Decyzja wykonawcza 2026/67 zmieniająca decyzję wykonawczą (UE) 2022/696 przyznającą odstępstwo Irlandii zgodnie z dyrektywą Rady 91/676/EWG dotyczącą ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego
DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2026/67z dnia 22 grudnia 2025 r.zmieniająca decyzję wykonawczą (UE) 2022/696 przyznającą odstępstwo Irlandii zgodnie z dyrektywą Rady 91/676/EWG dotyczącą ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego
(Jedynie teksty w języku angielskim i irlandzkim są autentyczne)
(Dz.U.UE L z dnia 6 stycznia 2026 r.)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
uwzględniając dyrektywę Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotyczącą ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego 1 , w szczególności jej załącznik III pkt 2 akapit trzeci,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1) Decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2022/696 2 przyznano Irlandii odstępstwo na podstawie dyrektywy 91/676/EWG, zezwalające Irlandii na stosowanie nawozu naturalnego zawierającego do 250 kg azotu na hektar rocznie w gospodarstwach rolnych, w których co najmniej 80 % powierzchni stanowią użytki zielone. Zgodnie z art. 12 ust. 3 wspomnianej decyzji wykonawczej od 1 stycznia 2024 r. ilość nawozu naturalnego, którą można stosować na gruntach, wynosi 220 kg azotu na hektar rocznie na obszarach, z których mają miejsce spływy do wód zanieczyszczonych lub zagrożonych zanieczyszczeniem, lub na obszarach charakteryzujących się pogarszającymi się tendencjami. Decyzja wykonawcza (UE) 2022/696 ma zastosowanie do 31 grudnia 2025 r.
(2) 25 września 2025 r. Irlandia przekazała Komisji wniosek o nowe odstępstwo i w związku z tym przedstawiła
wniosek zawierający uzasadnienie na podstawie obiektywnych kryteriów określonych w pkt 2 akapit trzeci załącznika III do dyrektywy 91/676/EWG.
(3) Wnioski o odstępstwo na podstawie dyrektywy 91/676/EWG powinny być uzasadnione na podstawie obiektywnych kryteriów określonych w pkt 2 akapit trzeci załącznika III do tej dyrektywy i poparte niezbędnymi ocenami oddziaływania na środowisko wymaganymi na podstawie innych przepisów prawa Unii, w szczególności na podstawie dyrektywy Rady 92/43/EWG 3 oraz dyrektyw 2000/60/WE 4 i 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 5 .
(4) Wpływ nowego odstępstwa i nowego programu działań w zakresie azotanów należy również oceniać w kontekście dyrektywy 92/43/EWG. W tym względzie wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C-293/17 6 , zawierający wykładnię art. 6 ust. 3 tej dyrektywy, wymaga, aby przedsięwzięcia obejmujące stosowanie nawozów na gruntach i wypas bydła podlegały odpowiedniej ocenie ich skutków dla danych terenów, chyba że obiektywne okoliczności pozwalają wykluczyć z całą pewnością możliwość, że przedsięwzięcia te, indywidualnie lub w połączeniu z innymi przedsięwzięciami, mogą znacząco oddziaływać na te tereny.
(5) Jednocześnie w toczącej się sprawie C-531/24 7 , skierowanej 1 sierpnia 2024 r. do TSUE przez High Court (wysoki trybunał) w Irlandii, pojawiają się pytania dotyczące wykładni dyrektywy 91/676/EWG w odniesieniu do wymogów, które należy spełnić na podstawie dyrektyw 92/43/EWG, 2000/60/WE i 2001/42/WE, w związku z przyznawaniem odstępstw na podstawie dyrektywy 91/676/EWG. W szczególności pytania te dotyczą wystarczalności i adekwatności ocen przeprowadzonych w odniesieniu do irlandzkiego programu działań w zakresie azotanów na lata 2022-2025, a tym samym ważności odstępstw krajowych przyznanych zgodnie z tym programem, w celu określenia ich wpływu na chronione siedliska i gatunki. Kwestie podniesione w tej sprawie dotyczą również stosowania art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43/EWG oraz tego, czy odstępstwa te nie spowodują pogorszenia stanu jednolitej części wód powierzchniowych ani nie zagrożą osiągnięciu dobrego stanu wód powierzchniowych lub dobrego potencjału ekologicznego i dobrego stanu chemicznego wód powierzchniowych zgodnie z dyrektywą 2000/60/WE.
