Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

USTAWA
z dnia 20 lipca 1950 r.
o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Art.  1.
1.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działający na podstawie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. R. P. Nr 51, poz. 396), wykonuje wszystkie rodzaje ubezpieczeń społecznych z wyjątkiem czynności, powierzonych Zakładowi Lecznictwa Pracowniczego.
2.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada osobowość prawną.
3.
Siedzibą Zakładu jest m. st. Warszawa.
4.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym i napisem "Zakład Ubezpieczeń Społecznych" w otoku.
5.
Pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są przy wykonywaniu obowiązków urzędowych zrównani z pracownikami państwowymi, tak co do ochrony prawnej, jak i co do odpowiedzialności sądowo-karnej. Do pracy tych pracowników stosuje się ogólne przepisy ustawodawstwa pracy.
Art.  2.

Na czele Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stoi dyrektor naczelny.

Art.  3.

Celem obsługi ubezpieczonych Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada oddziały wojewódzkie i oddziały obwodowe, których okręgi pokrywają się z podziałem administracyjnym Państwa.

Art.  4.

W celu rozpatrywania odwołań od decyzji oddziału w sprawach o świadczenia pieniężne z wyjątkiem świadczeń rentowych tworzy się w siedzibach oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych komisje odwoławcze ubezpieczeń społecznych.

Art.  5.
1.
Tworzy się rady ubezpieczeń społecznych: główną, wojewódzkie i obwodowe.
2.
Członków Rady Głównej powołuje Centralna Rada Związków Zawodowych; członków rad wojewódzkich i obwodowych oraz członków komisji odwoławczych powołują właściwe okręgowe i powiatowe rady związków zawodowych.
Art.  6.

Do zakresu działania rad ubezpieczeń społecznych należy:

1)
opiniowanie projektów budżetu, planów działalności oraz planów inwestycyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
2)
występowanie z wnioskami dotyczącymi działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
3)
wykonywanie nadzoru społecznego nad działalnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności przez kontrolę działalności świadczeniowej, rozpatrywanie okresowych i rocznych sprawozdań Zakładu oraz kontrolę gospodarki.
Art.  7.

Rada Ministrów po zasięgnięciu opinii Centralnej Rady Związków Zawodowych nadaje statut Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Art.  8.

Statut Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określi w szczególności:

1)
organizację Zakładu i oddziałów, zakres ich właściwości, tryb tworzenia oddziałów i ustalenia ich właściwości, tryb podejmowania decyzji w sprawach, wynikających ze stosunku ubezpieczeniowego,
2)
skład i uprawnienia, tryb powoływania i odwoływania członków oraz tryb postępowania rad ubezpieczeń społecznych i komisji odwoławczych jak również zasady współpracy rad ubezpieczeń społecznych z organami Zakładu.
Art.  9.
1.
Dochody i wydatki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wchodzą do budżetu Państwa pełnymi kwotami.
2.
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych może być przekazywany na jego potrzeby w zarząd i użytkowanie majątek, stanowiący własność Skarbu Państwa. Przekazywanie następuje w trybie, przewidzianym w obowiązujących przepisach, a w ich braku - w drodze uchwał Rady Ministrów.
Art.  10.
1.
Nadzór państwowy nad działalnością Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sprawuje Minister Pracy i Opieki Społecznej.
2.
Do Ministra Pracy i Opieki Społecznej należy w szczególności:
1)
powoływanie i odwoływanie po zasięgnięciu opinii Centralnej Rady Związków Zawodowych dyrektora naczelnego Zakładu i jego zastępcy,
2)
uchylanie decyzji władz Zakładu, jeśli są sprzeczne z prawem lub celami Zakładu, z wyjątkiem decyzji w sprawach świadczeń i innych, wynikających ze stosunku ubezpieczeniowego.
Art.  11.
1.
Znosi się:
1)
Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Pracowników Umysłowych, Fundusz Ubezpieczenia od wypadków i chorób zawodowych, Ogólny Fundusz Ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz Fundusz Ubezpieczenia Rodzinnego,
2)
ubezpieczalnie społeczne,
3)
Spółkę Bracką w Tarnowskich Górach i Kasę Bratnią Górników w Sosnowcu.
2.
Prawa i obowiązki wymienionych w ust. 1 funduszów i instytucji przechodzą na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pracownicy instytucji, wymienionych w ust. 1 pkt 2) i 3), stają się pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Art.  12.
1.
Dotychczasowe rady, działające przy Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i ubezpieczalniach społecznych, działają do czasu powołania rad ubezpieczeń społecznych, przewidzianych w art. 5.
2.
Dotychczasowe komisje rozjemcze ubezpieczalni społecznych działają do czasu powołania komisji odwoławczych, przewidzianych w art. 4.
Art.  13.
1.
Nieważne są postanowienia układów zbiorowych i indywidualnych umów o pracę, które przyznają pracownikom instytucji ubezpieczeń społecznych i prowadzonych przez nie urządzeń uprawnienia, z jakich nie korzystają inni pracownicy według ogólnych zasad, normujących stosunki pracy.
2.
Nieważne są również uprawnienia z tytułu zastępczych zaopatrzeń emerytalnych, przysługujące pracownikom instytucji ubezpieczeń społecznych w przypadku zwolnienia z pracy z przyczyn innych, niż niezdolność do wykonywania zawodu lub starość.
Art.  14.

Uchyla się przepisy prawne, dotyczące spraw, unormowanych niniejszą ustawą, a w szczególności:

1)
art. 17, 17a, 18, 19, 22-92, 129-133, 233-249 i 254-268 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. R. P. Nr 51, poz. 396),
2)
art. 1 i 6 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. R. P. Nr 66, poz. 414), przy czym w pozostałych przepisach tego dekretu wyrazy "Fundusz Zasiłków Rodzinnych" zastępuje się wyrazami "ubezpieczenie rodzinne",
3)
dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 września 1944 r. o tymczasowych organach samorządu w ubezpieczalniach społecznych (Dz. U. R. P. Nr 5, poz. 24).
Art.  15.

Wykonanie ustawy porucza się Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej.

Art.  16.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1950.36.333

Rodzaj: Ustawa
Tytuł: Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Data aktu: 20/07/1950
Data ogłoszenia: 26/08/1950
Data wejścia w życie: 26/08/1950