurentami

42. Porozumienia między konkurentami stanowią zazwyczaj większe zagrożenie dla konkurencji niż porozumienia między podmiotami niebędącymi konkurentami ³² .

43. W celu określenia relacji konkurencyjnych między stronami porozumienia konieczne jest zbadanie, czy strony stanowiłyby względem siebie rzeczywistą lub potencjalną konkurencję w przypadku braku porozumienia. Jeżeli w przypadku braku porozumienia nie stanowiłyby one względem siebie ani rzeczywistej ani potencjalnej konkurencji na żadnym z rynków właściwych, których dotyczy porozumienie, uznaje się je za podmioty niebędące konkurentami.

44. Strony są rzeczywistymi konkurentami na rynku produktowym, jeżeli przed zawarciem porozumienia obie już działały na tym samym właściwym rynku produktowym.

45. Stronę uznaje się za potencjalnego konkurenta drugiej strony na rynku produktowym, jeżeli w przypadku braku porozumienia istniałyby rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia pierwszej strony na rynek właściwy i konkurowania z drugą stroną działającą już na tym rynku ³³ . Ustalenie istnienia potencjalnej konkurencji musi opierać się na całokształcie spójnych okoliczności faktycznych, uwzględniających strukturę rynku oraz kontekst gospodarczy i prawny, w którym ten rynek funkcjonuje. Hipotetyczna możliwość wejścia na rynek lub sama wola wejścia na rynek strony nie są wystarczające ³⁴ . Nie jest natomiast konieczne wykazanie z całą pewnością, że przedsiębiorstwo faktycznie wejdzie na rynek właściwy i że będzie w stanie się na nim utrzymać ³⁵ . Na przykład wejście na rynek jest tym bardziej prawdopodobne, jeżeli licencjobiorca dysponuje aktywami, które może z łatwością wykorzystać do tego celu bez ponoszenia znaczących kosztów utopionych, lub jeżeli opracował już plan wejścia na rynek lub rozpoczął inne inwestycje, aby na niego wejść.

46. W szczególnym kontekście praw własności intelektualnej może się zdarzyć, że jedna ze stron lub obie strony posiadają ważne prawa własności intelektualnej, które uniemożliwiają drugiej stronie prowadzenie działalności na rynku właściwym lub wejście na ten rynek bez naruszania takich praw do technologii. Określa się to mianem "charakteru blokującego". Oceniając możliwy wpływ charakteru blokującego na stosunki konkurencyjne, strony powinny wziąć pod uwagę następujące czynniki:

a) Jeżeli obie strony działają już na rynku właściwym, jest bardzo mało prawdopodobne, aby miały charakter blokujący, chyba że prawomocny wyrok sądu potwierdził zarówno ważność prawa własności intelektualnej, jak i jego naruszenie. W przypadku braku takiego wyroku strony zasadniczo uznaje się za rzeczywistych konkurentów.

b) Jeżeli jedna ze stron nie działa jeszcze na rynku, ale dokonała już znacznych inwestycji lub podjęła istotne kroki przygotowawcze w celu wejścia na rynek, jest bardzo prawdopodobne, że strony są co najmniej potencjalnymi konkurentami ³⁶ . W przypadku braku takich inwestycji i kroków, aby ocenić, czy strony są

potencjalnymi konkurentami, należy uwzględnić wszelkie dowody dostępne w danym momencie, w tym możliwość, że doszło do naruszenia praw własności intelektualnej, ważność przedmiotowych praw oraz kwestię, czy istnieją skuteczne możliwości obejścia istniejących praw własności intelektualnej. Szczególnie przekonujące dowody na istnienie charakteru blokującego wymagane są, gdy strony, kierując się wspólnym interesem, powołują się na istnienie charakteru blokującego w celu zakwalifikowania ich jako podmiotów niebędących konkurentami, na przykład, jeżeli domniemany charakter blokujący dotyczy technologii będących technologicznymi substytutami (zob. pkt 37) lub jeżeli istnieje istotna zachęta z jednej strony lub z obu stron wobec strony przeciwnej ³⁷ .

47. Strony są rzeczywistymi konkurentami na rynku technologicznym, jeżeli obie udzielają już licencji na prawa do technologii możliwej do zastąpienia lub jeżeli licencjobiorca udziela już licencji na prawa do swojej własnej technologii, a licencjodawca wchodzi na ten rynek, oferując licencję na prawa do technologii konkurującej z technologią licencjobiorcy.

48. Strony są potencjalnymi konkurentami na rynku technologicznym, jeżeli są właścicielami technologii substytucyjnych i byłyby skłonne udzielić na nie licencji w przypadku pogorszenia się warunków podaży na tym rynku technologicznym. Na przykład licencjobiorca zostanie uznany za potencjalnego konkurenta licencjodawcy, jeżeli nie udziela licencji na własną technologię, ale byłby skłonny zrobić to w przypadku pogorszenia się warunków podaży na właściwym rynku technologicznym ³⁸ . W przypadku rynków technologicznych ocena tego, czy strony są potencjalnymi konkurentami, jest - ogólnie rzecz biorąc - trudniejsza. Z tego powodu potencjalna konkurencja na rynku technologicznym nie jest uwzględniana w przypadku stosowania TTBER (zob. pkt 109), zaś strony są w tym kontekście traktowane jako podmioty niebędące konkurentami.

49. W niektórych przypadkach może być również możliwe ustalenie, że licencjodawca i licencjobiorca wytwarzają wprawdzie konkurencyjne produkty, ale nie konkurują ze sobą na właściwych rynkach produktowych i technologicznych, ponieważ licencjonowana technologia jest innowacyjna w sposób tak radykalny, że technologia licencjobiorcy stała się przestarzała lub niekonkurencyjna. W takich wypadkach technologia licencjodawcy tworzy nowy rynek technologiczny lub wyklucza z rynku istniejącego technologię licencjobiorcy. Często jednak nie da się tego stwierdzić w chwili zawierania porozumienia. Zwykle dopiero wtedy, kiedy technologia lub produkty, w których jest ona wykorzystana, są dostępne przez pewien czas dla konsumentów, oczywiste staje się, że starsza technologia stała się przestarzała lub niekonkurencyjna. Przykładowo, z chwilą opracowania technologii płyt kompaktowych oraz wprowadzenia po raz pierwszy do obrotu takich płyt nie było oczywiste, że technologia ta zastąpi technologię płyt winylowych. Okazało się to dopiero kilka lat później. Strony będą zatem uznawane za konkurentów, jeżeli w chwili zawierania porozumienia nie jest oczywiste, że technologia licencjobiorcy jest przestarzała lub niekonkurencyjna. Przyjmując jednak, że zarówno art. 101 ust. 1, jak i art. 101 ust. 3 Traktatu wymagają stosowania w rzeczywistym kontekście, w jakim występują porozumienia, w ocenie uwzględnia się istotne zmiany faktów. Jeżeli zatem w późniejszym czasie technologia licencjobiorcy stanie się przestarzała lub niekonkurencyjna na rynku, relacja między stronami może zmienić się w relację między podmiotami niebędącymi konkurentami.

50. W niektórych przypadkach strony mogą stać się konkurentami po zawarciu porozumienia, ponieważ licencjobiorca opracowuje lub nabywa konkurencyjną technologię i zaczyna z niej korzystać. Wówczas należy uwzględnić fakt, że strony nie były konkurentami w chwili zawierania porozumienia, a porozumienie zostało zawarte w takiej właśnie sytuacji. Komisja skupi się zatem przede wszystkim na skutkach porozumienia dla zdolności licencjobiorcy do korzystania z własnej (konkurencyjnej) technologii. Z tego powodu do porozumień takich nie ma zastosowania wykaz najpoważniejszych ograniczeń konkurencji obowiązujący dla porozumień między konkurentami, chyba że treść porozumienia ulegnie później istotnej zmianie, po tym jak strony stały się wobec siebie konkurentami (zob. pkt 123).

51. Strony porozumienia mogą stać się konkurentami także po jego zawarciu w przypadku, gdy licencjobiorca działał na rynku właściwym, na którym produkty objęte umową są sprzedawane, przed zawarciem porozumienia, a licencjodawca wszedł następnie na ten rynek w oparciu o prawa do licencjonowanej technologii albo w oparciu o inną technologię. W tym przypadku do porozumienia przez cały okres jego obowiązywania będzie miał nadal zastosowanie wykaz najpoważniejszych ograniczeń konkurencji obowiązujący dla porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami, chyba że treść porozumienia ulegnie później istotnej zmianie (zob. pkt 123).

2.3. Porozumienia, które zasadniczo nie wchodzą w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu

52. Porozumienia, które nie mogą w znaczący sposób wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi (brak wpływu na wymianę handlową) ani w znaczący sposób ograniczyć konkurencji (porozumienia o mniejszym znaczeniu) nie są objęte zakresem stosowania art. 101 ust. 1 Traktatu. Komisja przedstawiła wskazówki dotyczące braku wpływu na wymianę handlową w swoich wytycznych w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 i 82 Traktatu WE ³⁹  ("wytyczne w sprawie wpływu na handel"), a wskazówki dotyczące porozumień o mniejszym znaczeniu - w swoim zawiadomieniu w sprawie porozumień o mniejszym znaczeniu, które nie ograniczają odczuwalnie konkurencji na mocy art. 101 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ⁴⁰  ("zawiadomienie de minimis"). Zarówno wytyczne w sprawie wpływu na handel, jak i zawiadomienie de minimis mają szczególne znaczenie dla oceny porozumień o transferze technologii między małymi i średnimi przedsiębiorstwami ("MŚP") ⁴¹ .

3. STOSOWANIE ROZPORZĄDZENIA W SPRAWIE WYŁĄCZEŃ GRUPOWYCH W ZAKRESIE TRANSFERU TECHNOLOGII ("TTBER")

3.1. Skutki prawne TTBER

53. Porozumienia o transferze technologii spełniające warunki określone w rozporządzeniu TTBER są wyłączone z zakazu zawartego w art. 101 ust. 1 Traktatu. Porozumienia objęte wyłączeniem grupowym są prawomocne i wykonalne ⁴² .

54. Wyłączenie grupowe przewidziane w TTBER opiera się na założeniu, że niektóre kategorie porozumień o transferze technologii - w zakresie, w jakim wchodzą w zakres stosowania art. 101 ust. 1 Traktatu - zasadniczo spełniają cztery warunki określone w art. 101 ust. 3 ⁴³ . Progi udziału w rynku (art. 3 TTBER), najpoważniejsze ograniczenia konkurencji (art. 4 TTBER) i wykluczone ograniczenia (art. 5 TTBER) mają stanowić gwarancję tego, że wyłączeniu grupowemu podlegać będą jedynie porozumienia, co do których można z wystarczającą pewnością przyjąć, że spełniają warunki określone w art. 101 ust. 3.

55. Porozumienia o transferze technologii, które nie są objęte wyłączeniem grupowym, nie podlegają domniemaniu niezgodności z prawem. Takie porozumienia wymagają indywidualnej oceny w celu ustalenia, czy ograniczają one konkurencję w sposób odczuwalny w rozumieniu art. 101 ust. 1, a jeżeli tak, to czy spełniają cztery warunki wyjątku przewidzianego w art. 101 ust. 3. W szczególności sam fakt, że udziały stron w rynku przewyższają progi udziału w rynku określone w art. 3 TTBER, nie jest wystarczający do stwierdzenia, że porozumienie ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1. Zob. część 4 niniejszych wytycznych zawierająca wskazówki dotyczące indywidualnej oceny porozumień o transferze technologii, które nie są objęte wyłączeniem grupowym.

56. Jak stwierdzono w części 2 niniejszych wytycznych, wiele porozumień o transferze technologii nie wchodzi w zakres stosowania art. 101 ust. 1 Traktatu, ponieważ w ogóle nie powodują one ograniczenia konkurencji albo ewentualne ograniczenie jest w ich przypadku nieodczuwalne ⁴⁴ . W każdym razie, jeżeli porozumienie o transferze technologii spełnia warunki określone w TTBER, nie ma potrzeby ustalania, czy wchodzi ono w zakres art. 101 ust. 1 ⁴⁵ .

3.2. Zakres TTBER i okres jego obowiązywania

3.2.1. Idea porozumień o transferze technologii

57. TTBER i niniejsze wytyczne dotyczą porozumień o transferze technologii. Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. b) TTBER pojęcie "prawa do technologii" obejmuje know-how, patenty, wzory użytkowe, prawa ze wzorów, topografie układów scalonych, dodatkowe świadectwa ochronne dla produktów leczniczych lub innych produktów, w odniesieniu do których można uzyskać tego rodzaju dodatkowe świadectwa ochronne, prawa do ochrony odmian roślin lub prawa autorskie do oprogramowania, jak również połączenie takich praw i wnioski o przyznanie lub zarejestrowanie takich praw. Prawa do licencjonowanej technologii winny pozwolić licencjobiorcy - z pomocą innych środków lub bez takiej pomocy - wytwarzać produkty objęte umową. TTBER stosuje się jedynie w tych państwach członkowskich UE, w których licencjodawca posiada stosowne prawa do technologii. W przeciwnym przypadku nie istnieją prawa do technologii podlegające transferowi w rozumieniu TTBER.

58. W art. 1 ust. 1 lit. i) TTBER know-how zdefiniowane jest jako pakiet informacji praktycznych, które wynikają z doświadczenia i badań i są niejawne, istotne i zidentyfikowane:

a) "niejawne" oznacza, że know-how nie jest powszechnie znane lub łatwo dostępne.

b) "istotne" oznacza, że know-how obejmuje informacje ważne i przydatne z punktu widzenia wytwarzania produktów objętych porozumieniem licencyjnym lub stosowania procesu objętego takim porozumieniem. Innymi słowy, informacje muszą istotnie przyczyniać się do wytwarzania produktów objętych umową lub je ułatwiać. W przypadkach, w których licencjonowane know-how dotyczy raczej produktu, a nie procesu, warunek ten oznacza, że know-how jest przydatne do wytwarzania produktu objętego umową. Warunek ten nie jest spełniony, gdy produkt objęty umową może być wytwarzany w oparciu o ogólnie dostępną technologię. Warunek ten nie wymaga jednak, aby produkt objęty umową miał większą wartość niż ten wytwarzany w oparciu o ogólnie dostępną technologię. W przypadku technologii procesowych oznacza on, że know-how jest przydatne w takim sensie, że w chwili zawarcia porozumienia można rozsądnie oczekiwać, że know-how może znacznie poprawić pozycję konkurencyjną licencjobiorcy, przykładowo przez obniżenie jego kosztów produkcji.

c) "zidentyfikowane" oznacza, że można sprawdzić, czy licencjonowane know-how spełnia kryteria niejawności i istotności. Warunek ten jest spełniony, gdy licencjonowane know-how jest opisane w formie cyfrowej lub papierowej. W niektórych przypadkach może to być jednak niemożliwe. Licencjonowane know-how może obejmować wiedzę praktyczną posiadaną przez pracowników licencjodawcy. Przykładowo, pracownicy licencjodawcy mogą posiadać niejawną i istotną wiedzę o określonym procesie produkcji, która zostanie przekazana licencjobiorcy w drodze przeszkolenia jego pracowników. Wówczas wystarczające jest opisanie w porozumieniu ogólnego charakteru know-how oraz wymienienie pracowników, którzy będą lub byli zaangażowani w przekazanie go licencjobiorcy.

3.2.1.1. Postanowienia zawarte w porozumieniach o transferze technologii dotyczące nabywania produktów i udzielania licencji na inne rodzaje praw własności intelektualnej

59. Art. 2 ust. 3 TTBER stanowi, że wyłączenie grupowe obejmuje również postanowienia porozumień o transferze technologii, które dotyczą zakupu produktów przez licencjobiorcę, jeżeli i o ile postanowienia te dotyczą bezpośrednio wytwarzania lub sprzedaży produktów objętych umową. TTBER nie stosuje się zatem do postanowień, które dotyczą wkładu lub wyposażenia stosowanego do innych celów niż wytwarzanie produktów objętych umową. Jeżeli na przykład mleko sprzedawane jest wraz z licencją na technologię produkcji sera, TTBER obejmuje jedynie to mleko, które wykorzystywane jest w produkcji sera opartej na licencjonowanej technologii.

60. Art. 2 ust. 3 stanowi również, że wyłączenie grupowe obejmuje postanowienia porozumień o transferze technologii, które dotyczą udzielania licencji na inne rodzaje własności intelektualnej, takie jak znaki towarowe i prawa autorskie inne niż prawa autorskie do oprogramowania ⁴⁶ , jeżeli i o ile postanowienia te dotyczą bezpośrednio wytwarzania lub sprzedaży produktów objętych umową. Warunek ten zapewnia, że postanowienia

obejmujące inne rodzaje praw własności intelektualnej podlegają wyłączeniu grupowemu w stopniu, w jakim te inne rodzaje praw własności intelektualnej umożliwiają licencjobiorcy lepsze wykorzystanie praw do licencjonowanej technologii. Przykładowo, jeżeli licencjodawca upoważnia licencjobiorcę do korzystania z należącego do niego znaku towarowego w odniesieniu do produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, ta licencja na korzystanie ze znaku towarowego może pozwalać licencjobiorcy na lepsze wykorzystanie licencjonowanej technologii: dzięki temu konsumenci mogą w sposób bezpośredni powiązać produkt z właściwościami, jakie zawdzięcza on prawom do licencjonowanej technologii. Zobowiązanie licencjobiorcy do korzystania ze znaku towarowego licencjodawcy może również sprzyjać rozpowszechnianiu technologii, umożliwiając licencjodawcy podawanie się za źródło danej technologii. W tym scenariuszu TTBER obejmuje porozumienia o transferze technologii również wtedy, gdy strony są przede wszystkim zainteresowane wykorzystaniem znaku towarowego, nie zaś technologii ⁴⁷ .

3.2.1.2. Udzielanie licencji na prawa własności intelektualnej nieobjęte zakresem TTBER

61. Komisja nie rozszerzy zakresu stosowania zasad określonych w TTBER oraz niniejszych wytycznych na udzielanie licencji na znaki towarowe (z wyjątkiem sytuacji określonej w pkt 60). Licencjonowanie znaków towarowych często ma miejsce w związku z dystrybucją i odsprzedażą towarów i usług i jest, ogólnie rzecz biorąc, bliższe porozumieniom dystrybucyjnym niż licencjonowaniu technologii. W przypadku gdy licencja na znak towarowy jest bezpośrednio związana z użytkowaniem, sprzedażą lub odsprzedażą towarów i usług i nie stanowi głównego przedmiotu porozumienia, porozumienie licencyjne jest objęte rozporządzeniem Komisji (UE) 2022/720 ⁴⁸  ("rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych").

62. TTBER nie obejmuje udzielania licencji na prawa autorskie inne niż prawa autorskie do oprogramowania (z wyjątkiem sytuacji określonej w pkt 60). Niemniej jednak Komisja, dokonując oceny takiego udzielania licencji na prawa autorskie dla celów wytwarzania produktów objętych umową na podstawie art. 101 Traktatu, zasadniczo stosować będzie zasady określone w TTBER i niniejszych wytycznych ⁴⁹ . Z drugiej strony Komisja nie rozszerzy zasad określonych TTBER i niniejszych wytycznych na udzielanie licencji na prawa autorskie w porozumieniach handlowych. Porozumienia te zazwyczaj obejmują udzielanie przez posiadacza praw licencji dotyczącej znaku towarowego, postaci fikcyjnej lub osoby publicznej do celów produkcji i sprzedaży produktów opatrzonych tym znakiem lub wizerunkiem. Porozumienia takie są często bardziej zbliżone do porozumień dystrybucyjnych niż porozumień o transferze technologii ⁵⁰ .

3.2.1.3. Udzielanie licencji na niektóre rodzaje danych

Stosowanie zasad określonych w TTBER i wytycznych

63. TTBER nie obejmuje kwestii związanych z udzielaniem licencji na niektóre rodzaje danych, z wyjątkiem sytuacji, gdy dane będące przedmiotem licencji stanowią know-how w rozumieniu w art. 1 ust. 1 lit. i) TTBER (zob. pkt 58 niniejszych wytycznych) lub jedno z praw do technologii wymienionych w art. 1 ust. 1 lit. b) TTBER bądź gdy licencjonowanie danych odbywa się w ramach porozumienia o transferze technologii i spełnia warunki określone w art. 2 ust. 3 TTBER ⁵¹ .

64. Komisja będzie jednak ogólnie stosować zasady TTBER i niniejszych wytycznych przy ocenie, zgodnie z art. 101 Traktatu, porozumień licencyjnych dotyczących danych między dwoma przedsiębiorstwami do celów wytwarzania towarów lub świadczenia usług, w przypadku gdy licencjonowane dane dotyczą bazy danych chronionej prawem autorskim lub prawem sui generis określonym w dyrektywie w sprawie danych ⁵² .

65. Ocena porozumień dotyczących udzielania licencji na takie bazy danych na potrzeby wytwarzania towarów lub świadczenia usług na podstawie art. 101 Traktatu prowadzi do podobnych rozważań jak udzielanie licencji na prawa do technologii objęte rozporządzeniem TTBER. W szczególności tworzenie baz danych chronionych prawem autorskim lub prawem do bazy danych sui generis może wiązać się ze znacznymi nakładami inwestycyjnymi, a udzielanie na nie licencji zasadniczo sprzyja konkurencji. Promuje ono innowacyjność, pozwalając twórcom baz danych na generowanie przychodów z nakładów na prace badawczo-rozwojowe. Prowadzi również do rozpowszechniania danych chronionych prawami własności intelektualnej, co może zwiększyć innowacyjność niższego szczebla i tworzyć wartość poprzez zmniejszenie kosztów produkcji licencjobiorców lub umożliwienie im wytwarzania nowych lub ulepszonych produktów ⁵³ .

66. Jednakże, podobnie jak w przypadku porozumień o transferze technologii, ograniczenia konkurencji w porozumieniach licencyjnych dotyczących baz danych chronionych prawem autorskim lub prawem do bazy danych sui generis mogą wywołać skutki ograniczające konkurencję na rynku ⁵⁴ , w szczególności w przypadkach, gdy jedna ze stron dysponuje władzą rynkową. Oceniając takie ograniczenia, Komisja będzie zasadniczo stosować zasady określone w TTBER i niniejszych wytycznych. Udzielanie licencji na dane to szybko rozwijająca się dziedzina i nie można wykluczyć, że niektóre ograniczenia konkurencji zawarte w takich licencjach albo nie są objęte niniejszymi wytycznymi, albo wywierają na konkurencję lub konsumentów skutki znacznie odbiegające od tych opisanych w niniejszych wytycznych. W takich przypadkach Komisja oceni ograniczenia na mocy art. 101 Traktatu, stosując ogólne zasady (zob. część 2 niniejszych wytycznych) do okoliczności danego przypadku.

67. W przypadku, gdy porozumienia licencyjne dotyczące danych odnoszą się do danych, które nie są chronione prawami do baz danych sui generis lub prawami autorskimi dotyczącymi baz danych, Komisja oceni, czy właściwe jest zastosowanie zasad rozporządzenia TTBER i niniejszych wytycznych w oparciu o okoliczności danego przypadku. Porozumienia licencyjne dotyczące danych zawarte w celu wytwarzania towarów lub świadczenia usług mogą dotyczyć różnych rodzajów danych. Ze względu na różnice w charakterystyce danych oraz w poziomie inwestycji koniecznych do ich pozyskania i przetwarzania zasady określone w TTBER i niniejszych wytycznych (w tym zasady określone w poniższych punktach niniejszej części) mogą nie być odpowiednie do oceny takich porozumień we wszystkich przypadkach.

Wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych

68. Wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych między konkurentami może naruszać art. 101 Traktatu, niezależnie od tego, czy odbywa się bezpośrednio czy pośrednio za pośrednictwem osoby trzeciej ⁵⁵ .

69. W kontekście udzielania licencji na bazy danych chronione prawem do bazy danych sui generis lub prawem autorskim wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych może mieć miejsce: (i) jeżeli sama baza danych zawiera szczególnie chronione informacje handlowe lub (ii) jeżeli w celu wykonania porozumienia licencyjnego dotyczącego danych strony wymieniają szczególnie chronione informacje handlowe, które nie są częścią samej bazy danych.

70. Jeżeli udzielanie licencji na samą bazę danych nie jest objęte zakazem przewidzianym w art. 101 ust. 1 Traktatu, ponieważ porozumienie licencyjne ma neutralne lub pozytywne skutki dla konkurencji, zakaz nie obejmie również wymiany informacji, która ma charakter pomocniczy w stosunku do tego porozumienia. Będzie tak w przypadku, gdy wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych jest obiektywnie niezbędna do wykonania porozumienia licencyjnego dotyczącego danych i jest proporcjonalna do jego celów.

71. Natomiast w przypadku, gdy wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych nie jest obiektywnie niezbędna do wykonania porozumienia licencyjnego dotyczącego danych (lub nie jest proporcjonalna do jego celów) lub gdy wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych sama w sobie jest głównym przedmiotem porozumienia licencyjnego dotyczącego danych, Komisja będzie stosować zasady określone w rozdziale 6 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych dotyczącym wymiany informacji, aby ocenić, czy ta wymiana informacji ogranicza konkurencję ⁵⁶ . W szczególności wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych będzie stanowiła ograniczenie konkurencji ze względu na cel, jeżeli może wyeliminować niepewność co do terminu, zakresu i szczegółów zmian, jakie zainteresowane przedsiębiorstwa zamierzają wprowadzić w swoim zachowaniu rynkowym ⁵⁷ .

72. W wielu przypadkach wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych w kontekście udzielania licencji na bazy danych nie ogranicza jednak konkurencji ze względu na cel, w którym to przypadku konieczna będzie ocena, czy wymiana ta ma skutki ograniczające konkurencję ⁵⁸ . Aby wymiana informacji mogła wywoływać skutki ograniczające konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, musi istnieć prawdopodobieństwo, że będzie ona miała odczuwalny negatywny wpływ na funkcjonowanie danego rynku oraz że wpłynie na co najmniej jeden z parametrów konkurencji na tym rynku, w tym np. cenę, wielkość produkcji, jakość produktu, różnorodność lub innowacyjność produktu. Do celów tej oceny istotne są: charakter wymienianych informacji, specyfika wymiany i specyfika rynku, a także wszelkie środki wdrożone przez strony celem zmniejszenia ryzyka naruszenia prawa konkurencji ⁵⁹ .

Obowiązki nałożone innymi przepisami Unii

73. Wskazówki przedstawione w niniejszych wytycznych pozostają bez uszczerbku dla stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 ("ogólne rozporządzenie o ochronie danych") ⁶⁰  oraz innych przepisów prawa Unii mających zastosowanie do wymiany danych. W zakresie, w jakim przedsiębiorstwa zachowują swobodę decydowania o sposobie wdrażania takich przepisów, zastosowanie ma nadal art. 101 Traktatu.

74. Jeżeli licencjonowanie danych jest uwarunkowane obowiązkiem udostępniania danych wynikającym z przepisów Unii, Komisja uwzględni taki obowiązek przy stosowaniu zasad określonych w TTBER i niniejszych wytycznych do porozumienia licencyjnego.

75. Komisja uważa, że umowy o dzieleniu się danymi wymagane na mocy rozdziału II aktu w sprawie danych ⁶¹  zasadniczo nie będą objęte zakazem określonym w art. 101 ust. 1 Traktatu lub będą spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3. Nie będzie to jednak miało miejsca w przypadku, gdy takie umowy są wykorzystywane przez strony do ukrywania porozumień, których celem jest ograniczenie konkurencji, takich jak ustalanie cen, przydzielanie klientów lub nielegalna wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych ⁶² .

3.2.2. Pojęcie "transferu"

76. Pojęcie "transferu" oznacza, że technologia musi zostać przekazana przez jedno przedsiębiorstwo drugiemu. Takie transfery przybierają zwykle postać licencji, na mocy której licencjodawca przyznaje licencjobiorcy prawo korzystania ze swoich praw do technologii w zamian za opłaty licencyjne.

77. Jak określono w art. 1 ust. 1 lit. c) TTBER, za porozumienia o transferze technologii uznaje się również przeniesienie technologii, z zastrzeżeniem, że część ryzyka związanego z wykorzystaniem praw do technologii ponosi nadal cedent. W szczególności ma to miejsce w przypadku, gdy kwota płatna w związku z przeniesieniem zależy od obrotu wygenerowanego przez cesjonariusza ze sprzedaży produktów wytworzonych z zastosowaniem cedowanej technologii, od ilości tego rodzaju produktów wytworzonych lub od liczby wykonanych czynności z wykorzystaniem danej technologii.

78. Porozumienie, na mocy którego licencjodawca zobowiązuje się nie dochodzić przysługujących mu praw do technologii wobec licencjobiorcy, również może być uznane jako transfer praw do technologii. Istotą czystej licencji na korzystanie z patentu jest prawo do działania w zakresie objętym wyłącznym prawem do patentu. Wynika z tego, że TTBER obejmuje także tzw. porozumienia o zrzeczeniu się roszczeń, na mocy których licencjodawca zezwala licencjobiorcy na prowadzenie produkcji w zakresie objętym patentem ⁶³ .

3.2.3. Porozumienia między dwiema stronami

79. Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. c) TTBER wyłączenie grupowe ma zastosowanie wyłącznie do porozumień o transferze technologii między dwoma przedsiębiorstwami. Porozumienia o transferze technologii między więcej niż dwoma przedsiębiorstwami nie są zatem objęte wyłączeniem grupowym ⁶⁴ .

80. Porozumienia zawarte między dwoma przedsiębiorstwami są objęte TTBER nawet wówczas, gdy porozumienie zawiera postanowienia w odniesieniu do więcej niż jednego poziomu handlu. Przykładowo TTBER obejmuje porozumienie o transferze technologii dotyczące nie tylko etapu produkcji, lecz także etapu dystrybucji, określającego zobowiązania, które licencjobiorca musi lub może nałożyć na odsprzedawców produktów wytwarzanych na licencji ⁶⁵ .

81. Porozumienia ustanawiające grupy technologii oraz określające warunki udzielania licencji podmiotom spoza przez grupy są na ogół porozumieniami wielostronnymi, a zatem nie wchodzą w zakres TTBER ⁶⁶ . Pojęcie "grupy technologii" odnosi się do porozumień, w których co najmniej dwie strony wyrażają zgodę na połączenie swoich technologii i udzielanie na nie licencji w postaci pakietu. Pojęcie "grupy technologii" odnosi się także do porozumień, w których co najmniej dwa przedsiębiorstwa wyrażają zgodę na udzielenie licencji osobie trzeciej oraz upoważnienie jej do udzielania dalszych licencji na pakiet technologii.

82. Porozumienia licencyjne dotyczące technologii zawarte między więcej niż dwoma przedsiębiorstwami często wiążą się z tymi samymi kwestiami, co porozumienia o takim samym charakterze zawarte między dwoma przedsiębiorstwami. Przy dokonywaniu indywidualnej oceny na podstawie art. 101 Traktatu porozumień licencyjnych dotyczących technologii o takim samym charakterze jak porozumienia objęte wyłączeniem grupowym, ale zawartych między więcej niż dwoma przedsiębiorstwami, Komisja stosować będzie przez analogię zasady określone w TTBER. Natomiast grupy technologii oraz udzielanie licencji podmiotom spoza grupy technologii podlegają szczegółowym wytycznym określonym w części 4.4 niniejszych wytycznych.

3.2.4. Porozumienia dotyczące wytwarzania produktów objętych umową

83. Z art. 1 ust. 1 lit. c) TTBER wynika, że aby skorzystać z wyłączenia grupowego, porozumienia o transferze technologii muszą być zawierane "w celu wytwarzania produktów objętych umową", a mianowicie produktów, w których wykorzystane są prawa do licencjonowanej technologii lub które produkowane są z wykorzystaniem takich praw. Dane porozumienie musi zatem zezwalać licencjobiorcy lub jego podwykonawcy(-om) na wykorzystanie licencjonowanej technologii do wytwarzania towarów lub świadczenia usług (zob. również motyw 7 TTBER).

84. Jeżeli celem porozumienia nie jest wytwarzanie produktów objętych umową, a jedynie zablokowanie rozwoju lub komercjalizacji konkurencyjnej technologii, porozumienie nie wchodzi w zakres TTBER, a niniejsze wytyczne mogą być nieodpowiednie do oceny takiego porozumienia. Ogólnie rzecz biorąc, jeżeli strony powstrzymują się od korzystania z praw do licencjonowanej technologii, nie ma miejsca działalność poprawiająca efektywność, wobec czego nie ma argumentu przemawiającego za wyłączeniem grupowym.

85. Wykorzystanie praw do licencjonowanej technologii niekoniecznie musi przybrać formę integracji aktywów. Ma ono miejsce również wtedy, gdy licencja zapewnia licencjobiorcy swobodę projektowania, pozwalając mu na korzystanie z własnej technologii bez ryzyka narażenia się na skargi o naruszenie praw ze strony licencjodawcy. W przypadku udzielania licencji między konkurentami fakt niekorzystania przez strony z licencjonowanej technologii może jednak wskazywać na to, że porozumienie jest ukrytym porozumieniem kartelowym. Z tego powodu Komisja będzie bardzo dokładnie sprawdzać przypadki niekorzystania z licencjonowanej technologii.

86. TTBER stosuje się do porozumień o transferze technologii zawieranych w celu wytwarzania przez licencjobiorcę lub jego podwykonawcę(-ów) produktów objętych umową. W związku z powyższym TTBER nie stosuje się do (tych części) porozumień o transferze technologii, które pozwalają na udzielanie sublicencji. Przez analogię Komisja będzie jednak stosować zasady określone w TTBER oraz niniejsze wytyczne do porozumień typu "master licence" zawartych między licencjodawcą a licencjobiorcą (to znaczy porozumień, na mocy których licencjodawca zezwala licencjobiorcy na sublicencjonowanie technologii). Porozumienia między licencjobiorcą a sublicencjo- biorcami dotyczące wytwarzania produktów objętych umową są objęte TTBER.

87. Pojęcie "produkty objęte umową" obejmuje towary i usługi wytwarzane lub świadczone z wykorzystaniem prawa do licencjonowanej technologii. Dotyczy to zarówno przypadków, w których licencjonowana technologia stosowana jest w procesie produkcji, jak i tych, w których jest ona wykorzystana w samym produkcie. W niniejszych wytycznych pojęcie "produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia" obejmuje oba wspomniane przypadki. TTBER stosuje się we wszystkich przypadkach, w których celem licencjonowania praw do technologii jest wytwarzanie towarów i świadczenie usług. W ramach analitycznych określonych w TTBER i niniejszych wytycznych przyjmuje się, że istnieje bezpośredni związek między prawami do licencjonowanej technologii a produktem objętym umową. W razie braku takiego związku, a mianowicie gdy celem porozumienia nie jest umożliwienie wytwarzania określonego produktu, ramy analityczne przewidziane w TTBER i niniejszych wytycznych mogą być niewłaściwe.

88. Udzielanie licencji na prawa autorskie do oprogramowania w celu odsprzedaży lub innej dystrybucji oprogramowania, zarówno za pośrednictwem kanałów fizycznych, jak i cyfrowych ⁶⁷ , nie jest uznawane za "wytwarzanie" w rozumieniu TTBER, a tym samym nie wchodzi w zakres TTBER ani niniejszych wytycznych. Takie udzielanie licencji jest natomiast objęte, przez analogię, rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych

dotyczących porozumień wertykalnych ⁶⁸  i wytycznymi w sprawie ograniczeń wertykalnych ⁶⁹ . Na przykład ani TTBER, ani niniejsze wytyczne nie obejmują udzielania licencji na prawa autorskie do oprogramowania, na podstawie których to licencji licencjobiorca otrzymuje cyfrową lub fizyczną kopię oprogramowania, aby mógł oferować je użytkownikom końcowym. Nie obejmują one także udzielania licencji na prawa autorskie do oprogramowania oraz dystrybucji oprogramowania za pośrednictwem tzw. licencji "clickwrap", to znaczy zestawu warunków przedstawianych użytkownikowi końcowemu podczas instalacji oprogramowania lub pobierania oprogramowania z internetu lub jego przesyłania strumieniowego, które uznaje się za zaakceptowane w drodze kliknięcia przez użytkownika, przed kontynuowaniem, przycisku "zgadzam się" lub równoważnego.

89. Jeżeli jednak licencjonowane oprogramowanie jest przez licencjobiorcę włączone do produktu objętego umową, nie uważa się tego za odsprzedanie, lecz za wytwarzanie. Na przykład TTBER oraz niniejsze wytyczne obejmują licencjonowanie praw autorskich do oprogramowania w przypadku, gdy licencjobiorca jest upoważniony do dołączenia oprogramowania do urządzenia, z którym współdziała oprogramowanie. Podobnie w przypadku gdy licencjonowane oprogramowanie jest wykorzystywane jako wkład w procesy przemysłowe licencjobiorcy lub jeżeli licencjobiorca wnosi znaczną wartość do oprogramowania poprzez modyfikację lub dalszy rozwój, uznaje się to za udzielanie licencji na potrzeby wytwarzania.

