Decyzja wykonawcza 2014/919/UE zmieniająca decyzję wykonawczą 2013/463/UE w sprawie zatwierdzenia programu dostosowań makroekonomicznych dla Cypru

DECYZJA WYKONAWCZA RADY
z dnia 9 grudnia 2014 r.
zmieniająca decyzję wykonawczą 2013/463/UE w sprawie zatwierdzenia programu dostosowań makroekonomicznych dla Cypru

(2014/919/UE)

(Dz.U.UE L z dnia 18 grudnia 2014 r.)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 472/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru gospodarczego i budżetowego nad państwami członkowskimi należącymi do strefy euro dotkniętymi lub zagrożonymi poważnymi trudnościami w odniesieniu do ich stabilności finansowej 1 , w szczególności jego art. 7 ust. 2 i 5,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Rozporządzenie (UE) nr 472/2013 ma zastosowanie do państw członkowskich, które w chwili jego wejścia w życie otrzymują już pomoc finansową, w tym z Europejskiego Mechanizmu Stabilności (EMS).

(2) Rozporządzenie (UE) nr 472/2013 zawiera przepisy dotyczące zatwierdzania programów dostosowań makroekonomicznych dla państw członkowskich otrzymujących pomoc finansową. Przepisy te muszą być spójne z postanowieniami Porozumienia ustanawiającego Europejski Mechanizm Stabilności.

(3) W odpowiedzi na złożony przez Cypr w dniu 25 czerwca 2012 r. wniosek o pomoc finansową z EMS Rada przyjęła w dniu 25 kwietnia 2013 r. decyzję Rady 2013/236/UE 2 , zgodnie z którą Cypr zobowiązany był rygorystycznie wdrażać program dostosowań makroekonomicznych.

(4) W dniu 24 kwietnia 2013 r. rada zarządzająca EMS podjęła decyzję o udzieleniu zasadniczo pomocy stabilizacyjnej Cyprowi oraz zatwierdziła protokół ustaleń dotyczący szczegółowych warunków w zakresie polityki gospodarczej oraz jego podpisanie przez Komisję w imieniu EMS.

(5) Zgodnie z art. 1 ust. 2 decyzji 2013/236/UE Komisja, w porozumieniu z Europejskim Bankiem Centralnym (EBC) oraz, w stosownych przypadkach, z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW), dokonała piątego przeglądu służącego ocenie postępów poczynionych we wdrażaniu uzgodnionych środków, a także ich skuteczności i wpływu na gospodarkę i społeczeństwo. W wyniku tego przeglądu dokonano aktualizacji pierwotnego programu dostosowań makroekonomicznych celem uwzględnienia działań podjętych przez władze Cypru do drugiego kwartału 2014 r.

(6) W związku z wejściem w życie rozporządzenia (UE) nr 472/2013 program dostosowań makroekonomicznych został przyjęty w formie decyzji wykonawczej Rady. Ze względu na jasność i pewność prawa program został ponownie przyjęty na podstawie art. 7 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 472/2013. Pod względem treści program pozostał niezmieniony względem programu zatwierdzonego decyzją Rady 2013/236/UE, ale uwzględniono w nim również wyniki przeglądu przeprowadzonego zgodnie z art. 1 ust. 2 decyzji 2013/236/UE. Jednocześnie uchylona została decyzja 2013/236/UE.

(7) Decyzja wykonawcza Rady 2013/463/UE 3 została już zmieniona decyzją wykonawczą Rady 2014/169/UE 4 . W świetle ostatnich zmian sytuacji decyzję tę należy ponownie zmienić.

