Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 22 października 2025 r. w sprawie sytuacji na Białorusi po pięciu latach od sfałszowanych wyborów prezydenckich (2025/2900(RSP))
P10_TA(2025)0249Sytuacja na Białorusi po pięciu latach od sfałszowanych wyborów prezydenckich
(C/2026/2099)
(Dz.U.UE C z dnia 29 kwietnia 2026 r.)
Parlament Europejski,
- uwzględniając swoje poprzednie rezolucje w sprawie Białorusi, w szczególności te przyjęte po sfałszowanych wyborach prezydenckich w 2020 r.,
- uwzględniając wspólne oświadczenie wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz komisarz do spraw rozszerzenia z dnia 9 sierpnia 2025 r. w piątą rocznicę sfałszowanych wyborów prezydenckich na Białorusi,
- uwzględniając oświadczenie wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa wydane w imieniu UE 17 września 2025 r. w sprawie wspólnych strategicznych ćwiczeń wojskowych ZAPAD-2025,
- uwzględniając oświadczenia wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa z dnia 26 lutego 2024 r. w sprawie wyborów parlamentarnych i lokalnych oraz z 1 sierpnia 2024 r. w sprawie uwolnienia szeregu więźniów politycznych, a także oświadczenie wysokiego przedstawiciela wydane w imieniu UE 8 sierpnia 2023 r. w trzecią rocznicę sfałszowanych wyborów prezydenckich,
- uwzględniając konkluzje Rady z dnia 12 października 2020 r. i 19 lutego 2024 r. w sprawie Białorusi oraz konkluzje Rady Europejskiej z 22 października 2021 r. w sprawie Białorusi,
- uwzględniając list intencyjny w sprawie współpracy między Parlamentem Europejskim a siłami demokratycznymi Białorusi podpisany 3 maja 2024 r.,
- uwzględniając rozwiązania luksemburskie dotyczące szczególnych wyzwań stojących przed Białorusinami na wygnaniu, przyjęte 6 i 7 czerwca 2024 r. pod auspicjami Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy,
- uwzględniając sprawozdanie specjalnego sprawozdawcy ONZ z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie sytuacji w zakresie praw człowieka na Białorusi w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 31 marca 2025 r. oraz sprawozdanie Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka z 25 marca 2024 r. w sprawie sytuacji w zakresie praw człowieka na Białorusi w okresie poprzedzającym wybory prezydenckie w 2020 r. oraz w ich następstwie,
- uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka, Kartę Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, Konwencję ONZ o prawach dziecka, Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, jak również inne międzynarodowe instrumenty dotyczące praw człowieka, których Białoruś jest stroną,
- uwzględniając rezolucję Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy z dnia 24 czerwca 2025 r. pt. "Aspekty prawne i dotyczące praw człowieka agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę", w której uznano, że Alaksandr Łukaszenka ponosi odpowiedzialność za nielegalne wywiezienie ukraińskich dzieci na Białoruś,
- uwzględniając art. 136 ust. 2 i 4 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że ponad pięć lat po sfałszowanych wyborach prezydenckich z 9 sierpnia 2020 r. i brutalnym stłumieniu pokojowych prodemokratycznych protestów sytuacja w zakresie praw człowieka na Białorusi jest nadal krytyczna; mając na uwadze, że nielegalny reżim Alaksandra Łukaszenki przy wsparciu Rosji prowadzi nieustającą kampanię represji wobec pokojowych demonstrantów, demokratycznych przywódców, prawników, dziennikarzy, sportowców, artystów, związków zawodowych, przywódców religijnych, podmiotów społeczeństwa obywatelskiego i innych osób;
B. mając na uwadze, że bezprecedensowa mobilizacja obywateli Białorusi w 2020 r. wskazuje na pragnienie demokracji, sprawiedliwości i praw człowieka, a odpowiedzią na nią były systemowe naruszenia praw człowieka, w tym masowe aresztowania, tortury, wymuszone zaginięcia i potwierdzona śmierć co najmniej kilkudziesięciu pokojowych demonstrantów; mając na uwadze, że ofiarami tego postępowania są m.in. Witold Aszurak, Alena Amelina, Raman Bandarenka, Wałerij Bohdan, Hanna Kandracenka, Tamara Karawaj, Wadzim Chraśko, Nikołaj Klimowicz, Aliaksandr Kulinicz, Ihar Lednik, Uładzimir Krysionak, Mikita Kriukow, Andriej Podniebiennyj, Arciom Parukow, Aleś Puszkin, Dzmitry Sarokin, Siarhiej Szczatsinka, Dmitrij Szletgauer, Waliancin Sztermier, Dzmitryj Stachouski, Kanstancin Szyszmakow, Alaksandr Taraikowski i Alaksandr Vikhor, których śmierć jest przykładem pogardy reżimu dla życia ludzkiego i praw podstawowych;