90. TTBER obejmuje także podwykonawstwo, w ramach którego licencjodawca udziela licencjobiorcy licencji na korzystanie z praw do technologii, a licencjobiorca zobowiązuje się do tego, aby w oparciu o tę licencję wytwarzać określone produkty wyłącznie dla licencjodawcy. Podwykonawstwo może również dotyczyć dostarczania przez licencjodawcę wyposażenia do wytwarzania towarów i świadczenia usług objętych porozumieniem. W przypadku tego ostatniego rodzaju podwykonawstwa dostarczone wyposażenie musi być bezpośrednio powiązane z wytwarzaniem produktów objętych umową, aby podwykonawstwo mogło zostać objęte TTBER w ramach porozumienia o transferze technologii ⁷⁰ . Podwykonawstwo jest również objęte obwieszczeniem Komisji o porozumieniach podwykonawczych ⁷¹ . Zgodnie z przytoczonym obwieszczeniem umowy o podwykonawstwo, w których podwykonawca zobowiązuje się wytwarzać określone produkty wyłącznie dla wykonawcy, zazwyczaj wykraczają poza zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Również umowy o podwykonawstwo, zgodnie z którymi wykonawca określa cenę transferową pośredniego produktu objętego umową obowiązującą między podwykonawcami w łańcuchu wartości podwykonawstwa, zasadniczo wykraczają poza zakres art. 101 ust. 1, pod warunkiem że produkty objęte umową są wytwarzane wyłącznie dla wykonawcy. Inne ograniczenia nałożone na podwykonawcę, jak np. zakaz prowadzenia prac badawczo-rozwojowych lub korzystania z ich wyników, mogą jednak wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 ⁷² .

91. TTBER stosuje się również do porozumień, w przypadku których licencjobiorca musi zrealizować prace badawczo- rozwojowe przed uzyskaniem produktu lub procesu gotowego do komercyjnego wykorzystania, pod warunkiem że przedmiotem porozumienia jest wytwarzanie określonego produktu objętego umową, tj. produktu wytwarzanego z wykorzystaniem praw do licencjonowanych technologii. W przypadku gdy licencjodawca jest instytucją akademicką, instytutem badawczym lub MŚP, które w każdym z przypadków nie prowadzą działalności produkcyjnej, w porozumieniu o transferze technologii produkt można określić w sposób bardziej ogólny (na przykład przez określenie dziedziny zastosowania lub rynku produktowego, na którym licencjonowana technologia może być stosowana).

92. TTBER oraz niniejsze wytyczne nie obejmują porozumień, w których udziela się licencji na korzystanie z praw do technologii w celu umożliwienia licencjobiorcy prowadzenia dalszych prac badawczo-rozwojowych, w tym dalszego rozwijania produktu powstałego w wyniku takich prac badawczo-rozwojowych. Porozumienia takie wchodzą w zakres rozporządzenia Komisji (UE) 2023/1066 ⁷³  ("rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo-rozwojowych"), pod warunkiem że spełniają warunki określone w tym rozporządzeniu, i ocenia się je zgodnie ze wskazówkami zawartymi w rozdziale 2 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych ⁷⁴ . Na przykład TTBER i niniejsze wytyczne nie obejmują podwykonawstwa prac badawczo-rozwojowych, w ramach którego licencjobiorca zgadza się przeprowadzić odpłatne prace badawczo- rozwojowe w dziedzinie, której dotyczy licencjonowana technologia, oraz przekazania licencjodawcy z powrotem

pakietu technologicznego zawierającego usprawnienia ⁷⁵ . Ponadto samo udzielanie licencji na narzędzie badań technologicznych do wykorzystania w dalszej działalności badawczej jest bardziej zbliżone do porozumień badawczo-rozwojowych z perspektywy oceny na podstawie art. 101 Traktatu. Przy ocenie takich porozumień Komisja będzie zazwyczaj stosować zasady określone w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo-rozwojowych oraz w rozdziale 2 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych.

3.2.5. Okres obowiązywania

93. Wyłączenie grupowe ma zastosowanie tak długo, jak długo prawo do licencjonowanej technologii nie utraciło ważności, nie wygasło ani nie zostało unieważnione. W przypadku know-how wyłączenie grupowe stosuje się w okresie zachowania niejawności licencjonowanego know-how; wyłączenie to przestaje mieć zastosowanie w momencie utraty niejawności know-how, z wyjątkiem przypadków, w których licencjonowane know-how stanie się jawne wskutek działań licencjobiorcy i w których wyłączenie stosuje się przez okres obowiązywania porozumienia (zob. art. 2 ust. 2 TTBER).

94. Wyłączenie grupowe stosuje się do każdego prawa do licencjonowanej technologii, które jest objęte porozumieniem, a przestaje ono obowiązywać z dniem wygaśnięcia lub utraty ważności ostatniego prawa do technologii w rozumieniu TTBER lub wraz ze znalezieniem się tego prawa do technologii w domenie publicznej.

3.2.6. Związki z innymi rozporządzeniami o wyłączeniach grupowych

95. TTBER obejmuje porozumienia między dwoma przedsiębiorstwami dotyczące udzielania licencji na korzystanie z praw do technologii, zawarte w celu wytwarzania towarów lub świadczenia usług. Inne rodzaje porozumień mogą jednak również zawierać postanowienia dotyczące udzielania licencji na technologie. Ponadto produkty, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, są następnie sprzedawane na rynku. Konieczne jest zatem doprecyzowanie kwestii relacji między TTBER a rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/1067 ⁷⁶  ("rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych"), rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo-rozwojowych ⁷⁷ ) oraz rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych ⁷⁸ .

3.2.6.1. Rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych oraz porozumień badawczo-rozwojowych

96. Zgodnie z art. 9 TTBER rozporządzenie TTBER nie ma zastosowania do udzielania licencji na technologie w kontekście porozumień specjalizacyjnych objętych rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych ani do udzielania licencji na technologie w kontekście porozumień badawczo- rozwojowych objętych rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo- rozwojowych. Innymi słowy, jeżeli porozumienie jest objęte jednym z tych dwóch rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych, zastosowanie ma odpowiednio jedno z nich, a nie TTBER.

97. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych obejmuje porozumienia specjalizacyjne, w których co najmniej jedna strona postanawia zaprzestać produkcji niektórych produktów i kupować je od innej strony, oraz porozumienia o wspólnej produkcji, na mocy których co najmniej dwie strony zgadzają się wspólnie wytwarzać niektóre produkty ⁷⁹ . To rozporządzenie obowiązuje także w odniesieniu do przepisów dotyczących przyznawania praw własności intelektualnej lub korzystania z nich, pod warunkiem że przepisy te nie stanowią podstawowego przedmiotu porozumienia, lecz są bezpośrednio związane z jego wdrażaniem i niezbędne do tego celu.

98. W przypadku, gdy przedsiębiorstwa tworzą wspólnego przedsiębiorcę o charakterze produkcyjnym i udzielają mu licencji na korzystanie z technologii do celów produkcji, licencja taka jest objęta rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych, a nie TTBER. Jednak w sytuacji, w której wspólny przedsiębiorca udziela licencji na technologię na rzecz osób trzecich, działalność taka nie jest związana z produkcją prowadzoną przez wspólnego przedsiębiorcę, a zatem nie jest objęta rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych. Tego rodzaju uzgodnienia licencyjne, które łączą technologie stron, mogą stanowić grupy technologii, którym poświęcono część 4.4 niniejszych wytycznych.

99. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo-rozwojowych obejmuje porozumienia między co najmniej dwoma przedsiębiorstwami dotyczące wspólnych lub płatnych prac badawczo- rozwojowych oraz wspólnego wykorzystywania ich wyników. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 10 tego rozporządzenia wspólne prace badawczo-rozwojowe oraz wspólne wykorzystywanie ich wyników oznacza, że zadanie jest wykonywane przez wspólny zespół, wspólną organizację lub wspólne przedsiębiorstwo, wspólnie powierzone osobie trzeciej lub rozdzielone między strony z uwzględnieniem specjalizacji. Wykorzystanie obejmuje produkcję i dystrybucję, w tym licencjonowanie.

100. Z powyższego wynika, że rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo- rozwojowych obejmuje wzajemne udzielanie licencji oraz udzielanie licencji przez strony na rzecz wspólnego przedsiębiorcy w związku z porozumieniem badawczo-rozwojowym oraz że takie udzielanie licencji nie wchodzi w zakres TTBER. W kontekście takich porozumień strony mogą także określić warunki udzielania licencji na wyniki wspólnych lub płatnych prac badawczo-rozwojowych na rzecz osób trzecich. Jednak z uwagi na fakt, że licencjobiorcy będący osobami trzecimi nie są stroną porozumienia badawczo-rozwojowego, indywidualne porozumienia licencyjne zawarte z osobami trzecimi nie są objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo-rozwojowych. Te porozumienia licencyjne wchodzą w zakres TTBER, jeżeli spełniają warunki określone w tym rozporządzeniu.

3.2.6.2. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych

101. Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych ⁸⁰  ma zastosowanie do porozumień zawartych między co najmniej dwoma przedsiębiorstwami działającymi, do celów realizacji porozumienia, na różnych poziomach łańcucha produkcji lub dystrybucji, oraz określających warunki, na jakich strony mogą nabywać, sprzedawać lub odsprzedawać określone towary lub usługi. Obowiązuje ono zatem w odniesieniu do porozumień dotyczących dostaw i dystrybucji.

102. Porozumienia o transferze technologii między licencjodawcą a licencjobiorcą są objęte TTBER, podczas gdy porozumienia zawarte między licencjobiorcą a nabywcami produktów objętych umową są objęte rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych.

103. TTBER obejmuje również porozumienia o transferze technologii, które nakładają na licencjobiorcę obowiązki dotyczące sposobu, w jaki musi on sprzedawać produkty, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia. Licencjodawca może wymagać od licencjobiorcy w szczególności ustanowienia określonego rodzaju systemu dystrybucji, takiego jak dystrybucja wyłączna lub dystrybucja selektywna. Porozumienia dystrybucyjne zawarte w celu wykonania takich zobowiązań nie są objęte TTBER, ale mogą być objęte wyłączeniem przewidzianym w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych, o ile spełniają warunki tego rozporządzenia. Na przykład, jeżeli licencjodawca zobowiązuje licencjobiorcę do ustanowienia systemu dystrybucji wyłącznej w celu sprzedaży produktów objętych umową, porozumienia w sprawie dystrybucji wyłącznej między licencjobiorcą a jego dystrybutorami nie są objęte TTBER, ale mogą być objęte wyłączeniem przewidzianym w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych, jeżeli licencjobiorca zapewni swoim dystrybutorom swobodę prowadzenia sprzedaży biernej na terytoriach przydzielonych innym wyłącznym dystrybutorom wyznaczonym przez licencjobiorcę ⁸¹ .

104. Ponadto, aby skorzystać z rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych, dystrybutorzy muszą zasadniczo posiadać swobodę sprzedaży zarówno czynnej, jak i biernej na terytoriach objętych systemem dystrybucji innych dostawców, to znaczy innych licencjobiorców wytwarzających własne produkty w oparciu o prawa do licencjonowanej technologii. Wynika to z faktu, że do celów rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych każdy licencjobiorca jest odrębnym dostawcą. Argumenty przemawiające za wyłączeniem grupowym ograniczeń sprzedaży czynnej w obrębie systemu dystrybucji dostawcy na podstawie tego rozporządzenia mogą mieć jednak zastosowanie także w przypadku sprzedaży produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, przez odrębnych licencjobiorców pod wspólną marką należącą do licencjodawcy. W takim przypadku istnieje możliwość uzasadniania ograniczeń między systemami dystrybucji licencjobiorców takimi samymi powodami związanymi ze zwiększeniem efektywności jak w ramach jednego systemu dystrybucji wertykalnej. Wówczas mało prawdopodobne jest, aby Komisja zakwestionowała ograniczenia w przypadkach, w których przez analogię spełnione są wymagania zawarte w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych. Aby stwierdzić istnienie tożsamości wspólnej marki, produkty muszą być sprzedawane i wprowadzane do obrotu pod wspólną marką, która niesie ze sobą informacje dla konsumenta o jakości i innych stosownych cechach. Nie wystarczy, aby poza markami licencjobiorców produkt był również oznaczony marką licencjodawcy, która identyfikuje go jako źródło licencjonowanej technologii.

3.3. Progi udziału w rynku określone w TTBER

105. Legalna "bezpieczna przystań" przewidziana w TTBER jest uzależniona od progów udziału w rynku, które ograniczają zakres wyłączenia grupowego do porozumień, co do których można zasadniczo założyć, że spełniają warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu. Fakt, że porozumienie o transferze technologii wykracza poza obszar "bezpiecznej przystani", ponieważ udziały stron w rynku przekraczają określone progi, nie pozwala domniemywać, że porozumienie wchodzi w zakres art. 101 ust. 1 albo że porozumienie nie spełnia warunków określonych w art. 101 ust. 3. Takie porozumienia wymagają indywidualnej oceny na podstawie art. 101.

3.3.1. Progi udziału w rynku

106. W TTBER przewidziano odrębne progi udziału w rynku w odniesieniu do porozumień między konkurentami i porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami.

107. Progi udziału w rynku mają zastosowanie zarówno w odniesieniu do rynku(-ów) właściwego(-ych) praw do licencjonowanej technologii, jak również rynku(-ów) właściwego(-ych) produktów objętych umową. Jeżeli obowiązujący próg udziału w rynku zostanie przekroczony na jednym lub kilku właściwych rynkach produktowych i technologicznych, w odniesieniu do porozumienia dla tego(tych) rynku(-ów) nie stosuje się wyłączenia grupowego. Przykładowo, jeżeli porozumienie o transferze technologii dotyczy dwóch odrębnych rynków produktowych, wyłączenie grupowe może mieć zastosowanie do jednego z tych rynków, ale nie stosować się do drugiego.

108. W przypadku gdy przedsiębiorstwa będące stronami porozumienia o transferze technologii są przedsiębiorstwami konkurującymi, zgodnie z art. 3 ust. 1 TTBER wyłączenie grupowe stosuje się pod warunkiem, że łączny udział stron w rynku nie przekracza 20 % na dowolnym rynku właściwym. Próg udziału w rynku określony w art. 3 ust. 1 TTBER ma zastosowanie wówczas, gdy strony są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami na rynku(- ach) produktowym(-ych) lub rzeczywistymi konkurentami na rynku technologicznym, albo jednym i drugim. Aby zapoznać się z różnicami między konkurentami a podmiotami niebędącymi konkurentami, zob. część 2.2.5 niniejszych wytycznych.

109. Przy stosowaniu progu udziału w rynku określonego w TTBER oraz najpoważniejszych ograniczeń konkurencji lub wykluczonych ograniczeń konkurencji dotyczących porozumień między konkurentami nie bierze się pod uwagę potencjalnej konkurencji na rynku technologicznym. W przypadku porozumień, które nie są objęte wyłączeniem grupowym, potencjalną konkurencję na rynku technologicznym uwzględnia się jednak przy indywidualnej ocenie porozumienia na podstawie art. 101 Traktatu.

110. W przypadku, gdy przedsiębiorstwa będące stroną porozumienia o transferze technologii nie są konkurentami, stosuje się próg udziału w rynku określony w art. 3 ust. 2 TTBER. Stanowi on, że wyłączenie grupowe ma zastosowanie, jeżeli udział w rynku żadnej ze stron nie przekracza 30 % na właściwych rynkach technologicznych i produktowych.

111. Jeżeli strony stają się konkurentami w rozumieniu art. 3 ust. 1 TTBER w późniejszym czasie, np. jeżeli licencjobiorca był już obecny na rynku właściwym w odniesieniu do produktów objętych umową przed dniem zawarcia porozumienia, a licencjodawca następnie staje się rzeczywistym lub potencjalnym dostawcą na tym rynku, próg udziału w rynku wynoszący 20 % będzie miał zastosowanie od tego późniejszego momentu, w którym strony stają się konkurentami. Jednak w takim przypadku wykaz najpoważniejszych ograniczeń konkurencji mający zastosowanie do porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami ma nadal zastosowanie przez cały okres obowiązywania porozumienia, chyba że treść porozumienia ulegnie później istotnej zmianie (zob. art. 4 ust. 3 TTBER i pkt 123 niniejszych wytycznych).

3.3.2. Obliczanie udziałów w rynkach technologicznych na podstawie TTBER

112. W art. 8 lit. d) TTBER określono metodę, którą należy stosować do obliczania udziałów w rynku na właściwych rynkach technologicznych do celów stosowania TTBER. Zgodnie z tą metodą udział w rynku strony, która prowadzi działalność jako licencjodawca na właściwym rynku technologicznym, oblicza się na podstawie obecności praw tej strony do technologii na rynku lub rynkach właściwych (tj. na rynku lub rynkach produktowych i geograficznych), na których sprzedawane są produkty objęte umową. W tym celu oblicza się łączną sprzedaż produktów obejmujących prawa do technologii tej strony, zarówno sprzedawanych przez tę stronę, jak i przez jej licencjobiorców, a następnie dzieli tę sprzedaż przez łączną sprzedaż wszystkich produktów konkurujących na danym rynku właściwym, niezależnie od tego czy te produkty są wytwarzane w oparciu o licencjonowaną technologię czy też nie. W przypadkach, gdy licencjobiorca sam prowadzi działalność jako licencjodawca na właściwym rynku technologicznym, metodę tę stosuje się również do obliczania udziałów w rynku licencjobiorcy.

113. Powyższe podejście, polegające na obliczaniu udziałów we właściwych rynkach technologicznych, w oparciu o ich "ślad" technologiczny na szczeblu produktowym, zostało wybrane ze względu na praktyczne trudności w obliczaniu udziałów w rynkach technologicznych na podstawie wpływów z tytułu opłat licencyjnych (zob. pkt 40). Obok praktycznych trudności w uzyskaniu wiarygodnych danych dotyczących wpływów z tytułu opłat licencyjnych, ocena pozycji technologii na rynku może zostać zaniżona w związku z bieżącymi wpływami z tytułu opłat licencyjnych w sytuacji, gdy opłaty licencyjne są obniżane ze względu na licencjonowanie wzajemne lub dostawę produktów związanych. Ryzyko to nie występuje, gdy udziały w rynku technologicznym oblicza się w oparciu o produkty wytwarzane z wykorzystaniem właściwej technologii. Taki ślad technologiczny na szczeblu produktowym będzie zasadniczo dobrze odzwierciedlać pozycję rynkową danej technologii.

114. Z art. 3 i art. 8 lit. d) TTBER wynika, że jeżeli licencjonowana technologia nie wygenerowała sprzedaży produktów objętych umową w poprzednim roku kalendarzowym, na przykład dlatego, że technologia ta jest nowa, a produkty zawierające tę technologię nie zostały jeszcze wprowadzone do obrotu, uznaje się, że do celów stosowania TTBER udział w rynku tej technologii jest w tym roku kalendarzowym równy zeru. Zasadę tę zilustrowano w przykładzie 1 poniżej.

115. Do celów obliczania śladu należałoby w miarę możliwości wyłączyć z rynku produktowego produkty wytwarzane z wykorzystaniem technologii wewnętrznych, które nie są licencjonowane na zewnątrz, jako że technologie wewnętrzne wywierają jedynie pośrednio presję na licencjonowaną technologię. Ponieważ jednak w praktyce licencjodawcy i licencjobiorcy mogą mieć trudności z ustaleniem, czy inne produkty na tym samym rynku produktowym są wytwarzane z wykorzystaniem technologii licencjonowanych lub wewnętrznych, do celów stosowania TTBER udział w rynku licencjonowanej technologii oblicza się na podstawie sprzedaży produktów, w których zastosowano daną technologię, jako udział w całkowitej sprzedaży na tym rynku produktowym. W przypadku tego podejścia można się wprawdzie spodziewać, że wyliczony udział w rynku będzie niższy w wyniku uwzględnienia sprzedaży produktów wytworzonych w oparciu o technologie wewnętrzne, będzie on jednak, ogólnie rzecz biorąc, stanowić dobry wskaźnik pozycji rynkowej licencjonowanej technologii. Po pierwsze, podejście to uwzględnia potencjalną konkurencję ze strony przedsiębiorstw produkujących w oparciu o własną technologię, które mogłyby podjąć się udzielania licencji w przypadku pogorszenia się warunków podaży na rynku technologicznym (np. niewielki, ale stały wzrost pobieranych opłat licencyjnych). Po drugie, nawet wtedy, gdy prawdopodobieństwo zdecydowania się na udzielanie licencji przez innych posiadaczy technologii jest znikome, władza rynkowa licencjodawcy na rynku technologicznym niekoniecznie jest duża, nawet jeżeli posiada on znaczny udział we wpływach z tytułu opłat licencyjnych. Jeżeli rynek produktowy niższego szczebla jest konkurencyjny, konkurencja na tym poziomie może wywierać skuteczną presję na licencjodawcę. Wzrost opłat licencyjnych na rynku wyższego szczebla wpływa na koszty licencjobiorcy, co czyni go mniej konkurencyjnym i może zatem powodować obniżenie sprzedaży. Obliczanie udziału technologii w rynku na podstawie jej śladu na rynku produktowym również odzwierciedla tę presję.

116. Na potrzeby stosowania TTBER wymiar geograficzny właściwego rynku technologicznego jest również określany przez rynek(-i) produktowy(-e). Jednak na potrzeby oceny porozumień o transferze technologii, które nie są objęte wyłączeniem grupowym, stosowne może być uwzględnienie szerszego obszaru geograficznego, na którym licencjodawca i licencjobiorcy konkurencyjnych technologii prowadzą działalność, na którym warunki konkurencji są dostatecznie jednolite i który może zostać wyodrębniony od obszarów sąsiadujących, jako że warunki konkurencji różnią się na tych obszarach w sposób odczuwalny.

117. W przypadku, gdy udział lub udziały stron w rynku wzrosną powyżej właściwego progu wynoszącego 20 % lub 30 % w okresie obowiązywania porozumienia, obszar "bezpiecznej przystani" będzie w dalszym ciągu stosowany przez okres trzech kolejnych lat kalendarzowych następujących po roku, w którym przekroczony został próg (zob. art. 8 lit. e) TTBER).

Obliczanie udziałów w rynkach produktowych na podstawie TTBER

118. Udział licencjobiorcy w rynku właściwym, na którym sprzedawane są produkty objęte umową, oblicza się na podstawie sprzedaży przez niego produktów, w których wykorzystana jest technologia licencjodawcy, oraz jego sprzedaży produktów konkurencyjnych, czyli łącznej sprzedaży licencjobiorcy na danym rynku produktowym. Jeżeli licencjodawca jest równocześnie dostawcą produktów na rynek właściwy, uwzględnić należy również jego sprzedaż produktów na danym rynku. Sprzedaż dokonywana przez innych licencjobiorców nie jest brana pod uwagę przy obliczaniu udziału licencjobiorcy lub licencjodawcy we właściwym rynku produktowym lub właściwych rynkach produktowych.

Dane wykorzystywane do obliczenia udziałów w rynku

119. Udziały w rynku należy obliczać na podstawie danych dotyczących wartości sprzedaży w poprzedzającym roku kalendarzowym, o ile są one dostępne. Takie dane stanowią zazwyczaj dokładniejszy wskaźnik siły danej technologii niż dane dotyczące wielkości sprzedaży. Jeżeli jednak dane dotyczące wartości sprzedaży nie są dostępne, można posłużyć się wartościami szacunkowymi, opartymi na wiarygodnych informacjach rynkowych, łącznie z danymi dotyczącymi wielkości sprzedaży ⁸² . Ogólnie rzecz biorąc, udziały w rynku należy obliczać na podstawie danych dotyczących sprzedaży za poprzedni rok kalendarzowy. Jednakże w przypadkach, w których dane dotyczące sprzedaży za poprzedni rok kalendarzowy nie są reprezentatywne dla pozycji stron na rynku lub rynkach właściwych, udziały w rynku oblicza się jako średnią udziałów stron w rynku z trzech poprzednich lat kalendarzowych (zob. art. 8 lit. b) TTBER) ⁸³ .

120. Zasady określone w niniejszej części 3.3 można zilustrować za pomocą następujących przykładów:

Przykłady udzielania licencji między podmiotami niebędącymi konkurentami

Przykład 1

Przedsiębiorstwo A, specjalizujące się w opracowywaniu produktów i technik biotechnologicznych, stworzyło nowy produkt - Xeran. Nie produkuje ono Xeranu, ponieważ nie dysponuje odpowiednim zapleczem produkcyjnym ani dystrybucyjnym. Przedsiębiorstwo B jest producentem produktów konkurencyjnych, wytwarzanych w oparciu o ogólnie dostępne, niechronione prawem technologie. W roku 1 B uzyskało 25 mln EUR ze sprzedaży produktów wytwarzanych z wykorzystaniem ogólnie dostępnych technologii. W roku 2 A udziela B licencji na produkcję Xeranu. W tym samym roku obroty B z tytułu sprzedaży produktów wytwarzanych w oparciu o ogólnie dostępne technologie wynoszą 15 mln EUR, a Xeranu - kolejne 15 mln EUR. W roku 3 i w kolejnych latach B produkuje i sprzedaje jedynie Xeran o wartości 40 mln EUR rocznie. Dodatkowo w roku 2 A udziela również licencji przedsiębiorstwu C, które nie było dotąd aktywne na danym rynku produktowym. Przedsiębiorstwo C produkuje i sprzedaje wyłącznie Xeran: roczne obroty z tego tytułu wynoszą 10 mln EUR w roku 2, a w roku 3 i w latach następnych - 15 mln EUR. Całkowita wartość rynku Xeranu i jego substytutów, na którym działają B i C, wynosi 200 mln EUR w skali każdego roku.

W roku 2, w którym zawarto porozumienia licencyjne, udział A w rynku technologicznym wynosi 0 %, ponieważ do celów stosowania TTBER udział w rynku oblicza się na podstawie całkowitej sprzedaży Xeranu w roku poprzednim. W roku 3 udział A w rynku technologicznym wzrasta do 12,5 %, odzwierciedlając wartość Xeranu wyprodukowanego przez B i C w poprzednim roku - roku 2. W roku 4 i w latach następnych udział A w rynku technologicznym zwiększa się do 27,5 %, odzwierciedlając wartość Xeranu wyprodukowanego przez B i C każdorazowo w roku poprzednim.

W roku 2 udział B w rynku produktowym wynosi 12,5 % z uwagi na wartość sprzedaży osiągniętą przez B w roku 1, która wyniosła 25 mln EUR. W roku 3 udział B w rynku wynosi 15 % dzięki zwiększeniu sprzedaży w roku 2 do 30 mln EUR. W roku 4 i w latach następnych udział B w rynku odpowiada 20 %, a wartość jego rocznej sprzedaży w roku 3 i w latach następnych wynosi 40 mln EUR. Udział C w rynku produktowym jest równy 0 % w roku 1 i w roku 2, 5 % w roku 3 oraz 7,5 % w latach następnych.

Jako że porozumienia licencyjne między A i B, a także porozumienia między A i C to porozumienia zawarte między podmiotami niebędącymi konkurentami, a udział każdego z nich (A, B i C) w rynku w żadnym roku nie przekracza 30 %, każde porozumienie wchodzi w zakres obszaru "bezpiecznej przystani", o którym mowa w TTBER.

Przykład 2

Sytuacja wygląda tak samo, jak w przykładzie 1, chociaż B i C działają teraz na różnych rynkach geograficznych. Ustalono, że na każdym z tych rynków geograficznych całkowita roczna wartość rynku Xeranu i jego substytutów wynosi 100 mln EUR.

W tym przypadku udział w rynku, jaki przypada A na właściwych rynkach technologicznych, musi zostać obliczony na podstawie danych dotyczących sprzedaży produktów na każdym z dwóch geograficznych rynków produktowych oddzielnie.

Na rynku, na którym działa B, udział A w rynku zależy od sprzedaży Xeranu przez B. Całkowita wartość rynku wynosi 100 mln EUR, czyli połowę wartości rynku z przykładu 1, w związku z czym udział A w rynku w roku 2 wynosi 0 %, w roku 3 - 15 %, a w latach następnych - 40 %. Udział B w rynku jest równy 25 % w roku 2, 30 % w roku 3 i 40 % w latach następnych. W latach 2 i 3 indywidualne udziały w rynku A i B nie przekraczają progu 30 %. Próg ten będzie jednak przekroczony począwszy od roku 4. Zgodnie z art. 8 lit. e) TTBER oznacza to, że po roku 7 porozumienie licencyjne między A i B nie będzie mogło korzystać z obszaru "bezpiecznej przystani", lecz będzie wymagało oceny indywidualnej.

Na rynku, na którym działa C, udział A w rynku zależy od sprzedaży Xeranu przez C. Udział A w rynku technologicznym oparty na sprzedaży C w roku poprzednim wynosi zatem 0 % w roku 2, 10 % w roku 3, a w latach następnych - 15 %. Udział C w rynku produktowym jest taki sam: 0 % w roku 2, 10 % w roku 3 i 15 % w latach następnych. Porozumienie licencyjne między A i C wchodzą zatem przez cały okres w zakres obszaru "bezpiecznej przystani".

Przykłady udzielania licencji między konkurentami

Przykład 3

Przedsiębiorstwa A i B działają na tym samym właściwym rynku produktowym i rynku geograficznym określonego produktu chemicznego. Każde z nich jest właścicielem patentu na różne technologie wykorzystywane do wytwarzania tego produktu. W roku 1 przedsiębiorstwa A i B podpisują wzajemne porozumienie licencyjne, w którym udzielają sobie licencji wzajemnych na korzystanie z odpowiedniej technologii. W roku 1 przedsiębiorstwa A i B wykorzystują w procesie produkcji jedynie własne technologie, a ich wpływy ze sprzedaży produktu wynoszą w przypadku A - 15 mln EUR, a w przypadku B -20 mln EUR. Począwszy od roku 2 oba przedsiębiorstwa korzystają zarówno z własnej, jak i z licencjonowanej technologii. Począwszy od tego roku, wartość sprzedaży A wynosi 10 mln EUR zarówno w przypadku produktów wytwarzanych w oparciu o własną technologię, jak i w przypadku produktów wytwarzanych w oparciu o technologię B. Począwszy od roku 2 wartość sprzedaży B wynosi 15 mln EUR w przypadku produktów wytwarzanych w oparciu o własną technologię oraz 10 mln EUR w przypadku produktów wytwarzanych w oparciu o technologię A. Całkowita wartość rynku produktu i jego substytutów wynosi 100 mln EUR w skali każdego roku.

W celu oceny porozumienia licencyjnego na podstawie TTBER należy obliczyć udziały A i B zarówno w rynku technologicznym, jak i w rynku produktowym.

Udział A w rynku technologicznym zależy od wartości sprzedanych w roku poprzednim produktów, które zostały wytworzone przez A i B z wykorzystaniem technologii A. Dlatego też w roku 2 udział A w rynku technologicznym wynosi 15 %, odzwierciedlając jego własną produkcję i sprzedaż w roku 1 w wysokości 15 mln EUR. Począwszy od roku 3, udział A w rynku technologicznym wynosi 20 %, co odpowiada obrotom A i B z tytułu sprzedaży produktu wytwarzanego w oparciu o technologię A w wysokości 20 mln EUR (każde przedsiębiorstwo po 10 mln EUR). Podobnie w roku 2 udział B w rynku technologicznym wynosi 20 %, a następnie 25 %.

Udział A i B w rynku produktowym zależy od osiągniętej przez każde z tych przedsiębiorstw sprzedaży w poprzednim roku, niezależnie od stosowanej technologii. Udział A w rynku produktowym wynosi 15 % w roku 2, a w latach następnych - 20 %. Udział B w rynku produktowym wynosi 20 % w roku 2, a w latach następnych - 25 %.

Ponieważ porozumienie zostało zawarte między konkurentami, aby mogło ono skorzystać z zasady "bezpiecznejprzystani" przewidzianej w TTBER, ich łączny udział w rynku musi być niższy niż 20 %, zarówno na rynku technologicznym, jak i na rynku produktowym. Wyraźnie widać, że w opisanym przypadku jest inaczej. Łączny udział obu stron w rynku technologicznym i w rynku produktowym wynosi 35 % w roku 2, a w latach następnych - 45 %. Omawiane porozumienie między konkurentami będzie zatem wymagało indywidualnej oceny.

3.4. Najpoważniejsze ograniczenia konkurencji na podstawie rozporządzenia TTBER

3.4.1. Zasady ogólne

121. Art. 4 TTBER zawiera wykaz najpoważniejszych ograniczeń konkurencji. Są to poważne ograniczenia konkurencji, które nie są objęte wyłączeniem grupowym ze względu na szkody, jakie zasadniczo wyrządzają konsumentom. W wyjątkowych przypadkach najpoważniejsze ograniczenia konkurencji mogą nie wchodzić w zakres stosowania art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli są obiektywnie niezbędne do zawarcia porozumienia o transferze technologii ⁸⁴  bądź ze względów bezpieczeństwa lub względów zdrowotnych związanych z niebezpiecznym charakterem danego produktu. Wspomnianego wyłączenia, dotyczącego zastosowania art. 101 ust. 1, można dokonać jedynie na podstawie obiektywnych, niezależnych od umawiających się stron czynników, nie zaś na podstawie subiektywnych poglądów czy cech charakterystycznych stron. Nie chodzi o to, czy w danej sytuacji strony nie zawarłyby porozumienia w mniejszym stopniu ograniczającego konkurencję, lecz o to, czy - wziąwszy pod uwagę charakter porozumienia i cechy charakterystyczne rynku - mniej ograniczające porozumienie nie zostałoby zawarte przez przedsiębiorstwa będące w podobnej sytuacji.

122. Jeżeli porozumienie o transferze technologii zawiera jedno z najpoważniejszych ograniczeń, wówczas zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 TTBER całe porozumienie nie jest objęte wyłączeniem grupowym. Ponadto Komisja uznaje, że w przypadku indywidualnej oceny mało prawdopodobne jest, aby cztery warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu zostały spełnione przez najpoważniejsze ograniczenia konkurencji.

123. Art. 4 TTBER zawiera odrębne wykazy najpoważniejszych ograniczeń konkurencji w odniesieniu do porozumień między konkurentami i porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami. W przypadku gdy strony porozumienia nie są przedsiębiorstwami konkurującymi w momencie zawarcia porozumienia, ale stają się nimi później, wykaz najpoważniejszych ograniczeń konkurencji mających zastosowanie do porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami nadal ma zastosowanie przez cały okres obowiązywania porozumienia, chyba że treść porozumienia ulegnie później istotnej zmianie (zob. art. 4 ust. 3 TTBER). Taka zmiana obejmuje zawarcie nowego porozumienia o transferze technologii między stronami, dotyczącego praw do konkurencyjnych technologii.

3.4.2. Porozumienia między konkurentami

124. W art. 4 ust. 1 TTBER wymieniono najpoważniejsze ograniczenia konkurencji dotyczące porozumień o transferze technologii między konkurentami. Art. 4 ust. 1 stanowi, że wyłączenie grupowe nie ma zastosowania do porozumień, które bezpośrednio lub pośrednio, w oderwaniu od innych czynników pod kontrolą stron lub w połączeniu z nimi, mają na celu co najmniej jedno z poniższych:

a) ograniczenie zdolności strony do ustalania cen przy sprzedaży osobom trzecim;

b) ograniczenie produkcji, z wyjątkiem ograniczeń w zakresie wytwarzania produktów objętych umową, nałożone na licencjobiorcę w porozumieniu jednostronnym lub nałożone tylko na jednego z licencjobiorców w porozumieniu wzajemnym;

c) podział rynków lub klientów, z wyjątkiem:

(i) zobowiązania licencjodawcy lub licencjobiorcy, w porozumieniu jednostronnym, do niewytwarzania produktów z wykorzystaniem praw do licencjonowanej technologii na wyłącznym terytorium zastrzeżonym dla drugiej strony lub nieprowadzenia sprzedaży produktów objętych umową, czynnej lub biernej, na tym wyłącznym terytorium lub na rzecz wyłącznej grupy klientów zastrzeżonej dla drugiej strony;

(ii) nałożonego na licencjobiorcę w porozumieniu jednostronnym ograniczenia sprzedaży czynnej produktów objętych umową na wyłącznym terytorium lub na rzecz wyłącznej grupy klientów, które zostały przydzielone przez licencjodawcę innemu licencjobiorcy, o ile ten ostatni nie był przedsiębiorstwem konkurującym z licencjodawcą w chwili zawierania jego własnego porozumienia licencyjnego;

(iii) zobowiązania licencjobiorcy do wytwarzania produktów objętych umową jedynie na jego własny użytek, pod warunkiem, że nie nakłada się na licencjobiorcę ograniczeń w zakresie czynnej i biernej sprzedaży produktów objętych umową jako części zapasowych dla jego własnych produktów, jeśli wykorzystuje on produkty objęte umową w swoich własnych produktach;

(iv) zobowiązania licencjobiorcy, w porozumieniu jednostronnym, do wytwarzania produktów objętych umową jedynie dla konkretnego klienta, w przypadku gdy licencja została udzielona w celu utworzenia alternatywnego źródła dostaw dla tego klienta;

d) ograniczenie zdolności licencjobiorcy do wykorzystywania jego własnych praw do technologii lub ograniczenie zdolności którejkolwiek ze stron porozumienia do prowadzenia działań w zakresie badań i rozwoju, chyba że to ostatnie ograniczenie jest niezbędne, aby zapobiec ujawnieniu licencjonowanego know-how osobom trzecim.

