(Dz.U.UE C z dnia 19 sierpnia 2016 r.)
Sprawozdawca: Vladimír NOVOTNÝ
Parlament Europejski, w dniu 4 lutego 2016 r., oraz Rada, w dniu 18 lutego 2016 r., postanowiły, zgodnie z art. 192 ust. 1, art. 207 oraz 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie
wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008
[COM(2016) 39 final - 2016/023 (COD)].
Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 maja 2016 r.
Na 517. sesji plenarnej w dniach 25-26 maja 2016 r. (posiedzenie z dnia 25 maja) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 153 do 2 (3 osoby wstrzymały się od głosu) przyjął następującą opinię:
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Komitet w pełni zaleca przyjęcie przedłożonego wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008, punktu wyjścia do ratyfikacji konwencji z Minamaty przez Unię Europejską jako całość oraz przez poszczególne państwa członkowskie.
1.2. Globalny problem emisji rtęci wymaga rozwiązania w wymiarze światowym, jakim jest konwencja z Minamaty. UE jest wraz z Japonią głównym propagatorem obniżania obciążenia środowiska naturalnego (i ludności) rtęcią, należy jednak mieć na uwadze, że rtęć i jej związki jeszcze długo pozostaną w środowisku naturalnym.
1.3. Komitet zauważa, że stałe działania Unii Europejskiej w zakresie problematyki rtęci w wymiarze światowym, a przede wszystkim w samej Unii, przyniosły obniżenie antropogenicznych emisji rtęci na terenie UE o 75 % w porównaniu z rokiem 1990, a obowiązujące rozwiązania prawne gwarantują dalsze stopniowe obniżanie antropogenicznych emisji rtęci.
1.4. Komitet zaleca, by UE w dalszym ciągu postępowała w sposób umożliwiający realizację ratyfikowanej konwencji z Minamaty po wejściu konwencji w życie. Komitet jest przekonany, że ramy prawne, regulujące przede wszystkim emisję, ale także procesy produkcyjne oraz wyroby, są wystarczające, aby spełnić przyjęte zobowiązania, które wynikają z konwencji, i aby konkurencyjność UE jako całości nie była zagrożona.
1.5. Komitet uważa za konieczne poświęcenie problematyce rtęci i jej substytutów w procesach produkcyjnych oraz wyrobach odpowiednich zasobów naukowych i badawczych UE.
1.6. Komitet zaleca także, by odpowiednie organy UE wzięły, wraz z państwami członkowskimi UE, sygnatariuszami konwencji, udział w przygotowywanej Konferencji Stron Konwencji (COP) 1 w sprawie rtęci w związku z ratyfikacją konwencji z Minamaty, wnosząc nową wiedzę, umożliwiającą dalsze obniżanie antropogenicznych emisji rtęci i jej wykorzystania w wyrobach oraz w procesach produkcyjnych.
2. Wstęp
2.1. Rtęć stanowi naturalny składnik skorupy ziemskiej, w której występuje średnio w ilości ok. 0,05 mg/kg, ze znacznym zróżnicowaniem lokalnym. W bardzo niewielkich ilościach obecna jest również w biosferze. Wchłanianie rtęci przez rośliny tłumaczy jej obecność w paliwach, takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny, a także w biopaliwach. Z punktu widzenia emisji rtęci spalanie biomasy jest praktycznie tożsame ze spalaniem węgla. Problematyka rtęci i jej emisji została dokładnie opisana w dokumentach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) 1 .
2.2. Gdy rtęć przedostanie się do środowiska naturalnego, pozostaje w nim, przenikając pod różnymi postaciami pomiędzy powietrzem, wodą, osadami, glebą oraz organizmami żywymi. Rtęć może przekształcić się (przede wszystkim wskutek metabolizmu drobnoustrojowego) w metylortęć, która może gromadzić się w organizmach, zwłaszcza w łańcuchu pokarmowym w środowisku wodnym (ryby i ssaki morskie). Bioakumulacja rtęci i pozostałych metali ciężkich oraz zdolność pokonywania przez nie w atmosferze dużych odległości stanowią powód, dla którego uważa się je za globalne zagrożenie dla środowiska.