C. mając na uwadze, że wybory prezydenckie na Białorusi już sześć razy z rzędu nie były wolne ani uczciwe, w tym również fikcyjne wybory z 26 stycznia 2025 r., które przeprowadzono w atmosferze aresztowań i represji; mając na uwadze, że reżim Łukaszenki utrzymuje atmosferę lęku i zastraszenia, dławi sprzeciw polityczny, ogranicza wolność słowa i uniemożliwia pokojowe zgromadzenia; mając na uwadze, że tych fikcyjnych wyborów nie obserwowały oficjalne misje z demokratycznych krajów, a Parlament Europejski i partnerzy o podobnych poglądach nie uznali ich;
D. mając na uwadze, że panujący od 31 lat autorytarny reżim Alaksandra Łukaszenki charakteryzuje się systematycznymi represjami wobec przeciwników politycznych i dysydentów, w tym wymuszonymi zaginięciami krytyków Łukaszenki; mając na uwadze, że Łukaszenka pozostaje u władzy głównie dzięki lojalności establishmentu i sił bezpieczeństwa oraz znacznemu wsparciu politycznemu, gospodarczemu, propagandowemu i w zakresie bezpieczeństwa ze strony Federacji Rosyjskiej;
E. mając na uwadze, że według Centrum Praw Człowieka "Wiosna" od 2020 r. ponad 8 900 osobom postawiono umotywowane politycznie zarzuty, a ponad 1 200 więźniów politycznych wciąż pozostaje w areszcie, przy czym wielu z nich jest przetrzymywanych w złych warunkach zagrażających życiu; mając na uwadze, że tylko we wrześniu 2025 r. odnotowano 96 przypadków represji politycznych, a 77 osób uznano za więźniów politycznych;
F. mając na uwadze, że kilku więźniów politycznych zmarło w areszcie lub wkrótce po zwolnieniu z powodu nieludzkich warunków, w jakich przebywali w więzieniu; mając na uwadze, że organizacje międzynarodowe, w tym Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, udokumentowały systematyczne łamanie praw człowieka, w tym tortury, arbitralne zatrzymania, uwięzienie lub inne poważne pozbawienie wolności fizycznej, wymuszone zaginięcia, pracę przymusową, odmowę opieki medycznej, ograniczony dostęp do wizyt prawników i członków rodziny, izolację, prześladowania ze względów politycznych lub narodowych, deportację i pozbawianie podstawowych wolności; mając na uwadze, że system penitencjarny funkcjonuje jako sieć obozów pracy niewolniczej, w których więźniów, w tym więźniów politycznych, zmusza się do pracy w niebezpiecznych i poniżających warunkach;
G. mając na uwadze, że kobiety będące więźniami politycznymi, a ich liczba wynosi ponad 175, są celowo maltretowane i poniżane oraz grozi im się, że stracą dzieci, a jednocześnie międzynarodowym obserwatorom odmawia się dostępu do więzień;
H. mając na uwadze, że reżim stosuje masową inwigilację, cenzurę i dezinformację zarówno wobec własnej ludności, jak i wobec UE; mając na uwadze, że "ekstremizm" jest najczęstszym pretekstem do ścigania więźniów politycznych, a na "liście ekstremistów" reżimu znajduje się obecnie ponad 5 800 osób; mając na uwadze, że wymiar sprawiedliwości, prokuratorów i organy ścigania wykorzystuje się do naruszania praw człowieka i popełniania zbrodni przeciwko ludzkości;
I. mając na uwadze, że co najmniej pięciu więźniów politycznych, mianowicie Wiktara Babarykę, Maksima Znaka, Uładzimira Knihę, Alaksandra Aranowicza i Mikałaja Statkiewicza, nadal przetrzymuje się bez prawa do kontaktu; mając na uwadze, że Maryji Kalesnikawej przez długi czas odmawiano prawa do kontaktu, a list od niej dotarł niedawno do świata zewnętrznego po raz pierwszy od dwóch i pół roku; mając na uwadze, że Andrzej Poczobut, dziennikarz i członek Związku Polaków na Białorusi, mający poważne problemy zdrowotne, został skazany na wiele lat więzienia i pozostaje w więzieniu w surowych warunkach w celi izolacyjnej; mając na uwadze, że Andrzej Poczobut został uhonorowany ustanowioną przez Parlament Nagrodą im. Sacharowa za wolność myśli w 2025 r.; mając na uwadze, że laureat Pokojowej Nagrody Nobla Aleś Bialacki jest poddawany pracy przymusowej i karom podczas pobytu w więzieniu, a jednocześnie odmawia mu się podstawowej pomocy medycznej;