Rozróżnienie porozumień wzajemnych oraz porozumień jednostronnych między konkurentami

125. W przypadku niektórych najpoważniejszych ograniczeń konkurencji w TTBER rozróżnia się porozumienia wzajemne i porozumienia jednostronne. W odniesieniu do porozumień wzajemnych między konkurentami stawiane wymagania są surowsze niż w odniesieniu do porozumień jednostronnych między konkurentami. Porozumienie wzajemne oznacza porozumienie o licencjonowaniu wzajemnym, w którego przypadku licencjonowane technologie są technologiami konkurencyjnymi lub mogą być wykorzystane do wytwarzania produktów konkurencyjnych. Porozumienie jednostronne oznacza porozumienie, w którego przypadku tylko jedna ze stron udziela drugiej stronie licencji na korzystanie z praw do technologii albo w którego przypadku w odniesieniu do licencjonowania wzajemnego prawa do licencjonowanej technologii nie są technologiami konkurencyjnymi, a prawa nie mogą być wykorzystane do wytwarzania produktów konkurencyjnych. Porozumienie ma charakter jednostronny na potrzeby TTBER nie tylko z uwagi na fakt, że zawiera ono zobowiązanie do udzielenia licencji zwrotnej lub że licencjobiorca udziela licencjodawcy licencji na własne usprawnienia licencjonowanej technologii. Jeżeli z powodu udzielenia drugiej licencji porozumienie jednostronne stanie się później porozumieniem wzajemnym, strony mogą zostać zmuszone do zmiany warunków pierwszej licencji w celu uniknięcia stwierdzenia, że porozumienie zawiera jedno z najpoważniejszych ograniczeń konkurencji. W ocenie takich przypadków Komisja weźmie pod uwagę długość okresu między udzieleniem pierwszej i drugiej licencji.

Ograniczenia cenowe między konkurentami

126. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. a) TTBER, dotyczy porozumień między konkurentami, których celem jest ustalanie cen produktów sprzedawanych osobom trzecim, w tym produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia. Ustalanie cen między konkurentami stanowi zasadniczo ograniczenie konkurencji ze względu na cel. Ustalanie cen może nastąpić w drodze bezpośredniego uzgodnienia dokładnej ceny sprzedaży lub cennika określającego maksymalne dopuszczalne rabaty. Nie ma znaczenia, czy porozumienie dotyczy cen stałych, cen minimalnych (w tym minimalnych cen reklamowanych), cen maksymalnych czy cen zalecanych. Ustalanie cen może także odbywać się pośrednio poprzez stosowanie czynników zniechęcających do odstąpienia od ustalonego poziomu cen. Przykładowo, można przewidzieć wzrost opłat licencyjnych w przypadku obniżenia cen produktów poniżej określonego poziomu. Zobowiązanie licencjobiorcy do uiszczenia określonej minimalnej opłaty licencyjnej nie jest jednak równoznaczne z ustalaniem cen.

127. Jeżeli opłaty licencyjne są obliczane na podstawie indywidualnej sprzedaży produktów, wysokość opłaty ma bezpośredni wpływ na koszt krańcowy produktu, a tym samym bezpośredni wpływ na ceny produktów ⁸⁵ . Konkurenci mogą zatem posługiwać się licencjami wzajemnymi i wzajemnymi opłatami licencyjnymi w celu koordynowania lub podwyższania cen na rynkach produktowych niższego szczebla ⁸⁶ . Komisja będzie jednak traktować licencje wzajemne z wzajemnymi opłatami licencyjnymi jako ustalanie cen jedynie w szczególnych okolicznościach, na przykład gdy porozumienie przewiduje uiszczanie opłat licencyjnych niezależnie od tego, czy technologia jest faktycznie wykorzystywana, lub gdy porozumienie jest pozbawione jakiegokolwiek celu sprzyjającego konkurencji i tym samym nie stanowi uzgodnienia licencyjnego zawartego w dobrej wierze.

Ograniczenia produkcji między konkurentami

128. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. b) TTBER, dotyczy ograniczeń produkcji w porozumieniach między konkurentami. Ograniczenie produkcji dyktuje stronie wielkość produkcji i sprzedaży. Art. 4 ust. 1 lit. b) nie ma zastosowania do ograniczeń produkcji nałożonych na licencjobiorcę na podstawie porozumień jednostronnych lub ograniczeń produkcji nałożonych na tylko jednego z licencjobiorców na podstawie porozumień wzajemnych, pod warunkiem że w każdym przypadku takie ograniczenie dotyczy wyłącznie produktów wytwarzanych z wykorzystaniem licencjonowanej technologii. W art. 4 ust. 1 lit. b) klasyfikuje się zatem jako najpoważniejsze wzajemne ograniczenia produkcji i ograniczenia produkcji nałożone na którąkolwiek ze stron - niezależnie od tego, czy jest ona licencjodawcą czy licencjobiorcą - w odniesieniu do wykorzystywania technologii należącej do tej strony ⁸⁷ . Jeżeli konkurenci wyrażają zgodę na wzajemne ograniczenia produkcji, przedmiotem i prawdopodobnym skutkiem porozumienia jest ograniczenie produkcji na rynku. To najpoważniejsze ograniczenie ma również zastosowanie do porozumień, które ograniczają motywację stron do zwiększania produkcji, np. poprzez stosowanie opłat licencyjnych za sztukę, które rosną wraz ze wzrostem produkcji, lub poprzez zobowiązanie każdej ze stron do dokonywania płatności w przypadku przekroczenia określonego poziomu produkcji.

129. Argumentem przemawiającym za bardziej uprzywilejowanym traktowaniem jednostronnych ograniczeń produkcji jest to, że ograniczenie jednostronne nie musi koniecznie prowadzić do mniejszej produkcji na rynku. Również ryzyko, że porozumienie nie jest uzgodnieniem licencyjnym zawartym w dobrej wierze, jest mniejsze, gdy ograniczenie jest jednostronne. Jeżeli licencjobiorca skłonny jest zaakceptować ograniczenie jednostronne, prawdopodobnym skutkiem porozumienia będzie rzeczywiste połączenie uzupełniających się technologii lub poprawiające efektywność połączenie lepszej technologii licencjodawcy z aktywami produkcyjnymi licencjobiorcy. Podobnie w porozumieniu wzajemnym ograniczenie produkcji nałożone tylko na jednego z licencjobiorców z dużym prawdopodobieństwem stanowi wyraz większej wartości technologii licencjonowanej przez jedną ze stron i może służyć promowaniu licencji sprzyjających konkurencji.

Podział rynków i klientów między konkurentami

130. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER, dotyczy podziału rynków i klientów. Celem porozumień, w których konkurenci dzielą się rynkami i klientami, jest ograniczenie konkurencji. Najpoważniejszym ograniczeniem konkurencji jest porozumienie, w którym w porozumieniu wzajemnym konkurenci wyrażają zgodę na nieprowadzenie produkcji na określonych terytoriach lub nieprowadzenie sprzedaży czynnej, biernej lub obu tych rodzajów sprzedaży na określonych terytoriach zastrzeżonych dla drugiej strony lub na rzecz zastrzeżonych dla niej określonych klientów. Tym samym za podział rynku uznaje się na przykład wzajemne licencje wyłączne między konkurentami.

131. Art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER stosuje się niezależnie od tego, czy licencjobiorca może nadal w sposób nieograniczony korzystać z własnych praw do technologii. Z chwilą, gdy licencjobiorca dysponuje wyposażeniem pozwalającym mu korzystać z technologii licencjodawcy w celu wytwarzania danego produktu, utrzymywanie odrębnej linii produkcyjnej z wykorzystaniem innej technologii w celu obsługi klientów, których nie dotyczą ograniczenia, może okazać się kosztowne. Ponadto w świetle potencjału negatywnych skutków ograniczenia dla konkurencji licencjobiorca może mieć niewielką motywację do prowadzenia produkcji w oparciu o własną technologię. Bardzo mało prawdopodobne jest również, aby takie ograniczenia były niezbędne do udzielania licencji o pozytywnym wpływie na konkurencję.

132. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (i) TTBER najpoważniejsze ograniczenie konkurencji nie istnieje, jeżeli licencjodawca w porozumieniu jednostronnym udziela licencjobiorcy wyłącznej licencji na wytwarzanie produktów z wykorzystaniem licencjonowanej technologii na określonym terytorium, a tym samym zobowiąże się do niewytwarzania produktów objętych umową na tym terytorium lub niedostarczania ich z tego terytorium. Tego rodzaju licencje wyłączne podlegają wyłączeniu grupowemu niezależnie od wielkości wspomnianego terytorium. Jeżeli licencja obejmuje cały świat, wyłączność oznacza, że licencjodawca odstąpi od wchodzenia na rynek lub pozostawania na nim. Wyłączenie grupowe stosuje się także wówczas, gdy w porozumieniu jednostronnym na licencjobiorcę nie nałożono ograniczenia w prowadzeniu produkcji na terytorium wyłącznym zastrzeżonym dla licencjodawcy. Celem takich porozumień może być zachęcenie licencjodawcy, licencjobiorcy lub obu tych podmiotów do inwestowania w licencjonowaną technologię i do jej rozwijania. Przedmiotem porozumienia nie musi zatem być podział rynków.

133. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (i) TTBER najpoważniejsze ograniczenie konkurencji nie występuje także w sytuacji, w której strony porozumienia jednostronnego zobowiązują się do nieprowadzenia sprzedaży, czynnej lub biernej, produktów objętych umową na terytorium wyłącznym lub wyłącznej grupie klientów zastrzeżonej dla drugiej strony ⁸⁸ . Sprzedaż "czynna" i "bierna" jest zdefiniowana odpowiednio w art. 1 ust. 1 lit. s) i t) TTBER ⁸⁹ . Ograniczenia nałożone na licencjobiorcę lub licencjodawcę dotyczące sprzedaży czynnej, biernej lub obu tych rodzajów sprzedaży na terytorium drugiej strony lub na rzecz danej grupy klientów podlegają wyłączeniu grupowemu jedynie wtedy, gdy dane terytorium lub dana grupa klientów zostały zastrzeżone na wyłączność dla tej drugiej strony. Ograniczenia sprzedaży czynnej i biernej odnoszące się do terytorium lub do grupy klientów, które nie zostały zastrzeżone na wyłączność, nie są objęte wyłączeniem grupowym, ale w pewnych okolicznościach można uznać, że spełniają one warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu, w oparciu o indywidualną ocenę danego porozumienia na podstawie art. 101. Na przykład strony mogą uzgodnić podział wyłączności na zasadzie ad hoc, jeżeli jest to konieczne, aby zaradzić przejściowemu niedoborowi produkcji u strony, której przydzielono dane terytorium lub daną grupę klientów.

134. Tym samym nie stanowi również najpoważniejszego ograniczenia konkurencji sytuacja, w której licencjodawca wskazuje licencjobiorcę jako swojego jedynego licencjobiorcę na określonym terytorium, sugerując, że na tym terytorium osoby trzecie nie otrzymają licencji na produkcję w oparciu o technologię licencjodawcy. Wyłączenie grupowe stosuje się do takich licencji jedynych niezależnie od tego, czy porozumienie jest wzajemne czy też nie, biorąc pod uwagę że porozumienie nie wpływa na zdolność stron do pełnego korzystania z własnych praw do technologii na terytoriach objętych porozumieniem.

135. Art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (ii) TTBER wyklucza z wykazu najpoważniejszych ograniczeń konkurencji ograniczenia zawarte w porozumieniu jednostronnym dotyczącym sprzedaży czynnej produktów objętych umową przez licencjobiorcę na terytorium lub na rzecz grupy klientów, które zostały przydzielone przez licencjodawcę innemu licencjobiorcy, pod warunkiem że chroniony licencjobiorca nie był konkurentem licencjodawcy w chwili zawarcia porozumienia licencyjnego z tym licencjobiorcą. W tym scenariuszu traktowanie takich ograniczeń sprzedaży czynnej jako najpoważniejsze ograniczenia konkurencji nie jest zasadne. Takie ograniczenia mogą bowiem skłonić licencjobiorcę do efektywniejszego korzystania z licencjonowanej technologii, pozwalając licencjodawcy na ochronę licencjobiorcy nieobecnego dotąd na rynku właściwym przed sprzedażą czynną prowadzoną przez licencjobiorców, którzy są konkurentami licencjodawcy i z tego powodu posiadają już pozycję na rynku. Jeżeli jednak licencjobiorcy mieliby uzgodnić między sobą, że nie będą prowadzili czynnej ani biernej sprzedaży na określonym terytorium ani na rzecz określonej grupy klientów, porozumienie równoznaczne byłoby z porozumieniem kartelowym między licencjobiorcami. Ponieważ porozumienie takie nie obejmuje transferu technologii, wykraczałoby ono w każdym przypadku poza zakres rozporządzenia TTBER.

136. Art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) TTBER wyłącza z wykazu najpoważniejszych ograniczeń konkurencji ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek, a mianowicie zobowiązania licencjobiorcy do wytwarzania produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, wyłącznie na własny użytek. Jeżeli produkt objęty umową stanowi element większej całości licencjobiorca może zostać w ten sposób zobowiązany do wytwarzania tego elementu jedynie w celu stosowania go we własnych produktach i niesprzedawania innym producentom. Licencjobiorca musi jednak posiadać możliwość sprzedaży komponentów jako części zamiennych do swoich własnych produktów, a tym samym dostarczania ich osobom trzecim świadczącym usługi posprzedażne w odniesieniu do tych produktów. Ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek mogą być konieczne, aby wspierać rozpowszechnianie technologii, zwłaszcza między konkurentami, i w związku z tym są objęte wyłączeniem grupowym. Część 4.2.5 niniejszych wytycznych zawiera wskazówki dotyczące oceny ograniczeń do wytwarzania produktów na własny użytek uwzględnionych w porozumieniach, które nie są objęte wyłączeniem grupowym.

137. Wreszcie art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (iv) TTBER wyklucza z wykazu najpoważniejszych ograniczeń konkurencji nałożone na licencjobiorcę w porozumieniu jednostronnym zobowiązanie do wytwarzania produktów objętych umową jedynie dla konkretnego klienta, jeżeli licencja została udzielona w celu stworzenia alternatywnego źródła zaopatrywania tego właśnie klienta. Licencja musi zatem zostać udzielona w celu zaopatrywania konkretnego klienta. Licencji w celu zaopatrywania tego samego klienta można jednak udzielić więcej niż jednemu przedsiębiorstwu. Art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (iv) stosuje się niezależnie od czasu trwania licencji. Na przykład wyjątkiem tym objęte są licencje jednorazowe służące wypełnieniu wymogów związanych z danym projektem na rzecz konkretnego klienta. Ze względu na to, że licencja udzielona jest tylko w celu zaopatrywania konkretnego klienta, możliwość wykorzystywania takich porozumień do podziału rynku jest ograniczona. W szczególności nie można bowiem uznać, że takie porozumienia skłonią licencjobiorcę do zaprzestania korzystania z własnej technologii.

138. Ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań zawarte w porozumieniach między konkurentami, które ograniczają licencję do jednej lub więcej dziedzin zastosowań technicznych bądź jednego lub więcej rynków produktowych lub sektorów przemysłowych ⁹⁰ , nie stanowią najpoważniejszych ograniczeń konkurencji. Podlegają one wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 20 % niezależnie od tego, czy porozumienie jest wzajemne czy też nie. Uznaje się, że podział rynków lub klientów nie jest celem takich ograniczeń. Zastosowanie wyłączenia grupowego wymaga jednak, aby ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań nie wykraczały poza zakres licencjonowanych technologii. Na przykład jeżeli licencjobiorców obowiązują także ograniczenia technicznych dziedzin zastosowań, w których mogą korzystać z własnych praw do technologii, porozumienie jest równoznaczne z podziałem rynku.

139. Wyłączenie grupowe stosuje się niezależnie od tego, czy ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań są symetryczne czy też nie. Ograniczenie dotyczące dziedzin zastosowań we wzajemnym porozumieniu licencyjnym jest niesymetryczne wówczas, gdy każda strona może korzystać z odpowiednich technologii, na które otrzymała licencje, ale w odniesieniu do różnych dziedzin zastosowań. O ile porozumienie nie ogranicza możliwości korzystania przez strony z ich własnych technologii, przyjmuje się, że porozumienie nie skłoni ich do zaniechania zajmowania się dziedziną lub dziedzinami objętymi licencją udzieloną drugiej stronie lub do powstrzymania się od zajmowania się tymi dziedzinami. Nawet jeżeli licencjobiorcy dysponują wyposażeniem pozwalającym im korzystać z licencjonowanej technologii w ramach dziedziny zastosowań objętej licencją, może to nie mieć wpływu na aktywa używane do produkcji nieobjętej licencją. W związku z tym istotne jest, że ograniczenie dotyczy odrębnych rynków produktowych, sektorów przemysłowych lub technicznych dziedzin zastosowań, a nie klientów - przyporządkowanych do określonego terytorium bądź określonej grupy, którzy nabywają produkty należące do tych rynków produktowych, sektorów przemysłowych lub do tych technicznych dziedzin zastosowań. Zagrożenie podziałem rynku jest zdecydowanie większe w ostatnim z wymienionych przypadków (zob. pkt 130). Ponadto ograniczenie dotyczące dziedzin zastosowań może okazać się konieczne do promowania licencji sprzyjających konkurencji (zob. pkt 235).

Ograniczenia zdolności stron do prowadzenia prac badawczo-rozwojowych

140. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. d) TTBER, obejmuje ograniczenia dotyczące zdolności którejkolwiek ze stron do prowadzenia prac badawczo-rozwojowych. Obie strony muszą posiadać swobodę prowadzenia niezależnych prac badawczo-rozwojowych. Zasadę tę stosuje się bez względu na to, czy ograniczenie dotyczy dziedziny objętej licencją czy innych dziedzin. Sam fakt uzgodnienia przez strony, że w przyszłości będą się wymieniać usprawnieniami odpowiednich technologii, nie jest równoznaczny z ograniczeniem niezależnych prac badawczo-rozwojowych. Art. 4 ust. 1 lit. d) nie ma ponadto zastosowania do ograniczeń nałożonych na jedną ze stron w zakresie możliwości prowadzenia prac badawczo-rozwojowych we współpracy z osobami trzecimi, jeżeli takie ograniczenia są niezbędne do ochrony licencjonowanego know-how przed ujawnieniem. Aby kwalifikować się do objęcia tym wyłączeniem, nałożone ograniczenia muszą być konieczne i proporcjonalne do zapewnienia takiej ochrony. Przykładowo, jeżeli w porozumieniu wyznacza się określonych pracowników licencjobiorcy do przeszkolenia w zakresie korzystania z licencjonowanego know-how i przejęcia za nie odpowiedzialności, wystarczające może być zobowiązanie licencjobiorcy do nieangażowania tych pracowników w prace badawczo-rozwojowe prowadzone we współpracy z osobami trzecimi. Właściwe mogą być również inne zabezpieczenia.

Ograniczenia dotyczące korzystania przez licencjobiorcę z własnej technologii

141. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji określone w art. 4 ust. 1 lit. d) TTBER ma również zastosowanie do ograniczeń zdolności licencjobiorcy do korzystania z własnych praw do technologii, o ile nie korzysta on przy tym z praw do technologii udzielonych przez licencjodawcę. W szczególności w odniesieniu do własnych praw do technologii licencjobiorca nie może podlegać ograniczeniom w zakresie miejsca produkcji bądź sprzedaży,

technicznych dziedzin zastosowań, rynków produktowych, na których odbywa się produkcja, wielkości produkcji bądź sprzedaży i cen sprzedaży. Nie może być on także zobowiązany do odprowadzania opłat licencyjnych z tytułu produktów wytwarzanych w oparciu o jego własne prawa do technologii, ponieważ takie zobowiązania podnoszą koszt korzystania z tych praw ⁹¹ . Ponadto licencjobiorca nie może być ograniczony w zakresie udzielania osobom trzecim licencji na własne prawa do technologii. Jeżeli ograniczenia dotyczą korzystania przez licencjobiorcę z własnych praw do technologii lub jego prawa do prowadzenia prac badawczo-rozwojowych, konkurencyjność technologii licencjobiorcy jest ograniczona. Skutkiem tego jest zmniejszenie konkurencji na istniejących rynkach produktowych i technologicznych oraz ograniczenie motywacji licencjobiorcy do inwestowania w rozwój i usprawnienie własnej technologii. Art. 4 ust. 1 lit. d) TTBER nie na zastosowania w sytuacjach, w których ograniczone zostaje korzystanie przez licencjobiorcę z technologii oferowanych przez osoby trzecie, np. technologii osób trzecich konkurujących z licencjonowaną technologią. Zakaz konkurowania, o którym mowa, może mieć wprawdzie efekt zamknięcia dostępu do rynku technologiom oferowanym przez osoby trzecie (zob. część 4.2.7 niniejszych wytycznych), jednak zwykle nie mają skutku w postaci ograniczenia motywacji licencjobiorców do inwestowania w rozwój i usprawniania swoich własnych technologii.

3.4.3. Porozumienia między podmiotami niebędącymi konkurentami

142. W art. 4 ust. 2 TTBER wymieniono najpoważniejsze ograniczenia konkurencji dotyczące udzielania licencji między podmiotami niebędącymi konkurentami. Art. 4 ust. 2 stanowi, że wyłączenie grupowe nie ma zastosowania do porozumień, które bezpośrednio lub pośrednio, w oderwaniu od innych czynników pod kontrolą stron lub w połączeniu z nimi, mają na celu co najmniej jedno z poniższych:

a) ograniczenie zdolności strony do ustalania cen przy sprzedaży produktów objętych umową osobom trzecim, bez uszczerbku dla możliwości wyznaczania najwyższej ceny sprzedaży lub zalecania ceny sprzedaży, pod warunkiem że nie jest to równoznaczne ze stałą lub minimalną ceną sprzedaży określaną w wyniku nacisku którejkolwiek ze stron lub zachęt proponowanych przez którąkolwiek ze stron;

b) ograniczenie terytorium, na którym licencjobiorca może biernie sprzedawać produkty objęte umową, lub klientów, którym może je sprzedawać, z wyjątkiem:

(i) ograniczenie sprzedaży biernej na wyłącznym terytorium zastrzeżonym dla licencjodawcy lub na rzecz zastrzeżonej dla niego wyłącznej grupy klientów;

(ii) zobowiązanie do wytwarzania produktów objętych umową wyłącznie na własny użytek, pod warunkiem że nie nakłada się na licencjobiorcę ograniczeń w zakresie czynnej i biernej sprzedaży produktów objętych umową jako części zamiennych dla jego własnych produktów, jeżeli wykorzystuje on produkty objęte umową w swoich własnych produktach;

(iii) zobowiązanie do wytwarzania produktów objętych umową jedynie dla konkretnego klienta, w przypadku gdy licencja ta została udzielona w celu utworzenia alternatywnego źródła dostaw dla tego klienta;

(iv) ograniczenie sprzedaży użytkownikom końcowym przez licencjobiorcę działającego na poziomie sprzedaży hurtowej;

(v) ograniczenie sprzedaży nieautoryzowanym dystrybutorom znajdującym się na terytorium, na którym licencjodawca stosuje system selektywnej dystrybucji produktów objętych umową;

c) ograniczenie sprzedaży czynnej lub biernej użytkownikom końcowym przez licencjobiorcę będącego uczestnikiem systemu dystrybucji selektywnej i działającego na poziomie sprzedaży detalicznej, bez uszczerbku dla możliwości zakazywania uczestnikowi systemu prowadzenia działalności z nieuprawnionego miejsca.

Ustalanie cen

143. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji, o którym mowa w art. 4 ust. 2 lit. a) TTBER, dotyczy ustalania cen wymaganych przy sprzedaży produktów osobom trzecim. Przepis ten obejmuje w szczególności ograniczenia, których bezpośrednim lub pośrednim celem jest ustalenie stałej lub minimalnej ceny sprzedaży albo też stałego lub minimalnego poziomu cen, których będzie przestrzegać licencjodawca lub licencjobiorca, sprzedając produkty osobom trzecim. Ustalanie cen może następować bezpośrednio na podstawie wyraźnego porozumienia, takiego jak zobowiązanie umowne, albo w sposób pośredni. Przykładem tego są porozumienia określające marże lub maksymalny poziom rabatów, wiążące cenę sprzedaży z cenami sprzedaży konkurentów, narzucające minimalne ceny reklamowane, a także groźby, zastraszanie, ostrzeżenia, kary lub rozwiązywanie umów w związku z nieprzestrzeganiem wyznaczonego poziomu cen. Bezpośrednie lub pośrednie środki służące ustalaniu cen mogą być skuteczniejsze w połączeniu ze środkami identyfikującymi obniżki cen, takimi jak wdrożenie systemu monitorowania cen ⁹²  lub zobowiązanie do informowania o odstępstwach cenowych. Podobnie, bezpośrednie lub pośrednie ustalanie cen może być skuteczniejsze w połączeniu ze środkami zmniejszającymi motywację sprzedawcy do obniżania stosowanych przez niego cen, takimi jak zobowiązanie do stosowania wobec klienta klauzuli najwyższego uprzywilejowania, polegającej na przyznaniu klientowi warunków korzystniejszych niż warunki przyznane jakiemukolwiek innemu klientowi. W porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami stosowanie zalecanych cen sprzedaży lub narzucanie cen maksymalnych nie jest samo w sobie uznawane za prowadzące do stałych lub minimalnych cen sprzedaży. Jeżeli jednak stosowanie cen zalecanych lub cen maksymalnych połączone jest z zachętą do stosowania określonego poziomu cen lub z bodźcami zniechęcającymi do obniżania ceny sprzedaży, takie działanie może stanowić ustalanie cen.

Ograniczenia zdolności licencjobiorcy do prowadzenia sprzedaży biernej

144. Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji określone w art. 4 ust. 2 lit. b) TTBER dotyczy ograniczeń zdolności licencjobiorcy do prowadzenia biernej sprzedaży produktów ⁹³ , w których wykorzystana jest licencjonowana technologia ⁹⁴ .

145. Ograniczenia sprzedaży biernej mogą wynikać z wyraźnych zobowiązań, takich jak zakaz prowadzenia sprzedaży na rzecz określonych klientów lub klientów na określonych terytoriach lub zobowiązanie do przekazywania zamówień od takich klientów innym licencjobiorcom. Ograniczenia sprzedaży biernej mogą również wynikać ze środków pośrednich mających na celu skłonienie licencjobiorcy do powstrzymania się od takiej sprzedaży, takich jak zachęty finansowe ⁹⁵ .

146. Ograniczenia ilościowe same w sobie nie stanowią najpoważniejszego ograniczenia konkurencji w przypadku sprzedaży biernej w rozumieniu art. 4 ust. 2 lit. b) TTBER. Mogą jednak być stosowane jako pośredni środek ograniczania sprzedaży biernej. Komisja uważa, że art. 4 ust. 2 lit. b) ma zastosowanie w przypadku, gdy ograniczenia ilościowe stosowane będą w celu wdrożenia leżącego u ich podstaw porozumienia dotyczącego podziału rynku. Na sytuację taką wskazują: dostosowania ilościowe w czasie służące zaspokojeniu jedynie lokalnego popytu; powiązanie ograniczeń ilościowych z zobowiązaniem do sprzedaży minimalnych ilości na danym terytorium; zobowiązanie do uiszczania minimalnych opłat licencyjnych uzależnionych od sprzedaży na danym terytorium; zróżnicowane opłaty licencyjne uzależnione od miejsca przeznaczenia produktów oraz monitorowanie miejsca przeznaczenia produktów sprzedawanych przez poszczególnych licencjobiorców.

147. Odnośnie do ogólnego najpoważniejszego ograniczenia konkurencji dotyczącego ograniczeń sprzedaży biernej prowadzonejprzez licencjobiorców stosuje się szereg wyjątków, o których mowa w pkt 148-153 poniżej. Ograniczenia i zobowiązania objęte tymi wyjątkami podlegają wyłączeniu grupowemu.

148. Wyjątek 1: Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji określone w art. 4 ust. 2 lit. b) TTBER nie obejmuje ograniczeń sprzedaży (zarówno czynnej, jak i biernej) nałożonych na licencjodawcę. Wszelkie ograniczenia sprzedaży dotyczące licencjodawcy podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 30 % ⁹⁶ . Ta sama zasada dotyczy ograniczeń sprzedaży czynnej prowadzonej przez licencjobiorcę, z wyjątkiem ograniczeń sprzedaży czynnej na rzecz użytkowników końcowych prowadzonej przez licencjobiorców należących do systemu dystrybucji selektywnej (zob. pkt 153 niniejszych wytycznych). Wyłączenie grupowe ograniczeń sprzedaży czynnej opiera się na założeniu, że ograniczenia takie promują inwestycje, konkurencję pozacenową i poprawę jakości usług świadczonych przez licencjobiorców poprzez rozwiązanie problemów związanych z efektem "gapowicza" i mechanizmem "hold-up". W przypadku ograniczeń sprzedaży czynnej między terytoriami lub grupami klientów licencjobiorców nie jest konieczne przyznanie chronionemu licencjobiorcy wyłącznego terytorium lub wyłącznej grupy klientów. Wyłączenie grupowe stosuje się również do ograniczeń sprzedaży czynnej w przypadku, gdy dane terytorium lub grupa klientów zostały przydzielone więcej niż jednemu licencjobiorcy. Inwestycji sprzyjających zwiększaniu efektywności spodziewać się można wówczas, gdy licencjobiorca może być pewny, że konkurencję z tytułu sprzedaży czynnej napotka ze strony ograniczonej liczby licencjobiorców działających na danym terytorium, a nie ze strony licencjobiorców działających poza tym terytorium.

149. Wyjątek 2: Ograniczenia sprzedaży czynnej i biernej prowadzonej przez licencjobiorców na wyłącznym terytorium zastrzeżonym dla licencjodawcy lub na rzecz zastrzeżonej dla niego wyłącznej grupy klientów nie stanowią najpoważniejszych ograniczeń konkurencji (zob. art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (i) TTBER) ⁹⁷ . W ramach progu udziału w rynku przyjmuje się, że takie ograniczenia, nawet jeśli ograniczają konkurencję, działają na rzecz sprzyjającego jej rozpowszechniania technologii i włączenia takiej technologii do aktywów produkcyjnych licencjobiorcy. Zastrzeżenie terytorium lub grupy klientów dla licencjodawcy nie wymaga, aby licencjodawca w oparciu o licencjonowaną technologię rzeczywiście produkował na danym terytorium lub dla danej grupy klientów. Dane terytorium lub grupa klientów mogą być również zastrzeżone przez licencjodawcę na potrzeby późniejszego korzystania.

150. Wyjątek 3: Zobowiązanie licencjobiorcy do wytwarzania produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, jedynie na swój (własny) użytek nie stanowi najpoważniejszego ograniczenia konkurencji (zob. art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (ii) TTBER). Jeżeli produkt objęty umową stanowi element większej całości licencjobiorca może zostać zatem zobowiązany do wykorzystania tego produktu jedynie w celu zastosowania go we własnych produktach i niesprzedawania innym producentom. Licencjobiorca musi jednak posiadać możliwość czynnej i biernej sprzedaży produktów jako części zamiennych do swoich własnych produktów, a tym samym dostarczania ich osobom trzecim prowadzącym serwis posprzedażny tych produktów. Więcej wskazówek dotyczących ograniczeń do wytwarzania produktów na własny użytek przedstawiono w części 4.2.5.

151. Wyjątek 4: Zobowiązanie licencjobiorcy do wytwarzania produktów objętych umową jedynie dla konkretnego klienta celem zapewnienia mu alternatywnego źródła dostaw nie stanowi najpoważniejszego ograniczenia konkurencji (zob. art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (iii) TTBER). W przypadku porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, aby ograniczenia takie były objęte art. 101 ust. 1 Traktatu.

152. Wyjątek 5: W przypadku gdy licencjobiorca działa na poziomie sprzedaży hurtowej, ograniczenie jego zdolności do sprzedaży użytkownikom końcowym nie stanowi najpoważniejszego ograniczenia konkurencji (zob. art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (iv) TTBER). Taki rodzaj ograniczenia pozwala licencjodawcy powierzyć licencjobiorcy prowadzenie dystrybucji hurtowej i zazwyczaj nie jest objęte art. 101 ust. 1 ⁹⁸ .

153. Wyjątek 6: W przypadku gdy licencjobiorca jest członkiem systemu dystrybucji selektywnej, ograniczenie jego zdolności do sprzedaży nieautoryzowanym dystrybutorom nie stanowi najpoważniejszego ograniczenia konkurencji (zob. art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (v) TTBER). Wyjątek ten umożliwia licencjodawcy prowadzenie systemu dystrybucji selektywnej. W takim przypadku licencjobiorcy działający na poziomie sprzedaży detalicznej muszą jednak, zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. c) TTBER, posiadać zezwolenie na prowadzenie sprzedaży czynnej i biernej na rzecz użytkowników końcowych bez uszczerbku dla możliwości zakazania im prowadzenia działalności z nieautoryzowanego miejsca działalności. Zob. również pkt 152 dotyczący możliwości ograniczenia roli licencjobiorcy do prowadzenia sprzedaży hurtowej, jak przewidziano w art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (iv) TTBER. Na terytorium, na którym licencjodawca prowadzi system dystrybucji selektywnej, nie można łączyć tego systemu z wyłącznymi terytoriami lub wyłącznymi grupami klientów w przypadkach, w których prowadziłoby to do ograniczenia sprzedaży czynnej lub biernej na rzecz użytkowników końcowych, ponieważ zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. c) TTBER byłoby to najpoważniejsze ograniczenie konkurencji.

154. Ograniczenia sprzedaży biernej prowadzonej przez licencjobiorców na wyłącznym terytorium lub na rzecz przydzielonej mu grupy klientów stanowią zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. b) TTBER najpoważniejsze ograniczenia konkurencji. W szczególnych okolicznościach ograniczenia takie mogą jednak wykraczać poza zakres stosowania art. 101 ust. 1 Traktatu przez ograniczony czas, o ile ograniczenia te są chronionemu licencjobiorcy obiektywnie niezbędne w celu wejścia na nowy rynek. ⁹⁹ . Może to mieć na przykład zastosowanie, gdy licencjobiorca musi dokonać znacznych inwestycji w celu rozpoczęcia działalności i rozwinięcia nowego rynku, a ograniczenia dotyczące sprzedaży biernej dokonywanej przez innych licencjobiorców są ograniczone do okresu, jaki jest dla licencjobiorcy niezbędny do uzyskania zwrotu tych inwestycji. W większości przypadków okres ten nie przekracza dwóch lat od dnia, w którym produkty objęte umową zostały po raz pierwszy wprowadzone przez licencjobiorcę do obrotu na wyłącznym terytorium lub po raz pierwszy sprzedane na rzecz jego wyłącznej grupy klientów.

3.5. Wykluczone ograniczenia

155. W art. 5 TTBER wymieniono trzy rodzaje ograniczeń, które są wykluczone z wyłączenia grupowego w celu ochrony zachęt do wprowadzania innowacji. Ograniczenia te wymagają indywidualnej oceny w celu ustalenia, czy ograniczają one konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, a jeżeli tak, to czy spełniają cztery warunki określone w art. 101 ust. 3. Wykluczenie tych ograniczeń z wyłączenia grupowego jest ograniczone do tego konkretnego ograniczenia, pod warunkiem że można je oddzielić od pozostałej części porozumienia. W takim przypadku pozostała część porozumienia nadal może korzystać z wyłączenia grupowego.

Wyłączne licencje zwrotne

156. Art. 5 ust. 1 lit. a) TTBER wyklucza z wyłączenia grupowego obowiązki nakładające wyłączne licencje zwrotne, oznaczające wyłączną licencję zwrotną dla licencjodawcy lub osoby trzeciej wyznaczonej przez licencjodawcę na wszelkie ulepszenia licencjonowanej technologii dokonane przez licencjobiorcę lub przeniesienie praw do takich usprawnień na licencjodawcę lub osobę trzecią wyznaczoną przez licencjodawcę. Wyłączna licencja zwrotna jest licencją zwrotną, która uniemożliwia licencjobiorcy (który w tym przypadku jest innowacyjnym podmiotem i licencjodawcą usprawnienia) wykorzystywania usprawnień (dla celów własnej produkcji albo udzielania licencji osobom trzecim). Zobowiązania do udzielenia wyłącznej licencji zwrotnej mogą zmniejszyć motywację licencjobiorcy do wprowadzania innowacji, ponieważ ograniczają jego zdolność do korzystania z usprawnień. Wykluczenie to ma to zastosowanie zarówno w przypadku, gdy usprawnienia licencjonowanej technologii dotyczą samego stosowania tej technologii, jak i wtedy, gdy licencjobiorca opracowuje jej nowe zastosowania.

