Roczne zadania ochronne dla Wigierskiego Parku Narodowego.

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA ŚRODOWISKA¹⁾

z dnia 27 marca 2003 r.

w sprawie rocznych zadań ochronnych dla Wigierskiego Parku Narodowego

Na podstawie art. 13b ust. 5 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079, z późn. zm. ²⁾) zarządza się, co następuje:

§ 1. Ustanawia się roczne zadania ochronne dla Wigierskiego Parku Narodowego na 2003 r.

§ 2. Roczne zadania ochronne, o których mowa w § 1, obejmują:

1) identyfikację i opis zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz sposoby ich eliminacji, które są określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

2) sposoby i zakres prowadzenia ochrony czynnej, które są określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

§ 3. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

______

¹⁾ Minister Środowiska kieruje działem administracji rządowej - środowisko, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. Nr 85, poz. 766).

²⁾ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1085, Nr 110, poz. 1189 i Nr 145, poz. 1623 oraz z 2002 r. Nr 130, poz. 1112.

ZAŁĄCZNIKI

ZAŁĄCZNIK Nr  1

IDENTYFIKACJA I OPIS ZAGROŻEŃ WEWNĘTRZNYCH I ZEWNĘTRZNYCH ORAZ SPOSÓB ICH ELIMINACJI

Lp.	Identyfikacja i opis zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych	Sposoby eliminacji zagrożeń
1	2	3
1	Zanieczyszczenie wód.	Rozbudowa systemu kanalizacji i zaopatrzenia w wodę, budowa sanitariatów.
2	Zmiany powierzchni ziemi spowodowane budową sieci wodno-kanalizacyjnej.	Rekultywacja powierzchni ziemi (zasypanie wykopów i wyrównanie).
3	Niezgodność z siedliskiem składu gatunkowego drzewostanów. Uproszczona struktura przestrzenna i wiekowa drzewostanów.	Kształtowanie struktury gatunkowej i wiekowej drzewostanów. Przygotowanie gleby pod odnowienia. Sadzenie gatunków zgodnych z siedliskiem. Pielęgnacja upraw leśnych.
4	Zagrożenie drzewostanów ze strony owadów.	Poszukiwania owadów w glebie. Wykładanie pułapek na owady. Korowanie surowca drzewnego. Pocięcie na kawałki (zrębkowanie) gałęzi. Usuwanie drzew opanowanych przez owady.
5	Zagrożenie drzewostanów sosnowych na gruntach rolnych przez grzyby chorobotwórcze.	Zwalczanie huby korzeniowej przez zabezpieczanie pniaków preparatem biologicznym.
6	Szkody wyrządzane w drzewostanach przez duże zwierzęta roślinożerne.	Zabezpieczanie mechaniczne i środkami zapachowymi (repelentami) upraw leśnych. Wykonanie nowych i naprawa starych ogrodzeń. Redukcja ilości jeleni i saren. Zwiększenie bazy żerowej dla zwierząt przez uprawę poletek żerowych.
7	Uszkodzenia w drzewostanach w wyniku działania wiatru, śniegu i lodu.	Usuwanie drzew połamanych i wywróconych.
8	Zagrożenie pożarowe lasów.	Wykonanie pasów przeciwpożarowych, utrzymanie dróg umożliwiających dojazd do pożarów.
9	Pojawianie się niepożądanych gatunków roślin zielnych, drzew i krzewów (sukcesja), w lądowych ekosystemach nieleśnych.	Koszenie łąk oraz usuwanie drzew i krzewów, w celu zachowania nieleśnych zbiorowisk roślinnych.
10	Spadek różnorodności gatunkowej ryb w ekosystemach wodnych Parku.	Zarybianie wód gatunkami ryb zagrożonych wyginięciem: sielawą, sieją, szczupakiem, trocią jeziorową, sumem i linem. Odłowy tarlaków. Odłowy regulacyjne.
11	Pogarszanie się warunków sanitarnych i tlenowych w strefie trzcinowisk jeziora Wigry, spowodowane akumulacją materii organicznej, pochodzącej z rozkładu roślinności wynurzonej, oraz osiadanie glonów nitkowatych. Niedotlenienie wód strefy brzegowej i intensyfikacja procesów gnilnych uniemożliwiające rybom fitofilnym (lin, sum, leszcz, płoć) efektywny rozród oraz bytowanie stadiów narybkowych.	Zimowe koszenie roślinności wynurzonej.
12	Zagrożenie rodzimej flory Parku spowodowane występowaniem barszczu menagesjana.	Opryskiwanie liści barszczu menagesjana środkiem chemicznym.
13	Zagrożenie populacji dwóch gatunków storczyków: miodokwiata krzyżowego i kukuczki kapturkowatej.	Przenoszenie osobników na nowe stanowiska.
14	Zagrożenie siedlisk owadów gniazdujących w glinie, spowodowane zanikaniem tradycji budowania obiektów gospodarczych z gliny oraz usuwaniem starych budynków zbudowanych z gliny.	Budowa i rozmieszczenie w terenie obiektów z gliny.
15	Zagrożenie miejsc rozrodu płazów (głównie rzekotki drzewnej i kumaka nizinnego) spowodowane zbyt wczesnym wysychaniem zbiorników wodnych.	Odtwarzanie i pogłębienie naturalnych zbiorników wodnych.
16	Spadek liczebności populacji ptaków, spowodowany brakiem naturalnych miejsc do gniazdowania.	Budowa i rozmieszczenie w terenie budek lęgowych.
17	Wypadki i zranienia zwierząt dziko żyjących.	Leczenie rannych zwierząt w wolierze, zlokalizowanej w Maćkowej Rudzie.
18	Zagrożenie populacji motyla - mszarnika jutta, występującego na jednym stanowisku w Polsce.	Przenoszenie gąsienic na nowe stanowiska.
19	Niszczenie kapliczek nadrzewnych.	Wykonanie nowych oraz renowacja istniejących kapliczek nadrzewnych.
20	Dewastacja obiektów zabytkowych.	Porządkowanie cmentarza Staroobrzędowców we wsi Rosochaty Róg.
21	Dewastacja urządzeń turystycznych.	Remonty istniejących urządzeń turystycznych.