J. mając na uwadze, że w 2024 r. Łukaszenka "ułaskawił" ponad 200 więźniów politycznych, próbując doprowadzić do zniesienia niektórych zachodnich sankcji, jednak aresztowania polityczne ciągle trwały, a w samym tylko roku 2024 wydano co najmniej 1 721 wyroków skazujących za wykroczenia o charakterze politycznym; mając na uwadze, że reżim nadal uwalniał więźniów w 2025 r., ale jednocześnie aresztował innych, wykorzystując zatrzymanych jako kartę przetargową do wymuszenia ustępstw ze strony krajów zachodnich; mając na uwadze, że uwolnieni więźniowie polityczni opowiedzieli o torturach, których doświadczyli;
K. mając na uwadze, że 21 czerwca 2025 r., po ponad pięciu latach pozbawienia wolności, uwolniono Siarhieja Cichanouskiego, laureata przyznawanej przez Parlament Nagrody im. Sacharowa, a także 13 innych więźniów politycznych; mając na uwadze, że uwolniony laureat Nagrody im. Sacharowa w 2020 r. Mikałaj Statkiewicz został ponownie uwięziony i jest przetrzymywany bez prawa do kontaktu po tym, jak odmówił przekroczenia granicy z Litwą;
L. mając na uwadze, że specjalny sprawozdawca ONZ ds. Białorusi odnotował systematyczne czystki prowadzone od 2020 r. wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wymierzone w grupy działające na rzecz praw człowieka, niezależne związki zawodowe, partie polityczne oraz w organizacje religijne; mając na uwadze, że zlikwidowano prawie 2 000 grup społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacje pozarządowe i związki zawodowe; mając na uwadze, że aby kneblować niezależne media, z których większość kwalifikuje się teraz jako "ekstremistyczne", reżim Łukaszenki stosuje prawo o zwalczaniu ekstremizmu; mając na uwadze, że według Białoruskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy 33 przedstawicieli mediów, w tym dziennikarze, reporterzy i blogerzy, przebywa obecnie w więzieniach, 83 pracowników mediów było ściganych w ciągu ostatnich pięciu lat, a ponad 400 przebywa na uchodźstwie; mając na uwadze, że niezależne media, takie jak telewizja Biełsat, Charter 97, Nexta, Radio Racja, Radio Swoboda i Nasza Niwa, przekazują podstawowe informacje i stanowią forum dla głosów demokratycznych;
M. mając na uwadze, że reżim Łukaszenki charakteryzuje się celowym niszczeniem tożsamości narodowej Białorusinów, w tym ich języka i kultury; mając na uwadze, że od roku 2020 ponad 6 tys. nauczycieli straciło pracę w wyniku represji, ponad 50 trafiło do więzienia, a edukacja w języku białoruskim jest stopniowo likwidowana w związku z postępującą militaryzacją szkół; mając na uwadze, że instytucje szkolnictwa wyższego i pracownicy naukowi na wygnaniu są zastraszani i określani mianem "organizacji ekstremistycznych";
N. mając na uwadze, że pod rządami Łukaszenki dokonano egzekucji ponad 250 osób skazanych na karę śmierci; mając na uwadze, że Białoruś pozostaje jedynym krajem w Europie i Azji Środkowej, który utrzymał karę śmierci, a jej zakres rozszerzono w 2022 r. na niejasno zdefiniowane akty terroryzmu, zaś w 2023 r. na "zdradę państwa";
O. mając na uwadze, że od 2020 r. z kraju uciekło ponad 500 tys. Białorusinów, a niektórzy z nich nadal są przez reżim Łukaszenki prześladowani i zastraszani, w tym poprzez procesy zaoczne, groźby ze strony sił bezpieczeństwa i naciski na krewnych, konfiskaty mienia i inne restrykcje; mając na uwadze, że w wyniku ograniczeń dotyczących odnawiania białoruskich dokumentów spoza Białorusi osoby przebywające na uchodźstwie popadają w stan próżni prawnej; mając na uwadze, że powrót na Białoruś jest niebezpieczny, ponieważ wielu z tych, którzy wrócili do kraju od 2020 r., skazano na podstawie zarzutów umotywowanych politycznie; mając na uwadze, że reżim białoruski jest jednym z dziesięciu głównych sprawców transgranicznych represji;
P. mając na uwadze, że sytuacja w zakresie wolności wyznania i przekonań na Białorusi wciąż się pogarsza; mając na uwadze, że na białoruskich duchownych i wiernych wywierana jest systematyczna presja, także w formie prowadzenia postępowań karnych i administracyjnych, ataków na miejsca kultu oraz piętnowanie niezależnych inicjatyw religijnych jako "formacji ekstremistycznych"; mając na uwadze, że kilku chrześcijańskich duchownych nadal przebywa w więzieniu za działalność religijną, w tym Siarhiej Riezanowicz, Andrzej Juchniewicz, Henryk Okołotowicz, Grzegorz Gaweł i Aleh Loika;
Q. mając na uwadze, że społeczność LGBTQ+ na Białorusi nadal jest nękana, np. arbitralnymi aresztowaniami; mając na uwadze, że naśladując rosyjskie ustawodawstwo utrwalające propagandę dyskryminacyjną, Białoruś przeprowadza dalsze ataki na społeczność LGBTQ+; mając na uwadze, że nowy projekt ustawy przewiduje karę więzienia za wymianę informacji na temat kwestii LGBTQ+, bezdzietności lub "uznawania pedofilii za dopuszczalną", co stwarza poważne ryzyko masowej cenzury i nękania; mając na uwadze, że umieszczenie pedofilii na tej samej liście co LGBTQ+ i bezdzietność jest umyślną manipulacją;