157. Stosowanie art. 5 ust. 1 lit. a) TTBER nie zależy od tego, czy licencjodawca płaci wynagrodzenie za otrzymanie usprawnienia lub licencji wyłącznej. Jednakże istnienie takiego wynagrodzenia oraz jego wysokość - w tym to, czy jest ono obliczane na podstawie wartości usprawnienia - może być istotnym czynnikiem przy indywidualnej ocenie zobowiązań do udzielania wyłącznej licencji zwrotnej na podstawie art. 101 Traktatu poza zakresem wyłączenia grupowego. W przypadku wymiany licencji zwrotnej za wynagrodzeniem jest mniej prawdopodobne, aby omawiane zobowiązanie zniechęcało licencjobiorcę do prowadzenia działań innowacyjnych. Przy indywidualnej ocenie wyłącznych licencji zwrotnych poza zakresem stosowania wyłączenia grupowego ważna jest także pozycja rynkowa licencjodawcy na rynku technologicznym. Im jest ona silniejsza, tym bardziej prawdopodobne jest, że zobowiązanie do udzielenia wyłącznej licencji zwrotnej będzie ograniczało konkurencję w zakresie innowacyjności. Im silniejsza natomiast pozycja technologii licencjodawcy, tym ważniejsze, aby licencjobiorca mógł stworzyć alternatywne źródło innowacyjności i przyszłej konkurencji. Negatywny wpływ zobowiązań do udzielania wyłącznej licencji zwrotnej może także wzrosnąć w przypadku istnienia równoległych sieci porozumień o transferze technologii zawierających takie zobowiązanie. Jeżeli dostępne technologie są kontrolowane przez ograniczoną liczbę licencjodawców, którzy nakładają na licencjobiorców zobowiązanie do udzielenia wyłącznej licencji zwrotnej, zagrożenie negatywnym wpływem na konkurencję jest większe niż w sytuacjach, gdy spośród szeregu konkurujących technologii jedynie niektóre licencjonowane są na zasadach wyłącznej licencji zwrotnej.

158. Zobowiązania do udzielenia niewyłącznej licencji zwrotnej wchodzą w zakres wyłączenia grupowego. Ma to miejsce nawet w przypadkach, gdy zobowiązania te nie mają charakteru wzajemnego, czyli są nałożone tylko na licencjobiorcę, i w których licencjodawca jest uprawniony do przekazywania usprawnień innym licencjobiorcom. Zobowiązanie do udzielenia licencji zwrotnej niemające charakteru wzajemnego może promować rozpowszechnianie nowych technologii, ponieważ pozwala licencjodawcy swobodnie decydować, czy i w jakim zakresie przekazać usprawnienia wprowadzone przez licencjobiorcę innym licencjobiorcom licencjodawcy. Klauzula przekazywania (ang. feed-on clause) może także sprzyjać rozpowszechnianiu technologii, w szczególności gdy w chwili zawierania porozumienia wszyscy licencjobiorcy mają świadomość działania na jednakowych warunkach pod względem udoskonaleń technologii, w oparciu o którą odbywa się produkcja.

159. Poza obszarem "bezpiecznej przystani" zobowiązania do udzielenia niewyłącznej licencji zwrotnej mogą mieć w określonych okolicznościach negatywny wpływ na konkurencję i innowacyjność. Na przykład mogą one mieć w szczególności negatywny wpływ na innowacyjność w przypadku udzielania sobie licencji wzajemnych przez konkurentów, w którym to przypadku zobowiązanie do udzielenia licencji zwrotnej nałożone na obie strony jest połączone z obustronnym zobowiązaniem do dzielenia się z drugą stroną usprawnieniami własnej technologii. Dzielenie się przez konkurentów wszystkimi usprawnieniami może uniemożliwić im zdobycie przewagi konkurencyjnej nad pozostałymi konkurentami (zob. też pkt 264). Im większa władza rynkowa licencjodawcy i zakres rynkowy jego klauzul dotyczących licencji zwrotnych, tym bardziej prawdopodobne jest, że klauzule te będą miały wpływ na konkurencję "międzytechnologiczną" i innowacyjność.

Klauzule o niekwestionowaniu ważności praw i o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw

160. W art. 5 ust. 1 lit. b) TTBER wykluczono z wyłączenia grupowego klauzule o niekwestionowaniu ważności praw, czyli bezpośrednie lub pośrednie zobowiązania strony do niekwestionowania ważności praw własności intelektualnej, które druga strona posiada w Unii, bez uszczerbku dla możliwości, w przypadku licencji wyłącznej, wypowiedzenia przez licencjodawcę porozumienia o transferze technologii w razie kwestionowania przez licencjobiorcę ważności któregokolwiek z praw do licencjonowanej technologii.

161. Powodem wykluczenia klauzul o niekwestionowaniu ważności praw z wyłączenia grupowego jest to, że to licencjobiorcy mogą zazwyczaj najlepiej ocenić, czy prawo własności intelektualnej jest nieważne, a wyeliminowanie nieważnych praw własności intelektualnej leży w interesie niezakłóconej konkurencji ¹⁰⁰ . Prawa takie raczej blokują niż promują innowacyjność. Art. 101 ust. 1 Traktatu może mieć zastosowanie do klauzul o niekwestionowaniu ważności praw, jeżeli prawo do licencjonowanej technologii jest wartościowe, a zatem stawia przedsiębiorstwa, które nie mogą z niego korzystać lub mogą to zrobić jedynie w zamian za opłaty licencyjne, w niekorzystnej pozycji konkurencyjnej. W takich przypadkach istnieje niewielkie prawdopodobieństwo spełnienia warunków określonych w art. 101 ust. 3. W odniesieniu do oceny klauzul o niekwestionowaniu ważności praw w kontekście porozumień w sprawie ugody zob. pkt 265-266.

162. Klauzula zobowiązująca licencjobiorcę do niekwestionowania własności praw do technologii nie stanowi, ogólnie rzecz biorąc, ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu. Niezależnie od tego, czy licencjodawca jest właścicielem praw do technologii, czy też nie, wykorzystanie jej przez licencjobiorcę i wszelkie inne osoby jest każdorazowo uzależnione od uzyskania licencji, a tym samym zasadniczo nie wpływa w sposób negatywny na konkurencję ¹⁰¹ .

163. W art. 5 ust. 1 lit. b) TTBER wykluczono również z wyłączenia grupowego prawo licencjodawcy do wypowiedzenia porozumienia, w przypadku licencji niewyłącznej, gdy licencjobiorca kwestionuje ważność któregokolwiek z praw do licencjonowanej technologii ("klauzule o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw"). Takie prawo do rozwiązania porozumienia może mieć taki sam skutek jak klauzula o niekwestionowaniu ważności praw, zwłaszcza gdy odejście od technologii licencjodawcy skutkowałoby znacznymi stratami dla licencjobiorcy (na przykład jeżeli licencjobiorca już zainwestował w maszyny lub narzędzia, których nie można używać do produkcji przy wykorzystaniu innej technologii) lub gdy technologia licencjodawcy stanowi niezbędny wkład w produkcję licencjobiorcy. Na przykład w przypadku gdy licencjonowana technologia obejmuje patenty

niezbędne do spełnienia normy, licencjobiorca wytwarzający produkt zgodny z normą będzie musiał zastosować niektóre ¹⁰²  lub wszystkie patenty, o których mowa w tej normie. W takim przypadku, jeżeli licencjodawca wypowie porozumienie o transferze technologii w wyniku zakwestionowania przez licencjobiorcę ważności odpowiednich patentów, licencjobiorca może ponieść znaczną stratę. Nawet jeżeli technologia licencjodawcy nie jest niezbędna do spełnienia normy, może istnieć silny czynnik zniechęcający do kwestionowania, w przypadku gdy technologia ma silną pozycję rynkową, ze względu na trudność, jaką licencjobiorca ma w znalezieniu licencji na opłacalną technologię alternatywną. Kwestia tego, czy utracone korzyści licencjobiorcy byłyby znaczne, a tym samym czy działałyby jak silny czynnik zniechęcający do kwestionowania praw, musi być oceniana w każdym przypadku indywidualnie.

164. Należy jednak również zauważyć, że poza sytuacjami opisanymi w pkt 163 klauzula o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw często nie będzie stanowić istotnego czynnika zniechęcającego do kwestionowania ważności praw, a tym samym nie będzie mieć takiego samego wpływu jak klauzula o niekwestionowaniu ważności praw.

165. W przypadku gdy klauzula o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw jest wykluczona z wyłączenia grupowego i uznaje się, że ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, należy ocenić, czy klauzula ta spełnia warunki określone w art. 101 ust. 3. W tym celu istotna może być ocena, czy klauzula jest niezbędna, aby zachęcić licencjodawcę do udzielenia licencji (przez zapewnienie braku przymusu do dalszej współpracy z licencjobiorcą kwestionującym zasadniczy przedmiot porozumienia licencyjnego). Istotnym czynnikiem w tej ocenie może być również to, czy licencjobiorca w momencie zakwestionowania spełniał wszystkie swoje zobowiązania płynące z porozumienia, zwłaszcza zobowiązanie do uiszczenia uzgodnionych opłat licencyjnych.

166. Klauzule o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw co do zasady rzadziej wywołują skutki antykonkurencyjne w przypadku porozumień licencyjnych na wyłączność. Po udzieleniu licencji wyłącznej licencjodawca sam może znaleźć się w szczególnej sytuacji zależności, ponieważ licencjobiorca będzie jego jedynym źródłem dochodu z praw do licencjonowanej technologii, jeżeli opłaty licencyjne są uzależnione od produkcji z wykorzystaniem licencjonowanych praw, jak ma to często miejsce. W takiej sytuacji zachęta do innowacyjności i udzielania licencji mogłaby zostać osłabiona, gdyby na przykład licencjodawca miał zawrzeć porozumienie z licencjobiorcą wyłącznym, który już nie podejmuje znacznych wysiłków, aby opracowywać, wytwarzać i wprowadzać na rynek produkt (który ma być) wytwarzany z zastosowaniem praw do licencjonowanej technologii ¹⁰³ . Dlatego na mocy TTBER klauzule o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw w przypadku wyłącznych porozumień licencyjnych są objęte wyłączeniem grupowym. Poza obszarem "bezpiecznej przystani" konieczna jest indywidualna ocena poszczególnych przypadków.

167. Z wyłączenia grupowego nie wyklucza się klauzul o niekwestionowaniu ważności praw i o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw, które odnoszą się wyłącznie do know-how. Komisja ocenia te klauzule bardziej pozytywnie, ponieważ po ujawnieniu licencjonowanego know-how jego odzyskanie przez licencjodawcę jest prawdopodobnie bardzo trudne lub niemal niemożliwe. W takich przypadkach nałożony na licencjobiorcę zakaz kwestionowania licencjonowanego know-how może sprzyjać rozpowszechnianiu technologii, jeżeli pozwala słabszym licencjodawcom udzielać licencji silniejszym licencjobiorcom, bez obawy o kwestionowanie know-how z chwilą jego wchłonięcia przez licencjobiorcę.

Ograniczenie wykorzystania przez licencjobiorcę swojej własnej technologii lub jej rozwijania (porozumienia między podmiotami niebędącymi konkurentami)

168. W porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami art. 5 ust. 2 TTBER wyklucza z wyłączenia grupowego wszelkie bezpośrednie lub pośrednie zobowiązania ograniczające zdolność licencjobiorcy do korzystania z jego własnych praw do technologii lub ograniczające zdolność którejkolwiek ze stron do prowadzenia prac badawczo-rozwojowych, chyba że to ostatnie ograniczenie jest konieczne, aby zapobiec ujawnieniu licencjonowanego know-how osobom trzecim. Z merytorycznego punktu widzenia jest to takie samo ograniczenie, jak ograniczenie wymienione w art. 4 ust. 1 lit. d) TTBER, które wchodzi w skład wykazu najpoważniejszych ograniczeń konkurencji mających zastosowanie do porozumień między konkurentami i które opisano w pkt 140-141 powyżej. W pkt 169-170 poniżej przedstawiono wskazówki dotyczące indywidualnej oceny tego rodzaju ograniczeń na podstawie art. 101 Traktatu w porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami.

169. W porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami licencjobiorca zwykle nie dysponuje konkurencyjną technologią. Może się jednak zdarzyć, że do celów TTBER strony zostaną uznane za podmioty niebędące konkurentami, mimo że licencjobiorca dysponuje konkurencyjną technologią. Ma to miejsce w przypadku, gdy licencjobiorca jest właścicielem technologii, ale nie udziela na nią licencji, a licencjodawca nie jest rzeczywistym lub potencjalnym dostawcą na rynku produktowym. Wówczas do celów TTBER strony nie są uznawane za konkurentów ani na rynku technologicznym, ani na rynku produktowym niższego szczebla ¹⁰⁴ . W takich przypadkach należy zapewnić, aby licencjobiorca nie był ograniczony w swojej zdolności do korzystania z własnej technologii i jej dalszego rozwijania. Technologia ta wywiera presję konkurencyjną, którą należy zachować. W opisanej sytuacji ograniczenia dotyczące korzystania przez licencjobiorcę z jego własnych praw do technologii lub prowadzenia prac badawczo-rozwojowych mogą ograniczać konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu i nie spełniać warunków art. 101 ust. 3. Przykładowo, obliczanie opłat licencyjnych, do odprowadzania których zobowiązany jest licencjobiorca, nie tylko z tytułu sprzedaży produktów, które wytwarza w oparciu o licencjonowaną technologię, ale także produktów, które wytwarza jedynie w oparciu o własną technologię, ogranicza, ogólnie rzecz biorąc, jego zdolność do korzystania z własnej technologii.

170. W przypadkach, w których licencjobiorca nie dysponuje konkurencyjną technologią lub jej nie opracowuje, ograniczenie zdolności stron do prowadzenia niezależnych prac badawczo-rozwojowych może ograniczać konkurencję, na przykład gdy dostępnych jest tylko kilka technologii lub gdy strony są ważnym (potencjalnym) źródłem innowacji na rynku. Ma to zwłaszcza miejsce, jeżeli dysponują one niezbędnymi aktywami i umiejętnościami do prowadzenia dalszych prac badawczo-rozwojowych. W takiej sytuacji ograniczenia zdolności stron do prowadzenia prac badawczo-rozwojowych prawdopodobnie nie spełniają warunków określonych w art. 101 ust. 3 Traktatu. Jednakże w innych przypadkach, w których dostępnych jest wiele technologii, a strony nie dysponują szczególnymi aktywami lub umiejętnościami, prawdopodobne jest, że ograniczenie dotyczące prowadzenia prac badawczo-rozwojowych nie wejdzie w zakres art. 101 ust. 1 z uwagi na brak odczuwalnych skutków ograniczających albo spełni warunki określone w art. 101 ust. 3. Ograniczenie może sprzyjać rozpowszechnianiu nowych technologii, na przykład skłaniając licencjobiorcę do skupienia się na wykorzystaniu licencjonowanej technologii i jej rozwijaniu.

3.6. Cofnięcie i zaprzestanie stosowania wyłączenia grupowego

3.6.1. Cofnięcie przywileju wyłączenia grupowego

171. Art. 6 ust. 1 TTBER stanowi, że Komisja może, zgodnie z art. 29 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003, cofnąć przywilej wyłączenia grupowego, jeżeli stwierdzi w konkretnym przypadku, że porozumienie o transferze technologii, do którego ma zastosowanie wyłączenie grupowe, wywołuje skutki niezgodne z art. 101 ust. 3 Traktatu. Art. 6 ust. 2 TTBER stanowi również, że jeżeli organ ochrony konkurencji w państwie członkowskim stwierdzi, że porozumienie o transferze technologii objęte wyłączeniem grupowym wywołuje na terytorium państwa członkowskiego lub w jego części mającej cechy odrębnego rynku geograficznego skutki niezgodne z art. 101 ust. 3, może cofnąć przywilej wyłączenia grupowego w odniesieniu do tego terytorium, zgodnie z art. 29 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1/2003.

172. Ciężar udowodnienia, że porozumienie ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu i nie spełnia co najmniej jednego z warunków określonych w art. 101 ust. 3 ¹⁰⁵ , spoczywa na urzędzie ds. konkurencji, który proponuje cofnięcie przywileju wyłączenia grupowego. Zważywszy, że cofnięcie to oznacza, iż dane porozumienie narusza art. 101 Traktatu, musi mu towarzyszyć decyzja negatywna oparta na art. 5, 7 lub 9 rozporządzenia (WE) nr 1/2003. Cofnięcie przywileju wyłączenia grupowego wywołuje jedynie skutki ex nunc, to znaczy, że nie wpływa ono na objęty wyłączeniem status porozumienia w okresie poprzedzającym dzień, w którym cofnięcie staje się skuteczne.

173. Art. 6 ust. 1 TTBER stanowi, że cofnięcie przywileju może być uzasadnione w szczególności w przypadku, gdy:

a) dostęp technologii osób trzecich do rynku jest ograniczony, na przykład ze względu na kumulacyjne skutki równoległych sieci podobnych restrykcyjnych porozumień zakazujących licencjobiorcom stosowania technologii osób trzecich;

b) dostęp potencjalnych licencjobiorców do rynku jest ograniczony, na przykład ze względu na kumulacyjne skutki równoległych sieci podobnych restrykcyjnych porozumień zakazujących licencjodawcom udzielania licencji innym licencjobiorcom lub ze względu na to, że jedyny właściciel technologii udzielający licencji na odpowiednie prawa do technologii udziela licencji wyłącznej licencjobiorcy, który już prowadzi działalność na rynku produktowym na podstawie praw do technologii substytucyjnych.

174. Art. 6 ust. 1 lit. a) TTBER odnosi się do możliwości cofnięcia przywileju wyłączenia grupowego w przypadkach, gdy licencjodawcy będący osobami trzecimi, w tym potencjalni licencjodawcy, zostają wykluczeni z właściwych rynków technologicznych ze względu na efekt kumulacji sieci porozumień o transferze technologii, które zakazują licencjobiorcom korzystania z konkurencyjnych technologii. Zamknięcie dostępu do rynku innym licencjodawcom może pojawić się w przypadkach, w których większość przedsiębiorstw na rynku, które mogłyby nabyć konkurencyjną licencję, nie może tego uczynić wskutek porozumień ograniczających konkurencję i w których potencjalni licencjobiorcy napotykają stosunkowo duże bariery wejścia na rynek. Art. 6 ust. 1 lit. b) TTBER odnosi się do możliwości cofnięcia w przypadkach, gdy inni licencjobiorcy zostają wykluczeni z dostępu do rynku ze względu na efekt kumulacji porozumień o transferze technologii, które zakazują licencjobiorcom udzielania licencji innym licencjobiorcom, a tym samym uniemożliwiają potencjalnym licencjobiorcom uzyskanie dostępu do niezbędnej technologii. Zagadnienie utrudnienia dostępu do rynku omówiono szerzej w częściach 4.2.2 i 4.2.7 niniejszych wytycznych.

175. Wycofanie przywileju wyłączenia grupowego może być również uzasadnione, jeżeli:

a) konkurencja między licencjodawcami jest ograniczona w wyniku nałożenia przez znaczną liczbę konkurujących licencjodawców wymogów, aby ich licencjobiorcy rozszerzyli na nich korzystniejsze warunki uzgodnione z innymi licencjodawcami;

b) dostęp klientów do produktów objętych umową jest nadmiernie ograniczony w wyniku ograniczeń zdolności licencjodawcy lub licencjobiorców do prowadzenia sprzedaży biernej na wyłącznym terytorium lub na rzecz wyłącznej grupy klientów zastrzeżonej dla licencjodawcy lub licencjobiorcy;

c) opłaty licencyjne na właściwym rynku technologicznym kształtują się na poziomie wyższym niż poziom konkurencyjny, w wyniku efektu kumulacji podobnych porozumień o licencjonowaniu wzajemnym między konkurującymi przedsiębiorstwami.

3.6.2. Zaprzestanie stosowania TTBER

176. Art. 7 TTBER stanowi, że Komisja może wyłączyć z zakresu stosowania TTBER, w drodze rozporządzenia, równoległe sieci podobnych porozumień, jeżeli porozumienia obejmują więcej niż 50 % rynku właściwego. Środek taki nie jest skierowany do przedsiębiorstw indywidualnych, lecz dotyczy wszystkich przedsiębiorstw, których porozumienia zdefiniowano w rozporządzeniu stanowiącym o niestosowaniu TTBER.

177. Cofnięcie przez Komisję, na podstawie art. 6, korzyści wynikających z TTBER oznacza przyjęcie decyzji na podstawie art. 7 lub 9 rozporządzenia (WE) nr 1/2003, natomiast skutkiem rozporządzenia Komisji przyjętego na podstawie art. 7 TTBER, stwierdzającego, że TTBER nie ma zastosowania, jest usunięcie korzyści wynikających z TTBER w odniesieniu do ograniczeń i rynków określonych w tym rozporządzeniu oraz przywrócenie pełnego stosowania art. 101 ust. 1 i 3 Traktatu w odniesieniu do tych ograniczeń i rynków. W następstwie przyjęcia rozporządzenia na podstawie art. 7 TTBER przedsiębiorstwa muszą zatem skorzystać z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz decyzji, zawiadomień i wytycznych Komisji jako wskazówek dotyczących stosowania art. 101 do odpowiednich porozumień. W stosownym przypadku Komisja podejmie decyzję w indywidualnej sprawie, aby zapewnić wskazówki dla przedsiębiorstw działających na danym rynku.

178. Do celów obliczenia wskaźnika pokrycia rynku wynoszącego 50 % należy uwzględnić każdą indywidualną sieć porozumień o transferze technologii zawierających ograniczenia lub grupę różnych ograniczeń o podobnym wpływie na rynek.

179. Art. 7 TTBER nie nakłada na Komisję obowiązku działania, jeżeli zostanie przekroczony 50 % wskaźnik pokrycia rynku. Generalnie przyjęcie rozporządzenia zgodnie z art. 7 jest właściwe wówczas, gdy jest prawdopodobne, że dostęp do rynku właściwego lub konkurencja na tym rynku są znacznie ograniczone. Oceniając potrzebę zastosowania art. 7, Komisja rozważy, czy indywidualne cofnięcie byłoby właściwszym środkiem prawnym. Może to zależeć w szczególności od liczby konkurencyjnych przedsiębiorstw przyczyniających się do efektu kumulacji dla rynku lub liczby dotkniętych nim rynków geograficznych na obszarze Unii.

180. Każde rozporządzenie przyjęte na mocy art. 7 TTBER musi mieć wyraźnie określony zakres. Dlatego po pierwsze, Komisja musi zdefiniować właściwy(-e) rynek(-ki) produktowy(-e) i geograficzny(-e) oraz, po drugie, musi określić rodzaj ograniczeń, do których TTBER nie będzie już miało zastosowania. Jeżeli chodzi o ten ostatni aspekt, Komisja może zmodyfikować zakres rozporządzenia stosowanie do problemu w zakresie konkurencji, do którego zamierza się odnieść. Przykładowo, o ile przy ustalaniu wskaźnika pokrycia rynku wynoszącego 50 % uwzględnione zostaną wszystkie równoległe sieci porozumień zakazujących konkurencji, o tyle Komisja może ograniczyć zakres rozporządzenia na przykład do zakazu konkurowania przekraczającego określony czas. W stosownych okolicznościach Komisja może również sformułować wskazówki poprzez określenie poziomu udziału rynkowego, który w kontekście konkretnego rynku może być postrzegany jako niedostateczny do tego, aby pojedyncze przedsiębiorstwo miało znaczący udział w efekcie kumulacji. Zasadniczo, gdy udział w rynku produktów, w których wykorzystana jest technologia indywidualnego licencjodawcy, nie przekracza 5 %, nie uznaje się, że porozumienie lub sieć porozumień obejmujących tę technologię przyczyniają się w istotny sposób do osiągnięcia łącznego efektu zamknięcia ¹⁰⁶ .

181. Okres przejściowy nie krótszy niż sześć miesięcy, który Komisja musi wyznaczyć na mocy art. 7 ust. 2 TTBER, ma na celu umożliwienie zainteresowanym przedsiębiorstwom takie dostosowanie porozumień, aby uwzględniały one zaprzestanie stosowania TTBER.

182. Rozporządzenie o niestosowaniu TTBER nie ma wpływu na wyłączenie grupowe danych porozumień w okresie poprzedzającym jego wejście w życie.

4. STOSOWANIE ART. 101 UST. 1 I UST. 3 TRAKTATU POZA ZAKRESEM STOSOWANIA TTBER

4.1. Ogólne ramy analizy

183. Porozumienia nieobjęte wyłączeniem grupowym, przykładowo ze względu na przekroczenie progów udziału w rynku przewidzianych w TTBER lub ze względu na fakt, że porozumienie dotyczy więcej niż dwóch stron, nie podlegają domniemaniu niezgodności z prawem. Takie porozumienia wymagają indywidualnej oceny na podstawie art. 101 Traktatu. Porozumienia, które albo nie ograniczają konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 albo spełniają warunki określone w art. 101 ust. 3, są ważne i wykonalne.

"Bezpieczna przystań" w przypadku istnienia dostatecznych technologii kontrolowanych niezależnie

184. W celu propagowania większej przewidywalności poza zakresem stosowania TTBER oraz ograniczenia szczegółowej analizy do przypadków, które mogą powodować rzeczywiste problemy w zakresie konkurencji, Komisja uważa, że w przypadku braku najpoważniejszych ograniczeń konkurencji naruszenie art. 101 Traktatu jest mało prawdopodobne, jeżeli oprócz licencjonowanej technologii istnieją co najmniej cztery niezależne konkurencyjne technologie. Niezależna konkurencyjna technologia musi w takim przypadku być własnością osoby trzeciej lub być przez nią kontrolowana i substytucyjna w stosunku do licencjonowanej technologii, biorąc pod uwagę jej właściwości, należne z jej tytułu opłaty licencyjne, siłę rynkową (w tym na przykład wielkość sprzedaży produktów, w których wykorzystana jest technologia) i przeznaczenie ¹⁰⁷ . Presja konkurencyjna wywierana przez technologię jest ograniczona, jeżeli nie jest ona ekonomicznie opłacalnym substytutem dla licencjonowanej technologii. Przykładowo, jeżeli wskutek efektów sieciowych na rynku konsumenci wykazują silne preferencje dla produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, inne technologie mogą nie być rzeczywistym rozwiązaniem alternatywnym, a zatem wywierać jedynie ograniczoną presję konkurencyjną.

185. Fakt, że "bezpieczna przystań" określona w pkt 184 nie obejmuje porozumienia, nie oznacza, że porozumienie jest objęte zakresem stosowania art. 101 ust. 1 Traktatu ani że nie spełniono warunków określonych w art. 101 ust. 3 Traktatu. Takie porozumienia wymagają indywidualnej oceny w oparciu o zasady określone w niniejszych wytycznych.

4.1.1. Czynniki istotne dla oceny na podstawie art. 101 ust. 1 Traktatu

186. Jeżeli porozumienie nie zawiera ograniczeń ze względu na cel, należy ocenić, czy skutkuje ono ograniczeniem konkurencji ¹⁰⁸ . Przykłady możliwych skutków ograniczających można znaleźć w części 2.2.3 niniejszych wytycznych.

187. Przy ocenie, czy porozumienie stwarza odczuwalne ograniczenie konkurencji, należy uwzględnić sposób funkcjonowania konkurencji na danym rynku. W tym kontekście istotne są następujące czynniki:

a) charakter porozumienia;

b) pozycja rynkowa stron;

c) pozycja rynkowa konkurentów;

d) pozycja rynkowa nabywców na rynkach właściwych;

e) bariery wejścia;

f) dynamika rynku.

188. Znaczenie poszczególnych czynników może się zmieniać w zależności od przypadku i zależeć od wszystkich innych czynników. Na przykład wysoki udział w rynku jest zwykle dobrym wskaźnikiem władzy rynkowej, ale w przypadku niskich barier wejścia może nie być wskaźnikiem władzy rynkowej. Dlatego też nie jest możliwe przedstawienie wiążących zasad co do względnego znaczenia poszczególnych czynników.

189. Charakter porozumienia obejmuje relacje konkurencyjne między stronami oraz zawarte w porozumieniu ograniczenia. Jeśli chodzi o ograniczenia, niezbędne jest oderwanie się od treści porozumienia. Ukryte ograniczenia mogą wynikać na przykład ze sposobu, w jaki porozumienie jest wdrażane, lub z zachęt, jakie ono stwarza.

190. Pozycja rynkowa stron, w tym każdego przedsiębiorstwa formalnie lub faktycznie przez nie kontrolowanego, wskazuje na stopień (ewentualnej) władzy rynkowej licencjodawcy, licencjobiorcy lub ich obu. Im wyższy jest ich udział w rynku, tym większa jest prawdopodobnie ich władza rynkowa. Ma to szczególnie miejsce w przypadkach, w których udział w rynku odzwierciedla przewagę pod względem kosztów lub inne rodzaje przewagi konkurencyjnej wobec konkurentów. Taka przewaga pozwalająca na skuteczne konkurowanie może przykładowo wynikać z faktu bycia pierwszym oferentem na rynku, posiadania patentów niezbędnych do spełnienia normy lub lepszej technologii. Udziały w rynku są jednak tylko jednym z czynników służących ocenie pozycji rynkowej. Przykładowo - w przypadku rynków technologicznych - udziały w rynku mogą nie zawsze być dobrym wskaźnikiem względnej siły danej technologii, a dane liczbowe dotyczące udziału w rynku mogą się znacząco różnić, w zależności od różnych możliwych metod obliczenia.

191. W ramach oceny pozycji rynkowej konkurentów uwzględnia się także udziały w rynku oraz potencjalne słabe i mocne strony z punktu widzenia konkurencji. Im silniejsi i liczniejsi rzeczywiści konkurenci, tym mniejsze ryzyko, że strony będą w stanie korzystać z władzy rynkowej. Większe zagrożenie zmową może jednak powodować taka struktura rynku, w której konkurentów jest niewielu, a ich pozycja rynkowa (wielkość, koszty, potencjał badawczo-rozwojowy itd.) jest podobna.

192. Pozycja rynkowa nabywców dostarcza informacji, czy dużą siłę nabywczą posiada jeden czy kilku nabywców. Głównym wskaźnikiem siły nabywczej jest udział nabywcy w rynku zakupów. Ten udział odzwierciedla znaczenie jego popytu dla ewentualnych dostawców. Inne wskaźniki koncentrują się na pozycji nabywcy na rynku, który zaopatruje, w tym także na zasięgu geograficznym jego punktów sprzedaży i wizerunku jego marki wśród konsumentów końcowych. W niektórych sytuacjach siła nabywcza może powstrzymać licencjodawcę lub licencjobiorcę przed wykorzystaniem władzy rynkowej, a tym samym rozwiązać problem związany z konkurencją, który by się w przeciwnym razie pojawił. Ma to zwłaszcza miejsce w przypadku, gdy silni nabywcy dysponują zdolnościami i zachętami do wprowadzenia na rynek nowych źródeł dostaw w razie niewielkiego lecz stałego wzrostu cen względnych.

193. Bariery wejścia są mierzone według zakresu, w jakim przedsiębiorstwa obecne na rynku mogą podnieść ceny powyżej poziomu konkurencyjnego bez przyciągania nowych wejść na rynek. Przy braku barier wejścia, łatwe i szybkie wejście na rynek sprawiłoby, że zwiększenie cen stałoby się nieopłacalne. Co do zasady bariery wejścia na rynek można uznać za niskie, jeżeli prawdopodobne jest, iż w ciągu jednego lub dwóch lat nastąpi skuteczne wejście na rynek, wystarczające do tego, aby uniemożliwić albo ograniczyć wykorzystanie władzy rynkowej.

194. Bariery wejścia na rynek mogą być wynikiem wielu czynników, takich jak korzyści skali i zakresu (w tym efekty sieciowe), uregulowania rządowe (w szczególności gdy ustanawiają one wyłączne prawa), pomoc państwa, taryfy przywozowe, prawa własności intelektualnej, własność zasobów, jeżeli podaż jest ograniczona np. z powodu naturalnych ograniczeń, konieczna infrastruktura, przewaga pioniera lub lojalność konsumentów wobec marki ukształtowana przez intensywną działalność reklamową w określonym okresie. Funkcję bariery wejścia na rynek pełnić mogą także porozumienia ograniczające zawarte przez przedsiębiorstwa, zamykając dostęp do rynku i wykluczając (potencjalnych) konkurentów. Bariery te mogą występować na każdym etapie prac badawczo- rozwojowych, produkcji i dystrybucji. Kwestia, czy którekolwiek z tych czynników powinny być opisane jako bariery wejścia, zależy w szczególności od tego, czy pociągają one za sobą koszty utopione. Koszty utopione to koszty, które trzeba ponieść, wchodząc na rynek lub działając na nim i które uległyby utracie przy jego opuszczeniu. Im więcej kosztów utopionych, tym bardziej potencjalni kandydaci do wejścia na rynek muszą zważyć związane z tym ryzyko i tym bardziej wiarygodne mogą być groźby przedsiębiorstw już istniejących na rynku, że sprostają one nowej konkurencji, ponieważ koszty utopione powodują, iż opuszczenie rynku jest dla nich kosztowne. Ogólnie rzecz biorąc, wejście na rynek wymaga poniesienia kosztów utopionych, czasem mniejszych, a czasem większych. Dlatego też faktyczna konkurencja jest zazwyczaj bardziej efektywna i będzie mieć większą wagę podczas oceniania danego przypadku niż konkurencja potencjalna.

195. Konieczne jest również uwzględnienie dynamiki rynków właściwych. Na niektórych dynamicznych rynkach potencjalne negatywne skutki określonych ograniczeń mogą być mniej problematyczne, ponieważ wystarczającą presję może wywierać zewnętrzna konkurencja "międzytechnologiczna" ze strony dynamicznych i innowacyjnych konkurentów. Natomiast w innych przypadkach ograniczenia mogą zapewnić przedsiębiorstwu obecnemu na dynamicznym rynku trwałą przewagę konkurencyjną, a tym samym wywołać odczuwalne skutki ograniczające. Może się tak zdarzyć w przypadku, gdy ograniczenie uniemożliwia konkurentom korzystanie z efektów sieciowych lub gdy rynek jest podatny na działanie na rzecz największego konkurenta.

196. Podczas oceny konkretnych ograniczeń mogą być brane pod uwagę inne czynniki. Obejmują one efekt kumulacji, czyli zasięg rynkowy podobnych porozumień, czas trwania porozumień, otoczenie prawne i zachowania mogące wskazywać na zmowy lub je ułatwiać, jak np. pozycja dominująca w zakresie cen, wcześniej ogłoszone zmiany cen i dyskusje o "właściwej" cenie, sztywność cen w odpowiedzi na nadwyżki mocy produkcyjnych, dyskryminacja cenowa oraz wcześniejsze zmowy.

4.1.2. Czynniki istotne dla oceny na podstawie art. 101 ust. 3 Traktatu

197. Porozumienia o transferze technologii, które ograniczają konkurencję, mogą również wywoływać pozytywny wpływ na konkurencję w postaci podniesienia efektywności, co może przewyższyć ich negatywny wpływ na konkurencję. Oceny pozytywnego wpływu na konkurencję dokonuje się w ramach art. 101 ust. 3 Traktatu, który zawiera wyjątek od zakazu określonego w art. 101 ust. 1. Aby wyjątek ten miał zastosowanie, porozumienie o transferze technologii musi spełniać cztery warunki art. 101 ust. 3 (zob. pkt 9 niniejszych wytycznych). Przedsiębiorstwo, które powołuje się na art. 101 ust. 3, powinno za pomocą przekonujących argumentów i dowodów wykazać, że cztery warunki zostały spełnione ¹⁰⁹ .

198. Oceny porozumień ograniczających na podstawie art. 101 ust. 3 Traktatu dokonuje się w ich rzeczywistym kontekście ¹¹⁰  i na podstawie aktualnych w danej chwili faktów. W ocenie uwzględnia się zatem istotne zmiany stanu faktycznego. Wyjątek określony w art. 101 ust. 3 ma zastosowanie, dopóki spełniane są cztery warunki i przestaje mieć zastosowanie, kiedy sytuacja ta ulegnie zmianie ¹¹¹ . Stosując art. 101 ust. 3, należy jednak wziąć pod uwagę wartość początkowych inwestycji utopionych dokonanych przez którąkolwiek ze stron oraz czas i ograniczenia niezbędne do odzyskania środków inwestycyjnych zaangażowanych w podnoszenie efektywności. Art. 101 nie może być stosowany bez uwzględnienia inwestycji wcześniejszych poczynionych przez strony oraz związanego z nimi ryzyka. Ryzyko, które ponoszą strony, oraz wartość inwestycji utopionych, które muszą poczynić, aby możliwa była realizacja porozumienia, mogą zatem sprawić, że porozumienie znajdzie się poza zakresem stosowania art. 101 ust. 1 lub że będzie spełniało warunki określone w art. 101 ust. 3 przez okres wymagany do odzyskania poniesionych nakładów inwestycyjnych.

199. Pierwszy warunek określony w art. 101 ust. 3 Traktatu wymaga oceny obiektywnych korzyści wynikających z porozumienia. Przykłady takich korzyści przedstawiono w części 2.2 niniejszych wytycznych.