ZAŁĄCZNIK Nr  2

ZAKRES I SPOSOBY PROWADZENIA OCHRONY CZYNNEJ

Czynności	Sposób wykonania i zakres	Lokalizacja*
1	2	3
1. Ochrona przyrody nieożywionej.	Budowa węzła sanitarnego na kąpielisku nad jeziorem Czarne. Budynek sanitarny, o powierzchni zabudowy 76,08 m2, kanalizacja, o długości 572 m, jedna przepompownia, wodociąg, o długości 572 m, linia energetyczna podziemna, o długości 609 m.	47b.
	Rekultywacja powierzchni ziemi po budowie sieci wodno-kanalizacyjnej. Zasypanie wykopów i wyrównanie powierzchni ziemi, na długości 8.292 m.	Obwód Ochronny Krzywe (Dźwilowa Droga), wsie: Krzywe, Leszczewek, Stary Folwark, Tartak, Cimochowizna.
2. Ochrona ekosystemów leśnych.	Sadzenie pożądanych gatunków drzew w lukach i przerzedzonych fragmentach drzewostanów (podsadzania), na powierzchni 8,18 ha.	20k, m, 22d, 23d, 31f, 39n, 44h, 71b, 77g, 93a, b, 115d3, 122r, 129m, 138i, 153b, 269c, 351l, 352h.
	Sadzenie pożądanych gatunków drzew w drzewostanie (poprawki, uzupełnienia), na powierzchni 1,50 ha.	18i, 26d, l, 30l, 58c, 80b, g, 85a, h, 93d, 115d2, 121g, 142d, (224f)1), h, (225d)1), 241a, 303f, 304c, 338f, 340d, 352h.
	Porządkowanie terenu pod odnowienia lasu, na powierzchni 8,90 ha.	23d, 37a, g, 39n, 55a, (58c, 69a, 71b)1), 80a, 88a, (93b)1), 122r, 129m, 135l, 138b, 143a, 153b, 272a, c, 228b.
	Przygotowanie gleby pod odnowienia lasu, na powierzchni 8,70 ha.	(23d)1), 37a, g, 55a, 58c, 69a, (71b)1), 80a, 88a, (93b)1), 122r, 129m, 135l, 138b, 143a, 153b, 272a, c, 228b, f, 351c, 353g, 356h.
	Pielęgnowanie gleby, wykaszanie roślinności zielnej na uprawach leśnych, na powierzchni 65,29 ha.	(4b, 7b, 18i)1), 20k, m, (21h)1), 22d, 23d, (26l)1), 30l, 31f, (39h)1), n, (40m)1), 44g, h, (45b, 52c, f, 58c)1), 59c, (60b)1), 64a, (67g, 69a)1), 71b, 73f3, (77d)1), g, 78r, (79c, 80b, g)1), (82d, f, 85h)1), 88a, (88b2, 92d), 93a, (b, d, 96b, 108f)1), 111d3, (m3, 114f, 115d1, d2, 116d, 118h, 119f, 121g)1), (122r)1), 122r2, (127j1, 137a, 137a2, 138b)1), i, (142d, f)1), 146d, (151b)1), 153b, (156b, f, 159g, 160b, c)1), 223c, 224f, h, 225d, 235f, 241a, 243a, 260a, 261d, 338f, 345a, 355g.
	Regulacja składu gatunkowego i zagęszczenia drzew w drzewostanach (czyszczenia wczesne i późne), na powierzchni 90,86 ha.	5r, 6f, 23h, 41a, 46k, 52f, 60b, 66c, 68g, 69a, 79a, i, 80d, h, 93b, 114h, 122k, 127j, k, 130f, 131d, 134b, 156b, 160b, 161i, 177f, 224f, 224h, 225d, 228j, 239c, 262a, h, 265a, 287d, 323d, 333g, 334h, 338f, 343c, g, 344f, 346d, g, h, 355g, 378t, 383b4, 386c, 389c, 395i.
	Regulacja składu gatunkowego i zagęszczenia drzew w drzewostanach (trzebież wczesna), na powierzchni 169,56 ha.	3f, i, 7h, 9z, 21g, 23c, g, 35g, h, i, 39j, s, 49s, 56b, 66b, 67g, 75c, 70i, 80c, 80f, 81g, 91c, 93Aj, 100c, 122h, 152c, 175b, 176a, 203g, 204z, 207l, 220k, 224b, c, k, 234d, 266b, n, 281a, b, c, 284c, 286b, 288d, 313a, 324g, 349a, 357c, d, g, 366a, d, 382f, 388a, 391a, 392c, 396f, 397d.