(8) Komisja, w porozumieniu z EBC i MFW, dokonała piątego przeglądu służącego ocenie postępów poczynionych we wdrażaniu uzgodnionych środków, a także ich skuteczności i wpływu na gospodarkę i społeczeństwo. W wyniku tego przeglądu stwierdzono, że należy dokonać zmian w obszarach reformy sektora finansowego, polityki budżetowej i reform strukturalnych, w szczególności w odniesieniu do: (i) przedstawienia zaktualizowanego planu stopniowego rozluźnienia ograniczeń o charakterze zewnętrznym, który władze zobowiązują się realizować dopiero po pomyślnym zakończeniu całościowej oceny oraz sprawnym przejściu do jednolitego mechanizmu nadzorczego; (ii) dalszych środków służących wzmocnieniu zarządzania zagrożonymi kredytami przez banki; (iii) wymogu zakończenia działań następczych podjętych w wyniku przeprowadzonego w 2013 r. audytu poszczególnych instytucji finansowych, nałożenia w stosownych przypadkach sankcji oraz opublikowania ostatecznych decyzji; (iv) zapewnienia dodatkowych środków służących poprawie zdolności operacyjnych grupy spółdzielczych instytucji kredytowych; (v) przyjęcia przez Radę Ministrów nowych kompleksowych ram ustanawiających odpowiednie postępowania upadłościowe dla osób fizycznych i prawnych oraz przyjęcia przez parlament zmian w przepisach w odniesieniu do egzekucji z nieruchomości obciążonych hipotecznie (dwa działania, które należy podjąć w pierwszej kolejności), wraz ze szczegółami dotyczącymi wymaganych elementów tych dwóch nowych uregulowań ramowych; (vi) korekty docelowej wartości pierwotnego deficytu budżetowego w 2014 r. w wysokości maksymalnie 210 mln EUR (1,3 % PKB), tak by uwzględnić wyniki budżetowe w pierwszej połowie 2014 r., jak również przedłożenia wniosku ustawodawczego zapewniającego budżetową neutralność reformy systemu zabezpieczenia socjalnego i osiągnięcie docelowej wartości deficytu budżetowego w 2015 r., przy jednoczesnym obniżeniu docelowej wartości nadwyżki pierwotnej w 2017 r. do 2,5 % PKB, tak by złagodzić przebieg korekty budżetowej w latach 2017-2018; (vii) określenia kolejnych kroków służących realizacji procesu prywatyzacji zarządu portów cypryjskich i cypryjskiej spółki energetycznej; (viii) mianowania nowego komisarza i dwóch jego zastępców w nowym dziale administracji podatkowej, ustanowienia jednolitej bazy danych wszystkich podatników oraz przyjęcia niezbędnego prawodawstwa wtórnego umożliwiającego stosowanie rozszerzonych uprawnień w zakresie poboru podatków; (ix) wdrożenia reformy w 2015 r. systemu opodatkowania nieruchomości; (x) wprowadzenia dalszych wymogów mających na celu przyspieszenie wydawania aktów własności nieruchomości; (xi) przedstawienia projektu planu działania służącego likwidacji zaległości w prowadzonych postępowaniach sądowych, szczegółowych statystyk dotyczących tych zaległości i czasu trwania postępowań sądowych, jak również utworzenia sądu administracyjnego; (xii) oceny tych artykułów obowiązującej ustawy o Cypryjskiej Organizacji Turystycznej, które mogą prowadzić do ograniczenia konkurencji; oraz (xiii) wstępnej oceny technicznego i gospodarczego potencjału zwiększenia produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych oraz kosztów produkcji energii z poszczególnych rodzajów źródeł odnawialnych w porównaniu z kosztami produkcji z konwencjonalnych źródeł energii pierwotnej, wraz z uwzględnieniem środków zwiększających możliwości i niezależność cypryjskiego organu regulacji energetyki.

(9) W trakcie realizacji kompleksowego programu działań przez Cypr Komisja powinna zapewnić temu krajowi dodatkowe wskazówki w zakresie polityki oraz pomoc techniczną w określonych dziedzinach. Państwo członkowskie objęte programem dostosowań makroekonomicznych, które nie posiada wystarczających zasobów administracyjnych, ma zwrócić się o pomoc techniczną do Komisji, która może w tym celu utworzyć grupy ekspertów.