200. Zgodnie z trzecim warunkiem zawartym w art. 101 ust. 3 porozumienie nie może nakładać ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia obiektywnych korzyści wynikających z porozumienia. Aby ocenić, czy kryterium niezbędności jest spełnione, Komisja zbada w szczególności, czy prowadzenie danej działalności jest bardziej efektywne w przypadku istnienia konkretnych ograniczeń niż w przypadku braku danego ograniczenia. Dokonując takiej oceny, należy wziąć pod uwagę warunki rynkowe i realia, w jakich działają strony porozumienia. Przedsiębiorstwa powołujące się korzyści wynikające z art. 101 ust. 3 nie są zobowiązane do rozważenia hipotetycznych i teoretycznych alternatyw. Muszą jednak wyjaśnić i wykazać, dlaczego na pozór realistyczne i znacznie mniej restrykcyjne alternatywy nie podniosłyby w takim samym stopniu efektywności. Jeśli zastosowanie alternatywy, która wydaje się realistyczna pod względem handlowym i mniej restrykcyjna, prowadziłoby do istotnej utraty efektywności, dane ograniczenie uznaje się za niezbędne. W niektórych przypadkach konieczne może być też zbadanie, czy porozumienie jako takie jest niezbędne do osiągnięcia wspomnianych korzyści. Jednakże zwykłe udzielanie licencji między dwiema stronami zasadniczo wymaga tylko zbadania niezbędności indywidualnych ograniczeń. Zwykle dla porozumienia licencyjnego jako takiego nie istnieje inne rozwiązanie o mniej ograniczających skutkach.

201. W drugim warunku określonym w art. 101 ust. 3 przewidziano wymóg, zgodnie z którym konsumenci muszą otrzymać słuszną część korzyści. Oznacza to, że konsumenci produktów wytwarzanych na podstawie licencji muszą otrzymać przynajmniej rekompensatę za negatywne skutki porozumienia ¹¹² . Oznacza to, że przyrost efektywności musi w pełni równoważyć możliwy negatywny wpływ na ceny, produkcję i inne istotne parametry spowodowane przez porozumienie. Może to nastąpić poprzez zmianę struktury kosztów danego przedsiębiorstwa, tworzącą zachętę do obniżki cen albo poprzez umożliwienie konsumentom dostępu do nowych lub ulepszonych produktów, które zrekompensują ewentualny wzrost cen ¹¹³ .

202. Ostatni warunek określony w art. 101 ust. 3 Traktatu wymaga, aby porozumienie nie dawało stronom możliwości wyeliminowania konkurencji w odniesieniu do znacznej części danych produktów. Zakłada to analizę pozostałej presji konkurencyjnej na rynek oraz wpływu porozumienia na takie źródła konkurencji. Przy stosowaniu tego warunku należy uwzględnić związek między art. 101 ust. 3 i art. 102 Traktatu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stosowanie art. 101 ust. 3 nie może być przeszkodą dla stosowania art. 102 ¹¹⁴ . Fakt, że porozumienie w znacznym stopniu ogranicza konkurencję pod względem jednego istotnego parametru, nie musi

oznaczać, że nastąpiło jej wyeliminowanie w rozumieniu art. 101 ust. 3. Grupa technologii może przykładowo prowadzić do powstania normy branżowej de facto, która dopuszcza niewielką konkurencję między formatami technologicznymi. Z chwilą przyjęcia konkretnego formatu przez głównych uczestników rynku, efekty sieciowe mogą sprawić, że przetrwanie alternatywnych formatów będzie bardzo trudne. Nie zawsze jednak stworzenie normy branżowej de facto eliminuje konkurencję w rozumieniu ostatniego warunku, o którym mowa w art. 101 ust. 3, w szczególności w przypadku, gdy dostawcy mogą konkurować pod względem ceny, jakości, wyboru, innowacyjności i cech produktu.

4.2. Stosowanie art. 101 Traktatu do różnego rodzaju ograniczeń licencyjnych

203. Niniejsza część poświęcona jest różnym rodzajom ograniczeń powszechnie spotykanym w porozumieniach o transferze technologii. Ograniczenia, które przedstawiono już w innych częściach niniejszych wytycznych, zwłaszcza w części 3.4 o najpoważniejszych ograniczeniach konkurencji i części 3.5 o wykluczonych ograniczeniach, zostały w niniejszej części ujęte jedynie skrótowo.

204. Niniejsza część obejmuje porozumienia między konkurentami oraz porozumienia między podmiotami niebędącymi konkurentami. W odniesieniu do porozumień między konkurentami wyróżnia się - tam, gdzie jest to stosowne - porozumienia wzajemne i porozumienia jednostronne. Rozróżnienie takie nie jest konieczne w przypadku porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami. Jeżeli przedsiębiorstwa nie są rzeczywistymi ani potencjalnymi konkurentami na właściwym rynku technologicznym ani na rynku produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, licencja wzajemna - z praktycznego punktu widzenia - równoważna z dwoma osobnymi licencjami. Inaczej jest w przypadku porozumień, w których strony tworzą wspólnie pakiet technologii, następnie licencjonowany na rzecz osób trzecich. Takie ustalenia ujęto w części 4.4 niniejszych wytycznych.

205. Niniejsza część nie obejmuje określonych zobowiązań zawartych w porozumieniach o transferze technologii, które zasadniczo nie ograniczają konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu. Zobowiązania te obejmują m.in.:

a) zachowanie poufności;

b) zakaz udzielania sublicencji przez licencjobiorców;

c) zakaz korzystania z praw do licencjonowanej technologii po wygaśnięciu porozumienia, o ile takie prawa zachowują ważność;

d) wspieranie licencjodawcy w egzekwowaniu licencjonowanych praw własności intelektualnej;

e) uiszczanie minimalnych opłat licencyjnych lub wytwarzanie minimalnej ilości produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia;

f) korzystanie ze znaku towarowego licencjodawcy lub umieszczanie jego nazwy na produkcie.

4.2.1. Opłaty licencyjne

206. Strony porozumienia o transferze technologii mogą, ogólnie rzecz biorąc, dowolnie określać wysokość opłaty licencyjnej uiszczanej przez licencjobiorcę oraz sposób płatności, nie wchodząc w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Zasadę tę stosuje się zarówno do porozumień między konkurentami, jak i do porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami. Opłaty licencyjne mogą być pobierane np. w postaci płatności ryczałtowych, odsetka ceny sprzedaży lub stałej kwoty za każdy produkt, w którym wykorzystana jest licencjonowana technologia. W przypadku, w którym licencjonowana technologia dotyczy wkładu wykorzystanego w produkcie końcowym, obliczanie opłat licencyjnych na podstawie ceny produktu końcowego, o ile jest w nim wykorzystana licencjonowana technologia, z zasady nie ogranicza konkurencji ¹¹⁵ . Opłaty licencyjne z tytułu korzystania z oprogramowania obliczone na podstawie liczby użytkowników oraz liczby urządzeń są ogólnie zgodne z art. 101 ust. 1.

207. Poza wyłączeniem grupowym postanowienia dotyczące opłat licencyjnych zawarte w porozumieniach o transferze technologii między konkurentami mogą ograniczać konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli konkurenci udzielają sobie licencji wzajemnych i nakładają opłaty licencyjne wyraźnie nieproporcjonalne do wartości rynkowej licencji oraz jeżeli strony mają podobne struktury kosztów lub jeżeli opłaty te mają znaczny wpływ na ceny rynkowe. Dokonując oceny nieproporcjonalności opłat licencyjnych, trzeba przeanalizować opłaty uiszczane przez innych licencjobiorców na rynku produktowym za te same technologie lub za technologie substytucyjne. W takich przypadkach spełnienie warunków określonych w art. 101 ust. 3 jest mało prawdopodobne.

208. Wyłączenie grupowe ma zastosowanie wyłącznie do porozumień o transferze technologii, dopóki prawa do technologii udzielone na mocy porozumienia zachowują ważność. Jednakże porozumienia, które zawierają zobowiązania do uiszczania opłaty licencyjnej wykraczające poza okres ważności praw do licencjonowanej technologii, niekoniecznie ograniczają konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu ¹¹⁶ . Takie zobowiązania mogą umożliwić licencjobiorcy rozłożenie opłat licencyjnych na dłuższy okres. Jeżeli po wygaśnięciu praw do licencjonowanej technologii zgodnie z prawem osoby trzecie mogą wykorzystywać tę technologię i wywierać wystarczającą presję konkurencyjną na rynku, jest mało prawdopodobne, aby opłaty licencyjne po wygaśnięciu ograniczały konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1.

209. W przypadku porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami wyłączenie grupowe obejmuje porozumienia, w których opłaty licencyjne obliczane są zarówno na podstawie produktów wytwarzanych z wykorzystaniem licencjonowanej technologii, jak i produktów wytwarzanych z wykorzystaniem technologii licencjonowanych od osób trzecich. Takie ustalenia mogą ułatwiać obliczanie opłat licencyjnych. Mogą jednak także prowadzić do wykluczenia, zwiększając koszty korzystania z wkładu osób trzecich, a zatem mieć skutek podobny do skutku zakazu konkurowania. Jeżeli opłaty licencyjne odprowadzane są nie tylko od produktów wytwarzanych w oparciu o licencjonowaną technologię, ale także od produktów wytwarzanych w oparciu o technologię osób trzecich, wówczas zwiększą one koszty tych ostatnich produktów i zmniejszą popyt na technologię osób trzecich. Poza wyłączeniem grupowym należy zatem rozważyć, czy ograniczenie powoduje efekt zamknięcia. W tym celu zaleca się korzystanie z ram analitycznych dotyczących zakazu konkurowania (zob. część 4.2.7 niniejszych wytycznych). W przypadku odczuwalnego efektu zamknięcia porozumienia takie wchodzą w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Jest również mało prawdopodobne, aby spełniały one warunki określone w art. 101 ust. 3, chyba że nie istnieje inny praktyczny sposób obliczenia opłat licencyjnych i monitorowania ich płatności.

4.2.2. Licencje wyłączne i ograniczenia sprzedaży

210. Do celów niniejszych wytycznych właściwe jest wyróżnienie ograniczeń dotyczących produkcji na określonym terytorium (licencje wyłączne lub licencje jedyne) oraz ograniczeń w zakresie sprzedaży produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, na określonym terytorium lub na rzecz określonej grupy klientów.

4.2.2.1. Licencje wyłączne i licencje jedyne

211. "Licencja wyłączna" oznacza, że sam licencjodawca nie jest uprawniony do prowadzenia produkcji z wykorzystaniem praw do licencjonowanej technologii ani nie jest uprawniony do udzielania osobom trzecim licencji na prawa do technologii ogólnie, do określonego zastosowania lub na określonym terytorium. W takich przypadkach licencjobiorca jest jedyną stroną uprawnioną do prowadzenia produkcji w oparciu o prawa do licencjonowanej technologii do celów zastosowania lub na danym terytorium.

212. "Licencja jedyna" oznacza, że licencjodawca zobowiązuje się nie udzielać osobom trzecim licencji na produkcję na danym terytorium, ale sam zachowuje prawo do samodzielnej produkcji z zastosowaniem licencjonowanej technologii.

213. W przypadku gdy licencjodawca zobowiązuje się nie prowadzić samodzielnej produkcji ani nie udzielać innych licencji na produkcję na danym terytorium, terytorium to może obejmować cały świat lub jakąkolwiek jego część.

214. Licencjom wyłącznym lub jedynym często towarzyszą ograniczenia sprzedaży, które ograniczają strony w zakresie obszaru, na którym mogą sprzedawać produkty, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia.

215. Wzajemne licencje wyłączne między konkurentami są formą podziału rynku i klientów oraz stanowią najpoważniejsze ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER. Wzajemne licencje jedyne między konkurentami podlegają jednak wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 20 %. W ramach takich porozumień strony wzajemnie zobowiązują się do nieudzielania osobom trzecim licencji na korzystanie ze swoich konkurencyjnych technologii, ale mogą nadal same korzystać z tych technologii. Jeżeli strony dysponują znaczącą pozycją rynkową, porozumienia takie mogą ułatwiać zmowę, gwarantując stronom, że są na rynku jedynym źródłem produkcji opartej na licencjonowanych technologiach.

216. Niewzajemne licencje wyłączne między konkurentami podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 20 %. Powyżej progu udziału w rynku licencje wyłączne mogą wywoływać skutki ograniczające. Im większa jest władza rynkowa każdej ze stron, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia skutków ograniczających konkurencję. Jeżeli licencja wyłączna obejmuje cały świat, oznacza to opuszczenie rynku przez licencjodawcę. Jeżeli wyłączność ogranicza się do konkretnego terytorium, np. państwa członkowskiego, porozumienie oznacza, że licencjodawca powstrzymuje się od produkowania towarów i świadczenia usług z wykorzystaniem licencjonowanej technologii na danym terytorium. Aby ocenić takie licencje wyłączne, należy wziąć pod uwagę władzę rynkową licencjodawcy i licencjobiorcy. Jeżeli obie strony dysponują dość słabą pozycją rynkową na rynku produktowym i licencjodawca nie posiada zdolności do efektywnego korzystania z technologii na terytorium licencjobiorcy, mało prawdopodobne jest, aby porozumienie wchodziło w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Szczególny przypadek zachodzi wówczas, gdy licencjodawca i licencjobiorca konkurują ze sobą jedynie na rynku technologicznym. Przykładowo, gdy licencjodawca to instytut badawczy lub niewielkie przedsiębiorstwo badawcze, jak np. przedsiębiorstwo typu spin-off, konkurujące z licencjobiorcą wyłącznie na rynku technologicznym, może on nie posiadać zdolności produkcyjnych lub dystrybucyjnych pozwalających na skuteczne wprowadzenie na rynek produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia. W takich przypadkach licencjodawca może nie być w stanie konkurować na rynku produktowym niższego szczebla. W związku z tym jest mało prawdopodobne, aby licencja wyłączna ograniczała konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1, pod warunkiem że licencjobiorca nie ma znaczącej pozycji rynkowej na rynku produktowym.

217. Licencje wyłączne między podmiotami niebędącymi konkurentami - w zakresie, w jakim wchodzą w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu - przypuszczalnie spełniają warunki określone w art. 101 ust. 3. Licencja wyłączna jest często niezbędna, aby skłonić licencjobiorcę do inwestowania w licencjonowaną technologię i stosunkowo szybkiego wprowadzenia produktów na rynek. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których licencjobiorca musi dokonać dużych inwestycji w dalszy rozwój licencjonowanej technologii. Wystąpienie przeciwko wyłączności, z chwilą gdy licencjobiorca dzięki licencjonowanej technologii odniósł sukces ekonomiczny, pozbawiłoby go zwrotu z inwestycji i byłoby szkodliwe dla konkurencji, rozpowszechniania technologii i innowacyjności. Komisja będzie więc jedynie w wyjątkowych przypadkach interweniować przeciwko licencjom wyłącznym w porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami, niezależnie od terytorialnego zasięgu licencji.

218. Jeżeli jednak licencjobiorca posiada już możliwą do zastąpienia technologię, którą wykorzystuje do produkcji wewnętrznej, licencja wyłączna może nie być konieczna do zapewnienia licencjobiorcy zachęty do wprowadzenia produktu na rynek. W takich przypadkach udzielanie licencji wyłącznej może wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu, w szczególności gdy licencjobiorca ma władzę rynkową na rynku produktowym. Aby art. 101 ust. 1 miał zastosowanie, wejście na rynek technologiczny musi być trudne, a licencjonowana technologia musi stanowić rzeczywiste źródło konkurencji na rynku. W takim przypadku licencja wyłączna może wykluczyć licencjobiorców będących osobami trzecimi, zwiększyć bariery wejścia i pozwolić licencjobiorcy na utrzymanie lub wzmocnienie władzy rynkowej. Skutki ograniczające konkurencję są szczególnie prawdopodobne w przypadku, gdy licencjobiorca o znaczącej pozycji rynkowej otrzymuje licencję wyłączną na jedną lub więcej konkurencyjnych technologii. W takim przypadku jest mało prawdopodobne, aby licencja wyłączna spełniała warunki określone w art. 101 ust. 3.

219. Porozumienia, zgodnie z którymi strony udzielają sobie licencji wzajemnych i zobowiązują się do nieudzielania licencji osobom trzecim, budzą szczególne zastrzeżenia, gdy powstały w ten sposób pakiet technologii prowadzi do powstania normy branżowej de facto, do której muszą mieć dostęp osoby trzecie, aby skutecznie konkurować na rynku. W takich przypadkach porozumienie prowadzi do zamkniętej normy zastrzeżonej dla stron porozumienia. Omawiane porozumienia oceniane będą przez Komisję według takich samych zasad, jak te dotyczące grup technologii (zob. część 4.4 niniejszych wytycznych). W szczególności licencje na technologie, które leżą u podstaw takiej normy, powinny być zwykle udzielane osobom trzecim na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach (FRAND, z ang. fair, reasonable and non-discriminatory) ¹¹⁷ . W przypadku gdy strony porozumienia konkurują z osobami trzecimi na istniejącym rynku produktowym, a porozumienia dotyczą tego właśnie rynku, zamknięta norma może mieć znaczące skutki wyłączające. Takiego negatywnego wpływu na konkurencję można uniknąć jedynie poprzez udzielanie licencji również osobom trzecim.

4.2.2.2. Ograniczenia sprzedaży

220. W odniesieniu do ograniczeń sprzedaży należy dokonać rozróżnienia między porozumieniami między konkurentami a porozumieniami między podmiotami niebędącymi konkurentami.

221. Ograniczenia sprzedaży czynnej i biernej nałożone na jedną lub obie strony w porozumieniu wzajemnym między konkurentami są formą podziału rynku i klientów i stanowią najpoważniejsze ograniczenia konkurencji w myśl art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER. Takie ograniczenia sprzedaży wchodzą w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu i jest mało prawdopodobne, aby spełniały warunki określone w art. 101 ust. 3. Zasadniczo uważa się je za podział rynku, ponieważ uniemożliwiają zainteresowanej stronie prowadzenie czynnej i biernej sprzedaży na terytoriach i na rzecz grup klientów, którym strona ta rzeczywiście służyła lub mogłaby służyć przy braku porozumienia.

222. W przypadku porozumień jednostronnych między konkurentami wyłączenie grupowe stosuje się do ograniczeń dotyczących sprzedaży produktów objętych umową, czynnej lub biernej, przez licencjobiorcę lub licencjodawcę na terytorium wyłącznym zastrzeżonym dla drugiej strony lub na rzecz zastrzeżonej dla niej wyłącznej grupy klientów (zob. art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (i) TTBER) do progu udziału w rynku wynoszącego 20 % ¹¹⁸ . Powyżej progu udziału w rynku takie ograniczenia sprzedaży objęte są art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli jedna lub obie strony porozumienia mają znaczącą pozycję rynkową. Ograniczenia takie mogą być jednak niezbędne do rozpowszechniania wartościowych technologii, a zatem spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3. Może to mieć miejsce, gdy pozycja rynkowa licencjodawcy na terytorium, na którym sam korzysta z technologii, jest stosunkowo słaba. Wówczas ograniczenia sprzedaży czynnej przez licencjobiorcę mogą okazać się niezbędne, aby skłonić licencjodawcę do udzielenia licencji. W razie braku takich ograniczeń licencjodawca mógłby narażać się na aktywną konkurencję w głównym obszarze swojej działalności. Podobnie niezbędne może być ograniczenie sprzedaży czynnej prowadzonej przez licencjodawcę, zwłaszcza jeżeli licencjobiorca dysponuje stosunkowo słabą pozycją rynkową na przydzielonym mu terytorium i musi dokonać znacznych inwestycji w celu efektywnego korzystania z licencjonowanej technologii.

223. Wyłączenie grupowe ma również zastosowanie do ograniczeń w porozumieniach jednostronnych między konkurentami dotyczących możliwości dokonywania przez licencjobiorcę sprzedaży czynnej na terytorium wyłącznym lub na rzecz wyłącznej grupy klientów przydzielonych innemu licencjobiorcy, który nie był konkurentem licencjodawcy w chwili zawarcia przez siebie porozumienia o transferze technologii (zob. art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (ii) TTBER). Powyżej progu udziału w rynku takie ograniczenia sprzedaży czynnej mogą być objęte art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli strony mają znaczącą pozycją rynkową. Ograniczenie może być jednak niezbędne w rozumieniu art. 101 ust. 3 przez okres potrzebny chronionemu licencjobiorcy do wejścia na nowy rynek i zaznaczenie swojej obecności na przydzielonym mu terytorium lub wobec przydzielonej mu grupy klientów. W szczególności ograniczenie to może umożliwić licencjobiorcy przezwyciężenie niekorzystnej sytuacji, w której się znajduje, w przypadku gdy niektórzy licencjobiorcy są przedsiębiorstwami konkurującymi z licencjodawcą, a zatem posiadającymi już ugruntowaną pozycję rynkową. Ograniczenia sprzedaży biernej prowadzonej przez licencjobiorców na terytorium przydzielonym na wyłączność innemu licencjobiorcy lub na rzecz przydzielonej mu na wyłączność grupy klientów stanowią zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER najpoważniejsze ograniczenia konkurencji.

224. W przypadku porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami ograniczenia zdolności licencjobiorcy do dokonywania sprzedaży czynnej i biernej na terytorium lub na rzecz przydzielonej mu na wyłączność grupy klientów podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 30 % (zob. art. 4 ust. 2 lit. b) ppkt (i) TTBER). Powyżej tego progu ograniczenia takie wymagają indywidualnej oceny. W niektórych przypadkach mogą one nie być objęte zakresem art. 101 ust. 1 Traktatu lub spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3, na przykład, jeżeli są obiektywnie niezbędne do rozpowszechniania cennych technologii. Może to mieć miejsce, gdy pozycja rynkowa licencjodawcy na terytorium, na którym sam korzysta z technologii, jest stosunkowo słaba. W takich przypadkach ograniczenia zdolności licencjobiorcy do prowadzenia sprzedaży czynnej mogą być niezbędne, aby skłonić licencjodawcę do udzielenia licencji. W razie braku takich ograniczeń licencjodawca mógłby narażać się na aktywną konkurencję w głównym obszarze swojej działalności. W innych przypadkach ograniczenia sprzedaży nałożone na licencjobiorcę mogą wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 i nie spełniać warunków określonych w art. 101 ust. 3. Prawdopodobnie będzie tak w przypadku, gdy indywidualny licencjodawca ma znaczącą pozycję rynkową, jak również gdy pojawia się efekt kumulacji szeregu podobnych porozumień zawartych przez licencjodawców razem dysponujących silną pozycją na rynku.

225. Ograniczenia sprzedaży obciążające licencjodawcę, o ile w ogóle objęte są zakresem art. 101 ust. 1 Traktatu, przypuszczalnie spełniają warunki określone w art. 101 ust. 3, chyba że na rynku nie występują technologie alternatywne dla technologii licencjodawcy lub tego rodzaju technologie są licencjonowane przez licencjobiorcę od osób trzecich ¹¹⁹ . Ograniczenia, o których mowa, a zwłaszcza ograniczenia sprzedaży czynnej, mogą być jednak niezbędne w rozumieniu art. 101 ust. 3, aby skłonić licencjobiorcę do inwestowania w wytwarzanie, wprowadzanie do obrotu i sprzedaż produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia. Prawdopodobnie motywacja licencjobiorcy do inwestowania byłaby mniejsza, gdyby musiał konkurować bezpośrednio z licencjodawcą, którego koszty produkcji nie są obciążone opłatami licencyjnymi.

226. W porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami ograniczenia dotyczące zdolności licencjobiorcy do prowadzenia sprzedaży czynnej na określonych terytoriach lub na rzecz określonych grup klientów podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 30 % ¹²⁰ . Powyżej tego progu ograniczenia takie wymagają indywidualnej oceny. W przypadku gdy licencjobiorca posiada znaczącą pozycję rynkową, ograniczenia te mogą zmniejszać konkurencję "wewnątrztechnologiczną" i mogą wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Mogą one jednak spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3, jeżeli są niezbędne do uniemożliwienia niewłaściwej działalności rynkowej (ang. free riding) oraz skłonienia licencjobiorcy do dokonania inwestycji potrzebnych do efektywnego korzystania z licencjonowanej technologii na podległym mu terytorium i promowania sprzedaży licencjonowanego produktu. Ograniczenia sprzedaży biernej należą do najpoważniejszych ograniczeń konkurencji zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. b) TTBER (zob. pkt 144-154 powyżej). Zasadniczo mało prawdopodobne jest, aby takie ograniczenia spełniały warunki określone w art. 101 ust. 3.

4.2.3. Ograniczenia produkcji

227. W porozumieniach o transferze technologii między konkurentami wzajemne ograniczenia produkcji stanowią najpoważniejsze ograniczenia konkurencji zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b) TTBER (zob. pkt 128). Art. 4 ust. 1 lit. b) nie obejmuje jednak ograniczeń produkcji dotyczących licencjonowanej technologii nakładanych na licencjobiorcę w porozumieniach jednostronnych lub na jednego z licencjobiorców w porozumieniu wzajemnym. Ograniczenia takie podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 20 %. Powyżej tego progu ograniczenia produkcji wymagają indywidualnej oceny. Takie ograniczenia mogą ograniczać konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli strony posiadają znaczącą pozycję rynkową. Art. 101 ust. 3 może mieć jednak zastosowanie w przypadkach, w których technologia licencjodawcy jest znacznie lepsza od technologii licencjobiorcy, a ograniczenie produkcji znacznie przekracza produkcję licencjobiorcy przed zawarciem porozumienia. Wówczas skutek spowodowany ograniczeniem produkcji jest ograniczony nawet na rynkach o rosnącym popycie. W przypadku stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu należy uwzględnić również fakt, że takie ograniczenia mogą być niezbędne do skłonienia licencjodawcy do jak najszerszego rozpowszechniania swojej technologii. Przykładowo, licencjodawca może być niechętny do udzielania licencji konkurentom, jeżeli nie może jej ograniczyć do konkretnych zakładów produkcyjnych o określonych zdolnościach produkcyjnych (licencja jednozakładowa). W przypadku gdy porozumienie o transferze technologii prowadzi do rzeczywistego połączenia uzupełniających się aktywów, ograniczenia produkcji nałożone na licencjobiorcę mogą spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3. Jest jednak mało prawdopodobne, aby miało to miejsce wtedy, gdy strony posiadają znaczącą pozycję rynkową.

228. W porozumieniach o transferze technologii między podmiotami niebędącymi konkurentami ograniczenia produkcji podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 30 %. Powyżej tego progu wymagana jest indywidualna ocena skutków. Główny problem w zakresie konkurencji, jaki może wynikać z ograniczeń produkcji w porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami, polega na ograniczeniu konkurencji "wewnątrztechnologicznej" między licencjobiorcami. Prawdopodobieństwo takich negatywnych skutków dla konkurencji zależy od pozycji rynkowej licencjodawcy i licencjobiorców oraz stopnia, w jakim ograniczenia produkcji uniemożliwiają licencjobiorcy zaspokojenie popytu na produkty, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia.

229. Skutki ograniczające są większe, gdy ograniczenia produkcji są połączone z przyznaniem prawa do wyłączności na wybranych terytoriach lub w odniesieniu do wybranych grup klientów. Połączenie tych dwóch rodzajów ograniczeń zwiększa prawdopodobieństwo, że porozumienie służy podziałowi rynków.

230. Ograniczenia produkcji nałożone na licencjobiorcę w porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami mogą mieć także pozytywne skutki dla konkurencji, promując rozpowszechnianie technologii. W niektórych przypadkach licencjodawca może nie być skłonny do zawarcia porozumienia o transferze technologii, chyba że może ograniczyć produkcję swojego licencjobiorcy. Dotyczy to zwłaszcza przypadku, gdy licencjodawca jest także producentem, gdyż wówczas produkcja licencjobiorcy może powrócić na główny obszar działalności licencjodawcy, a zatem bezpośrednio wpływać na tę działalność. Z drugiej strony, mniej prawdopodobne jest, aby ograniczenia produkcji były niezbędne do zapewnienia rozpowszechniania technologii licencjodawcy, gdy są one połączone z ograniczeniami sprzedaży, które uniemożliwiają licencjobiorcy prowadzenie sprzedaży na terytorium zastrzeżonym dla licencjodawcy lub na rzecz zastrzeżonej dla niego grupy klientów.

4.2.4. Ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań

231. W ramach ograniczenia dotyczącego dziedzin zastosowań korzystanie z licencjonowanej technologii przez licencjobiorcę ogranicza się do jednej lub kilku technicznych dziedzin zastosowań bądź też jednego lub kilku rynków produktowych lub sektorów przemysłowych Oznacza to, że licencjobiorca może korzystać z praw do licencjonowanej technologii wyłącznie w tych określonych obszarach. Na przykład technologia formowania może nadawać się do wytwarzania wielu rodzajów produktów z tworzyw sztucznych, ale porozumienie o transferze technologii może ograniczyć stosowanie tej technologii przez licencjobiorcę do wytwarzania butelek z tworzyw sztucznych.

232. Ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań są objęte wyłączeniem grupowym ¹²¹ . Niektóre ograniczenia dotyczące klientów stanowią jednak najpoważniejsze ograniczenia konkurencji zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) i art. 4 ust. 2 lit. b) TTBER, w związku z czym ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań nie mogą być wykorzystywane do podziału rynków lub klientów. Pkt 139 zawiera wskazówki dotyczące okoliczności, w których istnieje większe prawdopodobieństwo, że ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań zostaną uznane za formę podziału rynku. Prawdopodobieństwo to jest mniejsze w przypadku, gdy dziedzina zastosowania jest definiowana obiektywnie przez odniesienie do określonych i znaczących właściwości technicznych produktu objętego umową.

233. Chociaż ograniczenia produkcji stanowią, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b) TTBER, najpoważniejsze ograniczenia konkurencji, ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań nie stanowią ograniczeń produkcji, ponieważ nie ograniczają produkcji, jaką licencjobiorca może wytworzyć w obrębie licencjonowanych dziedzin zastosowań.

234. Dziedziny te, podobnie jak terytoria, mogą być przydzielane licencjobiorcy na zasadzie licencji wyłącznej lub licencji jedynej. Zob. część 4.2.2.1 tych wytycznych w celu wyjaśnienia różnicy między licencjami wyłącznymi a licencjami jedynymi, w tym wpływu na zdolność licencjodawcy do korzystania z licencjonowanej technologii w danej dziedzinie zastosowania. W porozumieniach między konkurentami wzajemne licencje wyłączne dla dziedzin zastosowań są formą podziału rynku i najpoważniejszym ograniczeniem konkurencji zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER.

235. Ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań mogą sprzyjać konkurencji, zachęcając licencjodawcę do udzielania licencji na należącą do niego technologię dla zastosowań wykraczających poza główną dziedzinę jego działalności. Jeżeli licencjodawca nie mógłby zapobiec prowadzeniu przez licencjobiorców działalności w dziedzinach, w których korzysta on samodzielnie z technologii, lub takich, w których wartość technologii nie jest jeszcze ugruntowana, mogłoby to zniechęcić licencjodawcę do udzielania licencji lub skłonić go do podwyższania opłat licencyjnych. Uwzględnić należy również fakt, że w określonych sektorach udzielanie licencji często następuje w celu zapewnienia swobody projektowania poprzez unikanie skarg o naruszenie praw własności. W ramach licencji licencjobiorca może rozwijać własną technologię bez obawy o skargę licencjodawcy o naruszenie praw własności.

236. W porozumieniach między konkurentami ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań nałożone na licencjobiorców podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 20 %. Powyżej progu udziału w rynku ograniczenia takie należy oceniać indywidualnie. Główny problem w zakresie konkurencji polega na zagrożeniu, że licencjobiorca przestanie pełnić rolę konkurenta poza licencjonowaną dziedziną zastosowań. Zagrożenie to jest większe w przypadku udzielania sobie licencji wzajemnych przez konkurentów, kiedy porozumienie przewiduje niesymetryczne ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań. Ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań są niesymetryczne wówczas, gdy jedna ze stron ma prawo korzystać z licencjonowanej technologii w jednym sektorze przemysłowym, na jednym rynku produktowym lub w jednej technicznej

237. W porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań nałożone na licencjobiorców podlegają wyłączeniu grupowemu do progu udziału w rynku wynoszącego 30 %. Powyżej progu udziału w rynku ograniczenia takie muszą podlegać ocenie indywidualnej. Ogólnie rzecz biorąc, albo nie ograniczają one konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu albo zwiększają efektywność i w związku z tym mogą spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3. Promują one rozpowszechnianie technologii, zachęcając licencjodawcę do udzielania licencji na korzystanie z niej w dziedzinach, w których nie planuje on samodzielnego korzystania z technologii. Jeżeli licencjodawca nie mógłby powstrzymać licencjobiorców przed prowadzeniem działalności w dziedzinach, w których sam korzysta z technologii, zniechęciłoby go to prawdopodobnie do udzielania licencji.

238. W porozumieniach między podmiotami niebędącymi konkurentami licencjodawca może udzielać różnym licencjobiorcom licencji wyłącznych lub licencji jedynych ograniczonych do jednej lub kilku dziedzin zastosowań. Ograniczenia takie ograniczają konkurencję "wewnątrztechnologiczną" między licencjobiorcami w taki sam sposób, jak licencje wyłączne na terytorium, i tak też są analizowane (zob. część 4.2.2.1 niniejszych wytycznych).

4.2.5. Ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek

239. Ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek to zobowiązanie licencjobiorcy do ograniczenia własnej produkcji produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia do ilości niezbędnych do wytwarzania własnych produktów oraz ich konserwacji i naprawy. Innymi słowy, tego rodzaju ograniczenie zobowiązuje licencjobiorcę do korzystania z produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, jedynie do celów własnej produkcji; licencjobiorca nie może sprzedawać produktów, w których wykorzystana jest licencjonowana technologia, innym producentom.

240. Ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek podlegają wyłączeniu grupowemu do progów udziału w rynku wynoszących 20 % i 30 %. Powyżej tych progów ograniczenia takie wymagają indywidualnej oceny. W tym względzie konieczne jest odróżnienie porozumień między konkurentami i porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami.

241. W porozumieniach między konkurentami wymóg, aby licencjobiorca wykorzystywał licencjonowaną technologię wyłącznie do produkcji materiałów w celu zastosowania jej we własnych produktach, uniemożliwia mu dostarczanie komponentów producentom zewnętrznym. Jeżeli przed zawarciem porozumienia licencjobiorca nie był rzeczywistym ani potencjalnym dostawcą komponentów dla innych producentów, ograniczenie do wytwarzania produktów na własny użytek nie ogranicza konkurencji, która istniała przed zawarciem porozumienia. W takich przypadkach ograniczenie ocenia się w taki sam sposób, jak w przypadku porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami. Jeżeli natomiast licencjobiorca był rzeczywistym lub potencjalnym dostawcą komponentów przed zawarciem porozumienia, niezbędna jest ocena wpływu porozumienia na jego działalność. Jeżeli, przestawiając się na technologię licencjodawcy, licencjobiorca autonomicznie przestaje korzystać z własnej technologii, a zatem przestaje działać jako dostawca komponentów, porozumienie ogranicza konkurencję, która istniała przed zawarciem porozumienia. Jeżeli licencjodawca ma znaczącą pozycję rynkową na rynku komponentów, mogą wystąpić poważne skutki antykonkurencyjne.

242. W przypadku porozumień o transferze technologii między podmiotami niebędącymi konkurentami ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek mogą powodować dwa główne rodzaje problemów w zakresie konkurencji: ograniczenie konkurencji "wewnątrztechnologicznej" na rynku dostaw materiałów do produkcji oraz zapobieganie arbitrażowi między licencjobiorcami, co może zwiększyć zdolność licencjodawcy do nakładania na licencjobiorców dyskryminujących opłat licencyjnych.

243. Ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek mogą jednak także sprzyjać udzielaniu licencji sprzyjających konkurencji. Jeżeli licencjodawca jest dostawcą komponentów, ograniczenie może być konieczne, aby nastąpiło rozpowszechnienie technologii między podmiotami niebędącymi konkurentami. Przy braku ograniczenia licencjodawca może nie być skłonny do udzielenia licencji lub udzielić jej jedynie w zamian za wyższe opłaty licencyjne, gdyż w przeciwnym razie stworzyłby dla siebie bezpośrednią konkurencję na rynku komponentów. W takich przypadkach ograniczenie do wytwarzania produktów na własny użytek albo nie ogranicza konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu albo spełnia warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu. Licencjobiorca nie może jednak być ograniczony w zakresie sprzedaży licencjonowanego produktu w charakterze części zamiennych do jego własnych produktów. Licencjobiorca musi być w stanie obsługiwać rynek części zamiennych do własnych produktów, w tym także niezależne podmioty serwisowe świadczące usługi serwisowe i naprawcze dla wytworzonych przez niego produktów.

244. Jeżeli licencjodawca nie jest dostawcą komponentów na właściwym rynku produktowym, wyżej przedstawione powody nakładania ograniczeń do wytwarzania produktów na własny użytek nie mają zastosowania. W takich przypadkach ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek mogą z zasady promować rozpowszechnianie technologii, gwarantując, że licencjobiorcy nie będą prowadzić sprzedaży na rzecz producentów konkurujących z licencjodawcą na innych rynkach produktowych. Rozwiązaniem alternatywnym o mniej ograniczającym charakterze jest zazwyczaj nałożone na licencjobiorcę ograniczenie niepozwalające mu zaopatrywać określonych grup klientów zastrzeżonych dla licencjodawcy. W związku z powyższym w takich przypadkach ograniczenie do wytwarzania produktów na własny użytek nie jest zwykle konieczne do rozpowszechniania technologii.