	Regulacja składu gatunkowego i zagęszczenia drzew w drzewostanach (trzebież późna), na powierzchni 61,14 ha.	3h, 37h, 71k, 84b, g, 91a, d, 107o, 152d, 288a, 351c, 357a, b, 375i, 378g, 396a, b, c, h.
	Kontrolne poszukiwania szkodliwych owadów w ściółce, w ilości 203 prób.	(2g, 4c, 7g)1), 8k, 10d, 11b, j, 14j,16b, (18c, 20c, 23g, 25f)1), 30h, 33a, b, 34a, 37c)1), 44d, 48k, (51a)1), 53k, 55b, (60a)1), 64a, (66a)1), 68b, 76f, 84b, 87z, 92a, (95b)1), 96f, 98a, 108b, 109i, j, (110a)1), 112d, 113b, 114c, 116a, 118j, (120b, 121a)1), (126a, 130a)1),138g, 145c, d, 148a, f, 152a, 153b, 157i, 161b, 164a, 166a, 168b, 169h, (203a, 208g, 210i, 211a, 221c, 222a, 224a, 227g, 228b, 233c, 234a, 237a, 238i, 239k)1), 240y, 241c, (242b, 245c)1), 248a, (254b, 255a, 258a, 262c, 264b, 265h, 267d, 268b, 269a, 270a, 271a, 272i, 274d)1), 275a, (276f, 278a)1), 283i, 284j, (285f)1), 286a, (287a, 289a, 290b, 291b)1), 292a, 293c, 294b, (295c, 296a, 297d, 298b, 303a, 304d)1), 305g, (310a, 311a, 312a, 313f)1), 314c, 315b, 316a, (317a)1), 319b, 321d, (323b)1), 324a, (326a, 328a, 329c, 330a, 331a)1), 332b, 334j, 335b, 336h, 339a, 341d, 342a, (344a, 345a, 346a)1), 348g, 350b, k, 351a, (352b, 353g)1), 354n, 355c, 356g, h, 357a, (359g, 360b)1), 364a, 365c, 367d, 368c, f, 369f, 371b, (372h, 373f, 374a, 376h, 378g, 381a, 385a, 387c, 388h, 390c, 391a, 394h, 396a)1).
	Wykładanie drzew pułapkowych na owady, w ilości 19 sztuk.	Obwody Ochronne: Lipniak, (Krzywe)1), Leszczewek, (Gawarzec, Słupie)1).
	Wykładanie pułapek zapachowych (feromonowych) do odłowu korników świerka, w ilości 268 sztuk.	(16b, 18i, 23d)1), 24h, (26d)1), l, (30l, 37g, 39g, 50d, 52c, 68g, 69a, 71b, 72c, 73f, 74c, 77d, 78b, 79a)1), 80i, (81h, 82d, 89a, 90a, 93b, 96b, 103f, 104d, 108h, 112c, 114g, 117b, 121a, 122g, 127j, 130f, 135h, 136a, 138b, 144a, 146d, 151b, 156b, 157c, 160b, c, 204g, 209d, 235f, 244g, 248c, 249f, 259c, 260b, 260d, 262b, 263a, 264a, 265a, 268g, 269c, 284b, d, 288f, 302d, 304d, (345a, 355g, 362f, 367b, 374c, 375d, 380b, 383c, 388d, f, 389c)1), d.
	Korowanie surowca drzewnego opanowanego przez korniki świerka w drzewostanach objętych ochroną częściową.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Rozdrabnianie (zrębkowanie) gałęzi i resztek po wyróbce drewna opanowanego przez korniki.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Smarowanie pniaków po ściętych drzewach preparatem przeciwgrzybowym, w ilości 1.265 sztuk.	9z, 220k, 228j, 239c.
	Zabezpieczanie spiralami i osłonkami sadzonek drzew na uprawach leśnych przed jeleniowatymi, w ilości 62.300 sztuk.	(73f2, 111m, 114d, g, 127j, k, 131d, 134b)1), 138b, 142j, 156b, (224f, h)1).