R. mając na uwadze, że w ostatnich latach reżim Łukaszenki zwiększył presję na personel zachodnich misji dyplomatycznych akredytowanych na Białorusi oraz na innych cudzoziemców przebywających w tym kraju;
S. mając na uwadze, że pomimo prześladowań i gróźb białoruscy przywódcy demokratyczni na uchodźstwie z odwagą kontynuują swoją działalność, broniąc praw człowieka i reprezentując dążenia narodu białoruskiego do wolnej, demokratycznej i niezależnej Białorusi; mając na uwadze, że Parlament Europejski i białoruskie siły demokratyczne nie ustają w dążeniu do przywrócenia demokracji poprzez wolne i uczciwe wybory, praworządność i integrację europejską;
T. mając na uwadze, że reżim Łukaszenki umożliwił Rosji pełnoskalową inwazję na Ukrainę, udostępniając rosyjskim siłom terytorium Białorusi i dostarczając im amunicję, paliwo i inne towary; mając na uwadze, że art. 133 białoruskiego kodeksu karnego stanowi, że działalność najemnicza podlega karze do siedmiu lat pozbawienia wolności, ale od 2014 r. za to przestępstwo nie skazano ani jednego Białorusina walczącego w szeregach Rosji; mając na uwadze, że rozmieszczenie rosyjskiej broni jądrowej na terytorium Białorusi zwiększa niestabilność w regionie i zagraża europejskiemu bezpieczeństwu; mając na uwadze, że reżim Łukaszenki przy pomocy Rosji obchodzi niektóre sankcje dzięki preferencyjnemu dostępowi do rynku i możliwości korzystania z rosyjskiej infrastruktury;
U. mając na uwadze, że naród białoruski zdecydowanie sprzeciwia się wojnie Rosji przeciwko Ukrainie, co pomogło ograniczyć bezpośrednie zaangażowanie Białorusi w konflikt i świadczy o przywiązaniu narodu białoruskiego do pokoju, niepodległości i wartości europejskich;
V. mając na uwadze, że zgodnie ze sprawozdaniem Departamentu Stanu USA na temat handlu ludźmi z 2025 r. Białoruś jest jednym z głównych ośrodków handlu ludźmi i nadal stosuje pracę przymusową wobec Białorusinów i cudzoziemców; mając na uwadze, że władze białoruskie wywiozły na Białoruś ponad 2 400 dzieci bez opieki ze społeczności ukraińskich znajdujących się w trudnej sytuacji i umieściły je w placówkach, w których wiele z nich poddano "reedukacji" i szkoleniom wojskowym; mając na uwadze, że reżim białoruski aktywnie powiela politykę Rosji polegającą na niszczeniu ukraińskiej tożsamości poprzez indoktrynację ukraińskich dzieci;
W. mając na uwadze, że białoruskie dzieci są przygotowywane do służby wojskowej pod pozorem "edukacji patriotycznej", a tysiące osób uczestniczy w działaniach klubu wojskowo-patriotycznego; mając na uwadze, że za retoryką "edukacji patriotycznej" kryje się militaryzacja małoletnich, ich szkolenie w posługiwaniu się bronią bojową oraz indoktrynacja prorosyjskimi narracjami;
X. mając na uwadze, że reżim białoruski pogłębia swoją integrację z Federacją Rosyjską; mając na uwadze, że w dniach 12-16 września 2025 r. Białoruś przeprowadziła z Rosją wspólne strategiczne ćwiczenia wojskowe ZAPAD-2025, pierwsze od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r.; mając na uwadze, że 12 września 2025 r. Polska zmuszona była tymczasowo zamknąć wszystkie przejścia graniczne z Białorusią ze względu na obawy dotyczące ewentualnej eskalacji;
Y. mając na uwadze, że Białoruś pomaga Rosji i innym podmiotom w próbach destabilizacji UE i podważania europejskich aspiracji sąsiadów Unii; mając na uwadze, że białoruscy i rosyjscy instruktorzy przeszkolili w Serbii ponad 150 prorosyjskich działaczy z Republiki Mołdawii w celu destabilizacji Mołdawii po niedawnych wyborach w tym kraju; mając na uwadze, że Mołdawia odmówiła wjazdu 195 rosyjskim i białoruskim sportowcom i działaczom, w tym Dzmitryjowi Szakucie, jednemu z podejrzanych o zabójstwo białoruskiego działacza demokratycznego Ramana Bandarenki;