4.2.6. Wiązanie i łączenie

245. W kontekście licencjonowania technologii wiązanie ma miejsce wtedy, gdy licencjodawca uzależnia licencjonowanie jednej technologii (produkt wiążący) od wzięcia przez licencjobiorcę licencji na inną technologię bądź nabycia produktu od licencjodawcy lub wyznaczonego przez niego podmiotu (produkt związany). Łączenie występuje, gdy dwie technologie lub technologia i produkt sprzedawane są tylko łącznie w postaci pakietu. W obu przypadkach konieczne jest jednak, aby produkty i technologie różniły się od siebie w sposób zapewniający istnienie odrębnego popytu na każdy z produktów lub każdą z technologii, które biorą udział w procesie wiązania lub łączenia. Dalej pojęcie "wiązanie" odnosi się zarówno do porozumień dotyczących wiązania, jak i łączenia.

246. Progi udziału w rynku określone w art. 3 TTBER gwarantują, że wiązanie i łączenie nie podlegają wyłączeniu grupowemu powyżej progu udziału w rynku wynoszącego 20 % w przypadku porozumień między konkurentami i 30 % w przypadku porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami. Progi udziału w rynku stosuje się do wszelkich właściwych rynków technologicznych lub produktowych objętych porozumieniem o transferze technologii, w tym także do rynku produktu związanego. Pozostała część niniejszej sekcji zawiera wskazówki odnoszące się do oceny wiązania w sytuacji, gdy udziały stron w rynku przekraczają progi udziału w rynku ¹²² .

247. Głównym skutkiem ograniczającym wiązania jest wykluczenie konkurencyjnych dostawców produktów związanych. Wiązanie może także pozwolić licencjodawcy utrzymać władzę rynkową na rynku produktu wiążącego poprzez podniesienie barier wejścia na rynek. Może to na przykład zmusić nowe podmioty do równoczesnego wejścia na kilka rynków. Ponadto wiązanie może pozwolić licencjodawcy podwyższyć opłaty licencyjne, na przykład gdy produkt wiążący i produkt związany dają się częściowo zastąpić i nie są wykorzystywane w stałych proporcjach. Wiązanie powstrzymuje licencjobiorcę przed przestawieniem się na inne zastępcze składniki produkcji w odpowiedzi na wzrost opłat licencyjnych za produkt wiążący. Wynikające z powyższego problemy w zakresie o konkurencji mogą pojawić się niezależnie od tego, czy strony porozumienia są konkurentami, czy też nie. Wiązanie może wywołać skutki antykonkurencyjne, jeżeli licencjodawca ma znaczącą pozycję rynkową na rynku produktu wiążącego. Wobec braku takiej władzy rynkowej licencjodawca prawdopodobnie nie będzie w stanie wykorzystać swojej technologii do utrudnienia dostępu dostawcom produktu związanego. Ponadto, podobnie jak w przypadku zakazu konkurowania, aby wystąpił odczuwalny efekt

zamknięcia, wiązanie musi dotyczyć wystarczającej części rynku produktu związanego. Jeżeli licencjodawca dysponuje władzą rynkową na rynku produktu związanego, a nie na rynku produktu wiążącego, ograniczenie ogólnie uznaje się za zakaz konkurowania lub narzucanie ilości. Odzwierciedla to fakt, że wszelkie problemy w zakresie konkurencji powstają na rynku produktu związanego, a nie na rynku produktu wiążącego ¹²³ .

248. Wiązanie może prowadzić także do przyrostu efektywności. Może się tak dziać przykładowo w sytuacji, gdy produkt związany jest niezbędny do korzystania w sposób zadowalający technicznie z licencjonowanej technologii lub do zagwarantowania, że dana produkcja prowadzona w oparciu o licencję odpowiada normom jakościowym przestrzeganym przez licencjodawcę i innych licencjobiorców. W takich przypadkach wiązanie często spełnia warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu. Jeżeli licencjobiorcy posługują się znakiem towarowym lub marką licencjodawcy albo jeżeli związek między produktem, w którym wykorzystana jest licencjonowana technologia, a licencjodawcą jest - z innych powodów - oczywisty dla konsumentów, licencjodawca ma uzasadniony interes w zapewnieniu takiej jakości produktów, która nie obniża wartości jego technologii lub jego reputacji handlowej. Jeżeli konsumenci wiedzą, że licencjodawca i jego licencjobiorcy prowadzą produkcję w oparciu o tę samą technologię, licencjobiorcy byliby skłonni do przyjęcia licencji na tę technologię jedynie wtedy, gdy technologia ta byłaby wykorzystywana przez wszystkie strony w sposób zadowalający z technicznego punktu widzenia.

4.2.7. Zakaz konkurowania

249. Zakaz konkurowania w kontekście licencjonowania technologii ma postać nałożonego na licencjobiorcę zakazu korzystania z technologii osób trzecich konkurujących z licencjonowaną technologią. O ile zakaz konkurowania dotyczy produktu lub dodatkowej technologii dostarczanych przez licencjodawcę, został on omówiony w części 4.2.6 niniejszych wytycznych poświęconej wiązaniu.

250. Zgodnie z TTBER zakaz konkurowania podlega wyłączeniu grupowemu zarówno w przypadku porozumień między konkurentami, jak i porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami do progów udziału w rynku wynoszących odpowiednio 20 % i 30 %. Pozostała część niniejszej sekcji zawiera wskazówki dotyczące oceny zakazu konkurowania w indywidualnych przypadkach powyżej progów udziału w rynku.

251. Głównym problemem w zakresie konkurencji związanym z zakazem konkurowania jest wykluczenie technologii osób trzecich. Zakaz konkurowania może również sprzyjać zmowie między licencjodawcami, jeżeli kilku licencjobiorców stosuje go w odrębnych porozumieniach (łączne stosowanie) lub w przypadku udzielania sobie licencji wzajemnych przez konkurentów, w ramach którego obie strony rezygnują z korzystania z technologii osób trzecich. Zamknięcie dostępu dla konkurencyjnych technologii zmniejsza presję konkurencyjną na opłaty licencyjne pobierane przez licencjodawcę i osłabia konkurencję między istniejącymi technologiami poprzez ograniczenie możliwości przechodzenia przez licencjobiorców na konkurencyjne technologie. Jako że w obu przypadkach głównym problemem w zakresie konkurencji jest zamknięcie dostępu, sposób oceny zarówno porozumień między konkurentami, jak i porozumień między podmiotami niebędącymi konkurentami może być zasadniczo taki sam.

252. Do zamknięcia dostępu może dojść w sytuacji, gdy znaczna część potencjalnych licencjobiorców jest już związana z jednym, a w przypadku efektu kumulacji - z kilkoma źródłami technologii, i nie może korzystać z konkurencyjnych technologii. Efekt zamknięcia może wynikać z porozumień zawartych przez jednego licencjodawcę posiadającego znaczącą pozycję rynkową lub z efektu kumulacji porozumień zawartych przez kilku licencjodawców, nawet jeżeli każde indywidualne porozumienie lub sieć porozumień objęte są TTBER. W ostatnim z wymienionych przypadków mało prawdopodobne jest jednak wystąpienie poważnego efektu kumulacji, o ile wiązanie dotyczy mniej niż 50 % rynku. Powyżej tego progu poważny efekt zamknięcia może pojawić się w przypadku stosunkowo wysokich barier wejścia na rynek dla nowych licencjobiorców. W celu określenia faktycznej możliwości wejścia na rynek osób trzecich i ich ekspansji konieczne jest także uwzględnienie stopnia, w jakim dystrybutorzy są związani z licencjobiorcami wskutek zakazu konkurowania. Technologie osób trzecich mają realną szansę pojawienia się na rynku tylko wtedy, gdy posiadają dostęp do niezbędnych aktywów produkcyjnych i dystrybucyjnych. Zatem łatwość wejścia na rynek uzależniona jest od istniejących licencjobiorców oraz ich dostępu do systemu dystrybucji. Oceniając efekt zamknięcia na szczeblu dystrybucji, Komisja posługiwać się będzie ramami analitycznymi określonymi w części 8.2.1 wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych ¹²⁴ .

253. Jeżeli licencjodawca posiada znaczącą pozycję rynkową, zobowiązanie licencjobiorców do nabywania technologii wyłącznie od licencjodawcy może prowadzić do poważnego efektu zamknięcia. Im silniejsza pozycja rynkowa licencjodawcy, tym większe ryzyko wykluczenia konkurencyjnych technologii. Wystąpienie odczuwalnego efektu zamknięcia niekoniecznie wymaga, aby zakaz konkurowania obejmował znaczną część rynku. Odczuwalny efekt zamknięcia może wystąpić, jeżeli zakaz konkurowania jest ukierunkowany na przedsiębiorstwa, w przypadku których prawdopodobieństwo znalezienia licencji na konkurencyjne technologie jest największe. Zagrożenie efektem zamknięcia jest wyższe, gdy liczba potencjalnych licencjobiorców jest ograniczona.

254. Zakaz konkurowania może wywierać również pozytywny wpływ na konkurencję. Po pierwsze, zakaz taki może promować rozpowszechnianie technologii poprzez ograniczenie ryzyka przywłaszczenia, a zwłaszcza w odniesieniu do licencjonowanego know-how. Jeżeli licencjobiorca uprawniony jest do nabywania licencji na korzystanie z praw do konkurencyjnej technologii od osób trzecich, istnieje ryzyko, że licencjonowane know-how mogłoby zostać użyte w celu korzystania z konkurencyjnych technologii i tym samym przynieść korzyści konkurentom. Korzystanie przez licencjobiorcę także z konkurencyjnych technologii może utrudniać monitorowanie płatności z tytułu opłat licencyjnych. Może to zniechęcać licencjodawców do zawierania porozumień licencyjnych.

255. Po drugie, zakaz konkurowania, w połączeniu z ewentualnym przydzieleniem terytorium na wyłączność, może być niezbędny do zapewnienia, aby licencjobiorca był odpowiednio zmotywowany do inwestowania w licencjonowaną technologię i efektywnego jej wykorzystania. W przypadku gdy porozumienie - z uwagi na odczuwalny efekt zamknięcia - wchodzi w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu, w celu spełnienia warunków określonych w art. 101 ust. 3 konieczne może być, aby strony zastosowały rozwiązanie alternatywne o mniej ograniczającym charakterze. Takie rozwiązania alternatywne mogłyby obejmować zobowiązanie do wytwarzania minimalnej ilości produktów lub uiszczania minimalnych opłat licencyjnych, co zwykle w mniejszym stopniu wpływa na zamknięcie dostępu do rynku konkurencyjnym technologiom.

256. Po trzecie, w przypadkach, w których licencjodawca podejmuje znaczne inwestycje związane z konkretnym klientem, przykładowo w zakresie szkoleń personelu licencjobiorcy lub dostosowania licencjonowanej technologii do potrzeb licencjobiorcy, zakaz konkurowania lub zobowiązanie do wytwarzania minimalnej ilości produktów lub uiszczania minimalnych opłat licencyjnych mogą okazać się niezbędne, aby nakłonić licencjodawcę do poczynienia inwestycji i uniknąć problemów związanych z mechanizmem "hold-up". W większości przypadków licencjodawca może jednak odzyskać koszty takich inwestycji, pobierając opłatę ryczałtową. Oznacza to, że istnieją rozwiązania alternatywne o mniej ograniczającym charakterze.

4.3. Porozumienia w sprawie ugody

257. Porozumienia w sprawie ugody są na ogół zasadnym sposobem rozwiązywania w dobrej wierze sporów dotyczących praw do technologii. Z drugiej strony wyzwania związane z ważnością i zakresem praw własności intelektualnej stanowią element normalnej gry konkurencyjnej w sektorach, w których istnieją wyłączne prawa do technologii ¹²⁵ . Ponadto w interesie publicznym jest wyeliminowanie nieważnych praw własności intelektualnej, jako że stanowią one nieuzasadnioną barierę dla innowacji i działalności gospodarczej ¹²⁶ .

258. Klauzule o udzielaniu licencji na korzystanie z praw do technologii w porozumieniach w sprawie ugody mogą służyć jako środek rozstrzygania sporów lub unikania sytuacji, w której jedna ze stron wykonuje swoje prawa własności intelektualnej, aby powstrzymać drugą od korzystania z jej własnych praw własności intelektualnej.

259. Udzielenie licencji, w tym licencji wzajemnych, w kontekście porozumień w sprawie ugody, z zastrzeżeniem oceny szczególnej treści i kontekstu gospodarczego takiego udzielenia licencji, może być zgodne z art. 101 Traktatu, jeżeli w przypadku braku licencji licencjobiorca zostałby wykluczony z rynku ¹²⁷ .

260. Porozumienia w sprawie ugody mogą jednak również ograniczać konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, w zależności od swojego kontekstu prawnego i gospodarczego oraz w zależności od warunków określonych w takich porozumieniach lub innych porozumieniach między stronami ¹²⁸ . W celu oceny porozumień w sprawie ugody na podstawie art. 101 Traktatu należy ustalić, czy strony są rzeczywistymi, czy potencjalnymi konkurentami.

Klauzule "pay for restriction" w porozumieniach w sprawie ugody

261. Porozumienia w sprawie ugody zawierające klauzule "pay for restriction" lub "pay for delay" często nie wiążą się z transferem praw do technologii, lecz opierają się na transferze wartości od jednej ze stron w zamian za ograniczenie wejścia na rynek lub ekspansji na rynku drugiej strony. Takie porozumienia mogą wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu ¹²⁹ . Na przykład w sektorze farmaceutycznym przedsiębiorstwo posiadające co najmniej jeden patent (wytwórca leków oryginalnych) może dokonywać płatności na rzecz potencjalnego konkurenta (wytwórcy leków generycznych) w celu opóźnienia wejścia tego konkurenta na rynek.

262. Porozumienia w sprawie ugody zawierające klauzule "pay for restriction" lub "pay for delay" zawierane między rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami ograniczają konkurencję ze względu na cel, jeżeli z analizy porozumienia wynika, że jedynym wyjaśnieniem przewidzianych w niej transferów wartości majątkowych jest istniejący po stronie posiadacza technologii i po stronie innych stron komercyjny interes w niekonkurowaniu inaczej niż cenowo ¹³⁰ . Dotyczy to na przykład sytuacji, w której posiadacz technologii dokonuje transferów wartości na rzecz jednej lub większej liczby innych stron, co skutkuje osiągnięciem przez te strony zysku netto, który jest wystarczająco duży, aby zniechęcić je do samodzielnego wejścia na rynek lub ekspansji na nim ¹³¹ .

Udzielanie licencji wzajemnych w porozumieniach w sprawie ugody

263. Porozumienia w sprawie ugody, w których strony udzielają sobie licencji wzajemnych i nakładają ograniczenia dotyczące korzystania z należących do nich technologii, w tym ograniczenia dotyczące udzielania licencji osobom trzecim, mogą wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Jest mało prawdopodobne, aby takie porozumienia budziły obawy w zakresie konkurencji, jeżeli strony nie są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami, a udzielanie licencji wzajemnych ogranicza się do tego, co jest konieczne do rozwiązania sytuacji o rzeczywistym dwustronnym charakterze blokującym ¹³² . Jeżeli jednak strony są konkurentami i dzielą się rynkami lub ustalają wzajemne opłaty licencyjne o znacznym wpływie na ceny rynkowe, istnieje duże prawdopodobieństwo, że porozumienie wchodzi w zakres art. 101 ust. 1.

264. Jeżeli na mocy porozumienia w sprawie ugody strony uprawnione są do wzajemnego korzystania z technologii należącej do drugiej strony, a porozumienie dotyczy także przyszłego rozwoju danej technologii, niezbędna jest ocena wpływu porozumienia na motywację stron do wprowadzania innowacji. W przypadkach, w których strony mają znaczącą pozycję rynkową, porozumienie może wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli powstrzymuje ono strony od zdobycia nad drugą z nich przewagi konkurencyjnej. Porozumienia eliminujące lub znacznie ograniczające możliwości jednej ze stron w zakresie zdobycia nad drugą przewagi konkurencyjnej zmniejszają motywację do wprowadzania innowacji, a zatem w sposób negatywny oddziałują na istotny parametr

konkurencji. Porozumienia takie przypuszczalnie nie spełniają także warunków określonych w art. 101 ust. 3. Mało prawdopodobne jest zwłaszcza, aby ograniczenie było niezbędne w rozumieniu trzeciego warunku, o którym mowa w art. 101 ust. 3. Osiągnięcie celu porozumienia, czyli zagwarantowanie stronom, że będą mogły nadal korzystać z własnej technologii, nie będąc blokowanymi przez drugą ze stron, nie wymaga od nich uzgodnienia także udostępniania sobie przyszłych innowacji. Jeżeli jednak celem porozumienia jest umożliwienie stronom opracowania odpowiednich własnych technologii, a porozumienie nie powoduje korzystania przez nie z tych samych rozwiązań technologicznych, jest mało prawdopodobne, aby powstrzymało to jedną ze stron od zdobycia nad drugą z nich przewagi konkurencyjnej. Porozumienia takie jedynie zapewniają swobodę projektowania, zapobiegając skargom drugiej strony o naruszenie praw własności w przyszłości.

Klauzule o niekwestionowaniu ważności praw w porozumieniach w sprawie ugody

265. W kontekście porozumienia w sprawie ugody klauzule o niekwestionowaniu ważności praw - w tym klauzule o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw - często nie wchodzą w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu.

266. Klauzule o niekwestionowaniu ważności praw zawarte w porozumieniach w sprawie ugody mogą jednak w pewnych okolicznościach ograniczać konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu ¹³³ . Na przykład klauzula o niekwestionowaniu ważności praw może zostać wykorzystana w celu wyeliminowania konkurenta, który w przypadku braku klauzuli prawdopodobnie stanowiłby zagrożenie dla konkurencji ¹³⁴ . Ponadto klauzula o niekwestionowaniu ważności praw może naruszać art. 101 ust. 1, jeżeli prawo własności intelektualnej zostało uzyskane w oparciu o niepoprawne, mylące lub niepełne informacje ¹³⁵ . Szczegółowa kontrola takich klauzul może być także niezbędna wtedy, gdy prawa do technologii stanowią niezbędny wkład w produkcję licencjobiorcy (zob. również pkt 163).

4.4. Grupy technologii

267. Grupy technologii oznaczają porozumienia, zgodnie z którymi co najmniej dwie strony tworzą pakiet technologii, który jest licencjonowany na rzecz uczestników grupy i osób trzecich. Pod względem struktury grupy technologii mogą mieć postać prostych porozumień między ograniczoną liczbą stron lub też bardziej złożonych uzgodnień, na podstawie których udzielanie licencji na korzystanie z technologii wchodzących w skład grupy powierza się odrębnej jednostce, w tym np. platformie pośredniczącej ¹³⁶ . W obu przypadkach grupa technologii może pozwalać licencjobiorcom na dostęp do technologii należącej do danej grupy w oparciu o jedną licencję.

268. Nie istnieje bezpośredni związek między grupą technologii a normami, jednak grupy często - w całości lub w części - wspierają normę branżową de facto lub de iure ¹³⁷ . Różne grupy technologii mogą wspierać normy konkurencyjne ¹³⁸ . Grupy technologii mogą mieć pozytywny wpływ na konkurencję, w szczególności poprzez obniżenie kosztów transakcji i określenie limitu łącznych opłat licencyjnych w celu zapobiegania podwójnej marży. Umożliwiają one kompleksowe udzielanie licencji na technologie wchodzące w ich skład. Ma to szczególnie cenne znaczenie w sektorach, w których występują prawa własności intelektualnej i w których prowadzenie działalności na rynku wymaga otrzymania licencji od znacznej liczby licencjodawców. W przypadkach, w których licencjobiorcom oferuje się stałą obsługę w zakresie stosowania licencjonowanej technologii, wspólne udzielanie licencji i świadczenie usług w ramach grupy może prowadzić do dalszej redukcji kosztów. Grupowanie patentów może mieć również korzystny wpływ na wdrażanie norm sprzyjających konkurencji.

269. Grupy technologii mogą również ograniczać konkurencję. Utworzenie grupy technologii wymaga wspólnej sprzedaży technologii wchodzących w skład grupy, co w przypadku grup składających się wyłącznie lub głównie z technologii substytucyjnych jest równoznaczne z kartelem cenowym. Grupy technologii mogą również uniemożliwić dostęp do technologii alternatywnych, na przykład gdy grupa ustanawia normę branżową de facto. Istniejąca norma i związana z nią grupa technologii mogą utrudniać wejście na rynek nowym technologiom lub wyłączać dostęp do rynku konkurencyjnym technologiom, które są już na nim obecne.

270. Porozumienia ustanawiające grupy technologii oraz określające warunki ich funkcjonowania, niezależnie od liczby zaangażowanych stron, nie są objęte TTBER. Wynika to z faktu, że porozumienie ustanawiające grupę nie pozwala danemu licencjobiorcy na wytwarzanie produktów objętych umową (zob. część 3.2.4 niniejszych wytycznych). Takie porozumienia należy zatem oceniać na podstawie wskazówek zawartych w niniejszej części 4.4.

271. Grupy technologii generują szereg problemów, które nie występują w przypadku innych rodzajów udzielania licencji na technologie, w szczególności problemów dotyczących wyboru technologii oraz funkcjonowania grupy. Udzielanie licencji podmiotom spoza grupy jest, ogólnie rzecz biorąc, porozumieniem wielostronnym, jako że warunki udzielania licencji określają zwykle uczestnicy grupy. Z tego powodu udzielanie licencji podmiotom spoza grupy nie jest również objęte TTBER. Kwestia ta została omówiona oddzielnie w pkt 286 i części 4.4.2 niniejszych wytycznych.

4.4.1. Ocena utworzenia i funkcjonowania grup technologii

272. Sposób tworzenia, organizacji i funkcjonowania grupy technologii może zmniejszyć ryzyko polegające na tym, że jej celem lub skutkiem jest ograniczanie konkurencji, a także pomóc w zapewnieniu, aby porozumienie sprzyjało konkurencji. Oceniając ewentualne zagrożenia dla konkurencji oraz przyrost efektywności, Komisja zwróci między innymi uwagę na przejrzystość procesu tworzenia grupy, dobór oraz rodzaj technologii wchodzących w skład grupy, w tym zakres, w jakim w utworzenie oraz funkcjonowanie grupy zaangażowani są niezależni eksperci, oraz na fakt, czy wprowadzono zabezpieczenia zapobiegające wymianie informacji szczególnie chronionych oraz niezależne mechanizmy rozstrzygania sporów.

Otwarty udział

273. W przypadku, gdy udział w tworzeniu grupy oraz jakiejkolwiek normy de facto lub de iure wspieranej przez grupę jest otwarty dla wszystkich zainteresowanych stron, jest bardziej prawdopodobne, że technologie wchodzące w skład grupy wybierane będą na podstawie kryteriów cenowych i jakościowych, niż w przypadku, gdy grupa stworzona jest przez ograniczoną liczebnie grupę posiadaczy technologii.

Wybór i rodzaj technologii wchodzących w skład grupy

274. Zagrożenia dla konkurencji i potencjał poprawy wydajności, jakie wiążą się z grupami technologii, zależą w dużym stopniu od relacji między technologiami wchodzącymi w skład grupy a technologiami spoza grupy. Należy przy tym wyróżnić:

a) technologie uzupełniające i technologie substytucyjne; oraz

b) technologie istotne i technologie nieistotne.

275. Dwie technologie mają charakter uzupełniający, w przeciwieństwie do charakteru substytucyjnego, gdy obie są niezbędne do wytworzenia produktu lub realizacji procesu, którego dotyczą. Natomiast dwie technologie mają charakter substytucyjny, gdy dowolna z nich pozwala posiadaczowi na wytworzenie produktu lub realizację procesu, którego dotyczą.

276. Technologia może być istotna w dwóch sytuacjach:

a) gdy technologia jest istotna w celu wytwarzania konkretnego produktu lub przeprowadzania konkretnego procesu, którego dotyczą technologie wchodzące w skład grupy;

b) gdy technologia jest istotna w celu wytwarzania produktu lub przeprowadzania takiego procesu zgodnie z normą, która obejmuje technologie wchodzące w skład grupy.

277. W pierwszym przypadku technologia jest istotna (w przeciwieństwie do charakteru nieistotnego), gdy nie istnieją dla niej substytuty możliwe do wykorzystania (zarówno z handlowego jak i z technicznego punktu widzenia) ani wewnątrz grupy, ani poza nią, a technologia stanowi niezbędną część składową pakietu technologii wymaganych do wytwarzania produktu lub produktów lub realizacji procesów, których dotyczy ta grupa technologii. W drugim przypadku technologia jest istotna, jeżeli jej wykorzystanie jest niezbędne (nie ma możliwych do wykorzystania substytutów) dla zachowania zgodności z normą wspieraną przez grupę (technologie niezbędne do spełnienia normy) ¹³⁹ . Technologie istotne mają z konieczności charakter uzupełniający. Fakt, że posiadacz technologii deklaruje, iż technologia jest istotna, nie oznacza, że taka technologia jest istotna według kryteriów opisanych w niniejszym punkcie.

278. Jeżeli technologie wchodzące w skład grupy mają charakter substytucyjny, opłaty licencyjne mogą być wyższe niż w innym wypadku, ponieważ włączenie do grupy prawdopodobnie ograniczy lub wyeliminuje konkurencyjną rywalizację między nimi i uniemożliwi licencjobiorcom czerpanie korzyści z takiej rywalizacji. Jeżeli technologie wchodzące w skład grupy mają charakter uzupełniający, grupowanie technologii obniża koszty transakcji i może prowadzić do niższych całkowitych opłat licencyjnych. Wynika to z faktu, że strony są w stanie ustalić wspólną opłatę licencyjną za pakiet, w przeciwieństwie do ustalania przez każdego licencjodawcę opłaty licencyjnej za własną technologię, bez uwzględnienia tego, że wyższa opłata licencyjna za jedną technologię zazwyczaj zmniejsza popyt na technologie uzupełniające. Jeżeli opłaty licencyjne za technologie uzupełniające są ustalane indywidualnie, suma takich opłat może często przekroczyć kwotę, która zostałaby wspólnie ustalona w grupie za pakiet tych samych technologii uzupełniających.

279. Jednoznaczne odróżnienie technologii o charakterze uzupełniającym od technologii o charakterze substytucyjnym nie zawsze jest możliwe, jako że technologie mogą w części wykazywać jeden lub drugi charakter. W przypadku gdy istnieje prawdopodobieństwo, że licencjobiorcy będą wymagać obu technologii ze względu na przyrost efektywności wynikający z połączenia dwóch technologii, uznaje się je za uzupełniające, nawet jeżeli można je częściowo zastąpić. W takich przypadkach prawdopodobne jest, że gdyby grupa nie istniała, licencjobiorcy chcieliby otrzymać licencję na obie technologie w związku z dodatkowymi korzyściami ekonomicznymi wynikającymi z zastosowania obu technologii w porównaniu z zastosowaniem tylko jednej z nich.

280. Włączenie technologii substytucyjnych do grupy prawdopodobnie ograniczy, ogólnie rzecz biorąc, konkurencję "międzytechnologiczną", ponieważ wiąże się z ustalaniem cen przez konkurentów. Komisja co do zasady uznaje zatem, że włączenie znaczących technologii substytucyjnych do grupy prawdopodobnie ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu. Komisja uważa również, że jest mało prawdopodobne, aby w takim przypadku warunki określone w art. 101 ust. 3 zostały spełnione. Zważywszy, że technologie, o których mowa, mają charakter alternatywny, nie występuje oszczędność kosztów z tytułu transakcji. W przypadku braku grupy technologii licencjobiorcy nie wykazaliby zainteresowania obiema technologiami. Dla złagodzenia problemów związanych z konkurencją nie wystarczy, aby strony zachowały swobodę niezależnego udzielania licencji. Jest to spowodowane tym, że strony z dużym prawdopodobieństwem będą miały niewielką motywację do udzielania niezależnych licencji, aby nie podważać działalności licencyjnej grupy, co pozwoli im na wspólne korzystanie z władzy rynkowej.

Dobór i funkcja niezależnych ekspertów oraz rozstrzyganie sporów

281. Zaangażowanie niezależnych ekspertów w tworzenie i działalność grupy może przyczynić się do ograniczenia ryzyka wystąpienia problemów w zakresie konkurencji. Przykładowo ocena, czy technologia jest niezbędna do spełnienia normy wspieranej przez grupę, czy też nie, jest często złożoną kwestią wymagającą szczególnej wiedzy specjalistycznej. Zaangażowanie niezależnych ekspertów w taką ocenę może pomóc zapewnić, aby do grupy włączono jedynie istotne technologie. Wykorzystanie niezależnych ekspertów do wyboru technologii, jakie mają zostać włączone do grupy, może również pomóc w zapewnieniu, aby konkurencja między dostępnymi rozwiązaniami technologicznymi nie została zakłócona.

282. Komisja uwzględni, jaki był sposób doboru ekspertów i jakie zadania zostały im powierzone. Eksperci powinni być niezależni od przedsiębiorstw tworzących grupę. Jeżeli eksperci są powiązani z licencjodawcami lub administratorami grupy lub są w jakikolwiek inny sposób od nich zależni, ich wkład będzie miał mniejsze znaczenie. Eksperci muszą także posiadać techniczną wiedzę specjalistyczną, aby wykonywać powierzone im zadania. Zadania te mogą obejmować ocenę, czy prawa do technologii zaproponowane do włączenia do grupy są ważne i istotne.

283. Wreszcie należy brać pod uwagę mechanizmy rozstrzygania sporów przewidziane w dokumentach ustanawiających grupę. Rozstrzyganie sporów w sposób obiektywny jest tym bardziej prawdopodobne, im bardziej niezależne od grupy technologii i jej członków będą organy i osoby, którym będzie ono powierzone.

Zabezpieczenia zapobiegające wymianie szczególnie chronionych informacji handlowych

284. Uwzględnić należy także uzgodnienia dotyczące postępowania ze szczególnie chronionymi informacjami handlowymi. Komisja weźmie w szczególności pod uwagę zabezpieczenia, które przewidziano w celu zapewnienia, aby między stronami nie doszło do wymiany szczególnie chronionych informacji handlowych ¹⁴⁰ . Na przykład w przypadku gdy dane dotyczące produkcji lub sprzedaży są wykorzystywane do obliczania lub weryfikacji opłat licencyjnych, można zatrudnić niezależnego eksperta, organ udzielający licencji lub administratora grupy w celu zapewnienia, aby takie dane nie były wymieniane między członkami grupy konkurującymi na rynkach, których to dotyczy.

285. Należy również wprowadzić środki zabezpieczające w celu zapewnienia, aby szczególnie chronione informacje handlowe nie były wymieniane między konkurującymi grupami, w szczególności w przypadku, gdy posiadacze technologii uczestniczą w konkurujących ze sobą grupach (lub ich tworzeniu).

"Bezpieczna przystań"

286. Stworzenie grupy i jej działalność, w tym udzielanie licencji, zasadniczo wykracza poza zakres art. 101 ust. 1 Traktatu niezależnie od pozycji rynkowej stron, o ile spełnione są wszystkie wymienione poniżej warunki:

a) uczestnictwo w procesie tworzenia grupy jest otwarte dla wszystkich zainteresowanych posiadaczy praw do technologii;

b) o prawach do technologii wchodzących w skład grupy skutecznie informuje się potencjalnych i istniejących licencjobiorców ¹⁴¹ ;

c) przyjęto wystarczające zabezpieczenia w celu zagwarantowania, aby grupę tworzyły jedynie technologie o istotnym charakterze (które tym samym są z definicji również technologiami uzupełniającymi), a zastosowana metodyka oceny istotności jest w skuteczny sposób ujawniana potencjalnym i obecnym licencjobiorcom ¹⁴² ;

d) przyjęto dostateczne zabezpieczenia w celu dopilnowania, aby wymiana informacji szczególnie chronionych (takich jak informacje dotyczące ustalania cen i produkcji) była ograniczona do tego, co jest niezbędne do utworzenia i działania grupy;

e) licencji na technologie wchodzące w skład grupy nie udziela się w ramach grupy na zasadzie wyłączności;

f) grupa udziela licencji na technologie wchodzące w jej skład wszystkim potencjalnym licencjobiorcom na

sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach (FRAND) ¹⁴³ , w tym zgodnie z przepisami zapewniającymi, aby nie obciążano licencjobiorców za te same prawa do technologii więcej niż jeden raz;

g) stronom wnoszącym technologię do grupy oraz licencjobiorcom przysługuje swoboda w zakresie

kwestionowania ważności i istotności technologii wchodzących w skład grupy;

h) stronom wnoszącym technologię do grupy oraz licencjobiorcom przysługuje swoboda w zakresie

opracowywania konkurencyjnych produktów i technologii.

Poza obszarem "bezpiecznej przystani"

287. W przypadku włączenia do grupy technologii o charakterze uzupełniającym, lecz nieistotnym, istnieje zagrożenie zamknięcia dostępu do rynku technologiom osób trzecich. W szczególności z chwilą włączenia technologii do grupy i licencjonowania jej jako części pakietu motywacja licencjobiorców do nabywania licencji na korzystanie z konkurencyjnych technologii będzie niewielka, jeżeli opłata licencyjna za pakiet obejmuje już technologię substytucyjną. Ponadto włączenie technologii, które nie są niezbędne do wytwarzania produktów lub realizacji procesów, których dotyczy grupa technologii, lub do zachowania zgodności z normami, które obejmie technologia wchodząca w skład grupy, również zmusza licencjobiorców do płacenia za technologię, która potencjalnie nie jest im potrzebna. Jeżeli grupa obejmuje technologie o charakterze nieistotnym, porozumienie może wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu, o ile grupa posiada znaczącą pozycję na jednym z rynków właściwych.

288. Biorąc pod uwagę, że technologie substytucyjne i uzupełniające mogą być opracowywane po utworzeniu grupy, konieczność oceny istotności nie kończy się wraz z utworzeniem grupy. Technologia wchodząca w skład grupy może z czasem stać się nieistotna, na przykład ze względu na zmianę normy lub pojawienie się technologii osób trzecich. Jeżeli grupa dowie się, że takie alternatywne technologie są oferowane licencjobiorcom i że istnieje na nie wśród nich popyt, obawy związane z zamknięciem dostępu do rynku można wyeliminować poprzez zaoferowanie nowym i istniejącym licencjobiorcom licencji bez technologii, która już nie jest istotna, w zamian za odpowiednio niższą opłatę licencyjną. Cel, polegający na zagwarantowaniu, aby technologie osób trzecich nie były wykluczane z rynku, można jednak osiągnąć także w inny sposób.

289. Oceniając grupy technologii obejmujące technologie o charakterze nieistotnym, lecz uzupełniającym, należy wziąć pod uwagę co najmniej następujące czynniki:

a) czy istnieją przyczyny sprzyjające konkurencji przemawiające za włączeniem do grupy technologii o charakterze nieistotnym;

b) czy licencjodawcy w grupie zachowują swobodę niezależnego udzielania licencji na korzystanie z należących do nich technologii: jeżeli grupa składa się z ograniczonej liczby technologii, a technologie substytucyjne pozostają poza grupą, licencjobiorcy mogą dążyć do stworzenia własnego pakietu technologicznego składającego się częściowo z technologii wchodzących w skład grupy, a częściowo z technologii należących do osób trzecich;

c) czy w przypadku, gdy technologie wchodzące w skład grupy mają różne zastosowanie nie zawsze wymagające korzystania ze wszystkich z tych technologii, grupa oferuje technologie tylko w jednym pakiecie, czy też w osobnych pakietach dla różnych zastosowań, z których każdy obejmuje jedynie technologie istotne dla danego zastosowania: w tym ostatnim przypadku technologie niemające istotnego znaczenia dla konkretnego produktu lub procesu nie są wiązane z technologiami o istotnym charakterze;

d) czy technologie wchodzące w skład grupy są dostępne wyłącznie jako jeden pakiet, czy też licencjobiorcy mają możliwość uzyskania licencji na korzystanie tylko z części pakietu za odpowiednio mniejszą opłatą licencyjną. Możliwość uzyskania licencji na korzystanie tylko z części pakietu może zmniejszyć ryzyko zamknięcia dostępu dla technologii osób trzecich spoza grupy, zwłaszcza gdy licencjobiorca otrzymuje proporcjonalne obniżenie opłat licencyjnych. Wymaga to przypisania każdej z technologii wchodzących w skład grupy odpowiedniego udziału w ogólnej opłacie licencyjnej. Jeżeli porozumienia licencyjne zawarte między grupą technologii a indywidualnymi licencjobiorcami obowiązują przez stosunkowo długi okres, a technologie wchodzące w skład grupy wspierają normę branżową de facto, należy również wziąć pod uwagę fakt, że grupa może zamknąć dostęp do rynku nowym technologiom substytucyjnym. Oceniając ryzyko wykluczenia w takich przypadkach, uwzględnić należy, czy licencjobiorcy mogą z odpowiednim wyprzedzeniem wypowiedzieć część porozumienia licencyjnego i uzyskać stosowne obniżenie opłat licencyjnych.

