Warunki nabywania uprawnień do zasiłków rodzinnych.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA PRACY I OPIEKI SPOŁECZNEJ
z dnia 16 stycznia 1948 r.
o warunkach nabywania uprawnień do zasiłków rodzinnych.

Na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. R. P. Nr 66, poz. 414) zarządzam, co następuje:
§  1. 1
(uchylony).
§  2.
1.
Pracownikom przysługuje zasiłek rodzinny na dzieci do lat 16, a jeśli kształcą się w szkołach - do ukończenia 21 roku życia, w razie zaś odbywania studiów w szkołach wyższych - do ukończenia 24 roku życia, oraz bez względu na wiek, jeżeli są niezdolne do zarobkowania. Za dzieci, na które przysługuje zasiłek rodzinny, uważa się dzieci uprawnionego, zarówno z małżeństwa jak i pozamałżeńskie, dzieci przysposobione, dzieci ofiar wojny przyjęte na wychowanie, pasierbów oraz wnuków.
2. 2
(uchylony).
3.
Na członków rodziny, wymienionych w ust. 1 i 2, przysługuje zasiłek rodzinny, jeżeli:
1) 3
(uchylony),
2) 4
(uchylony),
3)
mieszkają na obszarze Rzeczypospolitej, chyba że układy międzynarodowe zawierają odmienne postanowienia.
4. 5
(uchylony).
5.
Emerytom i rencistom przysługuje zasiłek rodzinny na dzieci odpowiadające warunkom, określonym w ust. 1; warunków, określonych w ust. 3, nie stosuje się do dzieci emerytów i rencistów, jeżeli przepisy, na podstawie których przysługuje zaopatrzenie lub renta, nie uzależniają od tych warunków prawa do dodatku na dzieci.
6.
Prawo do zasiłku na poszczególnych członków rodziny przysługuje od miesiąca, w którym powstały warunki do zasiłku (urodzenie się, przysposobienie, uznanie, przyjęcie na wychowanie dziecka, rozpoczęcie nauki, zawarcie związku małżeńskiego itp.), ustaje zaś z końcem miesiąca, w którym ustały warunki do zasiłku (śmierć, zaprzestanie nauki, przekroczenie granicy wieku, podjęcie pracy, ustanie pozostawania na utrzymaniu uprawnionego, rozwód lub unieważnienie małżeństwa itp.).
§  3. 6
1-3. 7
(skreślone).
4.
Emeryci i renciści mają prawo do zasiłku rodzinnego, z zastrzeżeniem § 2 ust. 5 i 6, przez czas trwania uprawnień do pobierania zaopatrzenia lub renty.
5.
Sieroty mają prawo do zasiłku rodzinnego przez czas trwania uprawnień do pobierania zaopatrzenia (zasiłku) sierocego lub renty sierocej.
§  4.
1.
Na jednego członka rodziny lub sierotę przysługuje tylko jeden zasiłek.
2. 8
W razie zbiegu uprawnień do zasiłku rodzinnego z tytułu zatrudnienia obojga rodziców wypłaca się zasiłek z tytułu zatrudnienia ojca, dopóki matka nie zażąda wypłaty zasiłku. Na żądanie matki wypłaca się zasiłek rodzinny z tytułu jej zatrudnienia. Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólności domowej i rodzinnej z rodzicami, wypłaca się zasiłek rodzinny z tytułu zatrudnienia tej uprawnionej osoby, przy której dziecko przebywa.
3.
W razie zbiegu uprawnień do zasiłku rodzinnego z różnych tytułów przysługuje zasiłek tylko z tytułu zatrudnienia.
4.
Uprawnionym do zaopatrzenia lub renty, którzy pobierają okresowe świadczenia pieniężne z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa, przysługuje zasiłek rodzinny tylko z tytułu świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa.
5.
Uprawnionym do renty z ubezpieczeń społecznych i do zaopatrzenia z innych funduszów przysługuje zasiłek rodzinny tylko z tytułu renty z ubezpieczeń społecznych.
6.
Uprawnionym do renty z ubezpieczenia powszechnego i do renty z ubezpieczenia dodatkowego przysługuje zasiłek rodzinny tylko z tytułu renty z ubezpieczenia powszechnego.
7.
Uprawnionym do renty z ubezpieczenia od wypadków i chorób zawodowych i do renty z ubezpieczenia emerytalnego przysługuje zasiłek rodzinny tylko z tytułu renty z ubezpieczenia od wypadków i chorób zawodowych.
8.
Na czas istnienia prawa do zasiłku rodzinnego z tytułu zatrudnienia zawiesza się uprawnienia do wszelkich dodatków, wypłacanych jako dodatki rodzinne do płac pracowniczych na podstawie przepisów ustawowych, przepisów służbowych lub postanowień układów zbiorowych pracy, na czas zaś istnienia uprawnień do zasiłku rodzinnego z innych tytułów zawiesza się uprawnienia do pobierania tego świadczenia, z tytułu którego wypłaca się zasiłek rodzinny, przy czym nie ulega zawieszeniu kwota wspólna rent i zaopatrzeń z ubezpieczeń społecznych.