Z. mając na uwadze, że Białoruś nadal instrumentalnie wykorzystuje migrację na swoich granicach z Polską, Łotwą i Litwą, celowo gromadząc migrantów i zmuszając ich do przemieszczania się w kierunku zewnętrznych granic UE; mając na uwadze, że Białoruś boryka się z poważnym niedoborem siły roboczej w wyniku represji, arbitralnych zatrzymań i przymusowej emigracji; mając na uwadze, że reżim Łukaszenki zawarł z państwami spoza UE umowy, których celem ma być przyciągnięcie siły roboczej; mając na uwadze, że porozumienia te zwiększają ryzyko instrumentalnego wykorzystania migracji przeciwko UE; mając na uwadze, że po powrocie Łukaszenki z Moskwy we wrześniu 2025 r. białoruski reżim zintensyfikował działania hybrydowe w zakresie wykorzystywania migracji do destabilizacji UE; mając na uwadze, że reżim ułatwiał lub tolerował wtargnięcie dronów i balonów meteorologicznych z terytorium Białorusi do sąsiednich państw członkowskich UE, co utrudniało ruch lotniczy, zmuszało do zamykania portów lotniczych oraz stanowiło zagrożenie dla bezpieczeństwa i gospodarek tych krajów;
AA. mając na uwadze, że służby wywiadowcze Czech, Węgier i Rumunii rozbiły białoruską siatkę szpiegowską, która działała pod przykrywką dyplomatyczną, co umożliwiało jej nieograniczone przemieszczanie się w UE;
AB. mając na uwadze, że elektrownia jądrowa w Ostrowcu, na granicy między Białorusią a Litwą, boryka się z problemami, a Białoruś planuje obecnie budowę składowiska odpadów jądrowych w pobliżu granicy litewskiej; mając na uwadze, że reżim Łukaszenki planuje również budowę drugiej elektrowni jądrowej na wschodzie kraju, która ma dostarczać energię elektryczną między innymi do okupowanych przez Rosję części Ukrainy;
AC. mając na uwadze, że od 2020 r. UE przeznaczyła 170 mln EUR na wsparcie społeczeństwa obywatelskiego, niezależnych mediów i ofiar represji na Białorusi oraz że w reakcji na sfałszowanie wyborów w 2020 r., naruszenia praw człowieka i współudział Białorusi w rosyjskiej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie nałożyła na Białoruś ukierunkowane sankcje obejmujące restrykcje handlowe i sankcje wobec 310 osób, w tym Łukaszenki, i 46 podmiotów;
AD. mając na uwadze, że zapowiedziane przez USA cięcia pomocy finansowej dla białoruskich niezależnych mediów i organizacji pozarządowych mogą doprowadzić do utraty przez niektóre organizacje całego finansowania; mając na uwadze, że partnerzy europejscy jedynie częściowo wypełnili tę lukę;
1. ponownie zdecydowanie potępia politycznie umotywowane represje na Białorusi i wyraża niezachwianą solidarność ze wszystkimi osobami, które nie ustają w walce z masowymi i systematycznymi represjami reżimu Łukaszenki w tym kraju; ponawia apel o natychmiastowe i bezwarunkowe uwolnienie wszystkich więźniów politycznych i osób arbitralnie zatrzymanych, a także o wypłacenie im odszkodowań i przywrócenie ich praw; potępia wykorzystywanie wymiaru sprawiedliwości, prokuratorów i organów ścigania do łamania praw człowieka i zbrodni przeciwko ludzkości;
2. wyraża głębokie zaniepokojenie sytuacją więźniów politycznych, w tym Alesia Bialackiego, Maryji Kalesnikawej, Wiktara Babaryki, Andrzeja Poczobuta, Mikałaja Statkiewicza, Waliantina Stefanowicza, Maksima Znaka, Marfy Rabkowej, Uładzimira Łabkowicza, Anastazji Loiki, Iryny Takarczuk, Jany Pinczuk, Mikałaja Bankowa, Andreja Nawickiego, Henryka Akałatowicza, Uładzimira Knihy, Pawieła Siewarynieca i innych, z których wielu boryka się z poważnymi problemami zdrowotnymi bez dostępu do odpowiedniej opieki medycznej, a przy tym poddawanych jest izolacji, złemu traktowaniu i torturom; ponownie wzywa władze białoruskie do poszanowania praw zatrzymanych, zapewnienia im opieki medycznej i umożliwienia prawnikom, rodzinom i organizacjom międzynarodowym dostępu do nich;
3. ponawia swój apel do UE i państw członkowskich o wspieranie więźniów politycznych i ich rodzin, w tym przez żądanie dowodów na miejsce pobytu więźniów politycznych, zwracanie się o ich uwolnienie, uproszczenie procedur uzyskiwania wiz i dokumentów tożsamości oraz zapewnienie rehabilitacji i innego wsparcia; wzywa delegaturę UE oraz ambasady państw członkowskich na Białorusi, aby w miarę możliwości nadal obserwowały i monitorowały postępowania sądowe wszystkich więźniów politycznych; wzywa do natychmiastowego i niezależnego zbadania wszystkich przypadków śmierci więźniów politycznych w zakładach karnych; ponawia swój apel do Komisji i państw członkowskich o uproszczenie procedur uzyskiwania wiz i dokumentów pobytowych przez osoby uciekające z Białorusi z powodów politycznych, przygotowanie zasad i procedur dotyczących bezpaństwowości, a także o zapewnienie wsparcia Białorusinom zamieszkałym w UE, których dokumenty tożsamości wkrótce wygasną i którzy nie mają możliwości przedłużenia ich ważności bez powrotu na Białoruś;