2.3. W niektórych częściach świata, głównie poza UE, duża liczba ludności narażona jest na rtęć w stężeniach znacznie przekraczających bezpieczne poziomy. Najlepszy wynik emisji antropogenicznej rtęci do powietrza wynosił w wymiarze światowym 1 960 ton/rok, z czego emisja antropogeniczna rtęci w UE wynosi 87,5 t/rok (4,5 %). Bezpośrednia emisja do wód wynosi w wymiarze światowym około 900 t/rok, zaś emisja naturalna (erozja skał i działalność wulkaniczna) również wynosi około 900 t/rok. Przegląd emisji antropogenicznej rtęci przedstawiono w załączniku I do niniejszego dokumentu.
2.4. Pomimo spadku globalnego zużycia rtęci (ogólny popyt spadł o ponad połowę od 1980 r.) oraz niskich cen niektóre państwa nadal produkują rtęć poprzez eksploatację górniczą. Największymi producentami są tutaj Chiny i Kazachstan. W Europie produkcji pierwotnej rtęci zaprzestano już w roku 2003, niemniej wciąż ma miejsce separacja rtęci jako produktu ubocznego innych procesów wydobywczych i obróbczych surowców mineralnych. Rtęć tę klasyfikuje się jako odpady i postępuje się z nią zgodnie z prawodawstwem właściwym dla odpadów.
2.5. Duże ilości rtęci docierają także na rynek światowy wskutek przekształcania lub zamykania zakładów produkujących chlor lub wodorotlenki alkaliczne z wykorzystaniem procesu rtęciowego w krajach, w których w przeciwieństwie do UE obrót taką rtęcią nie został zabroniony.
2.6. Emisje ze spalania węgla i z innych procesów spalania, w tym hutniczych, oraz produkcji metali nieżelaznych, są dominującym źródłem emisji antropogenicznych, a zwłaszcza emisji związków rtęci, w okolicach istotnych tu punktowych źródeł emisji w UE. Wśród wskazanych wariantów ocenia się zarówno usuwanie rtęci wraz z innymi elementami w procesach oczyszczania gazów spalinowych, jak i specjalne procesy wychwytywania tam, gdzie tego typu procesy selektywne mają sens.
2.7. Innym ważnym źródłem emisji antropogenicznych, zwłaszcza rtęci elementarnej, jest stosowanie amalgamatu stomatologicznego. Wydaje się, że w tej dziedzinie emisje (przede wszystkim do wody) o wiele łatwiej jest kontrolować, a dostępne technologie są powszechnie stosowane w krajach rozwiniętych.
2.8. Stanowisko społeczeństwa obywatelskiego w kwestii szkodliwych emisji rtęci i jej związków Komitet przedstawił we wcześniejszych opiniach 2 , do których niniejsza opinia w naturalny sposób nawiązuje.
3. Dokument Komisji
3.1. Unia i 26 państw członkowskich podpisały nową międzynarodową konwencję w sprawie rtęci. Tzw. konwencja z Minamaty dotyczy globalnie całego cyklu życia rtęci - od jej wydobycia podstawowego do zagospodarowania odpadów rtęciowych - i ma na celu ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska przed antropogenicznymi emisjami rtęci i związków rtęci do atmosfery, wody i gruntu. Unia oraz zdecydowana większość krajów członkowskich podpisały nową konwencję międzynarodową w sprawie rtęci; konwencja zawiera już 128 podpisów i obecnie ratyfikowana została przez 25 stron 3 .
3.2. W wyniku szczegółowej oceny dorobku prawnego Unii stwierdzono niewielką liczbę luk regulacyjnych, które należy uzupełnić w celu zapewnienia pełnego dostosowania prawa Unii do konwencji 4 . Niniejszy wniosek ma na celu uzupełnienie tych luk, które dotyczą następujących kwestii:
- przywozu rtęci,
- wywozu niektórych produktów z dodatkiem rtęci,
- stosowania rtęci w niektórych procesach produkcyjnych,
- nowych zastosowań rtęci w produktach i procesach produkcyjnych,
- stosowania rtęci w wydobyciu złota tradycyjnym i na małą skalę, oraz
- stosowania rtęci w amalgamatach stomatologicznych.
