Wydane za panowania Franciszka Józefa przepisy dotyczące tzw. prawa swojszczyzny, nadal są przydatne w staraniu się o potwierdzenie polskiego obywatelstwa. Dokumenty wystawione pod zaborami nie potwierdzą jednak ze stuprocentową pewnością miejsca zamieszkania, ani posiadania nieruchomości we wskazanych w nich miastach bądź gminach.

Prezydent Karol Nawrocki zawetował w piątek ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz ustawę ją wprowadzającą. Przepisy miały wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Rządowa propozycja przeszła wcześniej przez obie izby parlamentu jako pierwsza w historii regulacja pozwalająca na formalizację związków jednopłciowych w Polsce. Do uznania praw par jednopłciowych i umożliwienia im zawierania sformalizowanych związków, będących samodzielną instytucją prawną z określonymi uprawnieniami i obowiązkami, zobowiązują Polskę wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Po wyrokach TSUE i NSA państwo polskie nie może już udawać, że zagraniczne małżeństwo jednopłciowe nie istnieje. Nie oznacza to jednak, że państwo w pełni je uznaje, bo Polska została zobowiązana tylko do uznania określonych skutków małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą – twierdzi adwokat dr Mateusz Wąsik. I dodaje, że zainteresowani nadal muszą dochodzić konkretnych praw sektor po sektorze: w ZUS, NFZ, szpitalu, podatkach, spadkach czy administracji lokalnej.

Kurator reprezentujący ma na każdym etapie poszukiwać woli osoby, którą wspiera – tak mówi projekt ustawy. Ma sprawdzać, czy ta osoba ma się lepiej, co mogłaby chcieć, gdyby mogła to wyrazić, a o czym np. daje sygnały niewerbalne. Dla osób w instytucjach opiekuńczych to ogromna zmiana. I nie chodzi o obciążanie rodziny albo krytykę instytucji. To państwo ma obowiązek zorganizować wsparcie dla każdej osoby z niepełnosprawnością. Domagajmy się tego – mówi o projekcie ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji dr n. pr. Monika Zima-Parjaszewska, prezeska Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.

W przepisach prawa brak regulacji co do tego, od jakiego wieku dzieci mogą same podróżować. Jeśli rodzice dziecka mieszkają w różnych miejscowościach, czasami podejmowana jest decyzja, że dziecko będzie samo dojeżdżało od jednego rodzica do drugiego. Bywa, że w rodzinie nie udaje się wypracować wspólnego stanowiska. Wiele też zależy od indywidualnych cech dziecka, stopnia jego rozwoju oraz trasy, którą miałoby podróżować.

Deklaracje rządu, że po wyrokach unijnego Trybunału i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Polsce będą rejestrowane zagraniczne akty małżeństw jednopłciowych, okazały się na wyrost, bo premier nie zamierza wymuszać tego na „opornych” samorządach. Sugeruje zainteresowanym parom, by poszły z tymi dokumentami do innych gmin, ale prawnicy zachęcają do egzekwowania tego prawa, a w razie odmów - zaskarżania ich do wojewodów i sądów administracyjnych.

Po wielu latach szybkie alimenty mają stać się faktem. Ministerstwo Sprawiedliwości już zapowiedziało projekt, który w wykazie prac legislacyjnych ma się znaleźć w najbliższych miesiącach. Założenie jest takie, że alimenty podstawowe byłyby procentowo uzależnione od płacy minimalnej, pozew wnoszony byłby za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, a sąd wydawałby alimentacyjny nakaz zapłaty w terminie do siedmiu dni. Prawnicy z zapowiedzi się cieszą, ale jak podkreślają, ważne jest choćby to, jak zostanie uregulowana wysokość alimentów i możliwość sprzeciwu – od tego zależy, czy przepisy nie będą martwe.

Rodzice i osoby bliskie dalej będą mogły być kuratorami wspierającymi czy kuratorami reprezentującymi swoich bliskich z niepełnosprawnością. W projekcie ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji nie ma żadnego przepisu, który by wyłączał taką możliwość – mówi w rozmowie z serwisem Prawo.pl dr n. pr. Monika Zima-Parjaszewska, prezeska Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.

Małżonkowie zawarli umowę o pracę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych twierdził, że żona nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom, ponieważ instytucja małżeństwa przenika przez wszystkie sfery życia i pozostaje w kolizji z relacją służbowej zależności. Sąd Najwyższy wskazał, że dla oceny podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy kluczowe znaczenie ma rzeczywiste istnienie więzi pracowniczej. Natomiast przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wyłączają pracowniczego zatrudnienia między członkami rodziny.

Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada reformę prawa rodzinnego, której celem będzie zwiększenie ochrony dzieci w sprawach rozwodowych. Jeden z projektów - dotyczący pieczy współdzielonej - jest już w opiniowaniu, gotowy jest też projekt wprowadzający alimenty podstawowe i alimentacyjny nakaz zapłaty, a prace w MS trwają nad trzecią regulacją - odchodzącą od orzeczenia o winie. Wzmocniona ma być też pozycja kuratora sądowego. Celem - jak mówił minister sprawiedliwości Waldemar Żurek - jest to, by prawo skupiło się na dziecku, a nie jedynie na sporze dorosłych.