(10) Władze Cypru powinny zasięgać, zgodnie z obowiązującymi przepisami i praktykami krajowymi, opinii partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w trakcie przygotowywania, wdrażania, monitorowania i oceny programu dostosowań makroekonomicznych,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł  1

W art. 2 decyzji wykonawczej 2013/463/UE wprowadza się następujące zmiany:

1)
ust. 5 otrzymuje brzmienie:

"5. W celu przywrócenia dobrego stanu sektora finansowego Cypr kontynuuje restrukturyzację sektora bankowego i sektora spółdzielczych instytucji kredytowych, kontynuuje wzmocnienie nadzoru i regulacji w kontekście trwającego wprowadzania jednolitego mechanizmu nadzorczego, przeprowadza reformę ram restrukturyzacji zadłużenia oraz stopniowo znosi wprowadzone ograniczenia zgodnie z odpowiednim planem działania, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilności finansowej.

W programie przewiduje się następujące środki i skutki podejmowanych działań:

a) zapewnienie ścisłego monitorowania płynności sektora bankowego. Przejściowe ograniczenia swobodnego przepływu kapitału (m.in. ograniczenia dotyczące płatności i przelewów) będą ściśle monitorowane. Stopniowe rozluźnienie ograniczeń o charakterze zewnętrznym będzie spójne ze stabilnością sektora finansowego i pozwoli utrzymać zadowalające bufory płynności. Bank centralny Cypru będzie przeprowadzał kontrole na miejscu dotyczące wdrożenia ograniczeń i w razie potrzeby podejmie odpowiednie działania nadzorcze. Dalsze rozluźnienie ograniczeń o charakterze zewnętrznym władze rozważą dopiero po pomyślnym zakończeniu całościowej oceny oraz sprawnym wprowadzeniu jednolitego mechanizmu nadzorczego. Celem jest zapewnienie, aby ograniczenia te obowiązywały jedynie tak długo, jak jest to absolutnie niezbędne do zminimalizowania poważnych zagrożeń dla stabilności systemu finansowego. Po zakończeniu całościowej oceny plan działania na rzecz stopniowego rozluźnienia ograniczeń zostanie zaktualizowany i opublikowany. Plany finansowania i plany kapitałowe banków krajowych uzależnionych od finansowania przez bank centralny lub otrzymujących pomoc państwa muszą odzwierciedlać w sposób realistyczny przewidywane zmniejszenie udziału finansowania dłużnego w sektorze bankowym oraz ograniczać zależność od kredytowania przez bank centralny, przy jednoczesnym unikaniu gwałtownej wyprzedaży aktywów i zapaści kredytowej;

b) dostosowanie minimalnych wymogów kapitałowych przy uwzględnieniu parametrów oceny bilansu i ogólnounij-nego testu warunków skrajnych;

c) zapewnienie, aby wszelkie plany restrukturyzacji podlegały formalnemu zatwierdzeniu na podstawie przepisów dotyczących pomocy państwa, zanim jakakolwiek pomoc zostanie przyznana. Banki z niedoborem kapitału mogą wystąpić do państwa z wnioskiem o pomoc w zakresie dokapitalizowania, zgodnie z procedurami udzielania pomocy państwa, jeżeli inne środki okażą się niewystarczające. Banki, w odniesieniu do których istnieją plany restrukturyzacji, przedstawiają sprawozdania z postępów w realizacji tych planów;

d) zapewnienie utworzenia i prowadzenia rejestru kredytów;

e) zapewnienie pełnego wdrożenia ram regulacyjnych dotyczących procedur udzielania kredytów, utraty wartości aktywów i tworzenia rezerw, przy uwzględnieniu wprowadzenia jednolitego mechanizmu nadzorczego;