(6) Wyrok w sprawie C-531/24 prawdopodobnie zostanie wydany nie wcześniej niż w ostatnim kwartale 2025 r.
(7) Wykładnia konkretnych elementów odpowiednich instrumentów unijnego prawa ochrony środowiska, o którą zwrócono się do TSUE w sprawie C-531/24, ma kluczowe znaczenie dla umożliwienia Irlandii zidentyfikowania i przeprowadzenia niezbędnych ocen oraz ostatecznie przedstawienia kompletnego i szczegółowego wniosku o odstępstwo zawierającego uzasadnienie na podstawie obiektywnych kryteriów określonych w pkt 2 akapit trzeci załącznika III do dyrektywy 91/676/EWG, a także dla zapewnienia zgodności z innymi przepisami prawa Unii. Wytyczne TSUE mogą mieć również bezpośredni wpływ na parametry, które Komisja musi ocenić i uwzględnić przy interpretacji i stosowaniu tych instrumentów.
(8) 31 lipca 2025 r. Irlandia zobowiązała się do ukończenia wymaganych prawem ocen wpływu na środowisko
wynikających z potencjalnego nowego odstępstwa, jak wymaga tego prawo Unii. Irlandia będzie musiała przy tym uwzględnić wykładnię przedstawioną przez TSUE w sprawie C-531/24.
(9) Irlandia będzie musiała zakończyć oceny wpływu na środowisko ewentualnego nowego odstępstwa, jak wymaga tego prawo Unii, najpóźniej do 31 grudnia 2028 r., aby wnioski z tych ocen znalazły odzwierciedlenie w stosowaniu dyrektywy 91/676/EWG i krajowych przepisach transponujących, w tym w celu przedstawienia kompletnego i szczegółowego wniosku o wszelkie przyszłe odstępstwa w oparciu o wszystkie niezbędne oceny zgodnie z wytycznymi prawnymi Trybunału.
(10) W międzyczasie właściwe jest, aby w ramach podejścia ostrożnościowego niniejsza decyzja przedłużająca obecne odstępstwo przewidywała pewne dodatkowe warunki mające zastosowanie do gospodarstw objętych odstępstwem, położonych w zlewniach, w których występują trwałe i poważne problemy. Te dodatkowe warunki mogą zostać poddane przeglądowi na podstawie wniosków z ocen Irlandii.
(11) Dane przekazane przez Irlandię w kontekście obowiązku sprawozdawczego przewidzianego w art. 10 dyrektywy 91/676/EWG wskazują, że w latach 2020-2023 wody były na ogół dobrej jakości. Z tego punktu widzenia w 99 % wszystkich stacji monitorowania wód podziemnych w Irlandii odnotowano średnie stężenie azotanów w wysokości poniżej 50 mg/l, a w 78,5 % tych stacji odnotowano średnie stężenie azotanów w wysokości poniżej 25 mg/l. We wszystkich stacjach monitorowania wód powierzchniowych w Irlandii odnotowano średnie stężenie azotanów w wysokości poniżej 50 mg/l, a w 99,1 % tych stacji odnotowano średnie stężenie azotanów w wysokości poniżej 25 mg/l. Ponadto 27,5 % stacji monitorowania wód powierzchniowych zgłosiło eutrofizację lub ryzyko eutrofizacji. Jeżeli chodzi o tendencje dotyczące wód podziemnych, 29,7 % stacji monitorowania wód podziemnych zgłosiło wzrost stężenia azotanów, 56,4 % zgłosiło tendencje stabilne, a 13,8 % - tendencje spadkowe. Jeżeli chodzi o tendencje dotyczące wód powierzchniowych, 14,5 % stacji monitorowania wód powierzchniowych zgłosiło wzrost stężenia azotanów, 74,9 % zgłosiło tendencje stabilne, a 10,6 % - tendencje spadkowe.