3.3. Dla zachowania jasności prawa zobowiązania wynikające z konwencji, które nie zostały jeszcze transponowane do prawa UE, powinny zostać połączone w jednym akcie prawnym.
3.4. Konieczne jest zwiększenie spójności i jasności prawa, w związku z czym rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 powinno zostać uchylone i zastąpione omawianym wnioskiem, przy czym we wniosku tym należy uwzględnić wszystkie najistotniejsze, określone w tym rozporządzeniu zobowiązania.
3.5. Cele omawianej inicjatywy są również spójne z celami strategii "Europa 2020" na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wniosek przyczyni się do osiągnięcia równych warunków działania na poziomie globalnym dla procesów przemysłowych wykorzystujących lub w sposób niezamierzony emitujących rtęć i związki rtęci oraz dla obrotu produktami z dodatkiem rtęci, a tym samym będzie wspierać konkurencyjność przemysłu unijnego.
3.6. Dodatkowo, tam gdzie to możliwe, wniosek zakłada uproszczenie i doprecyzowanie dorobku prawnego, co umożliwi lepsze i efektywniejsze wdrażanie przepisów.
3.7. Ocena skutków wykazała, że ratyfikacja i wdrożenie konwencji z Minamaty przyniesie Unii znaczące korzyści pod względem ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, głównie ze względu na oczekiwane zmniejszenie emisji rtęci pochodzących z innych części świata.
4. Uwagi ogólne
4.1. Komitet popiera przyjęcie proponowanego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady jako kulminację wieloletnich starań o stworzenie właściwego otoczenia regulacyjnego, umożliwiającego długoterminowe, trwałe ograniczenie negatywnego wpływu rtęci i związków rtęci na całym świecie. Komitet stwierdza, że wniosek dotyczący rozporządzenia odpowiada podstawowemu celowi, jakim jest ochrona zdrowia i środowiska przed szkodliwym oddziaływaniem rtęci.
4.2. Komitet wysoko ocenia wkład instytucji UE, jak i poszczególnych państw członkowskich w proces powstawania i negocjacji konwencji z Minamaty oraz jej ratyfikację.
4.3. Komitet równie wysoko ocenia to, że w całym tym procesie były i są stosowane fundamentalne zasady pomocniczości i proporcjonalności, bez szkody dla skuteczności przyjętych rozwiązań prawnych na poziomie całej UE i w wymiarze światowym.
4.4. Komitet jest przekonany, że europejskie wysiłki przyczynią się do szybkiej ratyfikacji konwencji z Minamaty do końca 2016 r. i do odpowiedniego ograniczenia zagrożeń dla zdrowia i środowiska wynikających z emisji antropogenicznej rtęci oraz ze stosowania rtęci na całym świecie. Komitet wyraża również przekonanie, że rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nie powinno i nie będzie wykraczać poza zakres wymogów konwencji z Minamaty.
5. Uwagi szczegółowe
5.1. EKES wyraża również zadowolenie z uwzględnienia w rozporządzeniu wyników konsultacji z zainteresowanymi stronami w UE oraz wyników dyskusji na temat konwencji z Minamaty prowadzonych wśród ekspertów pod egidą Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP). Komitet gratuluje Komisji zakończenia sukcesem bardzo wymagającej i rozległej pracy analitycznej, która zaowocowała przedłożonym wnioskiem dotyczącym rozporządzenia.
5.2. Komitet zgadza się ze stwierdzeniem Komisji, że ograniczenia w handlu, które wykraczałyby poza wymogi konwencji, tj. ustanowienie bezwarunkowego zakazu przywozu rtęci, nie byłyby uzasadnione, ponieważ byłyby bardziej kosztowne dla przemysłu unijnego i nie przyniosłyby znaczących korzyści dla środowiska.