290. Grupy technologii, które ograniczają konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, mogą prowadzić do sprzyjającego konkurencji przyrostu efektywności(zob. pkt 268), co należy rozpatrywać na podstawie art. 101 ust. 3. Na przykład gdy grupa technologii obejmuje nieistotne technologie, ale wypełnia wszystkie pozostałe kryteria obszaru "bezpiecznej przystani" wymienione w pkt 286, włączenie technologii o charakterze nieistotnym do grupy sprzyja konkurencji (zob. pkt 289), a licencjobiorcy mają możliwość uzyskania licencji na korzystanie tylko z części pakietu w zamian za odpowiednio niższą opłatę licencyjną (zob. pkt 289), warunki określone w art. 101 ust. 3 są prawdopodobnie spełnione.

4.4.2. Ocena ograniczeń w porozumieniach między grupami a ich licencjobiorcami

291. Jeżeli porozumienie(-a) o utworzeniu i funkcjonowaniu grupy technologii nie narusza(ją) art. 101 Traktatu, kolejnym krokiem jest ocena na podstawie art. 101 porozumień licencyjnych zawartych przez grupę ze swoimi licencjobiorcami. W niniejszej części ujęto wybrane ograniczenia, które powszechnie występują w porozumieniach licencyjnych zawieranych przez grupy technologii i wymagają oceny w ogólnym kontekście takich grup. TTBER nie stosuje się do porozumień licencyjnych zawartych między grupą technologii a licencjobiorcami będącymi osobami trzecimi (zob. pkt 271).

292. Dokonując oceny porozumień licencyjnych dotyczących technologii zawieranych między grupą a jej licencjobiorcami, Komisja będzie stosować następujące zasady:

a) im silniejsza pozycja rynkowa grupy, tym większe zagrożenie negatywnymi skutkami dla konkurencji;

b) im silniejsza pozycja rynkowa grupy, tym bardziej prawdopodobne jest, że porozumienie o nieudzielaniu licencji wszystkim potencjalnym licencjobiorcom lub udzielanie licencji na warunkach dyskryminujących będzie stanowić naruszenie art. 101 Traktatu;

c) grupy nie powinny nadmiernie wykluczać technologii osób trzecich lub ograniczać tworzenia alternatywnych grup;

d) porozumienia nie powinny zawierać żadnych z najpoważniejszych ograniczeń konkurencji wymienionych w art. 4 TTBER (zob. część 3.4 niniejszych wytycznych).

293. Przedsiębiorstwa, które tworzą grupę technologii zgodną z art. 101 Traktatu, dysponują zwykle swobodą negocjowania i ustalania wysokości opłat licencyjnych za pakiet technologii (z zastrzeżeniem ewentualnie istniejących zobowiązań dotyczących udzielania licencji na warunkach FRAND) oraz udziału każdej z technologii w tych opłatach przed określeniem normy lub po jej określeniu. Porozumienia takie są nieodłącznie związane z ustanowieniem grupy i same w sobie nie ograniczają konkurencji. W pewnych okolicznościach bardziej efektywne może się okazać uzgadnianie opłat licencyjnych za pakiet technologii przed ustaleniem normy, co pozwoli uniknąć sytuacji, w której proces ustalania normy powoduje zwiększenie stawki opłat przez przyznanie władzy rynkowej jednej lub kilku technologiom o istotnym charakterze. Licencjobiorcy muszą jednak zachować swobodę wyznaczania cen produktów wytwarzanych na licencji.

294. Jeżeli grupa posiada na rynku pozycję dominującą, opłaty licencyjne i inne warunki udzielania licencji winny być nienadmierne, rozsądne i niedyskryminujące, a licencje - niewyłączne ¹⁴⁴ . Spełnienie takich warunków jest niezbędne do zagwarantowania, aby grupa pozostała otwarta i nie prowadziła do zamknięcia dostępu do rynku lub innych negatywnych skutków dla konkurencji na rynkach niższego szczebla. Wspomniane warunki nie wykluczają jednak stosowania różnych stawek opłat licencyjnych za różne dziedziny zastosowań. Ogólnie rzecz biorąc, stosowanie różnych opłat licencyjnych w odniesieniu do różnych rynków produktowych samo w sobie nie ogranicza konkurencji, jednak nie powinno wiązać się z dyskryminacją na poszczególnych rynkach produktowych. W szczególności traktowanie licencjobiorców grupy nie powinno być uzależnione od tego, czy są oni również licencjodawcami. Komisja uwzględni zatem fakt, czy licencjodawcy i licencjobiorcy są zobowiązani do uiszczania takich samych opłat licencyjnych.

295. Licencjodawcy i licencjobiorcy powinni mieć swobodę opracowywania konkurencyjnych produktów i norm. Powinni mieć również swobodę udzielania i uzyskiwania licencji poza grupą. Wymogi te są niezbędne do ograniczenia ryzyka zamknięcia dostępu do rynku technologiom osób trzecich i dopilnowania, aby grupa nie ograniczała innowacyjności i nie wykluczała tworzenia konkurencyjnych rozwiązań technologicznych. W przypadku, gdy technologia wchodząca w skład grupy jest objęta normą branżową (de facto), a strony obowiązuje zakaz konkurowania, istnieje ryzyko, że grupa uniemożliwi rozwój nowych oraz usprawnianie dotychczasowych technologii i norm.

296. Zobowiązania do udzielenia licencji zwrotnej nie powinny mieć charakteru wyłącznego. Powinny one ograniczać się do rozwoju, który jest istotny i ważny dla korzystania z technologii wchodzących w skład grupy. Pozwala to grupie czerpać korzyści z usprawnień technologii wchodzących w skład grupy i dalej je przekazywać. Z punktu widzenia stron grupy zasadne jest dopilnowanie, aby korzystanie z technologii wchodzących w skład grupy nie było wstrzymywane przez licencjobiorców, w tym podwykonawców prowadzących działalność na licencji licencjobiorcy, którzy posiadają lub nabywają istotne technologie.

297. Jednym z zagrożeń jest to, że grupy technologii mogą chronić nieważne prawa do technologii. Łączenie technologii w grupy może zniechęcać do kwestionowania praw wchodzących w skład grupy, ponieważ w przypadku gdy opłaty licencyjne są ustalane dla grupy jako całości, jest mniej prawdopodobne, że skuteczne zakwestionowanie indywidualnych praw wchodzących w skład grupy doprowadzi do obniżenia opłat licencyjnych należnych za licencję dotyczącą grupy. Ochrona nieważnych patentów w grupie może skutkować tym, że licencjobiorcy będą płacić wyższe opłaty licencyjne, i hamować prace innowacyjne w dziedzinie, której dotyczy nieważny patent. W tym kontekście klauzule o niekwestionowaniu ważności praw, w tym klauzule o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw ¹⁴⁵ , w porozumieniach licencyjnych dotyczących technologii zawieranych między grupą a licencjobiorcami mogą wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu.

4.5. Grupy prowadzące negocjacje licencyjne

4.5.1. Wprowadzenie

298. Grupy prowadzące negocjacje licencyjne ("LNG") to grupy, na w ramach których podmioty wdrażające technologię zgadzają się wspólnie negocjować warunki licencji na korzystanie z technologii. Wytyczne zawarte w niniejszej części mają zastosowanie niezależnie od:

a) formy prawnej LNG (np. czy działa na podstawie zwykłej umowy, czy też jest odrębnym podmiotem prawnym);

b) tego, czy członkowie LNG konkurują na rynkach niższego szczebla;

c) tego, czy kontrahent LNG jest indywidualnym posiadaczem technologii, grupą technologii czy też platformą pośredniczącą w udzielaniu licencji ¹⁴⁶ .

299. Jeżeli negocjacje między LNG a posiadaczem technologii prowadzą do uzgodnienia warunków udzielania licencji, wszelkie wynikające z tego porozumienia licencyjne dotyczące technologii zawarte między właścicielem praw a poszczególnymi członkami LNG podlegają ocenie, w stosownych przypadkach, na podstawie TTBER lub rozdziału 4 niniejszych wytycznych.

300. Rozdział 4 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych (wspólne zakupy) nie ma zastosowania do oceny LNG objętych niniejszymi wytycznymi. Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla stosowania art. 102 Traktatu,

Możliwy pozytywny wpływ LNG na konkurencję

301. LNG mogą ułatwiać udzielanie licencji na technologię poprzez:

a) zmniejszenie liczby indywidualnych negocjacji między posiadaczami technologii a podmiotami wdrażającymi technologię, a tym samym zmniejszenie kosztów transakcji licencyjnych ¹⁴⁷  oraz

b) gromadzenie wiedzy specjalistycznej podmiotów wdrażających technologię, na przykład w zakresie ważności, istotności i wartości praw do technologii, a tym samym promowanie bardziej świadomych i zrównoważonych negocjacji licencyjnych.

Możliwy negatywny wpływ LNG na konkurencję

302. Możliwy negatywny wpływ LNG na konkurencję obejmuje:

a) przyznanie nadmiernej siły przetargowej uczestniczącym podmiotom wdrażającym technologię, umożliwiającej im zmuszanie posiadaczy technologii do akceptowania nieoptymalnych pod względem konkurencji warunków udzielania licencji (poniżej warunków FRAND w przypadku patentów niezbędnych do spełnienia normy), co może zniechęcać posiadaczy technologii do inwestycji w innowacje;

b) koordynację między uczestniczącymi podmiotami wdrażającymi na rynkach niższego szczebla ¹⁴⁸ , wynikającą z wymiany szczególnie chronionych informacji handlowych lub większego stopnia uwspólnienia kosztów ¹⁴⁹ ;

c) zamknięcie dostępu konkurującym podmiotom wdrażającym na rynkach niższego szczebla ¹⁵⁰ .

4.5.2. Ocena w świetle art. 101 ust. 1 Traktatu

Główne problemy w zakresie konkurencji

303. Jeżeli LNG obejmuje rzeczywistych lub potencjalnych konkurentów, może to prowadzić do ograniczeń konkurencji na rynkach wyższego szczebla w zakresie udzielania licencji na technologie lub na rynkach niższego szczebla w zakresie dostaw towarów lub świadczenia usług, co skutkuje ograniczeniem innowacji, jakości, różnorodności lub produkcji produktów, wzrostem cen, podziałem rynku lub ograniczającym konkurencję zamknięciem dostępu do rynku innym podmiotom wdrażającym technologię.

Ograniczenia konkurencji ze względu na cel

304. LNG, które działają w sposób przejrzysty wobec posiadaczy technologii ¹⁵¹  i których działalność ogranicza się do wspólnych negocjacji warunków licencji na korzystanie z technologii, zasadniczo nie ograniczają konkurencji ze względu na cel.

305. LNG można odróżnić od karteli nabywców, a mianowicie porozumień lub praktyk uzgodnionych między co najmniej dwoma nabywcami ¹⁵² , które poza jakimkolwiek porozumieniem o wspólnych zakupach o charakterze współdziałania zbiorowego z dostawcami w imieniu jego członków: (i) koordynują indywidualne zachowanie nabywców na rynku zakupów ¹⁵³ ; (ii) wpływają na istotne parametry konkurencji między nimi lub (iii) obejmują wymianę szczególnie chronionych informacji handlowych na temat swoich indywidualnych zamiarów zakupu lub swoich indywidualnych negocjacji z dostawcami ¹⁵⁴ . Kartele nabywców stanowią ograniczenie konkurencji ze względu na cel w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, a mianowicie są same w sobie na tyle szkodliwe dla konkurencji, że przeprowadzanie oceny wywieranego przez nie wpływu na rynek nie jest konieczne ¹⁵⁵ .

306. W związku z tym w przypadku braku LNG, która prowadzi zbiorowe działania wobec posiadaczy technologii w imieniu swoich członków, każdy podmiot wdrażający technologię musi samodzielnie określać swoją strategię licencyjną i nie może, w drodze porozumień lub praktyk uzgodnionych, eliminować niepewności strategicznej między tymi podmiotami co do ich przyszłego zachowania na rynku. W szczególności, w przypadku braku takich zbiorowych działań, przed podjęciem indywidualnych negocjacji licencyjnych z posiadaczem technologii podmioty wdrażające technologię nie mogą próbować ustalać między sobą żadnych warunków licencji na technologie, które zamierzają uzyskać (np. zakres lub dziedzina zastosowania licencji na korzystanie z technologii, opłata licencyjna, tożsamość licencjodawcy lub okres obowiązywania licencji).

307. Wymienione poniżej czynniki zmniejszają prawdopodobieństwo, że LNG będzie skutkowała powstaniem kartelu nabywców:

a) LNG ujawnia tożsamość swoich członków posiadaczom technologii i informuje ich, że prowadzi negocjacje w imieniu swoich członków w celu zawarcia przez nich porozumień licencyjnych dotyczących technologii na warunkach uzgodnionych w ramach wspólnych negocjacji ¹⁵⁶ .

b) Członkowie LNG określili formę współpracy, jej zakres i funkcjonowanie w pisemnej umowie, tak by można było zweryfikować ex post jej zgodność z art. 101 Traktatu i porównać ją z funkcjonowaniem LNG w praktyce. Pisemna umowa nie może jednak sama w sobie chronić LNG przed działaniami w zakresie egzekwowania prawa konkurencji.

308. LNG mogą również sprzyjać uczestnictwu w kartelu sprzedających lub służyć jako środek ułatwiający uczestnictwo w takim kartelu, tj. porozumieniu między przedsiębiorstwami, które konkurują na rynkach niższego szczebla, służącemu ustalaniu cen, ograniczaniu produkcji lub podziałowi rynków bądź klientów. W takim przypadku LNG może zostać oceniona razem z kartelem działającym na rynku niższego szczebla. Aby uniknąć tego problemu, członkowie LNG powinni zapewnić, aby działalność LNG ograniczała się do negocjacji warunków porozumień licencyjnych dotyczących technologii, które mają zostać zawarte między członkami LNG a posiadaczami technologii.

309. LNG, która ma na celu wykluczenie rzeczywistych lub potencjalnych konkurentów członków LNG z rynków niższego szczebla, może stanowić ograniczenie konkurencji ze względu na cel.

310. LNG może obejmować wymianę szczególnie chronionych informacji handlowych między konkurentami. W przypadku gdy taka wymiana informacji nie jest obiektywnie konieczna do wdrożenia LNG ani proporcjonalna do jej celów ¹⁵⁷  oraz może eliminować niepewność między członkami co do terminu, zakresu i szczegółów zmian w ich zachowaniu na rynku, może ona stanowić ograniczenie konkurencji ze względu na cel ¹⁵⁸ .

Skutki ograniczające konkurencję

311. Przy ocenianiu LNG, które nie ograniczają konkurencji ze względu na cel, należy uwzględnić ich kontekst prawny i gospodarczy w celu ustalenia, czy wywierają one rzeczywisty lub prawdopodobny wpływ na konkurencję. Ocena musi obejmować ewentualne skutki ograniczające na właściwych rynkach technologicznych, na których LNG wchodzi w interakcje z posiadaczami technologii, jak na właściwych rynkach niższego szczebla, na których członkowie LNG mogą konkurować jako dostawcy. W ramach tej oceny Komisja porówna rzeczywiste lub prawdopodobne skutki LNG na tych rynkach z sytuacją, która miałaby miejsce w przypadku braku LNG.

312. Zasadniczo prawdopodobieństwo tego, że LNG spowodują problemy w zakresie konkurencji, jest mniejsze, jeżeli członkowie nie mają władzy rynkowej na właściwych rynkach udzielania licencji na technologie lub właściwych rynkach niższego szczebla.

313. Niektóre ograniczenia uzgodnione przez członków LNG mogą wykraczać poza zakres art. 101 ust. 1 Traktatu, jeżeli są obiektywnie niezbędne do wdrożenia LNG i proporcjonalne do jej celów ¹⁵⁹ .

Rynki właściwe

314. LNG może wpływać na konkurencję na rynkach udzielania licencji na technologie wyższego szczebla, tj. na rynkach, na których członkowie LNG wspólnie negocjują z posiadaczami technologii, oraz na rynkach niższego szczebla, tj. na rynkach, na których członkowie LNG prowadzą działalność jako dostawcy.

315. Definicja właściwych rynków technologicznych jest zgodna z zasadami przedstawionymi w zawiadomieniu w sprawie definicji rynku i opiera się na pojęciu substytucyjności do celów określania presji konkurencyjnej. Ponieważ negocjowanie licencji na korzystanie z technologii przez podmioty wdrażające jest formą zakupu, ocena substytucyjności koncentruje się na alternatywnych rozwiązaniach dostępnych dla licencjodawców technologii, a nie na alternatywnych rozwiązaniach dostępnych dla podmiotów wdrażających ¹⁶⁰ . Innymi słowy, decydujące w określaniu presji konkurencyjnej wywieranej na członków LNG są alternatywne rozwiązania, jakimi dysponują posiadacze technologii. Możliwe jest na przykład przeanalizowanie tych alternatywnych rozwiązań poprzez zbadanie prawdopodobnej reakcji posiadaczy technologii na niewielkie, ale utrzymujące się obniżenie ceny oferowanej za ich technologie. Po zdefiniowaniu właściwego rynku technologicznego udział w rynku członków LNG można obliczyć na podstawie wartości lub wielkości zakupów licencji na właściwą technologie, dokonywanych przez tych członków, wyrażonej jako odsetek całej sprzedaży na rynku właściwym udzielania licencji na technologie.

316. Jeżeli członkowie LNG są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami na rynkach niższego szczebla w zakresie dostaw towarów lub usług, konieczna jest również ocena wpływu LNG na konkurencję na tych rynkach. Właściwe rynki niższego szczebla są definiowane za pomocą metodyki przedstawionej w zawiadomieniu w sprawie definicji rynku.

Władza rynkowa

317. Nie istnieje żaden bezwzględny próg, powyżej którego można by uznać, że członkowie LNG mają taką władzę rynkową, że LNG może wywoływać skutki ograniczające konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu. W większości przypadków istnienie władzy rynkowej jest jednak mało prawdopodobne, jeżeli łączny udział członków w popycie na właściwych rynkach technologicznych nie przekracza 15 %, a ich łączny udział w podaży na właściwych rynkach niższego szczebla nie przekracza 15 %.

318. Łączny udział w rynku powyżej tych progów nie wskazuje sam w sobie na prawdopodobieństwo, że LNG wywoła skutki ograniczające konkurencję. W takich przypadkach konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej oceny skutków, z uwzględnieniem czynników takich jak cechy i pozycja rynkowa członków LNG na wszystkich rynkach właściwych, koncentracja na rynku, stopień bliskości konkurencji, ewentualne istnienie powiązań umownych lub innych między członkami LNG a innymi podmiotami wdrażającymi dane technologie, charakter danych technologii, statuty i zasady działania LNG (w tym czy członkowie LNG zachowują swobodę prowadzenia dwustronnych negocjacji z posiadaczami technologii spoza LNG) oraz ewentualna siła równoważąca posiadaczy technologii i odbiorców niższego szczebla.

Wpływ na rynki technologiczne

319. Jeżeli członkowie LNG mają duży łączny udział w popycie na właściwych rynkach technologicznych, LNG może umożliwić im wykorzystanie wspólnej siły nabywczej. Wykorzystywanie wspólnej siły nabywczej może ograniczać konkurencję na właściwych rynkach technologicznych, na przykład przez ograniczenie zachęt dla posiadaczy technologii do inwestowania w badania i rozwój.

320. Jest mniej prawdopodobne, aby członkowie LNG mogli korzystać ze wspólnej siły nabywczej, jeżeli mają do czynienia z posiadaczami technologii, którzy mają równoważącą siłę przetargową. Może tak być na przykład w przypadku, gdy na właściwym rynku technologicznym istnieje niewielka liczba licencjodawców lub gdy dane technologie są niezbędne do spełnienia normy, dla której nie istnieje substytut lub która jest szeroko stosowana na właściwych rynkach niższego szczebla.

321. Obawy związane z korzystaniem ze wspólnej siły nabywczej są mniej prawdopodobne, jeżeli posiadacze technologii zachowują rzeczywistą swobodę decydowania o przystąpieniu do negocjacji z LNG i o zakończeniu takich negocjacji w dowolnym momencie. Jest to mało prawdopodobne w przypadku, gdy członkowie LNG angażują się w skoordynowane działania mające na celu zmuszenie posiadacza technologii do negocjacji z LNG lub gdy LNG ogranicza zdolność swoich członków do podjęcia dwustronnych negocjacji z posiadaczem technologii. Pozostaje to jednak bez uszczerbku dla możliwości uzgodnienia przez LNG z posiadaczem technologii: (i) że posiadacz technologii nie podejmie dwustronnych negocjacji z poszczególnymi członkami LNG przez ograniczony okres nieprzekraczający przewidywanego czasu trwania wspólnych negocjacji między posiadaczem a LNG lub (ii) że członkowie LNG będą zobowiązani do zaakceptowania wszelkich warunków udzielania licencji uzgodnionych między posiadaczem technologii a LNG.

322. LNG może wykorzystywać wspólną siłę nabywczą przez skoordynowane opóźnianie negocjacji z posiadaczem technologii ¹⁶¹ . Jeżeli takie opóźnienia mają charakter tymczasowy i są obiektywnie związane z prowadzeniem wspólnych negocjacji, Komisja zasadniczo oceni je jako integralną część LNG. W związku z tym, jeżeli LNG zostanie oceniona jako ograniczenie ze względu na skutek, wpływ skoordynowanych opóźnień zostanie oceniony w świetle ogólnych skutków LNG, z uwzględnieniem pozycji rynkowej członków LNG, którzy uczestniczą w tych

opóźnieniach. Należy jednak zauważyć, że członkowie LNG, którzy uczestniczą w opóźnieniach w trakcie negocjacji, mogą być pozbawieni możliwości powołania się na art. 102 Traktatu jako środka obrony przed roszczeniem o zaniechanie naruszeń wniesionym przez posiadacza technologii niezbędnej do spełnienia normy, który to posiadacz zobowiązał się do udzielania licencji na warunkach FRAND ¹⁶² .

323. LNG mogą również zamykać dostęp do rynków technologicznych dla konkurencyjnych podmiotów wdrażających technologię, a tym samym ograniczać konkurencję na rynkach niższego szczebla. Na przykład LNG może dążyć do ograniczenia zdolności posiadaczy technologii do zawierania porozumień o transferze technologii z podmiotami wdrażającymi, które nie są członkami LNG, lub ograniczenia warunków takich porozumień ¹⁶³ . Zastrzeżenia dotyczące ograniczającego konkurencję zamknięcia dostępu do rynku są mniej prawdopodobne, jeżeli (i) udział w LNG jest otwarty dla wszystkich podmiotów wdrażających technologię, które spełniają obiektywne i niedyskryminujące kryteria, (ii) zasady działania LNG nie dyskryminują członków LNG oraz (iii) LNG ani warunki udzielania licencji, które negocjuje ona z posiadaczami technologii, nie mają na celu ograniczenia zdolności posiadaczy technologii do zawierania porozumień o transferze technologii z konkurującymi podmiotami wdrażającymi ani ograniczenia warunków takich porozumień.

Wpływ na rynki niższego szczebla

324. W przypadku gdy członkowie LNG nie są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami na rynkach niższego szczebla lub nie mają władzy rynkowej na tych rynkach ¹⁶⁴ , jest mało prawdopodobne, aby LNG ograniczała konkurencję na tych rynkach niższego szczebla.

325. W przypadku gdy członkowie LNG są rzeczywistymi lub potencjalnymi konkurentami na rynkach niższego szczebla, LNG może ułatwić koordynację zachowania członków na tych rynkach ¹⁶⁵ . Ryzyko takiej koordynacji jest większe w przypadku, gdy: (i) cechy właściwego rynku niższego szczebla sprzyjają współpracy (na przykład rynek jest skoncentrowany i wykazuje znaczny stopień przejrzystości) lub (ii) członkowie LNG mają duży łączny udział w rynku niższego szczebla.

326. W szczególności LNG mogą ułatwiać koordynację między członkami na rynkach niższego szczebla, w przypadku gdy LNG prowadzi do wysokiego stopnia ujednolicenia kosztów między członkami (w szczególności kosztów zmiennych), pod warunkiem że członkowie LNG dysponują władzą rynkową na właściwym rynku niższego szczebla, a cechy rynku sprzyjają koordynacji.

327. LNG mogą również ułatwiać koordynację między członkami na rynkach niższego szczebla, na których wdrożenie LNG wiąże się z wymianą szczególnie chronionych informacji handlowych między członkami. Jednakże w przypadku, gdy sama LNG nie ogranicza konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, ponieważ ma neutralny lub pozytywny wpływ na konkurencję, w zakres tego zakazu nie wchodzi również wymiana informacji, która jest obiektywnie niezbędna do wdrożenia LNG i proporcjonalna do jej celów ¹⁶⁶ . Na przykład obiektywnie konieczna i proporcjonalna może być wymiana informacji przez członków LNG na temat warunków, na jakich byliby oni gotowi zawrzeć porozumienia licencyjne dotyczące technologii z posiadaczem technologii, który zgodził się negocjować z LNG.

328. Aby ograniczyć ryzyko niepotrzebnej wymiany szczególnie chronionych informacji handlowych, LNG mogą komunikować się za pośrednictwem niezależnego kierownika lub osoby trzeciej, wdrażać zespoły "clean team" ¹⁶⁷  lub wprowadzać inne zabezpieczenia, na przykład w celu zapewnienia, aby szczególnie chronione informacje handlowe były udostępniane wyłącznie członkom LNG w sposób zanonimizowany lub w formie zagregowanej. Można również wdrożyć zabezpieczenia w celu zapewnienia, aby szczególnie chronione informacje handlowe nie były udostępniane innym LNG, na przykład w przypadkach, gdy członkowie uczestniczą w więcej niż jednej LNG.

4.5.3. Ocena na mocy art. 101 ust. 3 Traktatu

329. W przypadku, gdy LNG ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, należy ocenić, czy LNG generuje przyrost efektywności spełniający warunki określone w art. 101 ust. 3.

Przyrost efektywności

330. LNG mogą generować przyrost efektywności. W szczególności mogą one obniżyć koszty transakcji licencyjnych zarówno dla podmiotów wdrażających technologię, jak i posiadaczy technologii, zwłaszcza przez wyeliminowanie konieczności uczestnictwa posiadacza technologii lub grupy technologii w dwustronnych negocjacjach licencyjnych z wszystkimi członkami LNG. Dzięki gromadzeniu wiedzy specjalistycznej podmiotów wdrażających technologię LNG może również zmniejszyć asymetrię informacji między podmiotami wdrażającymi technologię a posiadaczami technologii, co prowadzi do bardziej świadomych i zrównoważonych negocjacji, w tym dotyczących tego, czy proponowane warunki udzielania licencji stanowią warunki FRAND. Ten przyrost efektywności może prowadzić do zawarcia większej liczby porozumień o transferze technologii, a tym samym do szerszego rozpowszechniania technologii.

Niezbędność

331. Ograniczenia, które wykraczają poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia przyrostu efektywności wynikającego z LNG, nie spełniają kryteriów określonych w art. 101 ust. 3 Traktatu. Na przykład w celu zmniejszenia kosztów transakcji związanych z udzielaniem licencji LNG nie będzie co do zasady zobowiązana do wymagania od posiadacza technologii, aby nie przyznawał licencjobiorcom będącym osobami trzecimi korzystniejszych warunków udzielania licencji.

Przeniesienie korzyści z przyrostu efektywności na konsumentów

332. Korzyści z przyrostu efektywności osiągnięte za pomocą niezbędnych ograniczeń należy przenieść na konsumentów w stopniu przewyższającym wszelkie skutki ograniczające konkurencję wywołane przez LNG. Na przykład niższe koszty udzielania licencji na technologie można przenieść w formie niższych cen sprzedaży na rynkach niższego szczebla. Istnieje większe prawdopodobieństwo, że obniżki kosztów zmiennych (takie jak opłaty licencyjne należne na jednostkę produkcji) zostaną przeniesione, niż że nastąpią obniżki kosztów stałych, ponieważ wyższa marża zysku wynikająca z obniżek kosztów zmiennych stanowi zachętę do zwiększenia produkcji przez obniżki cen. Przeniesienie korzyści na konsumentów jest bardziej prawdopodobne, jeżeli członkowie LNG nie mają władzy rynkowej na rynkach niższego szczebla.

Zakaz eliminowania konkurencji

333. Warunki zawarte w art. 101 ust. 3 Traktatu nie będą spełnione, jeżeli LNG umożliwia stronom eliminowanie konkurencji w stosunku do znaczącej części przedmiotowych technologii lub produktów. Warunek ten ma zastosowanie zarówno do właściwych rynków technologicznych, jak i właściwych rynków niższego szczebla. Wysoki łączny udział w rynku wskazuje na to, że warunek ten nie jest spełniony.

1 Niniejsze wytyczne zastępują wytyczne Komisji w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do porozumień o transferze technologii (Dz.U. C 89 z 28.3.2014, s. 3).

2 Dz.U. L, 2026/877, 21.4.2026, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2026/877/oj). TTBER zastępuje rozporządzenie Komisji (UE) nr 316/2014 z dnia 21 marca 2014 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień o transferze technologii (Dz.U. L 93 z 28.3.2014, s. 17, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2014/316/oj).

3 Zob. komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów "Kompas konkurencyjności dla UE", COM(2025) 30 final.

4 Odporność obejmuje gotowość obronną, odporność łańcuchów dostaw w sektorze obronności i rynku wewnętrznego.

5 W niniejszych wytycznych, o ile nie wskazano inaczej, pojęcie "porozumienie" obejmuje praktyki uzgodnione i decyzje związków przedsiębiorstw.

6 Zob. Zawiadomienie Komisji - Wytyczne w sprawie pojęcia wpływu na handel zawartego w art. 81 i 82 Traktatu (Dz.U. C 101 z 27.4.2004, s. 81).

7 W niniejszych wytycznych pojęcie "ograniczenie" obejmuje zapobieganie i zakłócanie konkurencji.

8 Warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu oraz metody ich stosowania wyjaśniono bardziej szczegółowo w wytycznych Komisji w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu (Dz.U. C 101 z 27.4.2004, s. 97).

9 Wyjątek ten ma również zastosowanie do prawa najmu. Zob. w tym względzie art. 1 ust. 2 dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 376 z 27.12.2006, s. 28, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2006/115/oj).

10 Tę zasadę wyczerpania prawa na terenie Unii zapisano na przykład w art. 15 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2436 z dnia 16 grudnia 2015 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. L 336 z 23.12.2015, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2015/2436/oj), art. 15 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. L 154 z 16.6.2017, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2017/1001/oj), art. 15 dyrektywy 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U. L 289 z 28.10.1998, s. 28, ELI: http://data.europa. eu/eli/dir/1998/71/oj), art. 21 rozporządzenia Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.U. L 3 z 5.1.2002, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2002/6/oj), art. 9 ust. 2 dyrektywy 2006/115/WE, przytoczony w przypisie 9, art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167 z 22.6.2001, s. 10, ELI: http:// data.europa.eu/eli/dir/2001/29/oj), art. 4 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U. L 111 z 5.5.2009, s. 16, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2009/24/ oj), art. 5 lit. c) dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. L 77 z 27.3.1996, s. 20, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/1996/9/oj), art. 5 ust. 5 dyrektywy Rady 87/54/EWG z dnia 16 grudnia 1986 r. w sprawie ochrony prawnej topografii układów scalonych (Dz.U. L 24 z 27.1.1987, s. 36, ELI: http://data.europa. eu/eli/dir/1987/54/oj), art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. L 227 z 1.9.1994, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/1994/2100/oj), art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1257/2012 z dnia 17 grudnia 2012 r. wprowadzające wzmocnioną współpracę w dziedzinie tworzenia jednolitego systemu ochrony patentowej (Dz.U. L 361 z 31.12.2012, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/ 2012/1257/oj). W odniesieniu do praw autorskich do oprogramowania zob. np. wyroki z dnia 3 lipca 2012 r., UsedSoft Gmbh/Oracle International Corp., C-128/11, ECLI:EU:C:2012:407 oraz z dnia 12 października 2016 r., Ranks i Vasievićs, C-166/15, ECLI:EU:C:2016:762.

11 Zobacz na przykład wyrok z dnia 27 września 2023 r., Valve/Komisja, T-172/21, EU:T:2023:587, pkt 191.

12 Zob. wytyczne Komisji w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu przytoczone w przypisie 8.

13 Konkurencja między przedsiębiorstwami korzystającymi z tej samej technologii (konkurencja "wewnątrztechnologiczna") stanowi istotne uzupełnienie konkurencji między przedsiębiorstwami korzystającymi z konkurencyjnych technologii (konkurencja "międzytechnologiczna"). Przykładowo konkurencja "wewnątrztechnologiczna" może skutkować niższymi cenami produktów, w których wykorzystana jest dana technologia, co może nie tylko przynieść bezpośrednie i natychmiastowe korzyści dla konsumentów takich produktów, lecz również pobudzić konkurencję między przedsiębiorstwami korzystającymi z konkurencyjnych technologii. W kontekście udzielania licencji uwzględnić należy również fakt, że licencjobiorcy sprzedają swój własny produkt, a nie odsprzedają produktu dostarczonego przez inne przedsiębiorstwo. Zatem możliwość różnicowania produktów oraz opartej na kryterium jakości konkurencji między licencjobiorcami może być większa niż w przypadku porozumień wertykalnych dotyczących odsprzedaży produktów.

14 Zob. na przykład wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C-333/21, ECLI:EU:C:2023:1011, pkt 162 i przytoczone tam orzecznictwo.

15 Dalsze wskazówki dotyczące pojęcia ograniczeń ze względu na cel i ograniczeń ze względu na skutek, odpowiednich ram analitycznych stosowanych przy ich ocenie oraz przykładów takich ograniczeń, zob. np. wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C-333/21, ECLI:EU:C:2023:1011, pkt 161 i nast., oraz wyrok z dnia 5 grudnia 2024 r., Tallinna Kaubamaja Grupp i KIA Auto, C-606/23, ECLI:EU:C:2024:1004, pkt 23 i nast.; zob. również wytyczne Komisji w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych ("wytyczne w sprawie porozumień horyzontalnych") (Dz.U. C 259 z 21.7.2023, s. 1), pkt 22 i nast.

16 Władza rynkowa jest to zdolność do opłacalnego utrzymywania cen powyżej poziomu konkurencyjnego przez pewien okres lub też opłacalnego utrzymywania produkcji pod względem ilości, jakości i różnorodności produktów lub innowacyjności poniżej poziomu konkurencyjnego przez pewien okres. Władza rynkowa konieczna zazwyczaj do ustalenia naruszenia na podstawie art. 101 ust. 1 Traktatu w przypadku porozumień ograniczających konkurencję ze względu na skutek jest mniejsza, niż władza rynkowa konieczna do ustalenia dominacji na podstawie art. 102 Traktatu.

17 Wyrok z dnia 26 października 2023 r., EDP - Energías de Portugal i in., C-331/21, ECLI:EU:C:2023:812, pkt 88 i nast.; wyrok z dnia 11 września 2014 r., MasterCard /Komisja, C-382/12 P, ECLI:EU:C:2014:2201, pkt 89; wyrok z dnia 11 lipca 1985 r., Remia i in./Komisja, C-42/84, ECLI:EU:C:1985:327, pkt 19-20; wyrok z dnia 28 stycznia 1986 r., Pronuptia, C-161/84, ECLI:EU:C:1986:41, pkt 15-17; wyrok z dnia 15 grudnia 1994 r., G0ttrup-Klim, C-250/92, ECLI:EU:C:1994:413, pkt 35, a także wyrok z dnia 12 grudnia 1995 r., Oude Luttikhuis i in., C-399/93, ECLI:EU:C:1995:434, pkt 12-15.

18 Wyrok z dnia 26 października 2023 r., EDP - Energias de Portugal i in., C-331/21, ECLI:EU:C:2023:812, pkt 90, oraz wyrok z dnia 11 września 2014 r., MasterCard/Komisja, C-382/12 P, ECLI:EU:C:2014:2201, pkt 91.

19 Dz.U. C 248 z 30.6.2022, s. 1, pkt 12 i nast.

20 Jeżeli jednak takie porozumienia licencyjne skutkują opuszczeniem rynku przez jedną ze stron, mogą one wchodzić w zakres stosowania art. 101 ust. 1.

21 Przykładem może być sytuacja, w której dwa przedsiębiorstwa mające siedzibę w różnych państwach członkowskich udzielają sobie licencji wzajemnych na konkurencyjne technologie i zgadzają się nie sprzedawać swoich produktów na rynku rodzimym dla drugiej strony. Takie porozumienie ogranicza potencjalną konkurencję między nimi.

22 Koordynacja wymaga, aby określone przedsiębiorstwa miały podobne poglądy na to, co leży w ich wspólnym interesie i jak ma działać mechanizm koordynacji. Aby koordynacja funkcjonowała, przedsiębiorstwa muszą być w stanie wzajemnie monitorować swoje zachowania rynkowe, muszą także istnieć środki odstraszające, które odpowiednio zniechęcałyby do odchodzenia od wspólnej polityki rynkowej. Bariery wejścia muszą być natomiast odpowiednio wysokie, aby ograniczyć pojawianie się na rynku innych podmiotów lub ich ekspansję.