f) wprowadzenie wiążących wymogów dotyczących ujawniania informacji, tak by zapewnić regularne informowanie organów i rynków przez banki o postępach w restrukturyzacji prowadzonej przez nie działalności;

g) zapewnienie zmiany wytycznych dotyczących ładu korporacyjnego, w których określone zostaną między innymi zasady współdziałania bankowych działów audytu wewnętrznego i zewnętrznych organów nadzoru bankowego;

h) wzmocnienie zarządzania bankami, w tym poprzez wprowadzenie zakazu udzielania kredytów niezależnym członkom organów zarządzających bądź powiązanym z nimi podmiotom;

i) zapewnienie niezbędnego personelu oraz niezbędnych dostosowań w związku z nowymi zadaniami banku centralnego Cypru, w tym poprzez zapewnienie rozdziału funkcji nadzorczych oraz funkcji związanych z restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją, transponowanie do prawa krajowego jednolitego zbioru przepisów europejskich, w tym dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE * oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/49/UE * ;

j) wzmocnienie zarządzania kredytami zagrożonymi, przy uwzględnieniu zmian i terminów wynikających z jednolitego mechanizmu nadzorczego. Obejmuje to w szczególności: zmianę kodeksu postępowania oraz zasad i praktyk banków w zakresie zarządzania zadłużeniem przeterminowanym; monitorowanie celów w zakresie restrukturyzacji zadłużenia wyznaczonych przez bank centralny Cypru; środki umożliwiające kredytodawcom uzyskanie adekwatnych informacji o sytuacji finansowej kredytobiorców oraz umożliwiające im złożenie wniosku o zajęcie aktywów finansowych i dochodów kredytobiorców zalegających ze spłatą, jak również uzyskanie następnie faktycznej możliwości zaspokojenia swoich roszczeń w ten sposób; środki umożliwiające i upraszczające przeniesienie przez kredytodawców na osoby trzecie pojedynczych istniejących kredytów wraz z wszystkimi zabezpieczeniami, bez konieczności uzyskania zgody kredytobiorcy;

k) złagodzenie ograniczeń dotyczących przejmowania zabezpieczenia. Towarzyszy to przygotowaniu przepisów na podstawie ram kompleksowej reformy służącej wprowadzeniu odpowiednich postępowań w związku z niewypłacalnością przedsiębiorstw i osób fizycznych, jak również zapewnieniu sprawnego i skutecznego funkcjonowania zmienionych ram w zakresie egzekucji z nieruchomości oraz w zakresie niewypłacalności. Ponadto, po reformie, nowe ramy prawne dotyczące restrukturyzacji długu w sektorze prywatnym zostaną poddane przeglądowi i w razie potrzeby zostaną określone dodatkowe środki;

l) pełną harmonizację regulacji dotyczących spółdzielczych instytucji kredytowych i nadzoru nad nimi z regulacjami dotyczącymi banków komercyjnych i nadzorem nad nimi;

m) zapewnienie terminowego i pełnego wdrożenia przez grupę spółdzielczych instytucji kredytowych uzgodnionego planu restrukturyzacji, jak również zastosowania przez nią dodatkowych środków służących poprawie jej możliwości operacyjnych, zwłaszcza w obszarach zarządzania zaległościami w płatnościach, systemów informacji zarządczej, ładu korporacyjnego oraz możliwości w zakresie zarządzania;

n) kontynuację dalszego wzmocnienia ram dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz wdrożenie planu działania zapewniającego stosowanie ulepszonych praktyk w zakresie środków należytej staranności wobec klienta oraz przejrzystości podmiotów, zgodnie z najlepszymi praktykami."