	Zabezpieczanie upraw leśnych środkami zapachowymi (repelentami) przed jeleniowatymi, na powierzchni 94,00 ha.	(4b, 6c, f, 7b, 12g, 18i, 19k, 20i, 21h, 26d, l, 30l, m, 36a, 38k, 39h, n, p, 40l, 45b, 46k, 47k, 50d, 52c, f, 55a, 60b, 64a, 67a, 68g, 69a, 70j, 71b, j, 72a, c, 73f1, 73f3, 74c, d, 77d, 78b, 79a, c, f, g, k, 80b, g, 81b, h, 82d, f, 85h, 87i, 88b1, 88b2, 89a, 90a1, 90a2, 90b, 91d, 92d, 93b, d, l, 94a, b, 95b, 96b, 103f, 104d, 105d, 106f, 108h, f, 111m, 112b, 114f, g, 116d, 115d, 117a, b, 118h, 119f, 121g, 122r, 123a, 126c, 127b, k, 129i, 130f, h, 133b, 135, 136a, 137a, b, 138b, 142d, j, 143a, 144a, 145f, 146d, 151b, 153b, 156b, 157c, 159g, 160b, c, 163a, 169c, 204r, 209d, 223c, 224f, h, 235d, f, 235d1, 239m, 241b, 249f, 261d, 262b, 266m, 284b, 302d)1), g, (303f, 304c, 320d)1), 351l, (352h, 380a, b, 384a1, a2, 388d, 389c)1), g, 390b, (395i1)1).
	Wykonanie nowych oraz naprawa starych ogrodzeń, na długości 1.700 m.	23d, 39n, (52c, 69a, 71b, 72c, 80b, 82f, 85h)1), 93a, b, 153b, 261d, 269c, 338c, (f)1), 355g.
	Redukcja nadmiernej liczebności zwierząt, w ilości: 26 jeleni, 30 saren i 50 dzików.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Uprawa istniejących poletek zaporowych dla zwierząt, na powierzchni 4,85 ha.	(84k, 106f, 138f, 307b, 338b, 366b, 393b)1).
	Usuwanie z drzewostanów drzew opanowanych przez owady i pasożytnicze grzyby, drzew wywróconych oraz złamanych zagrażających stanowi sanitarnemu lasu, z pozostawieniem części drzew niezagrażających zdrowotności lasu (cięcia sanitarne i przygodne), na powierzchni 8.499,09 ha.	1-36, 36A, 37-49, 50-68, 69-72, 73-77, 77A, 78, 79, 80-86, 87-92, 93, 93A, 94-98, 98A, 99-106, 107-110, 111-117, 118-121, 122-127, 128, 129-134, 135-174, 175-179, 183, 183A, 180-181, 182, 201, 201A, 202, 202A, 203-215, 216-218, 219, 220, 221, 221A, 222-228, 229-232, 232A, 233-239, 240-264, 265-272, 273-282, 283-288, 289-298, 299-305, 306-313, 314-323, 324-331, 332-341, 342-349, 350-358, 359-366, 367-369, 370-374, 375-398, 339-400, 401.
	Spulchnianie gleby na istniejących pasach przeciwpożarowych: mechaniczne, ręczne i zaprzęgiem konnym (mineralizacja gleby), na długości 20,7 km.	Obwody Ochronne: Krusznik, Mikołajewo, Wysoki Most.
	Powiększanie prześwitów dróg umożliwiających dojazd do pożarów, bieżące naprawy korony dróg, na łącznej długości 26,8 km.	Obwody Ochronne: Krusznik, Lipniak, Słupie, Gawarzec, Lipowe, Wysoki Most, Mikołajewo.
	Usuwanie gałęzi i resztek drzew z pasa, o szerokości 50 m, przylegającego do dróg publicznych, na powierzchni 125,00 ha.	Obwody Ochronne: Lipniak, Krzywe, Leszczewek, Słupie, Powały, Krusznik, Lipowe, Mikołajewo, Wysoki Most.
3. Ochrona nieleśnych ekosystemów lądowych.	Koszenie łąk oraz usuwanie krzewów, na powierzchni 10,83 ha.	24g, 21o, 43r, 54i, 127g, 206b, c, f, o, 304f, 322c.
	Utrzymanie zespołów roślin uprawnych na gruntach rolnych, na powierzchni 11,08 ha.	(62i, j, k, l, 214i, 243k, 376c, 393d)1).