(12) Dane za lata 2022-2024 opublikowane w sierpniu 2025 r. przez irlandzką Agencję Ochrony Środowiska dotyczące redukcji ilości azotu wymaganej do osiągnięcia celów środowiskowych w głównych rzekach irlandzkich pokazują, że luka w stosunku do celu pozostaje bardzo duża w przypadku Barrow (38 %), Slaney (31 %) i Nore (16 %) oraz wzrosła w przypadku Blackwater (z 6 do 11 %), w porównaniu z okresem 2017-2019.
(13) Całkowita produkcja nawozu naturalnego w Irlandii wzrosła w ostatnich latach. Produkcja nawozu naturalnego pochodzącego od bydła, świń i owiec wzrosła odpowiednio o 2 %, 2 % i8 % w okresie od lat 2016-2019 do lat 2020-2023. Powierzchnia użytkowanych gruntów rolnych zmniejszyła się o 3,4 % w latach 2020-2023 w porównaniu z okresem 2016-2019, a średnia ilość azotu pochodzącego z nawozu naturalnego w latach 2020-2023 wyniosła 120 kg azotu na hektar w porównaniu z 113 kg azotu na hektar w latach 2016-2019. Stosowanie mineralnych nawozów azotowych na hektar wykorzystywanych gruntów rolnych zmniejszyło się o 2,2 % w latach 2020-2023 w porównaniu z okresem 2016-2019.
(14) 6 września 2024 r. Irlandia powiadomiła Komisję o publikacji swojego trzeciego planu gospodarowania wodami w dorzeczu zgodnie z art. 15 dyrektywy 2000/60/WE. W planie tym określono działania na rzecz przywrócenia lub poprawy "dobrego" stanu wód w Irlandii oraz ich ochrony. Komisja przeprowadza obecnie analizę tego planu.
(15) 8 sierpnia 2025 r., zgodnie z art. 17 dyrektywy 92/43/EWG, Irlandia przesłała Komisji sprawozdanie z wdrażania środków wprowadzonych na podstawie tej dyrektywy. Sprawozdanie to zawierało informacje dotyczące środków ochronnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, oraz ocenę wpływu środków ochronnych na stan ochrony typów siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I do tej dyrektywy i gatunków wymienionych w załączniku II do tej dyrektywy, a także główne wyniki nadzoru, o którym mowa w art. 11 tej dyrektywy.
(16) W wyniku przeglądu śródokresowego przeprowadzonego w 2023 r. zgodnie z art. 12 decyzji wykonawczej (UE) 2022/696 w 2025 r. Irlandia wzmocniła swój program działań w zakresie azotanów zgodnie z "European Union (Good Agricultural Practice for Protection of Waters) (Amendment) Regulations 2025" 8 , w tym poprzez zmniejszenie dozwolonej ilości nawozów. Te dodatkowe wzmocnione środki regulacyjne należy odzwierciedlić w art. 6-9 decyzji wykonawczej (UE) 2022/696. Aby sprostać wyzwaniom związanym z wodą w rolnictwie, Irlandia wprowadziła również program wsparcia dla rolników "Rolnictwo na rzecz wody" z budżetem w wysokości 60 mln EUR. Program ten obejmuje finansowanie działań w gospodarstwach rolnych, mających na celu ograniczenie wypłukiwania azotanów i erozji gleby.
(17) 8 grudnia 2025 r. Irlandia przyjęła nowy program działania w zakresie azotanów 9 , który odzwierciedla wymogi określone w art. 4-12 decyzji wykonawczej (UE) 2022/696, a także przewiduje dodatkowe i wzmocnione środki służące osiągnięciu celów dyrektywy 91/676/EWG.