9.
Jeżeli renta lub zaopatrzenie sieroce bądź dodatki, określone w ustępie poprzednim, przewyższają zasiłek rodzinny, wówczas instytucja lub osoba obowiązana do wypłaty zaopatrzenia, renty lub dodatku wypłaca uprawnionemu do zasiłku rodzinnego różnicę między wysokością zaopatrzenia, renty lub dodatku a wysokością zasiłku rodzinnego.
10.
Zawieszenie prawa do rent lub zaopatrzeń sierocych bądź do dodatków, określonych w ust. 8, nie powoduje zawieszenia prawa do świadczeń dodatkowych, związanych z prawem do renty lub zaopatrzenia sierocego bądź do powyższych dodatków.
§  5.
Uprawnieni do zasiłku rodzinnego obowiązani są przedkładać odpowiednie dowody oraz zawiadamiać o wszelkich okolicznościach, mających wpływ na uprawnienia do zasiłku, stosownie do obowiązującego regulaminu, który wyda Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
§  6.
1.
Zasiłek rodzinny wypłaca się pracownikom i byłym pracownikom co miesiąc z dołu.
2.
Emerytom i rencistom wypłaca się zasiłek rodzinny równocześnie z wypłatą zaopatrzenia emerytalnego lub renty.
3.
Zasiłek rodzinny dla sierot wypłaca się w trybie i w terminach, ustalonych dla wypłaty zaopatrzeń (zasiłków) i rent sierocych.
4.
Szczegółowe zasady dokonywania wypłat ustalają przepisy, przewidziane w art. 8 ust. 4 i w art. 9 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym.
§  7.
1.
Jeżeli osoba pobierająca zasiłek rodzinny oddaje się nałogowi pijaństwa lub w inny sposób naraża na istotną szkodę interes rodziny, wypłata zasiłku rodzinnego na wniosek rodziny albo organów państwowych, samorządowych lub społecznych może być dokonywana do rąk żony albo osoby lub instytucji sprawującej faktycznie lub obejmującej opiekę nad dziećmi, na które przysługuje zasiłek.
2.
W sprawach wniosków, wymienionych w ust. 1, rozstrzyga ubezpieczalnia społeczna po wysłuchaniu opinii przedstawicielstwa pracowniczego zakładu pracy, jeżeli uprawniony jest zatrudniony. Przedstawicielstwem pracowniczym jest w zakładach pracy, objętych przepisami dekretu z dnia 6 lutego 1945 r. o utworzeniu Rad Zakładowych (Dz. U. R. P. Nr 8, poz. 36) z późniejszą zmianą (Dz. U. R. P. z 1947 r. Nr 24, poz. 92), rada zakładowa lub delegat, w zakładach zaś nie objętych przepisami tego dekretu - zarząd oddziału (koła) pracowniczego związku zawodowego, działającego w danym zakładzie pracy.
§  8.
1.
O uprawnieniach do zasiłku rodzinnego orzekają ubezpieczalnie społeczne.
2.
W sprawach, nie unormowanych w niniejszym rozporządzeniu, do uprawnień do zasiłków rodzinnych dla pracowników i byłych pracowników, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym w zakresie ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa, a do uprawnień do zasiłków rodzinnych dla emerytów i rencistów oraz dla sierot - te przepisy, na podstawie których przysługują uprawnienia do zaopatrzenia lub renty, w sprawach zaś nie unormowanych w tych przepisach - przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym w zakresie ubezpieczenia emerytalnego.
§  9.
Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1948 r.
1 § 1 uchylony przez § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1959 r. (Dz.U.59.64.379) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 grudnia 1959 r.
2 § 2 ust. 2 uchylony przez § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1959 r. (Dz.U.59.64.379) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 grudnia 1959 r.
3 § 2 ust. 3 pkt 1 uchylony przez § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1959 r. (Dz.U.59.64.379) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 grudnia 1959 r.
4 § 2 ust. 3 pkt 2 uchylony przez § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1959 r. (Dz.U.59.64.379) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 grudnia 1959 r.
5 § 2 ust. 4 uchylony przez § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1959 r. (Dz.U.59.64.379) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 grudnia 1959 r.
6 § 3 zmieniony przez § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 maja 1950 r. (Dz.U.50.25.229) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 5 maja 1950 r.
7 § 3 ust. 1-3 skreślone przez § 1 rozporządzenia z dnia 12 lutego 1951 r. (Dz.U.51.9.72) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 lutego 1951 r.
8 § 4 ust. 2 dodany przez § 1 rozporządzenia z dnia 24 listopada 1950 r. (Dz.U.50.57.516) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 5 maja 1950 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1948.4.30

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Warunki nabywania uprawnień do zasiłków rodzinnych.
Data aktu: 16/01/1948
Data ogłoszenia: 28/01/1948
Data wejścia w życie: 01/01/1948, 28/01/1948