4. przypomina, że nie uznaje Alaksandra Łukaszenki za prawowitego prezydenta Białorusi; przypomina, że istnieje wiele dowodów i liczne zeznania wskazujące, że Swiatłana Cichanouska była prawowitą zwyciężczynią wyborów prezydenckich w 2020 r., podczas gdy reżim Łukaszenki bezprawnie kurczowo trzymał się władzy i odmówił uznania jej zwycięstwa; potwierdza swoje poparcie dla białoruskich sił demokratycznych kierowanych przez Swiatłanę Cichanouską oraz dla demokratycznych aspiracji narodu białoruskiego; wzywa UE i jej państwa członkowskie do współpracy z państwami spoza UE, aby wzmocnić politykę nieuznawania Łukaszenki za prezydenta Białorusi; podkreśla znaczenie stałej współpracy UE z białoruskimi podmiotami demokratycznymi oraz udzielenia im wsparcia politycznego, finansowego i w zakresie bezpieczeństwa;
5. ponawia swoje wcześniejsze apele o przeprowadzenie nowych, wolnych i uczciwych wyborów pod międzynarodową obserwacją Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE); podkreśla, że wyborów odbywających się w panującej obecnie atmosferze strachu i represji oraz z naruszeniem wszystkich standardów międzynarodowych nie można uznać za wolne ani uczciwe;
6. ostrzega, że Łukaszenka może instrumentalnie wykorzystywać więźniów politycznych w celu wymuszenia ustępstw ze strony Zachodu; odnotowuje uwolnienie kilkudziesięciu więźniów politycznych i zachęca UE, Stany Zjednoczone i innych partnerów o podobnych poglądach do kontynuowania działań na rzecz uwolnienia wszystkich więźniów politycznych na Białorusi przy jednoczesnym dalszym zwiększaniu presji na reżim; przypomina, że za każdym razem, gdy więźniowie byli zwalniani, wtrącano później do więzień inne osoby; wyraża poważne zaniepokojenie zniesieniem przez USA sankcji nałożonych na białoruskie linie lotnicze Belavia po porwaniu samolotu Ryanair w 2021 r. i zauważa, że Belavia współuczestniczy w instrumentalizacji migracji;
7. wyraża uznanie dla odporności białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego i białoruskich sił demokratycznych; ponownie wyraża solidarność z narodem białoruskim oraz poparcie dla jego uzasadnionych dążeń do przyszłości demokratycznej i europejskiej, a także podtrzymuje swoje zobowiązanie do współpracy z białoruskimi siłami demokratycznymi, społeczeństwem obywatelskim i niezależnymi mediami na rzecz obywateli Białorusi;
8. wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby dalej wspierały białoruskie siły demokratyczne, społeczeństwo obywatelskie, studentów, naukowców, dziennikarzy, liderów związków zawodowych, wygnanych specjalistów i inne osoby, między innymi poprzez przyznawanie im wiz, stypendiów i grantów, umożliwianie im kontaktów zawodowych oraz stosowanie środków zapewniających im bezpieczeństwo; wzywa do zagwarantowania niezależnym mediom systemowej i wieloletniej pomocy, w tym finansowania, oraz do wzmocnienia potencjału kluczowych struktur demokratycznych, w tym gabinetu wybranej prezydent Swiatłany Cichanouskiej, zjednoczonego rządu tymczasowego, rady koordynacyjnej i demokratycznych partii politycznych;
9. wzywa UE i organizacje międzynarodowe, aby nadały oficjalną rangę reprezentantom białoruskiej opozycji demokratycznej na forach wielostronnych, takich jak Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, Zgromadzenie Parlamentarne OBWE oraz Zgromadzenie Parlamentarne NATO; wyraża uznanie dla aktywnego udziału zjednoczonego rządu tymczasowego i rady koordynacyjnej w Zgromadzeniu Parlamentarnym EuroNest, w tym za pośrednictwem specjalnej grupy roboczej ds. Białorusi;
10. wzywa państwa członkowskie do podjęcia pilnych działań w celu przeciwdziałania i położenia kresu niepokojącemu poziomowi transgranicznych represji prowadzonych przez reżim Łukaszenki, w tym na terytorium UE; wyraża zaniepokojenie nadużywaniem przez reżim Łukaszenki nakazów aresztowania wydawanych przez Interpol w celu ekstradycji przeciwników politycznych z państw spoza UE; w związku z tym apeluje do krajów, których ta sytuacja dotyczy, aby nie ekstradowały obywateli Białorusi, którzy uciekli przed reżimem i mogą być prześladowani po powrocie na Białoruś; wzywa UE i jej państwa członkowskie do informowania Interpolu o nadużywaniu międzynarodowych nakazów aresztowania; podkreśla znaczenie ochrony Białorusinów na uchodźstwie przed prześladowaniem ze strony reżimu Łukaszenki oraz konieczność zapewnienia im możliwości legalnego pobytu i pracy w UE;
