Zapobieganie brakowi mieszkań.

DEKRET
o zapobieganiu brakowi mieszkań. 1 *

Art.  1. 2

(uchylony).

Art.  2. 3

(uchylony).

Art.  3. 4

(uchylony).

Art.  4. 5

(uchylony).

Art.  5. 6

(uchylony).

Art.  6. 7

(uchylony).

Art.  7. 8

(uchylony).

Art.  8.

Sprawowanie nadzoru nad miejscowemi stosunkami mieszkaniowemi i ochrona lokatorów należy do zarządów komunalnych.

Art.  9.

W miastach z ludnością ponad 30.000 mieszkańców zarząd miasta w charakterze organu nadzoru powołuje miejscowy urząd mieszkaniowy z inspektorem mieszkaniowym miejskim na czele. W miastach i osadach z ludnością od 5.000 do 30.000 mieszkańców nadzór wykonywać będą fachowi urzędnicy mieszkaniowi pod kierunkiem burmistrza.

Na żądanie Ministerstwa Zdrowia Publicznego w miastach i osadach tych winien być ustanowiony urząd mieszkaniowy. W miasteczkach i osadach poniżej 5.000 mieszkańców oraz w gminach wiejskich nadzór wykonywują władze komunalne.

Art.  10.

Do obowiązków urzędów mieszkaniowych należy: zbieranie danych o miejscowych stosunkach mieszkaniowych, zapobieganie brakom i ich usuwanie w mieszkaniach istniejących oraz wyszukiwanie i stosowanie środków, mających na celu stworzenie dostatecznej ilości zdrowych, tanich i estetycznych mieszkań, szczególnie dla klasy nieposiadającej.

Urzędy mieszkaniowe winny prowadzić wykazy mieszkań wolnych w obrębie gminy i udostępniać je publiczności. W tym celu urzędy mieszkaniowe winny nakazać gospodarzom domów obowiązkowe zgłaszanie mieszkań wolnych i wynajętych.

Urząd mieszkaniowy winien stosować wszelkie środki, zapobiegające brakowi lub nadmiernemu podnoszeniu ceny mieszkań.

Art.  11.

Ministerstwo Zdrowia Publicznego jest kontrolującą i nadzorczą władzą urzędów mieszkaniowych.

Art.  12.

Za przyzwoleniem Ministerstwa Zdrowia Publicznego kilka gmin może ustanowić wspólny urząd mieszkaniowy.

Art.  13.

Do wykonywania funkcji nadzoru mieszkaniowego mogą być powołane przez władze komunalne miejscowe czynniki społeczne.

Art.  14.

Osoby, którym powierzone są oględziny i opieka nad mieszkaniami, mają na zasadzie wydanej im przez zarząd miasta legitymacji prawo wstępu do wszystkich mieszkań i złączonych z niemi ubikacji.

Osoby te winny przed dokonaniem oględzin uprzedzić gospodarza lokalu o celu odwiedzin i okazać na żądanie swą legitymację.

W razie poważnych powodów, przytoczonych przez lokatorów, oględziny mogą być odroczone.

Art.  15.

Oględzinom podlegają mieszkania do 4-ch pokojów włącznie oraz wszelkie mieszkania z sublokatorami, przytułki, zajazdy, pokoje umeblowane i t. d.

Oględziny lokalu winny być dokonywane w sposób najmniej uciążliwy dla właścicieli mieszkań i odbywać się mogą latem od godz. 9 rano do 8 wiecz., zimą od 9 rano do 4 ppoł,; w mieszkaniach odnajmowanych kątami, w przytułkach i zajazdach - od godz. 7 rano do 8 wiecz. W razach wyjątkowych oględziny mieszkania mogą być dokonywane i o innej porze.

Art.  16.

Aby osiągnąć usunięcie braków, ustalonych w mieszkaniach przez dokonywujących oględziny, przedsiębrane być winny początkowo środki uświadamiające, jako to: udzielanie rad, wskazówek, napomnień, wreszcie przestróg. W razie nieosiągnięcia właściwych skutków tą drogą, mogą być zastosowane przez zarząd komunalny środki przymusowe, przewidziane przez prawo.