(18) W nowym programie działań dotyczącym azotanów Irlandia przewiduje zwiększanie, począwszy od 2028 r., wymaganej pojemności magazynowania gnojowicy i wody zanieczyszczonej w gospodarstwach chowu zwierząt. Ma to na celu zmniejszenie ryzyka wycieków ze źródeł punktowych i składników odżywczych z gruntów oraz umożliwienie ukierunkowanego stosowania składników odżywczych, gdy wymaga tego uprawa. Środki te odzwierciedlają wiedzę o aktualnych postępach poczynionych w chowie bydła mlecznego i powiązanych systemach chowu, która wskazuje, że ilość gnojowicy produkowanej przez średnią krowę mleczną w Irlandii jest o 21 % wyższa niż obowiązujące wartości regulacyjne, a ilość wody zanieczyszczonej produkowanej przez krowę mleczną jest o 43 % wyższa.
(19) Irlandia włącza również dodatkowe środki mające na celu poprawę dystrybucji składników odżywczych w rozdrobnionych gospodarstwach mleczarskich poprzez zastosowanie niższego dozwolonego limitu azotanów, w przypadku gdy nie można wykazać, że nawóz naturalny jest rozprowadzany na wszystkich gruntach gospodarstwa, a nie tylko na niektórych obszarach. W rozdrobnionych gospodarstwach krowy dojne wypasane są głównie na gruntach dostępnych w rejonie dojenia. Grunty te mogą zatem otrzymywać większą część azotu pochodzącego z nawozu naturalnego z gospodarstwa ze względu na ich bliską odległość od podwórza gospodarstwa. Chociaż dozwolony limit składników odżywczych w gospodarstwie opiera się na całkowitej powierzchni uprawianych gruntów, ze względów praktycznych i ekonomicznych dystrybucja składników odżywczych w rozdrobnionych gospodarstwach może nie rozciągać się na grunty bardziej oddalone od podwórza gospodarstwa.
(20) Dodatkowe środki dotyczące możliwości przechowywania i lepszej dystrybucji składników odżywczych w rozdrobnionych gospodarstwach powinny znaleźć odzwierciedlenie w warunkach określonych w decyzji wykonawczej (UE) 2022/696.
(21) Niniejszą decyzję przyjmuje się zatem w ramach programu działań w zakresie azotanów na podstawie "European Union (Good Agricultural Practice for Protection of Waters) Regulations 2022" 10 , zmienionego w 2025 r., oraz w kontekście irlandzkiego programu działania wdrożonego instrumentem ustawowym nr 588 z 2025 r.
(22) Przyjęty w 2022 r. program działań na rzecz azotanów doprowadził do zmniejszenia o 10 % dozwolonych ilości azotu chemicznego dla gospodarstw objętych odstępstwem w 2022 r. oraz do dodatkowego ich zmniejszenia o 5 % w 2025 r. Dozwolony limit azotu chemicznego pozostaje jednak wyższy w przypadku gospodarstw objętych odstępstwem niż w przypadku innych gospodarstw. W niedawnym irlandzkim badaniu opublikowanym przez Teagasc we wrześniu 2025 r. stwierdzono, że zmniejszenie o 5 % maksymalnego dozwolonego limitu azotu chemicznego dla gospodarstw objętych odstępstwem doprowadziło do zmniejszenia modelowanego wymywania azotanów o 2,4-3,3 %. Redukcja była najwyższa w przypadku gospodarstw o najwyższym dozwolonym limicie azotu chemicznego. W zlewniach, w których występują trwałe i poważne problemy związane z osiągnięciem celów w zakresie redukcji ilości azotu, w 2028 r. właściwe jest zatem dalsze zmniejszenie dozwolonego limitu azotu chemicznego w gospodarstwach objętych odstępstwem, jako środek zapobiegawczy.
(23) Ograniczenie stosowania nawozów chemicznych i organicznych wzdłuż otwartych wód powierzchniowych jest jednym z głównych środków przewidzianych w dyrektywie 91/676/EWG. Nienawożone strefy buforowe wydłużają czas przebywania składników odżywczych na całym polu. Zwiększa to możliwość zarówno zatrzymywania fosforu w glebie, jak i denitryfikacji azotanów. W nowym programie działań w zakresie azotanów zakazuje się stosowania nawozów chemicznych w odległości do 3 m od wód powierzchniowych, przy jednoczesnym utrzymaniu ograniczenia stosowania nawozów organicznych lub wód zanieczyszczonych w odległości do 5 m od wód powierzchniowych i do 10 m, jeżeli średnie nachylenie terenu przekracza 10 % nachylenia w kierunku wody. W gospodarstwach objętych odstępstwem zarówno zużycie nawozu naturalnego, jak i nawozów chemicznych jest wyższa niż w innych gospodarstwach. W zlewniach, w których występują trwałe i poważne problemy związane z osiągnięciem celów w zakresie redukcji ilości azotu, w 2028 r. właściwe jest zatem wprowadzenie szerszej strefy buforowej w gospodarstwach objętych odstępstwem, jako środek zapobiegawczy.