11. domaga się, aby władze białoruskie zaprzestały kryminalizacji dziennikarzy i ich nękania zarówno na Białorusi, jak i na emigracji oraz zaprzestały zastraszania członków ich rodzin; zdecydowanie potępia władze Białorusi za blokowanie niezależnych mediów, ograniczanie dostępu do Internetu oraz aresztowanie dziennikarzy i blogerów, co narusza międzynarodowe standardy wolności prasy; wzywa do uwolnienia wszystkich uwięzionych dziennikarzy, w tym Kaciaryny Andrejewej;
12. potępia prześladowanie mniejszości polskiej na Białorusi i jej przedstawicieli, w tym decyzje o zamknięciu polskich szkół i zlikwidowaniu nauczania w języku polskim, a także celowe niszczenie polskich cmentarzy i dziedzictwa;
13. ubolewa, że represje dotknęły na Białorusi także wolność religii, gdyż przyjęta niedawno ustawa o wolności sumienia i organizacjach religijnych rażąco narusza podstawowe prawo do wolności religii, sumienia i przekonań; wzywa reżim Łukaszenki, aby natychmiast zaprzestał prześladowania wspólnot religijnych i kościołów;
14. wzywa Białoruś do złagodzenia wszystkich wyroków śmierci, wprowadzenia moratorium na wykonywanie kary śmierci oraz podjęcia działań zmierzających do jej trwałego zniesienia;
15. ponownie wzywa UE i jej państwa członkowskie do dalszego badania naruszeń praw człowieka i zbrodni przeciwko ludzkości na Białorusi oraz do wspierania działań zmierzających do pociągnięcia winnych do odpowiedzialności, w tym poprzez jurysdykcję eksterytorialną i uniwersalną; wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby poparły skierowanie przez rząd litewski do Międzynarodowego Trybunału Karnego sprawy dotyczącej sytuacji na Białorusi w związku z popełnieniem międzynarodowych zbrodni przeciwko ludzkości; zachęca państwa członkowskie do przyłączenia się do postępowań wszczętych przez Litwę przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości w sprawie instrumentalizacji migracji przez Białoruś; z zadowoleniem przyjmuje jedność i solidarność okazaną przez UE i państwa członkowskie w reagowaniu na wielowymiarowe zagrożenia, jakie reżim Alaksandra Łukaszenki stanowi dla UE;
16. z zadowoleniem przyjmuje fakt, że białoruskie organizacje pozarządowe, takie jak Wiosna, nieustannie dokumentują naruszenia praw człowieka; wyraża uznanie dla pracy białoruskich niezależnych mediów na rzecz wolności słowa i podkreśla potrzebę zachowania ich dokumentacji na potrzeby przyszłych postępowań sądowych; wzywa UE i jej państwa członkowskie do udzielania konkretnego wsparcia organizacjom społeczeństwa obywatelskiego i obrońcom praw człowieka działającym na rzecz gromadzenia i przechowywania dowodów nadużyć i zbrodni przeciwko ludzkości popełnionych przez reżim Łukaszenki oraz do pomocy w przekazywaniu takiej dokumentacji właściwym organom międzynarodowym, w tym Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu;
17. wzywa państwa członkowskie do dopilnowania, aby wysiłki na rzecz dokumentowania międzynarodowych zbrodni popełnionych przez reżim Łukaszenki oraz pociągania winnych do odpowiedzialności były kontynuowane na szczeblu ONZ i aby OHCHR dokładniej badało sytuację w zakresie praw człowieka na Białorusi; trzeba w tym celu zapewnić pełne wsparcie grupie niezależnych ekspertów ONZ ds. sytuacji w zakresie praw człowieka na Białorusi, której przewodniczy Karinna Moskalenko, oraz utrzymać mandat Nilsa Muiznieksa, specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. praw człowieka na Białorusi, do stałego kontrolowania ciągłego naruszania praw człowieka; podkreśla potrzebę stałej współpracy między UE, ONZ i międzynarodowymi mechanizmami praw człowieka w celu zapewnienia rozliczalności za zbrodnie popełnione przez władze białoruskie; wzywa Radę Praw Człowieka ONZ do przedłużenia mandatu zarówno specjalnego sprawozdawcy, jak i grupy niezależnych ekspertów na okres po 2026 r., aby zagwarantować ciągłość ich pracy, kluczowej z punktu widzenia monitorowania, sprawozdawczości i wspierania przyszłych procesów dotyczących rozliczalności za naruszenia praw człowieka na Białorusi;