Art.  17.

Urzędy mieszkaniowe czuwają nad wykonywaniem właściwych przepisów o używalności budynków i pomieszczeń, przeznaczonych do zamieszkania i spania, oraz regulaminów mieszkaniowych, wydawanych w drodze administracyjnej dla poszczególnych gmin lub poszczególnych budowli.

Art.  18.

Urzędy mieszkaniowe kierują się instrukcjami, wydanemi przez Ministerstwo Zdrowia Publicznego.

Art.  19.

Rozporządzenia komunalnych urzędów mieszkaniowych korzystają z egzekutywy miejscowej władzy policyjnej.

Art.  20. 9

(uchylony).

Art.  21. 10

(uchylony).

Art.  22. 11

(uchylony).

Art.  23. 12

(uchylony).

Art.  24. 13

(uchylony).

Art.  25. 14

(uchylony).

Art.  26. 15

(uchylony).

Art.  27. 16

(uchylony).

Art.  28.

W razie ujawniającego się braku mieszkań zarząd komunalny tam, gdzie uzna za właściwe, może za zgodą Ministerstwa Zdrowia Publicznego, działającego w porozumieniu z Ministerstwem Pracy i Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, zarządzić środki następujące:

a)
zakazać rozbierania domów drewnianych i murowanych, które odpowiadają warunkom technicznym i sanitarnym;
b)
nakazać właścicielowi lub dzierżawcy domu podział czteropokojowych i większych lokalów niezajętych na mieszkania mniejsze;
c)
ustalić normę obliczania liczby pomieszczeń, niezbędnych dla rodzin lub osób samotnych, i nakazać stosowanie tych norm przy najmowaniu lokalów;
d)
jeżeli rodzina lub osoba samotna zajmuje liczbę pomieszczeń ponad normę, to zarząd komunalny może nakazać odnajęcie części lokalu;
e)
lokale próżne, stojące dłużej niż kwartał, mogą być zajęte przez gminę i przez nią odnajęte na rachunek właściciela domu, przyczem oznaczenie wysokości komornego przez gminę nastąpi z uwzględnieniem norm, podanych w art. 1 dekretu niniejszego. To san o stosuje się do lokalów, wprawdzie wynajętych, ale dłużej niż trzy miesiące niezamieszkałych, jeżeli najmujący nie zdoła przytoczyć dostatecznych powodów zwłoki w zajęciu mieszkania;
f)
w miastach i osadach, które gruntów własnych, odpowiednich do budowy mieszkań czasowych, nie posiadają, zarząd komunalny ma prawo dla tych celów zająć grunta prywatne na czasokres nie dłuższy nad lat 5 za wynagrodzeniem, wyznaczonem przez zarząd komunalny;
g)
zarząd komunalny może nakazać właścicielom lub dzierżawcom domów zniszczonych i niezamieszkałych, lecz do zamieszkania zdatnych, naprawę i doprowadzenie ich do stanu mieszkalnego;
h)
nakazać im przebudowanie poddaszy, suteren i budowli gospodarczych na pomieszczenia mieszkalne;
i)
w razie niewykonania przebudowy, naprawy czy odnowienia mieszkania przez właściciela czy dzierżawcę domu w czasokresie przez zarząd komunalny oznaczonym - zarząd komunalny wykonywa to sam lub powierza wykonanie osobie trzeciej na koszt właściciela lub dzierżawcy. Szczegółowe w tym względzie normy postępowania winny być określone przez miejscowy zarząd komunalny i zatwierdzone przez Ministra Zdrowia Publicznego, działającego w porozumieniu z Ministrem Pracy i Ministrem Spraw Wewnętrznych;
k)
lokale w przebudowanych poddaszach, suterenach i budowlach gospodarczych mogą być zakwalifikowane do zamieszkania na stałe lub czasowo. Lokale czasowe winny być opróżnione najdalej w ciągu miesięcy trzech od chwili odwołania przez zarząd komunalny zezwolenia na za mieszkanie pod zagrożeniem odpowiedzialnością za niewykonanie prawnych rozporządzeń władzy i przymusową eksmisją;
l)
parcele budowlane prywatne mogą uledz wywłaszczeniu przez gminę, jeżeli w ciągu trzech lat nie rozpoczęto na nich budowy domu mieszkalnego i jeżeli uzasadnienie innego przeznaczenia parceli nie będzie uwzględnione przez zarząd komunalny,
m)
środki, przewidziane w punktach g), h), i) mogą być stosowane tylko w razach ostatecznych i niemożności zapobieżenia brakowi mieszkań w inny sposób;
n)
wszystkie spory pomiędzy zarządami komunalnemi a właścicielami nieruchomości, wynikające ze stosowania środków tymczasowych, skierowywane być winny, do miejscowych urzędów rozjemczych w celu pojednawczego załatwienia sprawy. W razie niemożności skłonienia stron do pojednania, urząd rozjemczy przesyła sprawę do sądu właściwego;
o)
zakazuje się wynajmowania przez jedną osobę równocześnie więcej niż jednego lokalu mieszkaniowego i odnajmowania tych lokalów innym. Winny przekroczenia tego zakazu ulegnie, w razie niemożności przytoczenia godnych uwzględnienia i wiarogodnych powodów wynajęcia większej liczby lokalów, grzywnie od 1.000 do 10.000 marek, ewentualnie i karze aresztu do 3 miesięcy.