4. Ochrona ekosystemów wodnych.	Zarybianie sielawą do: 21.000.000 sztuk 5.000.000 sztuk	(Jezioro Wigry. Jezioro Pierty.
	200.000 sztuk**.	Jezioro Mulaczysko)1).
	Zarybianie sieją do:
	2.100.000 sztuk	(Jezioro Wigry.
	500.000 sztuk	Jezioro Pierty.
	100.000 sztuk**.	Jezioro Mulaczysko)1).
	Zarybianie szczupakiem do:
	2.100.000 sztuk	(Jezioro Wigry.
	230.000 sztuk	Jezioro Pierty.
	30.000 sztuk	Jezioro Mulaczysko.
	30.000 sztuk	Jezioro Leszczewek.
	30.000 sztuk**.	Jezioro Omułówek)1).
	Zarybianie sumem:
	4.000 sztuk	(Jezioro Wigry.
	1.000 sztuk	Jezioro Pierty.
	500 sztuk**.	Jezioro Mulaczysko)1).
	Zarybianie linem do:
	400 kg	(Jezioro Wigry.
	100 kg**.	Jezioro Pierty)1).
	Zarybianie trocią jeziorową do:	(Jezioro Wigry.
	1.500 sztuk.	Jezioro Pierty)1).
	Zarybianie pstrągiem potokowym:	Rzeka Czarna Hańcza.
	4.000 sztuk.
	Odłowy tarlaków - do 4.700 kg, w tym:	Jezioro Wigry.
	szczupak do - 1.200 kg,
	sielawa do - 3.000 kg,
	sieja do - 500 kg.
	Odłowy regulacyjne, do łącznej ilości 18.000 kg, w tym:	(Jezioro Wigry)1).
	- sielawa do 9.000 kg,
	- węgorz do 200 kg,
	- szczupak do 800 kg,
	- lin do 500 kg,
	- okoń do 500 kg,
	- leszcz do 3.000 kg,
	- płoć do 4.000 kg.
	Zimowe koszenie roślinności wynurzonej na brzegu, o długości 1.800 m, na powierzchni 9,00 ha.	Jezioro Wigry - Zatoka Zadworze.
5. Ochrona roślin.	Opryskiwanie liści barszczu menagensjana środkiem chemicznym.	W miejscach występowania wzdłuż dróg na obszarze Parku, a zwłaszcza wzdłuż Piotrowiańskiego Gościńca.
	Przeniesienie niewielkiej części populacji - do 10% storczyków: miodokwiat krzyżowy, kukuczka kapturkowata spoza Parku na nowe stanowiska w Parku.	Dolina Czarnej Hańczy, Rosochaty Róg, okolice jeziora Wygorzele, okolice Jeziora Białego.
6. Ochrona zwierząt.	Budowa i rozmieszczenie w terenie obiektów z gliny dla owadów gniazdujących w glinie, w ilości 15 sztuk.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Odtwarzanie naturalnych zbiorników wodnych dla płazów, w ilości 4 sztuk.	Wieś Królówek i Lipniak.
	Rozmieszczenie w terenie budek lęgowych dla ptaków, w ilości 35 sztuk.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Leczenie rannych dziko żyjących zwierząt oraz ich rekonwalescencja w wolierze.	Wieś Maćkowa Ruda.
	Inwentaryzacja populacji gąsienic mszarnika jutta.	Słupie, dolina Czarnej Hańczy, Rosochaty Róg, okolice jeziora Wygorzele.
7. Ochrona wartości kulturowych.	Renowacja kapliczek nadrzewnych - 3 sztuki.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Porządkowanie cmentarza Staroobrzędowców.	Wieś Rosochaty Róg.
8. Ochrona walorów krajobrazowych.	Remonty istniejących urządzeń turystycznych, w ilości 10 sztuk.	Obszar objęty ochroną częściową.
	Ustawienie nowych urządzeń turystycznych, w ilości 10 sztuk.	Obszar objęty ochroną częściową.