Rodzicielstwo coraz rzadziej jest traktowane jako naturalny etap życia, a coraz częściej jako świadoma decyzja podejmowana wtedy, gdy pojawia się poczucie bezpieczeństwa w kluczowych obszarach życia - to jedne z wniosków raportu resortu rodziny "Być czy nie być rodzicem? Kobiety i mężczyźni o swoich decyzjach, doświadczeniu i obawach".

Spadkobiercy załatwiający w bankach formalności po śmierci bliskiej osoby natrafiają na szereg trudności. Według Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, źródłem problemów mogą być nieprecyzyjne procedury samych banków. Część prawników zgadza się z tą oceną, są jednak głosy przeciwne, według których ciężko winić instytucje finansowe za to, że te przestrzegają powszechnie obowiązujących przepisów i zawartych przez siebie umów.

Gdy dziecko i rodzic zamieszkują daleko od siebie, niejednokrotnie to dzięki rozmowom telefonicznym i spotkaniom zdalnym mogą tworzyć ze sobą bliskość. Najlepiej byłoby, gdyby rodzicom udało się w zgodzie ustalić dokładne zasady, na jakich kontakty te odbywają się. W praktyce zdarza się, że powstają spory na tym tle. Pomocne mogą być precyzyjne ustalenia.

Wyrobienie niebieskiej karty ma chronić rodzinę przed przemocą. Nie jest ona wyrokiem, lecz decyzją administracyjną. Jak jednak każdy dobry instrument prawny, karta może być wykorzystywana niezgodnie z celem, do którego została utworzona. Prawnicy coraz częściej mówią, że jest ona niekiedy nadużywana, aby uzyskać szybki i korzystny rozwód oraz podział majątku.

Instytucja „danych przesłaniających” ojca ma charakter obowiązkowy i nie może być pominięta przez kierownika USC ani sąd administracyjny, nawet gdy prowadzi do utrwalenia fikcji. Oznacza to, że wpisanie do aktu urodzenia danych podanych przez matkę nie może być uznane za rejestrację informacji nieprawdziwych, a matka dziecka nie może następnie żądać wykreślenia istniejącego wpisu i pozostawienia rubryk niewypełnionych. Pewne działania mógłby na tym polu podjąć sąd powszechny.

Państwo członkowskie może prowadzić dochodzenie w sprawie oszustwa związanego z fikcyjnym małżeństwem i stwierdzić jego istnienie nawet po nabyciu przez daną osobę obywatelstwa tego państwa - stwierdził kilka dni temu Trybunał Sprawiedliwości UE.

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Rzecznika Praw Obywatelskich, że nie prowadzi aktualnie prac nad tablicami alimentacyjnymi. Przygotowuje natomiast projekt wprowadzający do polskiego porządku prawnego – alimenty natychmiastowe, których wysokość będzie ustandaryzowana i zależna wyłącznie od dwóch czynników: od liczby dzieci pochodzących od tych samych rodziców oraz – jak zapowiedziano – od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Tu podstawą ma być alimentacyjny nakaz zapłaty – wydawany w siedem dni od dnia złożenia pozwu.

Pies i kot coraz częściej traktowani są jako pełnoprawni członkowie rodziny. Kwestie dotyczące zwierząt towarzyszących po rozwodzie małżonków czy rozstaniu konkubentów nadal jednak nie są uregulowane w sposób kompleksowy i autonomiczny. Najczęściej dobro zwierzęcia nie jest stawiane na pierwszym miejscu.

Z wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że polskie urzędy mają obowiązek rejestrowania zawartych za granicą małżeństw jednopłciowych, ale nie wynika obowiązek zapewnienia im takich samych praw jak małżeństwom kobiet i mężczyzn – twierdzi prof. Andrzej Wróbel, sędzia Sądu Najwyższego w stanie w spoczynku i były sędzia Trybunału Konstytucyjnego. I przewiduje, że w praktyce oznaczać to będzie odmowę przyznania małżeństwom jednopłciowym wielu uprawnień, które zgodnie z polskim prawem przysługują małżeństwom, np. anonsowanego przez premiera prawa do adopcji.

Polskie prawo rodzinne opiera się na zasadzie, zgodnie z którą dziecko urodzone w trakcie małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania uznawane jest za dziecko męża matki. Rozwiązanie to miało zapewniać stabilność sytuacji dziecka i chronić rodzinę. Tyle że współczesne relacje rodzinne wyglądają dziś zupełnie inaczej niż wtedy, kiedy tworzono obecne przepisy. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiedziało uchylenie przepisów przewidujących automatyczne domniemanie pochodzenia dziecka i wydaje się, że jest to próba odpowiedzi na obecne problemy – piszą Tomasz Uljasz i Cyntia Mizak, prawnicy z RESIST Rezanko Sitek.