23 Zob. na przykład pkt 241 i nast. wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15.

24 Zob. pkt 34 i 369 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych. W przypadku gdy negocjacje porozumienia wymagają wymiany szczególnie chronionych informacji handlowych, należy wdrożyć odpowiednie zabezpieczenia; zob. sekcja 6.2.4.4 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych.

25 Zamknięcie dostępu do rynku dostawcom technologii substytucyjnych może też mieć miejsce, gdy licencjodawca o znaczącej pozycji rynkowej łączy różne komponenty technologii w jeden pakiet dotyczący licencji - nawet jeśli tylko część tego pakietu jest niezbędna do wytworzenia danego produktu.

26 Dz.U. C, C/2024/1645, 22.2.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/1645/oj.

27 Zob. np. decyzja Komisji z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie M.5675 -SYNGENTA/MONSANTO'S SUNFLOWER SEED BUSINESS, w której Komisja przeanalizowała połączenie dwóch zintegrowanych wertykalnie hodowców słonecznika przez sprawdzenie zarówno (i) rynku wyższego szczebla, na którym ma miejsce obrót handlowy (zwłaszcza wymiana i licencjonowanie) odmianami (rośliny rodzicielskie i hybrydowe), jak również (ii) rynku niższego szczebla, na którym miało miejsce rozpowszechnianie odmian hybrydowych. W decyzji z dnia 13 marca 2009 r. w sprawie M.5406 - IPIC/MAN FERROSTAAL AG Komisja zdefiniowała rynek produkcji wysokogatunkowej melaminy, jak również rynek technologiczny wyższego szczebla, na którym oferowane są technologie do produkcji melaminy. Zob. również decyzja Komisji z dnia 8 czerwca 1994 r. w sprawie M.269 - SHELL/MONTECATINI oraz decyzja Komisji z dnia 2 czerwca 2023 r. w sprawie M.10783 - EQT FUTURE/AM FRESH/SNFL IFG, w których Komisja oceniła połączenie przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorze winogron stołowych, badając rynek wyższego szczebla hodowli i udzielania licencji na chronione odmiany bezpestkowych winorośli stołowych, a także rynki niższego szczebla produkcji i dystrybucji winogron stołowych.

28 Zob. np. decyzja Komisji z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie AT.39230 - Rio Tinto Alcan, pkt 38-41. Zob. również decyzja Komisji w sprawach M.10783 - EQT FUTURE/AM FRESH/SNFL/IFG, M.5675 - SYNGENTA/MONSANTO'S SUNFLOWER SEED BUSINESS i M.5406 - IPIC/MAN FERROSTAAL AG, przytoczona w przypisie 27, a także decyzja Komisji z dnia 21 marca 2018 r. w sprawie M.8084 - BAYER/MONSANTO.

29 Na przykład porozumienia licencyjne dotyczące technologii mogą wpływać na rozwój produktów lub technologii, które (i) ulepszają istniejące produkty lub technologie; (ii) zastępują istniejące produkty lub technologie lub (iii) tworzą zupełnie nowy popyt. Porozumienia licencyjne dotyczące technologii mogą również wpływać na (iv) wczesne działania innowacyjne, a mianowicie działalność badawczo-rozwojową, która nie jest ściśle związana z konkretnym produktem lub technologią.

30 Zob. np. pkt 90 i nast. zawiadomienia w sprawie definicji rynku, przytoczonego w przypisie 26. Na takich rynkach poziom wydatków na badania i rozwój lub liczba patentów lub cytowań patentów mogą być wykorzystywane jako mierniki do oceny pozycji rynkowej danych przedsiębiorstw; zob. pkt 108 zawiadomienia w sprawie definicji rynku.

31 W tym względzie niniejsze wytyczne zapewniają wygodną "bezpieczną przystań" w przypadku porozumień o transferze technologii, które nie są objęte wyłączeniem grupowym z powodu przekroczenia progów udziału w rynku: zob. pkt 184.

32 Zob. np. uwagi zawarte w pkt 10 wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych (przytoczonych w przypisie 19), które stosuje się odpowiednio do udzielania licencji na technologie.

33 Zob. wyrok z dnia 26 października 2023 r., EDP - Energias de Portugal i in., C-331/21, ECLI:EU:C:2023:812, pkt 61. Do celów TTBER wejście na rynek musi prawdopodobnie nastąpić w okresie na tyle krótkim, aby wywrzeć presję konkurencyjną na przedsiębiorstwa, które już działają na rynku właściwym. Zazwyczaj odpowiedni jest okres nie dłuższy niż trzy lata. W niektórych przypadkach (np. na rynkach farmaceutycznych) właściwsze mogą być jednak dłuższe okresy.

34 Zob. np. wyrok z dnia 26 października 2023 r., EDP - Energias de Portugal i in., C-331/21, ECLI:EU:C:2023:812, pkt 60-63, oraz wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 36-39.

35 Zob. np. wyrok z dnia 26 października 2023 r., EDP - Energias de Portugal i in., C-331/21, ECLI:EU:C:2023:812, pkt 62; wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 36-45; wyrok z dnia 25 marca 2021 r., H. Lundbeck A/S i Lundbeck Ltd/Komisja Europejska, C-591/16 P, ECLI:EU:C:2021:243, pkt 54-57, a także wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Servier i in., C-176/19 P, ECLI:EU:C:2024:549, pkt 100-101.

36 Przykładowo strony mogą zostać uznane za potencjalnych konkurentów na rynku produktowym, na którym licencjobiorca prowadzi produkcję w oparciu o własną technologię na jednym rynku geograficznym i rozpoczyna produkcję na innym rynku geograficznym w oparciu o konkurencyjną licencjonowaną technologię. W takiej sytuacji prawdopodobne jest, że licencjobiorca byłby w stanie wejść na drugi rynek geograficzny, opierając się na własnej technologii, chyba że byłoby to wykluczone z uwagi na obiektywne czynniki, w tym istnienie blokujących praw własności intelektualnej.

37 Zob. w tym celu wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 54-56; wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Servier i in., C-176/19 P, ECLI:EU:C:2024:549, pkt 87-89, 103 i 131, oraz wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Krka, C-151/19 P, ECLI:EU:C:2024:546, pkt 411.

38 Do celów operacyjnych i praktycznych ocena ta koncentruje się zazwyczaj na reakcjach na wzrosty cen. Jedną z metod jest na przykład ocena, czy licencjobiorca byłby skłonny zacząć udzielać licencji na własną technologię w odpowiedzi na niewielki, ale stały wzrost cen technologii. Ocena może jednak również uwzględniać zmiany wpływające na inne parametry konkurencji, takie jak jakość produktu lub poziom innowacji.

39 Dz.U. C 101 z 27.4.2004, s. 81.

40 Dz.U. C 291 z 30.8.2014, s. 1.

41 Wskazówki dotyczące definicji rynków właściwych i obliczania udziałów w rynku w kontekście porozumień o transferze technologii znajdują się w części 2.2.4 niniejszych wytycznych.

42 Porozumienia takie mogą być zakazane jedynie po wycofaniu wyłączenia grupowego przez Komisję lub organy ochrony konkurencji państw członkowskich w indywidualnych przypadkach - zob. część 3.6 niniejszych wytycznych dotycząca wycofania wyłączenia grupowego.

43 Zob. pkt 9.

44 Zob. np. część 2.3.

45 Art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz.U. L 1 z 4.1.2003, s. 1) stanowi, że porozumienia, które wpływają na handel między państwami członkowskimi, lecz nie ograniczają konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu lub spełniają przesłanki art. 101 ust. 3 Traktatu, lub które objęte są rozporządzeniem w celu stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu, nie mogą być zakazane na podstawie krajowego prawa konkurencji.

46 W odniesieniu do praw autorskich do oprogramowania zob. pkt 57 i 88-89.

47 Na przykład rozporządzenie TTBER mogłoby obejmować porozumienie o transferze technologii ocenione w decyzji Komisji 90/186/EWG z dnia 23 marca 1990 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 85 Traktatu EWG (IV/32.736 - Moosehead/Whitbread) (Dz.U. L 100 z 20.4.1990, s. 32, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/1990/186/oj); zob. zwłaszcza pkt 16 tej decyzji.

48 Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/720 z dnia 10 maja 2022 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych (Dz.U. L 134 z 11.5.2022, s. 4, ELI: http://data.europa.eu/ eli/reg/2022/720/oj).

49 Dokonując oceny, czy należy zastosować zasady określone w rozporządzeniu TTBER i w niniejszych wytycznych, Komisja będzie brać pod uwagę specyfikę kontekstu prawnego i gospodarczego. W odniesieniu do stosowania art. 101 do licencji na korzystanie z praw autorskich zob. np. wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in., sprawy połączone C-403/08 i C-429/08, ECLI:EU:C:2011:631, pkt 137-146, oraz wyrok z dnia 9 grudnia 2020 r., Groupe Canal +/Komisja, C-132/19 P, ECLI:EU:C:2020:1007.

50 Zob. na przykład decyzja Komisji z dnia 25 marca 2019 r. w sprawie AT.40436 - Pomocniczy sprzęt sportowy; decyzja Komisji z dnia 9 lipca 2019 r. w sprawie AT.40432 - Character merchandise, oraz decyzja Komisji z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie AT.40433 - Film merchandise.

51 Będzie to miało miejsce w przypadku, gdy udzielanie licencji na dane odbywa się w ramach porozumienia o transferze technologii; jest bezpośrednio związane z produkcją lub sprzedażą produktów objętych umową i kwalifikuje się jako udzielenie licencji na prawa własności intelektualnej lub know-how bądź też przeniesienie ich na licencjobiorcę. Komisja uznaje, że ten ostatni wymóg jest spełniony, jeśli licencjonowane dane są chronionej prawem autorskim lub prawem sui generis określonym w dyrektywie 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych ("dyrektywa w sprawie danych") (Dz.U. L 77 z 27.3.1996, s. 20, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/1996/9/oj).

52 Przytoczona w przypisie 51.

53 Pozytywny wpływ na konkurencję na rynku niższego szczebla, na którym działa licencjobiorca, jest związany z celem licencji, a mianowicie z wytwarzaniem produktów objętych umową. Licencjobiorcy mogą jednak również wykorzystywać licencjonowane bazy danych do innych celów, w tym do celów ograniczania konkurencji, które szkodzą konsumentom (na przykład do praktyk polegających na wyzysku skierowanych do konkretnych (grup) konsumentów). Wskazówki zawarte w niniejszej części ograniczają się do porozumień licencyjnych zawieranych do celów wytwarzania towarów lub świadczenia usług.

54 Wytyczne dotyczące sposobu definiowania rynków właściwych można znaleźć w zawiadomieniu w sprawie definicji rynku przytoczonym w przypisie 26.

55 Zob. rozdział 6 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15; zob. również wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Banco BPN/BIC Portugués i in., C-298/22, ECLI:EU:C:2024:638, pkt 51 i nast.

56 Pozostaje to jednak bez uszczerbku dla stosowania "bezpiecznej przystani" przewidzianej w TTBER w sytuacjach opisanych w pkt 63 powyżej, a mianowicie gdy dane będące przedmiotem licencji stanowią know-how w rozumieniu w art. 1 ust. 1 lit. i) TTBER lub jedno z praw do technologii wymienionych w art. 1 ust. 1 lit. b) TTBER bądź gdy licencjonowanie danych odbywa się w ramach porozumienia o transferze technologii i spełnia warunki określone w art. 2 ust. 3 TTBER.

57 Zob. np. wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., HSBC Holdings i in./Komisja, C-883/19 P, EU:C:2023:11, pkt 115-116 i przytoczone tam orzecznictwo.

58 Zob. sekcja 6.2.7 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15.

59 Zob. sekcja 6.2.4.4 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15.

60 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1. ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/ 2016/679/oj).

61 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 i dyrektywy (UE) 2020/1828 (akt w sprawie danych) (Dz.U. L, 2023/2854, 22.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/ eli/reg/2023/2854/oj).

62 Motyw 116 aktu w sprawie danych stanowi, że akt w sprawie danych nie powinien "wpływać na stosowanie reguł konkurencji, w szczególności art. 101 i 102 TFUE" oraz że "środków przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu nie należy stosować do ograniczania konkurencji w sposób sprzeczny z TFUE".

63 Zastosowane w niniejszych wytycznych pojęcia "udzielanie licencji" i "licencjonowany" obejmują również porozumienia o zrzeczeniu się roszczeń, o ile do transferu praw do technologii dochodzi w sposób opisany w niniejszej części.

64 Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady nr 19/65/EWG z dnia 2 marca 1965 r. w sprawie stosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do pewnych kategorii porozumień i praktyk uzgodnionych (Dz.U. 36 z 6.3.1965, s. 533, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/1965/19/ oj), uprawnienia Komisji do grupowego wyłączenia porozumień o transferze technologii są ograniczone do porozumień, których stronami są tylko dwa przedsiębiorstwa.

65 Zob. motyw 6 TTBER i część 3.2.6 niniejszych wytycznych.

66 Aby uzyskać więcej informacji, zob. pkt 270-271.

67 Zob. np. decyzja Komisji z dnia 20 stycznia 2021 r. w sprawie AT.40413 - Focus Home - sprawy dotyczące gier wideo.

68 Przytoczono w przypisie 48.

69 Przytoczono w przypisie 19.

70 Zob. pkt 59.

71 Obwieszczenie Komisji z dnia 18 grudnia 1978 r. dotyczące jej oceny niektórych porozumień podwykonawczych w odniesieniu do art. 85 ust. 1 Traktatu EWG (Dz.U. C 1 z 3.1.1979, s. 2).

72 Zob. pkt 3 obwieszczenia Komisji w sprawie porozumień podwykonawczych przytoczonego w przypisie 71.

73 Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1066 z dnia 1 czerwca 2023 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień badawczo-rozwojowych (Dz.U. L 143 z 2.6.2023, s. 9, ELI: http://data.europa. eu/eli/reg/2023/1066/oj). Zob. również część 3.2.6.1 niniejszych wytycznych.

74 Przytoczono w przypisie 15. Zob. również część 3.2.6.1 niniejszych wytycznych.

75 Ten ostatni przykład jest jednak objęty rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień badawczo- rozwojowych, przytoczonym w przypisie 73; zob. również część 3.2.6.1 niniejszych wytycznych.

76 Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1067 z dnia 1 czerwca 2023 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii porozumień specjalizacyjnych (Dz.U. L 143 z 2.6.2023, s. 20, ELI: http://data.europa.eu/eli/ reg/2023/1067/oj).

77 Przytoczono w przypisie 73.

78 Przytoczono w przypisie 48.

79 Zob. art. 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień specjalizacyjnych.

80 Przytoczono w przypisie 48.

81 Zob. art. 4 lit. b), c) i d) rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dotyczących porozumień wertykalnych.

82 Zob. np. pkt 108 i nast. zawiadomienia w sprawie definicji rynku, przytoczonego w przypisie 26.

83 Zob. także pkt 95 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych.

84 Zob. pkt 18 wytycznych Komisji w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu, przytoczonych w przypisie 8.

85 Zob. w tym względzie pkt 98 wytycznych Komisji w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu, przytoczonych w przypisie 8.

86 Ma to również miejsce w przypadku, gdy jedna strona udziela drugiej stronie licencji i wyraża zgodę na zakup wkładu materialnego od licencjobiorcy. Cena zakupu może pełnić tę samą funkcję co opłata licencyjna. Zob. w tym względzie:.

87 Ograniczenia produkcji dotyczące korzystania przez strony z ich własnej technologii również wchodzą w zakres najpoważniejszego ograniczenia konkurencji określonego w art. 4 ust. 1 lit. d); zob. pkt 141.

88 W pewnych okolicznościach ograniczenia sprzedaży biernej dokonywanej przez licencjodawcę lub licencjobiorców na rzecz użytkowników końcowych mogą być nieważne zgodnie z art. 6 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/302 z dnia 28 lutego 2018 r. w sprawie nieuzasadnionego blokowania geograficznego oraz innych form dyskryminacji klientów ze względu na przynależność państwową, miejsce zamieszkania lub miejsce prowadzenia działalności na rynku wewnętrznym oraz w sprawie zmiany rozporządzeń (WE) nr 2006/2004 i (UE) 2017/2394 oraz dyrektywy 2009/22/WE (Dz.U. L 60 I z 2.3.2018, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2018/302/oj) ("rozporządzenie w sprawie blokowania geograficznego").

89 Dalsze wskazówki dotyczące pojęć sprzedaży "czynnej" i "biernej" znajdują się w pkt 211-215 wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych, przytoczonych w przypisie 19.

90 Więcej informacji na temat ograniczeń dotyczących dziedzin zastosowań znajduje się w części 4.2.4 niniejszych wytycznych.

91 Zob. wyrok z dnia 25 lutego 1986 r., Windsurfing International, C-193/83, ECLI:EU:C:1986:75, pkt 67. Poza zakresem wyłączenia grupowego porozumienia, zgodnie z którymi opłaty licencyjne są obliczane na podstawie obrotów z tytułu sprzedaży wszystkich produktów, mogą w drodze wyjątku spełniać warunki określone w art. 101 ust. 3 Traktatu, jeżeli na podstawie obiektywnych czynników można stwierdzić, że ograniczenie jest niezbędne do udzielenia licencji sprzyjającej konkurencji. Może to mieć miejsce wówczas, gdy przy braku ograniczenia niemożliwe lub zbyt trudne byłoby obliczanie i monitorowanie opłaty licencyjnej ponoszonej przez licencjobiorcę, na przykład ponieważ technologia licencjodawcy nie pozostawia widocznych śladów na produkcie końcowym, a nie istnieją alternatywne sposoby monitorowania możliwe do zastosowania w praktyce.

92 Monitorowanie i zgłaszanie cen nie jest jednak samo w sobie równoznaczne z ich ustalaniem.

93 Sprzedaż "czynna" i "bierna" jest zdefiniowana odpowiednio w art. 1 ust. 1 lit. s) i t) TTBER. Dalsze wskazówki dotyczące pojęć sprzedaży "czynnej" i "biernej" znajdują się w pkt 211-215 wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych, przytoczonych w przypisie 19.

94 Najpoważniejsze ograniczenie konkurencji, o którym tutaj mowa, stosuje się do porozumień o transferze technologii mających wpływ na wymianę handlową w Unii. Wskazówki dotyczące porozumień o transferze technologii mających wpływ na wywóz poza Unię przedstawiono w pkt 100 i nast. wytycznych w sprawie wpływu na handel, które przytoczono w przypisie 39.

95 Systemy monitorowania, które umożliwiają licencjodawcy sprawdzenie miejsca przeznaczenia produktów objętych umową, same w sobie nie stanowią ograniczenia sprzedaży biernej. Mogą one jednak zostać uznane za element ograniczenia sprzedaży biernej, jeżeli są stosowane w połączeniu z innymi środkami. Zob. analogicznie decyzja Komisji z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie AT.40433 - Merchandising w zakresie filmów, pkt 65 i 66.

96 Zob. jednak przypis 88 dotyczący możliwego stosowania rozporządzenia w sprawie blokowania geograficznego do ograniczeń sprzedaży biernej.

97 Zob. jednak przypis 88 dotyczący możliwego stosowania rozporządzenia w sprawie blokowania geograficznego do ograniczeń sprzedaży biernej.

98 Zob. jednak przypis 88 dotyczący możliwego stosowania rozporządzenia w sprawie blokowania geograficznego do ograniczeń sprzedaży biernej.

99 Zob. jednak przypis 88 dotyczący możliwego stosowania rozporządzenia w sprawie blokowania geograficznego do ograniczeń sprzedaży biernej.

100 Zob. wyrok Trybunału z dnia 25 lutego 1986 r., Windsurfing International, C-193/83, ECLI:EU:C:1986:75, pkt 92.

101 Zob. analogicznie decyzja Komisji 90/186/EWG w sprawie IV/32.736 - Moosehead/Whitbread, pkt 15 (dotycząca klauzul uniemożliwiających kwestionowanie własności znaku towarowego).

102 W niektórych przypadkach w produktach zgodnych z normą wykorzystuje się jedynie część normy. W takim przypadku licencjobiorcy mogą uzyskać licencję na tę część normy.

103 W kontekście porozumień, które nie mają ściśle charakteru wyłącznego i w których klauzula o wypowiedzeniu porozumienia w razie zakwestionowania ważności praw nie jest w związku z tym objęta wyłączeniem grupowym, licencjodawca może - w określonych przypadkach- znajdować się w podobnej sytuacji zależności względem licencjobiorcy mającego znaczną siłę nabywczą. Taka zależność będzie uwzględniana w ramach indywidualnej oceny porozumienia na podstawie art. 101 Traktatu.

104 Zob. pkt 48 niniejszych wytycznych.

105 Wyjątek przewidziany w art. 101 ust. 3 Traktatu ma zastosowanie tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie cztery warunki tego artykułu, w związku z czym wyłączenie grupowe może zostać cofnięte, jeżeli porozumienie nie spełnia co najmniej jednego z tych warunków.

106 Zob. w tym względzie pkt 10 zawiadomienia de minimis, przytoczonego w przypisie 40.

107 Konkurencyjne technologie mogą obejmować technologie, które prawdopodobnie wejdą na rynek i osiągną porównywalną siłę rynkową w odpowiednio krótkim czasie.

108 Zob. pkt 18.

109 Zob. wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Teva UK i in./Komisja, C-198/19 P, ECLI:EU:C:2024:551, pkt 135.

110 Zob. wyrok z dnia 17 września 1985 r., Ford/Komisja, sprawy połączone C-25/84 i C-26/84, ECLI:EU:C:1985:340, pkt 25-26, oraz pkt 44 wytycznych w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu (przytoczonych w przypisie 8).

111 Zob. na przykład decyzja Komisji 1999/242/WE z dnia 3 marca 1999 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 85 Traktatu WE (IV/36.237 - TPS) (Dz.U. L 90 z 2.4.1999, s. 6, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/1999/242/oj). W podobny sposób zakaz określony w art. 101 ust.1 Traktatu stosuje się tylko dopóty, dopóki celem lub skutkiem porozumienia jest ograniczanie konkurencji.

112 Zob. pkt 85 wytycznych Komisji w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu, przytoczonych w przypisie 8.

113 Tamże, pkt 98 i 102.

114 Zob. analogicznie wyrok z dnia 16 marca 2000 r., Compagnie Maritime Belge, sprawy połączone C-395/96 P i C-396/96 P, ECLI:EU:C:2000:132, pkt 130. W podobny sposób stosowanie art. 101 ust. 3 nie stanowi przeszkody do stosowania zasad Traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów, usług, osób i kapitału. Przepisy te w określonych okolicznościach mają zastosowanie do porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych w rozumieniu art. 101. Zob. w tym zakresie wyrok z dnia 19 lutego 2002 r., Wouters, C-309/99, ECLI:EU:C:2002:98, pkt 120.

115 Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla stosowania art. 102 Traktatu do ustalania opłat licencyjnych; zob. wyrok z dnia 14 lutego 1978 r., United Brands, C-27/76, ECLI:EU:C:1978:22, pkt 250, a także wyrok z dnia 16 lipca 2009 r.. Der Grüne Punkt - Duales System Deutschland GmbH, C-385/07 P, ECLI:EU:C:2009:456, pkt 142.

116 Zob. wyrok z dnia 12 maja 1989 r., Ottung, C-320/87, EU:C:1989:195, pkt 11, a także wyrok z dnia 7 lipca 2016 r., Genentech, C-567/14, EU:C:2016:526, pkt 39.

117 Zob. w tym względzie zawiadomienie Komisji w sprawie Canon/Kodak (Dz.U. C 330 z 1.11.1997, s. 10) i w sprawie IGR Stereo Television, o której mowa w: Komisja Europejska, jedenaste sprawozdanie w sprawie polityki konkurencji - opublikowane w związku z "Fifteenth General Report on the Activities of the European Communities in 1981" [Piętnaste sprawozdanie ogólne z działalności Wspólnot Europejskich z 1981 r.], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 1982, pkt 94.

118 Zob. jednak przypis 88 dotyczący możliwego stosowania rozporządzenia w sprawie blokowania geograficznego do niektórych ograniczeń sprzedaży biernej.

119 Zob. jednak przypis 88 dotyczący możliwego stosowania rozporządzenia w sprawie blokowania geograficznego do niektórych ograniczeń sprzedaży biernej.

120 Jeżeli licencjodawca prowadzi system dystrybucji selektywnej na danym terytorium, nie jest dozwolone, aby system ten był łączony ze sprzedażą na przydzielonym terytorium wyłącznym lub na rzecz przydzielonej na wyłączność grupy klientów, jeżeli prowadziłoby to do ograniczenia sprzedaży czynnej lub biernej na rzecz użytkowników końcowych. Takie połączenie stanowi najpoważniejsze ograniczenie konkurencji zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. c) TTBER (zob. pkt 153 powyżej).

121 Zob. jednak pkt 234 dotyczący wzajemnych licencji wyłącznych dla dziedzin zastosowań w porozumieniach między konkurentami. dziedzinie zastosowań, a druga - korzystać z innej licencjonowanej technologii w innym sektorze przemysłowym, na innym rynku produktowym lub w innej technicznej dziedzinie zastosowań. Problemy w zakresie konkurencji mogą pojawić się zwłaszcza wtedy, gdy zaplecze produkcyjne licencjobiorcy dostosowane do korzystania z licencjonowanej technologii jest wykorzystywane także do wytwarzania produktów poza licencjonowaną dziedziną zastosowań, w oparciu o własną technologię licencjobiorcy. Jeżeli porozumienie może spowodować ograniczenie produkcji przez licencjobiorcę poza licencjonowaną dziedziną zastosowań, może ono wchodzić w zakres art. 101 ust. 1 Traktatu. Natomiast prawdopodobieństwo, że symetryczne ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań, to znaczy porozumienia, w których strony udzielają sobie nawzajem licencji na korzystanie ze swoich technologii w ramach tej samej dziedziny lub tych samych dziedzin zastosowań, wejdą w zakres art. 101 ust. 1, jest niewielkie. Porozumienia takie raczej nie powodują ograniczenia konkurencji, która istniała przed zawarciem porozumienia. Małe jest także prawdopodobieństwo stosowania art. 101 ust. 1 do porozumień, które pozwalają licencjobiorcy jedynie rozwijać własną technologię i z niej korzystać w ramach licencji, bez obawy o skargę licencjodawcy o naruszenie praw własności. W takich przypadkach sytuacji ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań same w sobie nie ograniczają konkurencji, która istniała przed zawarciem porozumienia. Przy braku porozumienia licencjobiorca był także narażony na skargi o naruszenie praw własności poza zakresem licencjonowanej dziedziny zastosowań. Jeżeli jednak licencjobiorca bez uzasadnienia ekonomicznego kończy lub ogranicza swoją działalność w obszarach wykraczających poza licencjonowaną dziedzinę zastosowań, może to wskazywać na istnienie leżącego u podstaw takiego zachowania porozumienia dotyczącego podziału rynku równoznacznego - zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) TTBER - z najpoważniejszym ograniczeniem konkurencji.

122 Przykład zastosowania tych ram analitycznych w praktyce znajduje się w decyzji Komisji z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie AT.39230 - Rio Tinto Alcan, pkt 96 i nast.

123 Zob. część 4.2.7 niniejszych wytycznych dotyczącą zakazu konkurowania oraz pkt 298 i nast. wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych, przytoczonych w przypisie 19.

124 Zob. przypis 19.

125 Zob. wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 81; Wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Krka, C-151/19 P, ECLI:EU:C:2024:546, pkt 72, oraz wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Servier i in, C-176/19 P, ECLI:EU:C:2024:549, pkt 105.

126 Zob. wyrok z dnia 25 lutego 1986 r., Windsurfing /Komisja, C-193/83, ECLI:EU:C:1986:75, pkt 92.

127 Zob. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Krka, C-151/19 P, ECLI:EU:C:2024:546, pkt 398, w którym wyjaśniono, że nie ma to zastosowania, jeżeli porozumienia między stronami zakazują również licencjobiorcy wejścia na inne rynki. Na przykład, z zastrzeżeniem oceny czynników wspomnianych w pkt 259, jest mało prawdopodobne, aby porozumienie w sprawie ugody, na mocy którego domniemany sprawca naruszenia patentu zgadza się uiścić opłaty licencyjne za licencję na naruszony patent i które tym samym umożliwia mu wejście na rynek, budziło zastrzeżenia w kontekście art. 101 Traktatu.

128 Zob. wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Servier i in., C-176/19 P, ECLI:EU:C:2024:549, pkt 178-179.

129 Zob. na przykład wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 60 i nast. Zob. również wyrok z dnia 27 czerwca 2024 r., Komisja/Servier i in., C-176/19 P, ECLI:EU:C:2024:549, pkt 104, oraz wyrok z dnia 23 października 2025 r., Teva Pharmaceutical Industries i Cephalon/Komisja, C-2/24 P, EU:C:2025:825, pkt 63. W wyrokach tych wyjaśniono, że w szczególnym kontekście przemysłu farmaceutycznego i ugód patentowych między wytwórcą leków oryginalnych a wytwórcą leków generycznych transfer wartości majątkowych można uznać za zgodny z prawem, jeżeli jest w pełni uzasadniony potrzebą zrekompensowania kosztów lub niedogodności związanych z tym sporem, takich jak koszty i honoraria doradców tego wytwórcy leków generycznych, lub potrzebą wynagrodzenia go za faktyczne i udowodnione dostawy towarów lub usług na rzecz wytwórcy leków oryginalnych.

130 Zob., na przykład, wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Lundbeck/Komisja, C-591/16 P, ECLI:EU:C:2021:243, pkt 114.

131 Ten zysk netto nie musi wcale przekraczać zysków, które osiągnąłby konkurent, gdyby wygrał w postępowaniu dotyczącym patentu. Zob. np. wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 87-94.

132 Z dwustronnym charakterem blokującym mamy do czynienia wówczas, gdy niemożliwe jest korzystanie z żadnej technologii bez naruszenia ważnych praw do innej technologii lub gdy żadna strona nie może prowadzić działalności na rynku właściwym w sposób ekonomicznie opłacalny bez naruszania ważnego prawa do technologii innych stron oraz gdy strony muszą zatem udzielić sobie nawzajem licencji lub zwolnić się z obowiązku jej posiadania.

133 Zob. np. wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Generics (UK) i in., C-307/18, ECLI:EU:C:2020:52, pkt 82.

134 Zob. w tym zakresie wyrok z dnia 18 października 2023 r., Teva Pharmaceutical Industries i Cephalon/Komisja, T-74/21, ECLI:EU:T:2023:651, pkt 242, utrzymany w mocy wyrokiem z dnia 23 października 2025 r., Teva Pharmaceutical Industries i Cephalon/Komisja, C-2/24 P, EU:C:2025:825.

135 Zob. w tym zakresie decyzja Komisji z dnia 26 listopada 2020 r. w sprawie AT.39686 - Cephalon, pkt 1208.

136 W przypadku, gdy udzielanie licencji na technologie wchodzące w skład danej grupy powierza się odrębnej jednostce, zawarte w niniejszej części odniesienia do grup technologii obejmują tę odrębną jednostkę.

137 Zob. wskazówki dotyczące porozumień standaryzacyjnych zawarte w rozdziale 7 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych. Grupy technologii stosują zazwyczaj programy licencjonowania, które opierają się na określonych normach branżowych.

138 Zob. w tym względzie komunikat prasowy Komisji IP/02/1651 dotyczący licencjonowania patentów na usługi telefonii komórkowej trzeciej generacji. W tej sprawie zaangażowane było pięć grup technologii, tworzących pięć różnych technologii, z których każda mogłaby być wykorzystana do produkcji sprzętu trzeciej generacji.

139 W niektórych przypadkach w produktach zgodnych z normą wykorzystuje się jedynie część normy. W takiej sytuacji istotność ocenia się przez odniesienie do odpowiedniej części normy.

140 Zob. rozdział 6 o wymianie informacji zawarty w wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15.

141 Skutecznie ujawniane informacje powinny zawierać co najmniej numer patentu lub numer zgłoszenia patentowego, jeżeli informacje te są publicznie dostępne, oraz państwo rejestracji. Powinny też być aktualizowane w rozsądnych odstępach czasu na żądanie.

142 Skutecznie ujawniane informacje powinny obejmować co najmniej wyjaśnienie zakresu weryfikacji istotności (w tym wszelkich technik doboru próby), przedmiotu kontroli (np. które elementy podlegają ocenie) oraz kryteriów stosowanych przy wyborze osób oceniających (np. w odniesieniu do wiedzy specjalistycznej i niezależności). Ujawniane informacje powinny być aktualizowane w rozsądnych odstępach czasu na żądanie.

143 Szczegółowe informacje na temat FRAND znajdują się w pkt 458 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15.

144 Jeżeli jednak grupa technologii nie ma władzy rynkowej, wówczas udzielanie licencji z grupy nie ogranicza zazwyczaj konkurencji w rozumieniu art. 101 ust. 1 Traktatu, nawet jeśli warunki te nie zostały spełnione.

145 Zob. część 3.5 niniejszych wytycznych.

146 O ile nie wskazano inaczej, zawarte w niniejszej części odniesienia do posiadaczy technologii obejmują indywidualnych posiadaczy technologii, grupy technologii i platformy pośredniczące w udzielaniu licencji.

147 W przypadku gdy LNG prowadzi negocjacje z grupą, a nie z indywidualnymi posiadaczami technologii, eliminuje mniejszą liczbę indywidualnych negocjacji niż miałoby to miejsce, gdyby grupa nie istniała.

148 Zob. również pkt 308.

149 Część kosztów, które są wspólne dla stron.

150 Zob. także pkt 309 i 323.

151 Zob. pkt 307.

152 Zob. również pkt 279-281 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych, przytoczonych w przypisie 15. Odniesienia do nabywców w niniejszym punkcie obejmują analogicznie potencjalnych licencjobiorców technologii.

153 W kontekście udzielania licencji na technologie takie skoordynowane zachowanie mogłaby przykładowo przyjąć formę skoordynowanych działań związanych ze stosowaniem strategii opóźniających ("hold-out"), a mianowicie odmowy lub nieuzasadnionego opóźnienia uzyskania licencji ze strony podmiotów wdrażających technologię.

154 Zob. rozdział 6 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych dotyczący wymiany informacji, a w szczególności sekcja 6.2.6, która ma również zastosowanie do wymiany szczególnie chronionych informacji handlowych między nabywcami.

155 Wyrok z dnia 7 listopada 2019 r., Campine, T-240/17, ECLI:EU:C:2019:778, pkt 297; zob. też wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r., T-Mobile Netherlands i in., C-8/08, ECLI:EU:C:2009:343, pkt 37, oraz wyrok z dnia 13 grudnia 2006 r., French Beef, sprawy połączone T-217/03 i T-245/03, ECLI:EU:T:2006:391, pkt 83 i nast.

156 Należy jednak zauważyć, że tajność nie jest warunkiem niezbędnym do stwierdzenia istnienia kartelu nabywców. Komisja nakładała już sankcje na kartele nabywców, które co najmniej na początkowym etapie funkcjonowały w stosunkowo przejrzysty sposób. Zob. decyzja Komisji 2003/600/WE z dnia 2 kwietnia 2003 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 81 Traktatu WE (sprawa COMP/C.38.279/F3 dotycząca francuskiej wołowiny), Dz.U. L 209 z 19.8.2003, s. 12, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/ 2003/600/oj).

157 Zob. w tym względzie pkt 327.

158 Wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., HSBC Holdings i in./Komisja, C-883/19, EU:T:2023:11, pkt 115-116 i przytoczone tam orzecznictwo.

159 Zob. pkt 19 dotyczący pojęcia ograniczeń dodatkowych oraz pkt 327 dotyczący wymiany informacji, które mogą być obiektywnie niezbędne do wdrożenia LNG.

160 Zob. pkt 7 zawiadomienia w sprawie definicji rynku, przytoczonego w przypisie 26, oraz przypis 12 tego zawiadomienia.

161 Zob. pkt 305 dotyczący oceny skoordynowanych strategii opóźniających poza kontekstem prawdziwego LNG.

162 Wyrok z dnia 16 lipca 2015 r. w sprawie C-170/13, Huawei Technologies/ZTE, ECLI:EU:C:2015:477, pkt 65 i 66.

163 Zob. również pkt 309.

164 Zob. również pkt 317.

165 Zob. również pkt 308 dotyczący możliwości wykorzystywania LNG jako środka ułatwiającego uczestnictwo w kartelu skupiającym podmioty sprzedające na rynkach niższego szczebla.

166 Wyrok z dnia 11 września 2014 r., MasterCard /Komisja, C-382/12 P, ECLI:EU:C:2014:2201, pkt 89. Zob. także pkt 369 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych.

167 Zob. sekcja 6.2.4.4 wytycznych w sprawie porozumień horyzontalnych.

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.2323
• Rodzaj: komunikat
• Tytuł: KOMUNIKAT KOMISJI - Wytyczne w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do porozumień o transferze technologii
• Data aktu: 2026-04-21
• Data ogłoszenia: 2026-04-21
• Data wejścia w życie: 2026-04-21