Rozpoznanie sprawy i wymiar kary należy do władz administracyjnych w zwykłym toku instancji.

Art.  29.

Wymówienie mieszkań, uczynione przed wydaniem niniejszego dekretu, jest nieważne.

Art.  30.

Dekret niniejszy otrzymuje moc obowiązującą z dniem ogłoszenia go w Dzienniku Praw Państwa Polskiego i obowiązywać będzie do dnia odwołania go w drodze ustawodawczej; tem samem traci moc ustawa tymczasowa o ochronie lokatorów z dnia 4 września 1918 r. (Dziennik Praw Królestwa Polskiego № 10).

Art.  31.

Wykonanie dekretu niniejszego poleca się Ministrom Sprawiedliwości i Zdrowia Publicznego.

Dan w Warszawie, dnia 16 stycznia 1919 r.

1 Tytuł zmieniony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
* Z dniem 25 maja 1922 r. postanowienia dekretu Naczelnika Państwa z dn. 16 stycznia 1919 r. o zapobieganiu brakowi mieszkań nie-uchylone ustawą z dn. 28 czerwca 1919 r. (Dz.19.52.335) o ochronie Lokatorów, i rozporządzeniem Komisarjatu Naczelnej Rady Ludowej z dn. 31 maja 1919 r. (№ 63 -Tygodnik Urzędowy z dn. 2 czerwca 1919 r. № 15), zachowują moc obowiązującą, o ile nie są sprzeczne z postanowieniami ustawy zmieniającej, zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 4 kwietnia 1922 r. o obowiązku zarządów gmin miejskich dostarczania pomieszczeń (Dz.U.22.33.264).
2 Art. 1 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
3 Art. 2 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
4 Art. 3 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
5 Art. 4 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
6 Art. 5 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
7 Art. 6 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
8 Art. 7 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
9 Art. 20 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
10 Art. 21 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
11 Art. 22 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
12 Art. 23 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
13 Art. 24 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
14 Art. 25 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
15 Art. 26 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.
16 Art. 27 uchylony przez art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1919 r. o ochronie lokatorów (Dz. Praw P. Pol.19.52.335) z dniem 1 lipca 1919 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz. Praw P. Pol.1919.8.116

Rodzaj: Dekret
Tytuł: Zapobieganie brakowi mieszkań.
Data aktu: 16/01/1919
Data ogłoszenia: 25/01/1919
Data wejścia w życie: 25/01/1919