18. z całą stanowczością potępia udział reżimu Łukaszenki w nieuzasadnionej, bezprawnej i niesprowokowanej wojnie napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie; uważa, że reżim Łukaszenki jest współodpowiedzialny za zbrodnie popełnione przez Rosję w Ukrainie; uważa, że reżim białoruski współuczestniczy w rosyjskiej militaryzacji ukraińskich dzieci; wzywa Międzynarodowy Trybunał Karny do wszczęcia dochodzenia w sprawie przesiedleń, indoktrynacji i militaryzacji ukraińskich dzieci przez reżim białoruski; wzywa UE, jej państwa członkowskie i inne odpowiednie organy do wsparcia w każdy niezbędny sposób inicjatywy prezydenta Ukrainy "Bring Kids Back UA" mającej na celu doprowadzenie do powrotu ukraińskich dzieci do Ukrainy;
19. wyraża głębokie zaniepokojenie rosnącymi wpływami Rosji na Białorusi, co zagraża suwerenności Białorusi; potępia militaryzację terytorium Białorusi przez Rosję, w tym poprzez ćwiczenia wojskowe, takie jak Zapad, i ostrzega, że rozmieszczenie systemów zdolnych do przenoszenia broni jądrowej zagraża bezpieczeństwu Europy; domaga się dofinansowania projektów wspierających edukację, kulturę i tożsamość, które chronią białoruski język, kulturę i tożsamość narodową, a jednocześnie pomagają walczyć z fałszowaniem historii Białorusi przez reżim Łukaszenki oraz Kreml i jego popleczników;
20. wyraża głębokie zaniepokojenie nasilającymi się represjami wobec społeczności LGBTQ+, ponieważ Białoruś podąża za przykładem Rosji i Gruzji, tłumiąc wszelkie przejawy widoczności społeczności LGBTQ+ w społeczeństwie;
21. wzywa UE i partnerów międzynarodowych do zaostrzenia sankcji wobec osób i podmiotów odpowiedzialnych za unikanie sankcji, podważanie demokracji i praworządności, represje, naruszenia praw człowieka i zbrodnie przeciwko ludzkości oraz za udział Białorusi w rosyjskiej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie, a także do usunięcia luk w sankcjach; wzywa UE do nałożenia sankcji na białoruskie podmioty i osoby odpowiedzialne za pracę przymusową więźniów politycznych, a także na towary wyprodukowane z wykorzystaniem ich pracy przymusowej; wzywa wszystkie przedsiębiorstwa z siedzibą w UE do zachowania szczególnej staranności i zakończenia relacji z wszelkimi białoruskimi dostawcami, którzy wykorzystują pracę przymusową w swoich łańcuchach dostaw, łamią prawa obywatelskie i polityczne swoich pracowników lub otwarcie wspierają reżim Łukaszenki; ponownie wzywa przedsiębiorstwa unijne i zachodnie do zaprzestania działalności na Białorusi;
22. wzywa Komisję i państwa członkowskie do nałożenia ukierunkowanych sankcji na pośredników i podmioty wspomagające, którzy świadomie obchodzą sankcje nałożone na białoruskie nawozy, a także na wszelkie osoby lub podmioty, które wynajmują zakłady produkcyjne, przemianowują białoruskie nawozy, przepakowują je lub fałszują ich pochodzenie, zapewniają finansowanie lub ubezpieczenie dla takich działań bądź w inny sposób ułatwiają tranzyt; wzywa do skuteczniejszego egzekwowania prawa i lepszej transgranicznej wymiany informacji; odnotowuje ustalenia Projektu Zgłaszania Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji dotyczące wykorzystywania szlaków transportowych w UE oraz ostatnich dążeń Łukaszenki do szerszego wykorzystania kryptoaktywów i tokenizacji do obchodzenia sankcji;
23. wzywa UE i jej państwa członkowskie do wszczęcia szczegółowych dochodzeń w sprawie białoruskich i rosyjskich siatek szpiegowskich w UE i krajach kandydujących oraz do likwidacji tych siatek, a także raz jeszcze podkreśla potrzebę nałożenia ograniczeń na rosyjskich i białoruskich dyplomatów w strefie Schengen;
24. wzywa UE i poszczególne państwa członkowskie, aby wzmocniły oficjalny status reprezentacji białoruskich sił demokratycznych w UE poprzez wspieranie ich w otwieraniu biur w stolicach europejskich, aby pomóc obywatelom Białorusi na wygnaniu w uzyskiwaniu tymczasowych dokumentów;
25. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, odpowiednim instytucjom UE, rządom i parlamentom państw członkowskich, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Radzie Europy, wysokiemu komisarzowi Narodów Zjednoczonych ds. praw człowieka, przedstawicielom białoruskich sił demokratycznych oraz faktycznym władzom Białorusi.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.2099 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 22 października 2025 r. w sprawie sytuacji na Białorusi po pięciu latach od sfałszowanych wyborów prezydenckich (2025/2900(RSP)) |
| Data aktu: | 2025-10-22 |
| Data ogłoszenia: | 2026-04-29 |