5.3. Komitet popiera również zawarte we wniosku dotyczącym rozporządzenia stanowisko Komisji mówiące, że ograniczenia wywozu niektórych produktów z dodatkiem rtęci także nie byłyby uzasadnione, ponieważ wprowadzanie i uwalnianie rtęci do środowiska pozostałoby zasadniczo niezmienione, a emisje rtęci mogłyby w wyniku wprowadzenia takiego zakazu wzrosnąć w państwach trzecich.
5.4. Komitet w pełni zgadza się również (zgodnie z wynikiem konsultacji i rezultatami analiz) z tym, że ograniczenie stosowania rtęci w niektórych procesach produkcyjnych i ograniczenie stosowania rtęci w nowych procesach produkcyjnych powinno być proporcjonalne do powiązanych zagrożeń i odpowiadać długoterminowej ewolucji procesu rozwoju technologicznego.
5.5. Niemniej jednak Komitet zgadza się z postanowieniami konwencji z Minamaty stanowiącymi, że strony mają obowiązek wprowadzić środki zniechęcające do opracowywania nowych procesów produkcyjnych, w których wykorzystuje się rtęć, oraz do produkcji i wprowadzania do obrotu nowych produktów z dodatkiem rtęci.
5.6. Komitet zauważa, że zakres stosowania dyrektywy 2001/80/WE w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania przyniósł znaczne ograniczenia emisji rtęci w sektorze energetycznym, który z uwagi na procesy depozycji atmosferycznej jest sektorem powodującym największe imisje i emisje antropogeniczne rtęci do gleby i wody - i ta tendencja nadal się utrzymuje. Od roku 1990 doszło do obniżenia antropogenicznych emisji rtęci w UE o ponad 75 % 5 . Do dalszego obniżenia emisji rtęci znacznie przyczyni się pełne wdrożenie dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych. EKES wyraża zgodne z opinią Komisji Europejskiej przekonanie, że w chwili obecnej nie zachodzi konieczność zmiany i uzupełnienia wymogów dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych w odniesieniu do emisji rtęci.
5.7. EKES popiera proponowane procedury ograniczania emisji rtęci związanych z procesami przemysłowymi w oparciu o koncepcję najlepszych dostępnych technik (BAT) i dokumentów referencyjnych ich dotyczących (BREF).
5.8. EKES podkreśla konieczność prawnego uregulowania kwestii trwałego bezpiecznego składowania rtęci wycofanej z łańcucha produkcji przemysłowej w odpowiednich strukturach geologicznych, np. w nieczynnych kopalniach soli. EKES wzywa Komisję Europejską do pilnego ustanowienia kryteriów dla obiektów składowania i wymogów dotyczących składowania odpadów zanieczyszczonych rtęcią.
5.9. EKES docenia wyważone stanowisko Komisji Europejskiej w kwestii stosowania amalgamatu stomatologicznego oparte na najnowszych dostępnych dowodach naukowych. Uważa wymogi dotyczące wyposażenia gabinetów stomatologicznych w separatory rtęci i ograniczenia stosowania amalgamatu do jego formy kapsułkowej za wystarczająco skuteczne, aby ograniczyć uwalnianie rtęci do środowiska oraz chronić zdrowie ludzi 6 . Jednocześnie EKES zwraca uwagę na jak dotąd niedostatecznie poznane i nieokreślone szczegółowo możliwe ryzyka płynące z używania nowych materiałów stomatologicznych, które mają zastąpić amalgamat.
5.10. Jednocześnie EKES zwraca uwagę na wzrost kosztów usług objętych publicznym ubezpieczeniem zdrowotnym oraz na ewentualne zdrowotno-społeczne skutki dla niektórych grup pacjentów w przypadku, gdyby to oni ponosili te koszty.
Bruksela, 25 maja 2016 r.
| Przewodniczący | |
| Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego | |
| Georges DASSIS |
Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.
12.01.2026
W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.
12.01.2026
Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.
09.01.2026
Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.
08.01.2026
Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.
08.01.2026
Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.
08.01.2026| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2016.303.122 |
| Rodzaj: | Akt przygotowawczy |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rtęci oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 [COM(2016) 39 final - 2016/023 (COD)]. |
| Data aktu: | 25/05/2016 |
| Data ogłoszenia: | 19/08/2016 |