(24) Dodatkowe warunki dotyczące dozwolonego limitu azotu chemicznego i stref buforowych wzdłuż wód powierzchniowych dla gospodarstw objętych odstępstwem odzwierciedlają oparte na analizie ryzyka i ukierunkowane podejście do zlewni, w których występują trwałe i poważne problemy związane z emisjami azotu, i powinny również zostać odzwierciedlone w decyzji wykonawczej (UE) 2022/696.
(25) Warunki dotyczące redukcji nawozów chemicznych i stref buforowych dla gospodarstw objętych odstępstwem położonych w zlewniach, w których występują trwałe i poważne problemy związane z emisjami azotu, powinny mieć zastosowanie w uzupełnieniu warunków mających zastosowanie do gospodarstw objętych odstępstwem, określonych w decyzji wykonawczej (UE) 2022/696, w tym warunków wprowadzonych niniejszą decyzją. Szczególnie ważne są wymogi dotyczące wapnowania, rejestracji w irlandzkiej bazie danych nawozów, zagęszczenia zwierząt poza promieniem 30 km, obliczania bilansu składników odżywczych, obowiązkowych szkoleń, szczegółowych przepisów dotyczących przyjaznego dla różnorodności biologicznej utrzymania żywopłotów oraz zawartości białka w koncentratach paszowych.
(26) W celu uwzględnienia dodatkowych warunków określonych w art. 9a niniejszej decyzji należy rozszerzyć krajowy program kontroli administracyjnych, inspekcji i sankcji dotyczących przestrzegania warunków określonych w art. 5-9 decyzji wykonawczej (UE) 2022/696 przez objęte zezwoleniem, posiadające użytki zielone gospodarstwa rolne.
(27) Biorąc pod uwagę toczącą się sprawę C-531/24 wniesioną do TSUE przez High Court (wysoki trybunał) w Irlandii, w ramach której doprecyzowane zostaną wymogi, jakie muszą spełnić władze irlandzkie na podstawie dyrektyw 92/43/EWG i 2000/60/WE w kontekście wniosku o odstępstwo na podstawie załącznika III do dyrektywy 91/676/EWG, właściwe może być dokonanie przeglądu warunków określonych w niniejszej decyzji w następstwie orzeczenia w trybie prejudycjalnym TSUE w tej sprawie.
(28) Uwzględniając szczególne okoliczności sprawy oraz potrzebę zapewnienia pewności prawa i solidności kolejnych kroków, właściwe i rozważne jest wyjątkowe przedłużenie stosowania decyzji wykonawczej (UE) 2022/696 na ograniczony okres trzech lat, z zastrzeżeniem dodatkowych warunków, tak aby można było doprecyzować ramy prawne przyznania nowego odstępstwa Irlandii, a tym samym umożliwić jej dostosowanie ocen i ram prawnych do wytycznych, które ma przedstawić TSUE.
(29) Należy zatem odpowiednio zmienić decyzję wykonawczą (UE) 2022/696.
(30) Środki przewidziane w niniejszej decyzji są zgodne z opinią komitetu ustanowionego na mocy art. 9 dyrektywy 91/676/EWG,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Sporządzono w Brukseli dnia 22 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2026.67 |
| Rodzaj: | decyzja |
| Tytuł: | Decyzja wykonawcza 2026/67 zmieniająca decyzję wykonawczą (UE) 2022/696 przyznającą odstępstwo Irlandii zgodnie z dyrektywą Rady 91/676/EWG dotyczącą ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego |
| Data aktu: | 2025-12-22 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-06 |