Objaśnienia:

* Podział na oddziały oznaczone liczbą, liczbą i dużą literą, pododdziały oznaczone literą oraz obwody ochronne przyjęto zgodnie z mapą przeglądową obrębu ochronnego Wigry i obrębu ochronnego Maćkowa Ruda Wigierskiego Parku Narodowego, sporządzoną przez Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Warszawie w skali 1 : 20.000, według stanu na 1.01.1996 r. Podział na obszary objęte ochroną częściową przyjęto zgodnie z mapą pod tytułem "Kierunki ochrony", sporządzoną przez Wigierski Park Narodowy w skali 1 : 25.000, według stanu na 1.01.2001 r. Mapy znajdują się w siedzibie Wigierskiego Parku Narodowego w miejscowości Krzywe.

** Zarybianie powinno być dokonane w oparciu o materiał zarybieniowy o cechach właściwych dla lokalnych populacji ryb, w celu stabilizacji składów jakościowych i ilościowych populacji ryb występujących na terenie Parku Narodowego.

¹⁾ Zadania kontynuowane z 2002 r.

• Identyfikator: Dz.U.2003.82.756
• Rodzaj: Rozporządzenie
• Tytuł: Roczne zadania ochronne dla Wigierskiego Parku Narodowego.
• Data aktu: 27/03/2003
• Data ogłoszenia: 13/05/2003
• Data wejścia w życie: 28/05/2003