2)
ust. 8 lit. e) otrzymuje brzmienie:

"e) uchwalenie ustawy służącej ustanowieniu rzetelnego systemu ładu korporacyjnego dla przedsiębiorstw państwowych i przedsiębiorstw z udziałem państwowym oraz wdrożenie planu prywatyzacji, tak aby poprawić efektywność ekonomiczną i przywrócić zdolność obsługi zadłużenia;";

3)
ust. 13 otrzymuje brzmienie:

"13. Prowadzenie postępowań sądowych musi zostać przyspieszone, a zaległe, przeciągające się postępowania muszą zostać zakończone do końca okresu objętego programem. Cypr podejmuje inicjatywy zmierzające do zwiększenia konkurencyjności sektora turystyki, poprzez realizację konkretnego planu działań służących osiągnięciu celów ilościowych wskazanych między innymi w zmienionej niedawno strategii dotyczącej turystyki na lata 2011-2015, a także poprzez zmianę ustawy o Cypryjskiej Organizacji Turystycznej, a konkretnie tych artykułów, które mogą prowadzić do ograniczenia konkurencji w sektorze turystyki. Cypr wdraża strategię w obszarze transportu lotniczego prowadzącą do zmiany jego polityki zagranicznej w zakresie lotnictwa, uwzględniając przy tym zewnętrzną politykę UE w dziedzinie lotnictwa oraz umowy o transporcie lotniczym zawierane przez UE, przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczających połączeń lotniczych na Cypr.";

4)
ust. 14 lit. b) otrzymuje brzmienie:

"b) obszerną koncepcję uregulowań i organizacji rynku w zrestrukturyzowanym sektorze energetyki i gazu, w tym wstępną ocenę potencjału zwiększenia produkcji energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii; oraz";

5)
ust. 16 otrzymuje brzmienie:

"16. Opracowując kompleksową i spójną strategię na rzecz wzrostu gospodarczego, Cypr uwzględnia trwającą reformę administracji publicznej, reformę zarządzania finansami publicznymi, inne zobowiązania wynikające z programu dostosowań makroekonomicznych Cypru oraz stosowne inicjatywy Unii, biorąc pod uwagę umowę o partnerstwie na rzecz wykorzystania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Strategię na rzecz wzrostu gospodarczego opracowuje, koordynuje i wdraża jednostka, której podstawę stanowi istniejąca już grupa zadaniowa ds. wzrostu gospodarczego; jednostka ta zostaje osadzona w krajowych ramach instytucjonalnych.".

Artykuł  2

Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Cypryjskiej.

Sporządzono w Brukseli dnia 9 grudnia 2014 r.

W imieniu Rady

P. C. PADOAN

Przewodniczący

1 Dz.U. L 140 z 27.5.2013, s. 1.
2 Decyzja Rady 2013/236/UE z dnia 25 kwietnia 2013 r. skierowana do Cypru w sprawie określonych środków służących przywróceniu stabilności finansowej i trwałego wzrostu gospodarczego (Dz.U. L 141 z 28.5.2013, s. 32).
3 Decyzja wykonawcza Rady 2013/463/UE z dnia 13 września 2013 r. w sprawie zatwierdzenia programu dostosowań makroekonomicznych dla Cypru oraz uchylająca decyzję 2013/236/UE (Dz.U. L 250 z 20.9.2013, s. 40).
4 Decyzja wykonawcza Rady 2014/169/UE z dnia 24 marca 2014 r. zmieniająca decyzję wykonawczą 2013/463/UE w sprawie zatwierdzenia programu dostosowań makroekonomicznych dla Cypru (Dz.U. L 91 z 27.3.2014, s. 40).
* Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniająca dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 173 z 12.6.2014, s. 190).
**) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/49/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów (Dz.U. L 173 z 12.6.2014, s. 149).

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.UE.L.2014.363.145

Rodzaj: Decyzja
Tytuł: Decyzja wykonawcza 2014/919/UE zmieniająca decyzję wykonawczą 2013/463/UE w sprawie zatwierdzenia programu dostosowań makroekonomicznych dla Cypru
Data aktu: 09/12/2014
Data ogłoszenia: 18/12/2014